Thực trạng tuân thủ nguyên tắc thẩm phán, hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật tại huyện đak tô, tỉnh kon tum một số yêu cầu và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng nguyên tắc

Trước yêu cầu của Đảng, Nhà nước và thực tiễn trong hoạt động xét xử của Tòa án đảm bảo tính khách quan, độc lập, đúng pháp luật, việc cần phải nghiên cứu và đánh giá thực trạng tại một

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG PHÂN HIỆU ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TẠI KON TUM

NGUYỄN VĂN KHOA

BÁO CÁO THỰC TẬP TỐT NGHIỆP

THỰC TRẠNG TUÂN THỦ NGUYÊN TẮC THẨM PHÁN, HỘI THẨM XÉT XỬ ĐỘC LẬP VÀ CHỈ TUÂN THEO PHÁP LUẬT TẠI HUYỆN ĐĂK TÔ - TỈNH KON TUM - MỘT SỐ YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG

NGUYÊN TẮC

Kon Tum, tháng 8 năm 2019

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG PHÂN HIỆU ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TẠI KON TUM

BÁO CÁO THỰC TẬP TỐT NGHIỆP

THỰC TRẠNG TUÂN THỦ NGUYÊN TẮC THẨM PHÁN, HỘI THẨM XÉT XỬ ĐỘC LẬP VÀ CHỈ TUÂN THEO PHÁP LUẬT TẠI HUYỆN ĐĂK TÔ - TỈNH KON TUM - MỘT SỐ YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG

NGUYÊN TẮC

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN : NGUYỄN THỊ ANH THƯ

Kon Tum, tháng 8 năm 2019

i

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 L Ý DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 M ỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 2

3 P HẠM VI NGHIÊN CỨU 2

4 P HƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2

5 K ẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI 2

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ NGUYÊN TẮC THẨM PHÁN, HỘI THẨM XÉT XỬ ĐỘC LẬP VÀ CHỈ TUÂN THEO PHÁP LUẬT 4

1.1 K HÁI NIỆM NGUYÊN TẮC THẨM PHÁN XÉT XỬ ĐỘC LẬP 4

1.2 M ỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGUYÊN TẮC T HẨM PHÁN , H ỘI THẨM XÉT XỬ ĐỘC LẬP VÀ CHỈ TUÂN THEO PHÁP LUẬT 5

1.3 N ỘI DUNG NGUYÊN TẮC T HẨM PHÁN , H ỘI THẨM XÉT XỬ ĐỘC LẬP VÀ CHỈ TUÂN THEO PHÁP LUẬT 7

1.3.1 Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập……… 9

1.3.2 Thẩm phán và Hội thẩm khi xét xử chỉ tuân theo pháp luật……… 10

1.3.3 Mối quan hệ giữa độc lập và chỉ tuân theo pháp luật trong hoạt động xét xử của Thẩm phán và Hội thẩm 11

1.4 Ý NGHĨA CỦA NGUYÊN TẮC T HẨM PHÁN , H ỘI THẨM XÉT XỬ ĐỘC LẬP VÀ CHỈ TUÂN THEO PHÁP LUẬT VÀ MỐI LIÊN HỆ VỚI CÁC NGUYÊN TẮC KHÁC 11

1.5 C ÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT V IỆT N AM VỀ NGUYÊN TẮC T HẨM PHÁN , H ỘI THẨM XÉT XỬ ĐỘC LẬP VÀ CHỈ TUÂN THEO PHÁP LUẬT 13

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG, HẠN CHẾ VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN NGUYÊN TẮC THẨM PHÁN, HỘI THẨM XÉT XỬ ĐỘC LẬP VÀ CHỈ TUÂN THEO PHÁP LUẬT TẠI HUYỆN ĐĂK TÔ - TỈNH KON TUM 17

2.1 G IỚI THIỆU SƠ LƯỢC T ÒA ÁN NHÂN DÂN HUYỆN Đ ĂK T Ô - TỈNH K ON T UM 17

2.2 T HỰC TIỄN ÁP DỤNG NGUYÊN TẮC T HẨM PHÁN VÀ H ỘI THẨM XÉT XỬ ĐỘC LẬP VÀ CHỈ TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN Đ ĂK T Ô – TỈNH K ON T UM 20

2.2.1.Tình hình xét xử các vụ án trong năm 2018 (Số liệu được tính từ ngày 01/01/2018 đến 31/12/2018) 20

2.2.2 Những hạn chế trong thực tiễn áp dụng nguyên tắc Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập, chỉ tuân theo pháp luật tại huyện Đăk Tô – tỉnh Kon Tum 23

2.3 N GUYÊN NHÂN CỦA NHỮNG HẠN CHẾ TRONG VIỆC TUÂN THỦ NGUYÊN TẮC T HẨM PHÁN , H ỘI THẨM XÉT XỬ ĐỘC LẬP VÀ CHỈ TUÂN THEO PHÁP LUẬT Ở HUYỆN Đ ĂK T Ô – TỈNH K ON T UM 26

2.3.1 Nguyên nhân đến từ những bất cập trong quy định của pháp luật 26

2.3.2 Thực tiễn giải quyết vụ án hình sự ở Đăk Tô cho thấy nguyên nhân nằm ở sự tác động từ nhiều phía tới Thẩm phán và Hội thẩm khi xét xử 30

ii

2.3.3 Nguyên nhân từ yếu tố chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của một số Thẩm

phán, Hội thẩm trên địa bàn huyện Đăk Tô - tỉnh Kon Tum 30

2.3.4 Nguyên nhân từ cơ chế bổ nhiệm Thẩm phán chưa thật sự khiến cho nguyên tắc độc lập và chỉ tuân theo pháp luật được vận hành trôi chảy 31

2.3.5 Một số nguyên nhân khác……… 31

2.4 M ỘT SỐ YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG NGUYÊN TẮC T HẨM PHÁN VÀ H ỘI THẨM XÉT XỬ ĐỘC LẬP , CHỈ TUÂN THEO PHÁP LUẬT 32

2.4.1 Những yêu cầu cải cách tư pháp về nguyên tắc Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật 32

2.4.2 Những giải pháp để nâng cao hiệu quả áp dụng nguyên tắc Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật 34

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP KIỆN TOÀN VỀ TUÂN THỦ NGUYÊN TẮC THẨM PHÁN TẠI HUYỆN ĐĂK TÔ – TỈNH KON TUM 39

3.1 N HỮNG YẾU TỐ GÂY ÁP LỰC CHO CÔNG TÁC XÉT XỬ ĐỘC LẬP TẠI TÒA ÁN NHÂN HUYỆN Đ ĂK T Ô 39

3.2 Y ẾU TỐ TRONG CÔNG TÁC XÉT XỬ HỘI THẨM NHÂN DÂN 39

3.3 M ỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM BẢO ĐẢM NGUYÊN TẮC XÉT XỬ ĐỘC LẬP 41

3.4 N ÂNG CAO HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ 42

KẾT LUẬN 44

và gia đình, kinh doanh thương mại, hành chính và giaỉ quyết những việc khác theo quy định của pháp luật

Trong phạm vi chức năng của mình, Tòa án có trách nhiệm bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ tài sản của nhà nước của tập thể, bảo vệ tính mạng, tài sản, tự do, danh dự và nhân phẩm của công dân Bằng chính hoạt động của mình, Tòa án góp phần giáo dục công dân trung thành với Tổ quốc, chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, tôn trọng những nguyên tắc của cuộc sống xã hội, ý thức đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật khác Để tòa án thực hiện tốt chức năng của mình, Hiến pháp cùng nhiều văn bản luật có quy định những nguyên tắc cơ bản cho cơ quan đặc biệt này

Theo quy định của Hiến pháp và các văn bản pháp luật có liên quan thì Tòa án cần phải thực sự độc lập trong hoạt động xét xử Đã có rất nhiều các quy định pháp luật đã được ban hành trong thời gian qua nhằm giúp cho Tòa án thực hiện yêu cầu này Tuy nhiên, trong thực tế hoạt động của mình Tòa án vẫn còn phải chịu sự tác động của rất nhiều yếu tố, từ sự can thiệp trái pháp luật của các cơ quan khác đến những bất cập trong quy định của pháp luật khiến cho Tòa án đôi khi không thực sự khách quan khi xét xử

Nguyên tắc “Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật” là

một trong những nguyên tắc cơ bản để Tòa án thực hiện nhiệm vụ xét xử Thẩm phán và Hội thẩm có quyền đưa ra phán quyết dựa trên cơ sở quy định của pháp luật để giải quyết

vụ án một cách khách quan mà không phải phụ thuộc vào bất cứ một tác động nào khác

“Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật” là một nguyên tắc hiến

định, có lịch sử hình thành và phát triển từ lâu Mặc dù đã được quy định trong Hiến pháp

và nhiều văn bản pháp luật khác nhưng trên thực tế việc áp dụng nguyên tắc này vẫn còn nhiều bất cập, chưa thực sự đem lại hiệu quả thiết thực trong quá trình Tòa án xét xử các

vụ án hình sự Để đáp ứng yêu cầu đổi mới trong hoạt động xét xử, Đảng và Nhà nước ta

đã ban hành nhiều chính sách pháp luật, đề ra phương hướng, mục tiêu và quy định cụ thể

về hoạt động xét xử của Tòa án Trước yêu cầu của Đảng, Nhà nước và thực tiễn trong hoạt động xét xử của Tòa án đảm bảo tính khách quan, độc lập, đúng pháp luật, việc cần phải nghiên cứu và đánh giá thực trạng tại một số địa phương một cách toàn diện, có hệ

thống những vấn đề về lý luận và thực tiễn áp dụng nguyên tắc “Thẩm phán, Hội thẩm

xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật” là cần thiết Xuất phát từ những lý luận và thực

tiễn trên, học viên chọn đề tài: “Thực trạng tuân thủ nguyên tắc Thẩm phán, Hội

thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật tại huyện Đăk Tô - tỉnh Kon Tum - Một số yêu cầu và giải pháp để nâng cao hiệu quả áp dụng nguyên tắc” làm đề tài tốt

nghiệp

2

2 Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lý luận của việc xét xử theo hiến pháp và pháp luật

- Tìm hiểu công tác quản lý nhà nước về tuân thủ nguyên tắc thẩm phán, hội thẩm

xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật của Tòa án nhân dân huyên Đăk Tô, tỉnh Kon Tum

- Tìm hiểu nguyên nhân gây khó khăn đến công tác quản lý, xét xử và đề xuất một

số giải pháp nhằm tăng cường công tác quản lý và tuân thủ nguyên tắc thẩm phán

3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài thực hiện trong phạm vi huyện Đăk Tô, tỉnh Kon Tum

4 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu các văn bản pháp luật liên quan đến phạm vị nguyên tắc thẩm phán hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật

Phương pháp thống kê, thu thập và xử lý số liệu

+ Thông tin thu thập được chủ yếu về cơ sở lý luận về nguyên tắc thẩm phán, hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật Nguồn thông tin này chủ yếu thu thập từ các trang wed của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, báo cáo của Tòa án nhân dân huyện Đăk Tô

+ Phương pháp thống kê được dùng để xử lý các tài liệu, đặc biệt là các số liệu thực tiễn về việc thực hiện các quy định của pháp luật Qua đó, bài báo cáo được chính xác hơn về số liệu thực tiễn tại địa phương

Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu

Phương pháp này được sử dụng để tập hợp, phân bổ và phân tích các quy định của pháp luật về thực hiện các nguyên tắc của thẩm phán, hội thẩm xét xử độc lập về thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật về nội dung này Ngoài ra, phương pháp tổng hợp và phân tích thông tin cũng được sử dụng để có được kết quả tổng hợp, có được các đánh giá, nêu ra các luận cứ khoa học trình bày trong báo cáo

Phương pháp so sánh: so sánh giữa lý thuyết và thực tế về tình hình quản lý và tuân thủ pháp luật trong hoạt động xét xử Sử dụng để so sánh các quy định của pháp luật Việt Nam với quy định của pháp luật một số nước khác từ đó chỉ ra các quy định tương thích, các quy định không tương thích của pháp luật Việt Nam với pháp luật một số nước đó; thấy được nguyên nhân của những thành công và hạn chế của việc thực hiện các quy định của pháp luật Việt Nam về quản lý và tuân thủ pháp luật trong hoạt động xét xử của thẩm phán

5 Kết cấu của đề tài

Đề tài được kết cấu thành 3 chương

Chương 1 Một số vấn đề lý luận chung và các quy định của pháp luật về nguyên tắc thẩm phán, hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật

Chương 2 Thực tiễn áp dụng, hạn chế và phương hướng hoàn thiện các quy định tuân thủ nguyên tắc thẩm phán, hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật tại huyện Đăk Tô – Tỉnh Kon Tum

3 Chương 3 Giải pháp kiện toàn về tuân thủ nguyên tắc thẩm phán tại huyện Đăk Tô – tỉnh Kon Tum

4

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ NGUYÊN TẮC THẨM PHÁN, HỘI THẨM XÉT XỬ ĐỘC LẬP VÀ CHỈ TUÂN

THEO PHÁP LUẬT 1.1 Khái niệm nguyên tắc thẩm phán xét xử độc lập

Theo hiến pháp nước cộng hoà xã hội chủ nghiã Việt Nam, Tòa án nhân dân tối cao, tòa án nhân dân địa phương các tóa án quân sự và các tòa khác do luật định là các cơ quan xét xử của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Tòa án nhân dân có vai trò quan trọng trong việc giữ vững an ninh chính trị, tật tự

an toàn xã hội, tạo môi trường ổn định trong phát triển kinh tế, xã hội chủ động hội nhập kinh tế và khu vực, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Tòa án nhân dân là chỗ dựa của nhân dân trong việc bảo vệ công lý quyền của con người và đồng thời là công hiệu hữu hiệu bảo vệ pháp luật và phaps chế xã hội chủ nghĩa, đấu tranh có hiệu quả với các loại tội phạm

Tòa án xét xử những vụ án hình sự, những vụ án dân sự (bao gồm những tranh chấp dân sự những tranh chấp về hôn nhân và gia đình; những tranh chấp về kinh doanh, thương mại, những tranh chấp về lao động) giải quyết yêu cầu tuyên bố phá sản doanh nghiệp, xem xét và kết luận việc đình công hợp pháp hay không hợp pháp Tòa án giải quyết những việc khác theo quy định của pháp luật (giảm hình phạt, miễn hình phạt, ra quyết định thi hành án hình sự, ra quyết định xóa án tích )

Trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, vị trí, vai trò của Tòa án lại càng được khẳng định Vì Tòa án là cơ quan thực thi quyền tư pháp trong bộ máy nhà nước và việc thực thi này ảnh hưởng trực tiếp tới mục tiêu và các giá trị của công cuộc xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam, Tòa án là cơ quan có quyền duy nhất xét xử và tuyên

có tội hay không có tội, quyết định mức hình phạt và các vấn đề khác liên quan đến các quyền khác của công dân như bồi thường, biện pháp ngăn chặn, án phí Chủ thể được nhà nước trao quyền nhân danh nhà nước để thực hiện việc xét xử đó là Thẩm phán và Hội thẩm Do tính chất quan trọng của hoạt động xét xử nên pháp luật quy định xét xử phải tuân theo những tình tự thủ tục và những nguyên tắc nhất định Một trong những nguyên tắc đó là “Thẩm phán, hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật” Hiện nay, khái niệm “xét xử” vẫn chưa được hiểu một cách thống nhất Xét xử hiểu theo nghĩa rộng là chức năng của Tòa án Cũng như bất kỳ cơ quan nhà nước nào khác, Tòa án cũng phải quản lý cán bộ, quản lý ngân sách và cơ sở vật chất của đơn vị, Tòa án phối hợp với cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị xã hội trong việc tuyên truyền và bảo vệ pháp luật Tuy nhiên, hoạt động chủ yếu của Tòa án vẫn là xét xử các vụ án hình

sự, dân sự, kinh tế, lao động, hành chính và giải quyết các việc khác theo quy định của pháp luật Đó chính là sự tổng hợp một chuổi hoạt động của Toà án kể từ thời điểm thụ lý

vụ án cho đến khi ra bản án, ra quyết định thi hành án (đối với vụ án hình sự) hoặc ra quyết định nhằm giải quyết vụ án Như vậy, hoạt động xét xử là xem xét và giải quyết vụ

án

5

Hiểu theo nghĩa hẹp thì xét xử là hoạt động của Thẩm phán và Hội thẩm taị phiên tòa mà kết quả của hoạt động này, là ra bản án hoặc quyết định để giải quyết vụ án Với cánh hiểu này có ý kiến cho rằng “Độc lập xét xử là một nguyên tắc có tính đặc thù, chỉ

có thể được áp dụng đối với Thẩm phán và Hội thẩm trong khi xét xử”

“Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân độc lập vơí nhau và chỉ tuân theo pháp luật” là nguyên tắc được đề cao trong hoạt động xét xử Tuy nhiên “xét xử” trong nguyên tắc trên hiểu theo nghĩa thứ nhất hoặc thứ hai đều chưa chuẩn xác bởi lẻ:

Theo nghĩa thứ nhất, hoạt động xét xử kể từ thời điểm thụ lý, khi đó mới phát sinh

vị trí pháp lý cuả Thẩm phán được giải quyết vụ án, vị trí pháp lý của Hội thẩm lại xuất hiện muộn hơn, đó là thời điểm có quyết định phân công xét xử của Chánh án và Thẩm phán ra quyết định đưa vụ án ra xét xử

Nếu theo nghĩa thứ hai, hoạt động xét xử chir xảy ra tại phiên tòa, trong khi đó vị trí pháp lý của Thẩm phán và Hội thẩm lại xuất hiện sớm hơn Hoạt động xét xử của Thẩm phán và Hội thẩm chủ yếu diễn ra tại phien tòa, song trước khi mở phiên tòa, Thẩm phán

và Hội thẩm củng có những hoạt động tác nghiệp khác bổ trợ cho hoạt động xét xử tại phiên tòa như nghiên cứu hồ sơ, xác minh, thu thập chứng cứ và các công việc khác cần thiết

Vì vậy , có thể hiểu, xét xưr của Thẩn phán và Hội thẩm là các hoạt động kể từ thời điểm họ được giao nhiệm vụ xét xử vụ án khi có quết định đưa vụ án ra xét xử cho đến khi kết thúc phiên tòa (đối với vụ án hình sự, Chánh án còn phải ra quyết định thi hành án hình sự) bao gồm hoạt động xem xét đánh giá chứng cứ tại phiên tòa và các hoạt động bổ trợ khác để đưa ra quyết định, bản án giải quyết vụ án

Độc lập chỉ tuân theo pháp luật nghĩa là phải tự mình đưa ra kết luận gải quyết vấn

đề trên cơ sở quy định của pháp luật mà không phụ thuộc vào bất kỳ yếu tố nào khác Đó

là những tư tưởng chủ đạo, định hướng trở thành xử sự bắt buộc chung đối với Thẩm phán và Hội thẩm khi được phân công xét xử vụ án

Từ những vấn đề nêu trên, có thể đưa ra nguyên tắc khái niệm như sau: Nguyên tắc thẩm phán và Hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật là những tư tưởng chủ đạo có tính bắt buộc thể hiện quan điểm của nhà nước trong hoạt động xét xử, được quy định trong pháp luật tố tụng theo đó Thẩm phán và Hội thẩm (Hôị đồng xét xử) mới

có quyền đưa ra phán quyết trên cơ sở quy đinh của pháp luật để giải quyết vụ án một cách khác quan, chính xác (mà không chịu chi phối của bất kỳ một hình thức nào)

1.2 Một số vấn đề lý luận chung về nguyên tắc Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập

và chỉ tuân theo pháp luật

Thứ nhất: Xuất phát từ nguyên tắc tổ chức và phân công quyền lực Nhà nước ở Việt

Nam Tiếp thu tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tổ chức bộ máy Nhà nức ta hiện nay theo nguyên tắc quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp giữa các

cơ quan trong việc thực thi quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp Đây chính là cơ sở lý luận của nguyên tắc độc lập xét xử của Tòa án

6

Thứ hai: Xuất phát từ bản chất của hoạt động tư pháp mà Tòa án thực hiện Tòa án

là cơ quan thực hiện hoạt động tư pháp – hoạt động nhân danh công lý và dựa vào công

lý thì Tòa án phải xét xử như một người đứng giữa, trung lập, không phụ thuộc vào bên nào, chỉ xét xử độc lập và tuân theo pháp luật thì Tòa án mới tồn tại theo đúng bản chất của mình là một cơ quan bảo vệ công lý

Thứ ba: Xuất phát từ chế độ dân chủ nhân dân ở nước ta Việc xé xử của Tòa án có

Hội thẩm nhân dân tham gia đã được Hiến pháp và pháp luật quy định, đó là một trong những nguyên tắc thể hiện rõ tư tưởng “Nhà nước của dân, do dân và vì dân” và chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa Pháp luật giao trọng trách cho Hội thẩm nhân dân thay mặt nhân dân tham gia xét xử, giám sát, chế ước, hạn chế tiêu cực trong hoạt động của Tòa

án, bảo vệ công lý, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa Giúp cho việc xét xử của Tòa án được rõ ràng, chính xác, phù hợp với tình hình thực tế và đáp ứng được nguyên vọng chính đáng của nhân dân

Nguyên tắc khi xét xử “Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp

luật” được quy định trong các bản Hiến pháp của Việt Nam kể từ Hiến pháp năm 1946

Lịch sử phát triển của Nhà nước xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn với 5 bản Hiến pháp được ban hành tại những thời điểm lịch sử khác nhau nhưng đều ghi nhận và khẳng định đây là một nguyên tắc xuyên suốt trong ngành tư pháp của nước ta Nguyên tắc này khẳng định trong hoạt động xét xử, Thẩm phán không phụ thuộc vào bất

kỳ cá nhân hay tổ chức nào khi đưa ra các nhận định đánh giá và phán quyết của mình về

vụ án Mọi cá nhân, tổ chức không được can thiệp vào các hoạt động xét xử của Tòa án Hiện nay đang có những quan niệm khác nhau về nguyên tắc cơ bản của luật TTHS, như định nghĩa, tiêu chí, cách phân loại cũng như xác định giá trị các nguyên tắc cơ bản trong quá trình giải quyết vụ án hình sự Tuy nhiên quan niệm chung nguyên tắc của

TTHS là “những tư tưởng chỉ đạo đối với toàn bộ hoạt động TTHS hoặc đối với một loại

hoạt động nhất định; Là những quan điểm, tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt toàn bộ các chế định pháp luật, các quy phạm pháp luật cụ thể về TTHS”; Hoặc đó là “những phương châm, định hướng chi phối toàn bộ hoạt động TTHS và được các văn bản pháp luật TTHS ghi nhận”

Tuy nhiên, những quan niệm trên đây đều nhấn mạnh tính chỉ đạo của các nguyên tắc mà chưa nhấn mạnh một tính chất khác của nguyên tắc - đó là tính đòi hỏi khách quan

là yêu cầu khách quan đảm bảo cho hoạt động TTHS đạt được mục đích, được phản ánh trong pháp luật, trở thành nhưng bảo đảm pháp lý Nếu không nhấn mạnh tính đòi hỏi khách quan này của nguyên tắc thì việc xây dựng pháp luật TTHS không thể đảm bảo tính khoa học và những đổi mới sẽ ít nhiều dễ bị tùy tiện, chủ quan, duy ý chí

Nguyên tắc “Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật” là

một trong những nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự Việt Nam; Là những tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt toàn bộ hoạt động xây dựng, thực thi, kiểm soát pháp luật tố tụng hình sự; trở thành những xử sự bắt buộc chung đối với Thẩm phán và Hội thẩm khi được phân công xét xử vụ án; Là hướng tới mục đích giải quyết vụ án khách quan, công bằng, dân

7

chủ đảm bảo công bằng, công lý trong giải quyết vụ án hình sự Từ sự phân tích và thừa nhận những quan điểm của những người nghiên cứu trước đó về khái niệm nguyên tắc Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, tác giả đề tài đưa ra

khái niệm về nguyên tắc này như sau: Với vị trí là một trong những nguyên tắc cơ bản

của luật TTHS, nguyên tắc Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật đòi hỏi trong hoạt động xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm phải tự mình đưa ra quyết định để giải quyết vụ án, không lệ thuộc vào bất cứ yếu tố nào khác Hoạt động xét xử phải đảm bảo đúng pháp luật về trình tự thủ tục cũng như các quyết định đưa ra phải chính xác, có căn cứ pháp lý Không một cá nhân, cơ quan, tổ chức nào được phép can thiệp vào hoạt động xét xử

1.3 Nội dung nguyên tắc Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo

pháp luật

Theo từ điển tiếng Việt: “Độc lập là đứng một mình, không dựa vào ai, không nhờ

cậy ai, không bị ai kiềm chế” Nguyên tắc “Khi xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm độc lập

và chỉ tuân theo pháp luật” được thể hiện dưới hai khía cạnh là độc lập với các yếu tố

bên ngoài và độc lập với các yếu tố bên trong:

Thứ nhất: Độc lập với các yếu tố bên ngoài được hiểu là, khi xét xử bất kỳ một vụ

án nào, ở bất kỳ cấp xét xử nào, khi được phân công làm chủ toạ hay tham gia Hội đồng xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm không bị phụ thuộc vào bất cứ cá nhân, cơ quan, tổ chức nào trong việc đưa ra ý kiến hay phán quyết đối với nội dung vụ án Tuy Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân có thể tham khảo ý kiến của các cơ quan chuyên môn, của bất kỳ cá nhân, cơ quan, tổ chức nào hay có thể nắm bắt dư luận xã hội, nhưng khi ban hành các quyết định tố tụng hoặc bản án thì Thẩm phán và Hội thẩm phải thể hiện bản lĩnh nghề nghiệp của mình, xem xét mọi vấn đề một cách độc lập, không được để cho ý kiến bên ngoài làm ảnh hưởng tới tính khách quan của vụ án

Nguyên tắc độc lập khi xét xử còn thể hiện trong quan hệ giữa các cấp Toà án với nhau Hiện nay, Toà án cấp trên quản lý Toà án cấp dưới cả về tổ chức, tài chính và chuyên môn nghiệp vụ Tuy nhiên, phải tách bạch từng mối quan hệ Trong hoạt động nghiệp vụ, mối quan hệ giữa Toà án cấp trên và Toà án cấp dưới là mối quan hệ tố tụng, chứ không phải là mối quan hệ quản lý hành chính Toà án cấp trên hướng dẫn Toà án cấp dưới về áp dụng thống nhất pháp luật, đường lối xét xử, nhưng không được quyết định hoặc gợi ý cho Toà án cấp dưới trước khi xét xử một vụ án cụ thể

Thứ hai: Độc lập với các yếu tố bên trong được hiểu là căn cứ duy nhất mà Thẩm

phán, Hội thẩm dựa vào để ra phán quyết trong vụ án là các căn cứ pháp luật Nghĩa

là khi xét xử, các thành viên của Hội đồng xét xử độc lập với nhau trong việc nghiên cứu

hồ sơ, xem xét, đánh giá chứng cứ mà không bị phụ thuộc vào quan điểm của các thành viên khác trong Hội đồng xét xử Chỉ có thành viên của Hội đồng xét xử mới được tham gia nghị án Hội thẩm biểu quyết trước, Thẩm phán là người biểu quyết sau cùng Các vấn đề cần giải quyết của vụ án phải được thảo luận và biểu quyết theo đa số Người có ý

Hai nội dung của nguyên tắc này có quan hệ biện chứng với nhau Chỉ khi Thẩm phán và Hội thẩm không bị phụ thuộc thì họ mới có điều kiện để tuyệt đối tuân thủ pháp luật và ngược lại, chỉ khi Thẩm phán và Hội thẩm tuyệt đối tuân thủ pháp luật, lấy pháp luật là căn cứ duy nhất để xét xử thì họ mới độc lập, không bị phụ thuộc vào ai

Có thể nói: “Khi xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm độc lập và chỉ tuân theo pháp

luật” là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của các hình thức tố tụng, nó cũng

là một trong những điều kiện bảo đảm công tác xét xử đạt hiệu quả Tuy nhiên, trong hoạt động xét xử của các cấp Toà án ở nước ta trong thời gian qua đã tồn tại không ít các yếu

tố gây ảnh hưởng không nhỏ tới việc thực hiện nguyên tắc nêu trên Nhận diện các yếu tố

ảnh hưởng tới nguyên tắc “Khi xét xử,Thẩm phán và Hội thẩm độc lập và chỉ tuân theo

pháp luật” và hạn chế thấp nhất mức độ ảnh hưởng của chúng sẽ có tác dụng góp phần

nâng cao hiệu quả của công tác xét xử của Toà án

Qua các thời kỳ phát triển lịch sử của đất nước, tuy có sự thay đổi rất nhiều thể chế,

hệ thống tổ chức bộ máy song nguyên tắc “khi xét xử Thẩm phán, Hội thẩm độc lập và chỉ tuân theo quy định của pháp luật” đều được quy định trong các bản Hiến pháp và các đạo luật khác được ban hành như BLTTHS, Bộ luật Tố tụng dân sự

Kế thừa những quy định của pháp luật TTHS trước đó và tiếp nhận những tư tưởng, quan điểm mới về xây dựng Nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp ở nước ta, nguyên

tắc này được quy định tại khoản 2 Điều 103 Hiến pháp năm 2013: “Thẩm phán, Hội thẩm

xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; nghiêm cấm cơ quan, tổ chức, cá nhân can thiệp vào việc xét xử của Thẩm phán, Hội thẩm” Bên cạnh đó, nguyên tắc này còn được

quy định cụ thể hơn tại khoản 1 Điều 9 Luật Tổ chức TAND năm 2014 “Thẩm phán, Hội

thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; nghiêm cấm cơ quan, tổ chức, cá nhân can thiệp vào việc xét xử của Thẩm phán, Hội thẩm dưới bất kỳ hình thức nào”

Trong BLTTHS có những quy định liên quan đến độc lập xét xử của Tòa án Cụ thể:

Thứ nhất: Các quy định mang tính nền tảng, định hướng cho việc đảm bảo Thẩm

phán và Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, như: Điều 1, Điều 3, Điều 14 BLTTHS Nội dung những quy định này mang tính định hướng đóng vai trò quan trọng, làm nền tảng cho quá trình xây dựng và thực thi pháp luật TTHS trong quá trình giải quyết vụ án hình sự

Thứ hai: Các quy định cụ thể đảm bảo Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập và

chỉ tuân theo pháp luật, như: Quy định Thẩm phán, Hội thẩm phải từ chối tham gia xét xử hoặc bị thay đổi (Điều 46 BLTTHS), quy định về trình tự tố tụng (Điều 207, Điều 222

Trong quá trình cải cách tư pháp ở nước ta, nguyên tắc Thẩm phán và Hội thẩm xét

xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật đã và đang từng bước được bảo đảm bằng những chủ trương về đổi mới tổ chức hệ thống Tòa án theo thẩm quyền xét xử, không phụ thuộc vào đơn vị hành chính; về quy chế Thẩm phán và các quy định của Hiến pháp và pháp luật tố tụng

1.3.1 Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập

Nguyên tắc độc lập xét xử và chỉ tuân theo pháp luật được thể hiện ở hai yêu cầu: Xét xử độc lập và tuân theo pháp luật Muốn vậy, Tòa án phải độc lập với cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp, không bị giám sát, kiểm soát, lệ thuộc về quan điểm, tổ chức, nhân sự… Các cơ quan Nhà nước khác không được can thiệp vào việc xét xử của Tòa án

vì Tòa án là cơ quan duy nhất được Nhà nước giao cho thực hiện chức năng xét xử

Ngoài ra, khi xét xử, HĐXX phải độc lập với các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội và cá nhân Thẩm phán, Hội thẩm không bị ràng buộc, chi phối bởi bất kỳ quan điểm,

ý kiến nào Các cá nhân, cơ quan, tổ chức không được can thiệp, tác động tới các thành viên của Hội đồng xét xử để buộc họ phải xét xử theo ý chí của mình Mọi hành vi can thiệp vào hoạt động xét xử của Tòa án đều bị coi là vi phạm pháp luật và ảnh hưởng tới tính khách quan của hoạt động xét xử Trong quá trình xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm có thể tham khảo ý kiến của các cơ quan chuyên môn, nắm bắt dư luận xã hội Nhưng khi quyết định, Thẩm phán và Hội thẩm phải thể hiện năng lực chuyên môn, bản lĩnh nghề nghiệp của mình, xem xét các vấn đề của vụ án một cách độc lập, không ảnh hởi bởi các quan điểm, ý kiến bên ngoài của vụ án

Quá trình thụ lý hồ sơ, xét xử vụ án, Thẩm phán và Hội thẩm không bị phụ thuộc vào kết quả giải quyết vụ án của các cơ quan tiến hành tố tụng trong các giai đoạn tố tụng trước Hội đồng xét xử phải xem xét, thẩm tra, đánh giá chứng cứ và các tình tiết khác của vụ án một cách thận trọng, tỉ mỉ, khoa học, toàn diện các chứng cứ có trong hồ sơ vụ

án và tại phiên tòa Bản án, quyết định của Tòa án chỉ được căn cứ vào những chứng cứ

đã được xem xét, thẩm tra tại phiên tòa

Nguyên tắc xét xử độc lập còn thể hiện ở việc: Khi xét xử, các thành viên Hội đồng xét xử phải độc lập với nhau trong việc nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ và đưa ra kết luận về các tình tiết trong vụ án mà không phụ thuộc vào quan điểm của các thành viên khác trong Hội đồng xét xử Chỉ các thành viên của Hội đồng xét xử mới được tham gia nghị án, Hội thẩm biểu quyết trước, Thẩm phán biểu quyết sau cùng Các vấn đề của

vụ án được quyết định bằng hình thức biểu quyết và lấy kết quả theo đa số Người có ý

Thứ nhất: Độc lập với các yếu tố khách quan

- Độc lập với sự chỉ đạo của cấp ủy Đảng: Đối với các cơ quan Đảng thì mặc dù, về nguyên tắc, trong hoạt động của mình Tòa án phải đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng, nhưng Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền hoạt động theo nguyên tắc pháp chế và mọi hoạt động của Đảng, kể cả hoạt động lãnh đạo, cũng phải nằm trong khuôn khổ pháp luật Vì

lẽ đó, trong hoạt động xét xử, Tòa án chỉ căn cứ vào pháp luật và làm đúng theo các quy định của pháp luật; nghĩa là: khi xét xử Tòa án chỉ thực hiện đúng theo quy định của pháp luật, không bị bất cứ cơ quan, tổ chức hay cá nhân nào chỉ đạo

- Độc lập với các cơ quan Nhà nước khác: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án đều là công cụ của Nhà nước, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và bảo vệ quyền lợi của người lao động Tuy nhiên mỗi cơ quan đều có chức năng, nhiệm vụ riêng khi tham gia vào quá trình tố tụng Tại phiên tòa, Kiểm sát viên đưa ra chính kiến của mình nhưng không buộc HĐXX phải thực hiện theo

- Sự độc lập của Tòa án với yêu cầu của bị can, bị cáo, người bào chữa và những người tham gia tố tụng khác

Thứ hai: Độc lập với các yếu tố chủ quan

- Sự độc lập giữa các cấp xét xử trong hệ thống Tòa án, độc lập trong một Tòa án

- Thẩm phán, Hội thẩm độc lập với nhau trong HĐXX

- Độc lập trong việc đưa ra quyết định dựa trên những chứng cứ và quy định của pháp luật để kết luận về vụ án

1.3.2 Thẩm phán và Hội thẩm khi xét xử chỉ tuân theo pháp luật

Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập không có nghĩa là xét xử tùy tiện mà độc lập trong khuôn khổ pháp luật Khi xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm chỉ tuân theo pháp luật, nhằm hạn chế tối đa oan sai, tiêu cực, tránh bỏ lọt tội phạm Khi xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm cần phải nắm vững các quy định của pháp luật TTHS và thực hiện theo đúng quy định của pháp luật Các giai đoạn TTHS phải có nội dung là thực hiện các nhiệm vụ

cụ thể trên cơ sở các quy định của pháp luật TTHS nhằm giải quyết vụ án hình sự một cách công minh và khách quan, có căn cứ và đúng pháp luật, góp phần củng cố pháp chế

và trật tự pháp luật, bảo vệ các quyền hợp pháp của công dân trong lĩnh vực tư pháp hình

sự

11

Tòa án là cơ quan duy nhất có quyền quyết định bị cáo có tội hay không có tội Vì vậy, quyết định của Tòa án phải là quyết định khách quan, chính xác và độc lập xét xử phải là một nguyên tắc hoạt động của Tòa án Khi xét xử vụ án hình sự, Thẩm phán và Hội thẩm căn cứ vào các tình tiết của vụ án, các chứng cứ đã được thẩm tra công khai tại phiên tòa và căn cứ vào quy định của pháp luật để xác định tội phạm cũng như hình phạt đối với người phạm tội

1.3.3 Mối quan hệ giữa độc lập và chỉ tuân theo pháp luật trong hoạt động xét

xử của Thẩm phán và Hội thẩm

Độc lập xét xử và chỉ tuân theo pháp luật luôn có mối quan hệ gắn bó, bổ sung cho

nhau Trong đó “độc lập” là điều kiện cần thiết để Thẩm phán và Hội thẩm khi xét xử chỉ tuân theo pháp luật và chỉ “tuân theo pháp luật” là cơ sở cần thiết để Thẩm phán và Hội

thẩm độc lập khi xét xử Yếu tố độc lập và tuân theo pháp luật không thể tách rời nhau Độc lập nhưng phải tuân theo pháp luật và tuân theo pháp luật nhưng phải đảm bảo sự độc lập, tránh tình trạng áp đặt Chính vì mối quan hệ này mà Thẩm phán và Hội thẩm

phải tuân thủ cả hai nội dung “độc lập” và “chỉ tuân theo pháp luật” như đã nêu Như vậy, có thể nhận thấy “Độc lập và tuân theo pháp luật” là hai nội dung có mối quan hệ

chặt chẽ với nhau Chỉ khi nào đảm bảo Thẩm phán và Hội thẩm độc lập thì họ mới tuân thủ theo pháp luật và ngược lại

1.4 Ý nghĩa của nguyên tắc Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật và mối liên hệ với các nguyên tắc khác

Có thể khẳng định rằng, sự ra đời của Tòa án gắn liền với hoạt động xét xử và xét

xử là đặc điểm quan trọng nhất khi nói đến Tòa án Hiến pháp mới được Quốc hội thông qua ngày 28/11/2013 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2014) đã khẳng định Tòa án - với chức

năng xét xử - là cơ quan thực hiện quyền tư pháp Hoạt động xét xử của Tòa án là biểu

hiện tập trung nhất của quyền lực tư pháp Kết quả xét xử thể hiện nền công lý, sự đối xử bình đẳng, công bằng trong tất cả các mối quan hệ và cũng là thể hiện chất lượng hoạt động và uy tín của hệ thống tư pháp Xuất phát từ bản chất của hoạt động tư pháp mà Tòa

án là trung tâm của việc thực hiện và xét xử là hoạt động trọng tâm, đòi hỏi việc xét xử phải bảo đảm tính độc lập Chính vì vậy, nguyên tắc độc lập xét xử được coi là tiền đề nền tảng của hoạt động tư pháp trong nhà nước pháp quyền, là bảo đảm quan trọng cho việc xét xử được bình đẳng, dân chủ, khách quan

Theo quy định của Hiến pháp và pháp luật, Tòa án là cơ quan duy nhất có quyền xét

xử và quyết định về việc giải quyết vụ án, vụ việc Trong lĩnh vực hình sự, Tòa án là cơ quan duy nhất có quyền quyết định bị cáo có tội hay không có tội Vì thế, quyết định của Tòa án phải là quyết định khách quan, chính xác và độc lập xét xử phải là một nguyên tắc hoạt động của Tòa án Khi xét xử vụ án hình sự, Hội đồng xét xử căn cứ vào các tình tiết của vụ án, các chứng cứ đã được thẩm tra công khai tại phiên tòa và căn cứ vào quy định của pháp luật để xác định tội phạm cũng như hình phạt đối với người phạm tội Các thành viên Hội đồng xét xử (Thẩm phán và Hội thẩm) không được để cho bất cứ ai, vì bất cứ lý

do gì chi phối mà xử lý vụ án không đúng pháp luật Khi xét xử, thẩm phán và hội thẩm

- Thứ nhất, các cơ quan nhà nước khác không được can thiệp vào việc xét xử của

Tòa án, vì chỉ có Tòa án là cơ quan duy nhất được Nhà nước giao cho thực hiện chức năng xét xử;

- Thứ hai, hoạt động xét xử của Tòa án không lệ thuộc vào ý kiến của cơ quan điều

tra, Viện kiểm sát Nếu qua phiên tòa xét xử, Tòa án xét thấy cần thiết xử lý khác với ý kiến của các cơ quan đó thì Tòa án sẽ căn cứ vào các quy định của pháp luật để đưa ra quyết định xử lý

- Thứ ba, trong nội bộ ngành Tòa án, Tòa án cấp trên hướng dẫn Tòa án cấp dưới về

áp dụng thống nhất pháp luật, đường lối xét xử, nhưng Tòa án cấp trên không quyết định trước về chủ trương xét xử cụ thể một vụ án buộc Tòa án cấp dưới phải tuân theo Khi xét

xử, thẩm phán và hội thẩm không chỉ độc lập với các cơ quan điều tra, Viện kiểm sát mà còn độc lập với chính các thành viên của Hội đồng xét xử với nhau Cá nhân mỗi thẩm phán, hội thẩm phải độc lập trong suy nghĩ, phán xét Hội đồng làm việc theo nguyên tắc xét xử tập thế và quyết định theo đa số

Tuy nhiên, thẩm phán và hội thẩm xét xử độc lập không có nghĩa là việc xét xử của

họ không chịu sự kiểm tra, giám sát Theo quy định của pháp luật, Tòa án cấp trên có quyền thẩm tra những bản án, quyết định của Tòa án cấp dưới và hủy bỏ chứng cứ trong trường hợp trái pháp luật hoặc không có cơ sở đúng đắn Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập nhưng phải tuân theo pháp luật, không được xét xử tùy tiện Hoạt động của thẩm

phán và hội thẩm có mối liên hệ thống nhất với nhau “Độc lập” và “Chỉ tuân theo pháp

luật” là hai nội dung có mối quan hệ chặt chẽ với nhau “Độc lập” là điều kiện cần thiết

để thẩm phán và hội thẩm khi xét xử chỉ tuân theo pháp luật, còn “tuân theo pháp luật” là

cơ sở không thể thiếu để thẩm phán và hội thẩm độc lập khi xét xử Mối quan hệ này có

tính chất chi phối, ràng buộc lẫn nhau Nếu chỉ “độc lập” mà không “tuân theo pháp

luật” thì dễ dẫn đến xét xử tùy tiện, chủ quan, độc đoán

Nguyên tắc Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật xác định vai trò, vị trí của cơ quan Tòa án trong hệ thống cơ quan nhà nước nói chung và cơ quan tiến hành tố tụng nói riêng Nguyên tắc này còn có ý nghĩa trong việc đảm bảo công bằng

xã hội Mọi cá nhân dù ở địa vị xã hội nào, nếu vi phạm pháp luật đều bị xét xử như nhau Thẩm phán độc lập là một trong các yếu tố để thực hiện công bằng xã hội, xây dựng một Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, một Nhà nước của dân, do dân và vì dân Nguyên tắc này có vị trí và ý nghĩa quan trọng đối với lý luận cũng như thực tiễn áp dụng

Nguyên tắc Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật có mối quan hệ mật thiết với một số nguyên tắc trong luật TTHS như: nguyên tắc bảo đảm sự vô

13

tư của những người tiến hành hoặc người tham gia tố tụng, nguyên tắc suy đoán vô tội, nguyên tắc xác định sự thật của vụ án, nguyên tắc bảo đảm quyền bình đẳng trước Toà án.Việc nghiên cứu và tìm hiểu nội dung của nguyên tắc này không chỉ có ý nghĩa với các cơ quan và cán bộ làm công tác pháp luật mà còn cần thiết đối với các cơ quan nhà nước khác, các tổ chức xã hội và mọi công dân vì nó đảm bảo cho Thẩm phán và Hội thẩm trong quá trình xét xử không bị ràng buộc bởi bất cứ yếu tố nào khác ngoài pháp luật đồng thời loại trừ mọi sự can thiệp từ bên ngoài vào hoạt động xét xử của Tòa án Mặt khác việc tìm hiểu và nắm vững nguyên tắc này tạo điều kiện cho việc xét xử được khách quan, trung thực, bảo đảm cho Hiến pháp, pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh

và là một cơ sở quan trọng cho việc đảm bảo thực hiện nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa; đảm bảo cho Tòa án giải quyết vụ án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, chống được các biểu hiện tiêu cực nhằm từng bước thực hiện công bằng xã hội trong TTHS

1.5 Các quy định của pháp luật Việt Nam về nguyên tắc Thẩm phán, Hội thẩm xét

xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật

Qua các thời kỳ phát triển lịch sử của đất nước, tuy có sự thay đổi rất nhiều thể chế,

hệ thống tổ chức bộ máy song nguyên tắc khi xét xử “Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc

lập và chỉ tuân theo quy định của pháp luật” đều được quy định trong các bản Hiến pháp

và các đạo luật khác được ban hành như: BLTTHS, BLTTDS…

Kế thừa những quy định của pháp luật TTHS trước đó và tiếp nhận những tư tưởng, quan điểm mới về xây dựng Nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp ở nước ta, nguyên

tắc này được quy định tại khoản 2 Điều 103 Hiến pháp năm 2013: “Thẩm phán, Hội

thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; nghiêm cấm cơ quan, tổ chức, cá nhân can thiệp vào việc xét xử của Thẩm phán, Hội thẩm” Bên cạnh đó, nguyên tắc này còn

được quy định cụ thể hơn tại khoản 1, Điều 9 Luật Tổ chức TAND năm 2014: “Thẩm

phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; nghiêm cấm cơ quan, tổ chức,

cá nhân can thiệp vào việc xét xử của Thẩm phán, Hội thẩm dưới bất kỳ hình thức nào”

Trong BLTTDS có những quy định liên quan đến độc lập xét xử của Tòa án Cụ thể:

Thứ nhất: Các quy định mang tính nền tảng, định hướng cho việc đảm bảo Thẩm

phán và Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật như: Bộ luật tố tụng dân sự cần có những quy định cụ thể hơn về nghị án Cụ thể (Khoản 2 Điều 236) Bộ luật tố tụng

dân sự quy định Bộ luật tố tụng dân sự quy định lại như sau: Chỉ có các thành viên của

Hội đồng xét xử mới có quyền nghị án Khi nghị án, các thành viên của Hội đồng xét xử phải giải quyết tất cả các vấn đề của vụ án bằng cách biểu quyết theo đa số về từng vấn

đề Hội thẩm nhân dân biểu quyết trước, Thẩm phán biểu quyết sau cùng Người có ý kiến thiểu số có quyền trình bày ý kiến của mình bằng văn bản và được đưa vào hồ sơ vụ án.” Điều đó có nghĩa là, việc nghị án là bí mật, trong quá trình nghị án, không được ai

vào phòng nghị án, đảm bảo nguyên tắc xét xử độc lập và tuân theo pháp luật, đảm bảo cho các thành viên Hội đồng xét xử khi nghị án được tập trung, tránh sự chi phối tác động của các cá nhân, tổ chức khác đối với việc ra phán quyết Khi nghị án, các thành viên

14

trong Hội đồng xét xử độc lập, có quyền ngang nhau trong việc thảo luận và biểu quyết

giải quyết vụ án Quyết định giải quyết vụ án được thông qua theo đa số các ý kiến

Thứ hai: Về căn cứ nghị án được quy định tại (Khoản 3 Điều 236) Bộ luật tố tụng

dân sự 2015, theo đó Khi nghị án các thành viên Hội đồng xét xử chỉ được căn cứ vào tài

liệu, chứng cứ đã được kiểm tra, xem xét tại phiên tòa, kết quả hỏi tại phiên tòa và xem xét đầy đủ ý kiến của những người tham gia tố tụng, Kiểm sát viên” Như vậy, có thể hiểu

cơ sở của nghị án dựa trên kết quả của hoạt động kiểm tra, đánh giá chứng cứ của thủ tục hỏi và tranh luận

Thứ ba, về nội dung nghị án: (Khoản 2 Điều 236) có quy định: “Khi nghị án, các

thành viên của Hội đồng xét xử phải giải quyết tất cả các vấn đề của vụ án.” Đối với phiên tòa xét xử phúc thẩm thì các thành viên Hội đồng xét xử phải giải quyết các vấn đề trong phạm vi kháng cáo, kháng nghị và những vấn đề có liên quan đến kháng cáo, kháng

nghị (Khoản 4 Điều 236) Bộ luật tố tụng dân sự cũng quy định: “Nghị án phải có biên

bản ghi lại ý kiến đã thảo luận và quyết định của Hội đồng xét xử Biên bản nghị án phải được các thành viên của Hội đồng xét xử ký tên tại phòng nghị án trước khi quyên án.”

Thứ tư, về thời gian nghị án, (khoản 5 Điều 236) có quy định: “Trong trường hợp

vụ án có nhiều tình tiết phức tạp, việc nghị án đòi hỏi phải có thời gian dài thì Hội đồng xét xử có thể quyết định thời gian nghị án, nhưng không quá 5 ngày làm việc kể từ khi kết

quy định trước đây

Ngoài những quy định nêu trên trong BLTTHS còn có những quy định khác nhằm góp phần thực hiện hiệu quả nguyên tắc Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật Cụ thể: về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của hội thẩm quy

định tại ( Điều 46), Tại (Điều 23) Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân

theo pháp luật “Thẩm phán, Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật; nghiêm

cấm cơ quan, tổ chức, cá nhân can thiệp vào việc xét xử của Thẩm phán, Hội thẩm

Cơ quan, tổ chức, cá nhân can thiệp vào việc xét xử của Thẩm phán, Hội thẩm dưới bất kỳ hình thức nào thì tùy tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của luật.”

Trong quá trình cải cách tư pháp ở nước ta, nguyên tắc Thẩm phán và Hội thẩm xét

xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật đã và đang từng bước được bảo đảm bằng những chủ trương về đổi mới tổ chức hệ thống Tòa án theo thẩm quyền xét xử, không phụ thuộc vào đơn vị hành chính; về quy chế Thẩm phán và các quy định của Hiến pháp và pháp luật tố tụng Trong Nhà nước pháp quyền, tính độc lập của tư pháp là một trong những đặc trưng cơ bản Tầm quan trọng của tư pháp độc lập từ lâu đã được ghi nhận tại Điều

10 Tuyên ngôn Nhân quyền Quốc tế năm 1948 (UDHR) ghi nhận, mọi người đều có

“quyền được xét xử công bằng và công khai bởi một Tòa án độc lập và khách quan” Điều 14 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966 (ICCPR) thì mọi người có “quyền được xét xử công bằng, công khai bởi một Tòa án có thẩm quyền, độc lập, công minh được thiết lập theo pháp luật” Ở nước ta, tính độc lập khi xét xử của

15

Thẩm phán và Hội thẩm từ lâu đã là một nguyên tắc Hiến định (được ghi nhận trong các bản Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980, 1992 và 2013), được cụ thể hóa trong các đạo luật quan trọng như Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân

+ Nội dung cơ bản chủ yếu về nguyên tắc xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật

Sự độc lập của Thẩm phán và Hội thẩm là tổng hợp các phương tiện, biện pháp về

xã hội, pháp luật, kinh tế, tổ chức nhằm hạn chế và ngăn chặn những tác động vào hoạt động xét xử Sự độc lập đó được xem là sự độc lập trên thực tế đối với các yếu tố bên ngoài và những yếu tố chủ quan của Hội thẩm và Thẩm phán trong thực hiện nhiệm vụ xét xử Hiến pháp năm 2013 quy định về nguyên tắc xét xử độc lập có nội dung mới là Thẩm phán, Hội thẩm độc lập trong mọi hoạt động của mình theo quy định của pháp luật

tố tụng kể từ khi thụ lý vụ án cho tới khi kết thúc phiên tòa chứ không chỉ giới hạn bởi

“khi xét xử” như quy định của Hiến pháp năm 1992 Việc quy định nghiên cấm cơ quan,

tổ chức, cá nhân can thiệp vào việc xét xử của Thẩm phán, Hội thẩm trong công tác xét

xử là đảm bảo cho nguyên tắc này phải được thực thi trong thực tiễn xét xử của Thẩm phán và Hội thẩm

Khi nghiên cứu hồ sơ cũng như khi xét xử, Thẩm phán, Hội thẩm không bị phụ thuộc vào kết luận của cơ quan điều tra, không bị lệ thuộc vào cáo trạng truy tố của Viện kiểm sát, không phụ thuộc vào ý kiến của các cơ quan khác hay của Tòa án cấp trên Trong quá trình xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm độc lập từ việc nhận định vụ án, diễn giải pháp luật, quyết định áp dụng pháp luật và ra bản án Các cá nhân, cơ quan, tổ chức không được can thiệp, tác động tới các thành viên của Hội đồng xét xử để buộc họ phải xét xử theo ý chí của mình Mọi hành vi can thiệp vào hoạt động xét xử của Tòa án đều bị coi là vi phạm pháp luật và ảnh hưởng tới tính khách quan của hoạt động xét xử

Tuy nhiên trong quá trình xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm có thể tham khảo ý kiến của các cơ quan chuyên môn, nắm bắt dư luận xã hội nhưng khi ra quyết định về vụ án, Thẩm phán và Hội thẩm phải thể hiện bản lĩnh nghề nghiệp của mình, xem xét các vấn đề của vụ án một cách độc lập, khách quan, không bị ảnh hưởng, bị ràng buộc bởi các quan điểm, ý kiến bên ngoài của vụ án Hội đồng xét xử phải xem xét, thẩm tra, đánh giá chứng cứ và các tình tiết khác của vụ án một cách thận trọng, khoa học, toàn diện các chứng cứ có trong hồ sơ vụ án và tại phiên tòa Quyết định của Tòa án chỉ được căn cứ vào những chứng cứ đã được thẩm tra tại phiên tòa

Khi xét xử, Thẩm phán độc lập với Hội thẩm trong việc xem xét và đánh giá chứng

cứ để đưa ra các kết luận của mình mà không lệ thuộc vào quan điểm, chính kiến của các thành viên khác trong Hội đồng xét xử Đối với Hội thẩm, không một yêu cầu hay đề nghị nào của những người khác có thể làm ảnh hưởng tới việc Hội thẩm áp dụng đúng pháp luật, theo đúng nội dung và tinh thần của điều luật đối với các tình tiết của vụ án cụ thể Về nguyên tắc, Thẩm phán không được áp đặt ý kiến đối với Hội thẩm khi xét xử Chỉ có thành viên Hội đồng xét xử mới được tham gia nghị án, khi nghị án, Hội thẩm biểu quyết trước, Thẩm phán là người biểu quyết sau cùng Các vấn đề của vụ án đều

16

phải được giải quyết bằng biểu quyết và quyết định theo đa số Người có ý kiến thiểu số

có quyền trình bày ý kiến của mình bằng văn bản và được lưu trong hồ sơ vụ án Xét xử độc lập không có nghĩa là xét xử tùy tiện mà việc xét xử phải tuân thủ các quy định của pháp luật, trong khuôn khổ của pháp luật

Khi nghiên cứu hồ sơ, quá trình xét xử tại phiên tòa và khi nghị án, Thẩm phán và Hội thẩm phải căn cứ vào các quy định của pháp luật để giải quyết vụ án, không được tùy tiện, áp đặt ý chí chủ quan trong việc áp dụng pháp luật Khi thực hiện hoạt động xét xử, hoạt động gắn liền với việc củng cố pháp chế và trật tự pháp luật thì Thẩm phán và Hội thẩm càng phải nghiêm chỉnh tuân theo pháp luật Khi xét xử các vụ án hình sự, pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự là những chuẩn mực, căn cứ để Thẩm phán và Hội thẩm xem xét, đối chiếu với sự việc xảy ra, với hành vi được đưa ra xét xử và trên cơ sở các quy định của pháp luật, Hội đồng xét xử đưa ra các phán quyết về hành vi phạm tội của bị cáo, về tội danh và hình phạt được áp dụng đối với bị cáo một cách khách quan, chính xác phù hợp với diễn biến thực tế của vụ án Khi tiến hành giải quyết các vụ án dân

sự và hành chính, Thẩm phán và Hội thẩm phải căn cứ vào các quy định của pháp luật dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động, hành chính, từ đó đối chiếu với các tình tiết của

vụ án để xác định thực tế có hành vi vi phạm pháp luật hay không, trách nhiệm pháp lý của các bên, vấn đề bồi thường…

Độc lập và chỉ tuân theo pháp luật là hai mặt thống nhất của một nguyên tắc cơ bản trong tố tụng Độc lập tức là tuân theo pháp luật và tuân theo pháp luật để được độc lập Nếu chỉ tuân theo pháp luật mà không có sự độc lập thì chỉ là sự tuân theo một cách hình thức, không có hiệu quả Điều đó thể hiện là các phán quyết trong bản án, quyết định của hội đồng xét xử phải phù hợp với mọi tình tiết khách quan của vụ án, việc xét xử phải đảm bảo đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, bảo đảm quyền con người, quyền công dân…; không được kết luận dựa trên ý chí chủ quan, cảm tính của cá nhân mỗi thành viên của Hội đồng xét xử

17

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG, HẠN CHẾ VÀ PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN NGUYÊN TẮC THẨM PHÁN, HỘI THẨM XÉT XỬ ĐỘC LẬP VÀ CHỈ TUÂN

THEO PHÁP LUẬT TẠI HUYỆN ĐĂK TÔ - TỈNH KON TUM

2.1 Giới thiệu sơ lược Tòa án nhân dân huyện Đăk Tô - tỉnh Kon Tum

Địa hình tỉnh Kon Tum chủ yếu là đồi núi, chiếm khoảng 2/5 diện tích toàn tỉnh, bao gồm những đồi núi liền dải có độ dốc 150 trở lên Địa hình núi cao liền dải phân bố chủ yếu ở phía bắc - tây bắc chạy sang phía đông tỉnh Kon Tum, đa dạng với gò đồi, núi, cao nguyên và vùng trũng xen kẽ nhau khá phức tạp, tạo ra những cảnh quan phong phú, đa dạng vừa mang tính đặc thù của tiểu vùng, vừa mang tính đan xen và hoà nhập, Kon Tum có độ cao trung bình từ 500 m đến 700 m, riêng phía Bắc có độ cao từ 800 m - 1.200 m, đặc biệt có đỉnh Ngọc Linh cao nhất với độ cao 2.596 m

Tỉnh Kon Tum hiện có 1 thành phố và 9 Huyện, Trong đó có với 97 đơn vị hành chính cấp xã, gồm có 6 thị trấn, 10 phường và 86 xã Trong số các huyện trên địa bàn tỉnh thì Đăk Tô được xem là huyện có tốc độ phát triển kinh tế - xã hội hàng năm cao thứ 3 của tỉnh Kon Tum

Huyện Đăk Tô nằm ở phía bắc tỉnh Kon Tum Trung tâm huyện là thị trấn Đăk Tô, cách trung tâm hành chính tỉnh Kon Tum khoảng 42 km về phía bắc theo quốc lộ 14 Huyện Đăk Tô hiện có 1 thị trấn: thị trấn Đắk Tô, 8 xã: Ngọk Tụ, Đắk Rơ Nga, Đắk Trăm, Pô Kô, Kon Đào, Văn Lem, Diên Bình, Tân Cảnh trong đó có 5 xã đặc biệt khó khăn và 68 thôn bản Diện tích tự nhiên của Đắk Tô hiện nay là 50.924,09 ha Dân số tính tới năm 2018 là 50.000 người có 15 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 66%, theo tôn giáo chiếm 20% dân số toàn huyện; nhiều nơi mặt bằng dân trí còn thấp, kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ, đời sống kinh tế khó khăn Thị trấn Đắk Tô, là huyện lỵ của huyện Đắk Tô, được tách ra từ xã Tân Cảnh theo quyết định ngày 30 tháng 5 năm 1988 của Hội đồng Bộ trưởng

Về ranh giới hành chính: Phía đông giáp huyện Đăk Hà và huyện Tu Mơ Rông; phía tây giáp huyện Ngọc Hồi và huyện Sa Thầy; phía nam giáp huyện Sa Thầy và huyện Đăk Hà; phía bắc giáp huyện Tu Mơ Rông

Quốc lộ 14 - đường Hồ Chí Minh chạy qua, nối Đăk Tô với các huyện trong tỉnh, các tỉnh Tây Nguyên, các tỉnh miền Trung và Nam Lào, đông bắc Cam Pu Chia Đường Tam Kỳ-Trà My-Đăk Tô hoàn thành sẽ tạo điều kiện thông thương gần hơn với cảng Đà Nẵng, khu kinh tế mở Chu Lai, khu công nghiệp Dung Quất Đây là điều kiện thuận lợi cho sự giao lưu và chịu ảnh hưởng lớn của những khu vực này trong quá trình phát triển của huyện

Đăk Tô nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa cao nguyên Nhiệt độ trung bình năm phổ biến các nơi đạt 22 – 23 độ C Độ ẩm bình quân hàng năm 78 - 87% Lượng mưa trung bình 1.730 - 1.880 mm, có sự phân hóa theo thời gian và không gian Khí hậu chia 2 mùa rõ rệt: mùa mưa và mùa khô Mùa mưa chủ yếu bắt đầu từ tháng 4, 5 đến

tháng 10, 11, tập trung đến 85 - 90% lượng mưa cả năm

18

Do đặc điểm biến động của thời tiết, khí hậu trên địa bàn huyện, nên ảnh hưởng

không ít đến tình hình bệnh tật; mô hình bệnh tật chủ yếu là các bệnh nhiểm khuẩn hô hấp cấp và tiêu chảy ở trẻ em dưới 5 tuổi; các dịch bệnh phát sinh hàng năm vào các tháng giao mùa, như bệnh sốt xuất huyết, chân tay miệng xảy trên địa bàn nhưng không

lớn

Mặc dù phải đứng trước nhiều khó khăn, thách thức, nhưng trên cơ sở quán triệt, thực hiện nghiêm túc các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, với sự chỉ đạo của Toà án nhân dân tối cao, Thường trực Tỉnh uỷ và Huyện ủy, Thường trực Hội đồng nhân dân các cấp và sự hợp tác hiệu quả của các cơ quan chức năng cùng với những cố gắng,

nỗ lực của cán bộ, công chức, người lao động Toà án nhân dân huyện Đăk Tô đã hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ, góp phần vào thành tích chung cho toàn ngành

Trong hơn 20 năm (kể từ ngày thành lập), Tòa án nhân dân huyện đã nỗ lực, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, luôn bám sát đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, đóng góp tích cực vào việc gìn giữ kỷ cương, phép nước, góp phần vào phát triển kinh tế xã hội và sự ổn định trật tự an toàn xã hội tại địa phương Chỉ trong 5 năm trở lại đây, Tòa án nhân dân huyện Đăk Tô đã thụ lý 4970 vụ án các loại, đã giải quyết 4.930 vụ, đạt tỷ lệ 99,1% Các vụ án được giải quyết, xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; trình tự, thủ tục giải quyết các vụ án chặt chẽ, khách quan, bảo đảm tính nghiêm của pháp luật Nhiều vụ án nghiêm trọng được xét xử nghiêm khắc, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật được nhân dân đồng tỉnh ủng hộ, góp phần tích cực vào công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm và giáo dục nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và đấu tranh phóng chống tội phạm trong nhân dân Trong khoảng 15 năm (từ năm 1999 đến nay), công tác thi hành án dân sự được thực khá tốt, đã ra quyết định thi hành án đối với 3.835 người bị kết án mà bản án đã có hiệu lực pháp luật, đạt tỷ lệ 100%

Với đội ngũ 16 cán bộ, công chức, người lao động (trong đó có 5 Thẩm phán), trong những năm qua TAND huyện Đăk Tô đã nỗ lực phấn đấu trong công tác, đạt kết quả cao,

đi đầu trong các phong trào thi đua, đạt nhiều thành tích, được Hội đồng Thi đua - Khen thưởng của TANDTC, TAND tỉnh Kon Tum ghi nhận và trao tặng những phần thưởng cao quý Nhìn chung cán bộ, công chức, người lao động Toà án nhân dân huyện Đăk Tô

có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, tác phong đúng mực, lối sống lành mạnh, trình độ chuyên môn nghiệp vụ đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ của ngành Chức năng và nhiệm vụ của tòa án được quy định tại (điều 2 luật tổ chức nhân dân năm 2014) quy định như sau:

“ 1 Tòa án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp

Tòa án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân

19

Bằng hoạt động của mình, Tòa án góp phần giáo dục công dân trung thành với Tổ quốc, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật, tôn trọng những quy tắc của cuộc sống xã hội, ý thức đấu tranh phòng, chống tội phạm, các vi phạm pháp luật khác

2 Tòa án nhân danh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam xét xử các vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động, hành chính và giải quyết các việc khác theo quy định của pháp luật; xem xét đầy đủ, khách quan, toàn diện các tài liệu, chứng cứ đã được thu thập trong quá trình tố tụng; căn cứ vào kết quả tranh tụng ra bản án, quyết định việc có tội hoặc không có tội, áp dụng hoặc không áp dụng hình phạt, biện pháp tư pháp, quyết định về quyền và nghĩa vụ về tài sản, quyền nhân thân

Bản án, quyết định của Tòa án nhân dân có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành

3 Khi thực hiện nhiệm vụ xét xử vụ án hình sự, Tòa án có quyền:

a) Xem xét, kết luận về tính hợp pháp của các hành vi, quyết định tố tụng của Điều tra viên, Kiểm sát viên, Luật sư trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử; xem xét việc áp dụng, thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp ngăn chặn; đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án;

b) Xem xét, kết luận về tính hợp pháp của các chứng cứ, tài liệu do Cơ quan điều tra, Điều tra viên, Viện kiểm sát, Kiểm sát viên thu thập; do Luật sư, bị can, bị cáo và những người tham gia tố tụng khác cung cấp;

c) Khi xét thấy cần thiết, trả hồ sơ yêu cầu Viện kiểm sát điều tra bổ sung; yêu cầu Viện kiểm sát bổ sung tài liệu, chứng cứ hoặc Tòa án kiểm tra, xác minh, thu thập, bổ sung chứng cứ theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự;

d) Yêu cầu Điều tra viên, Kiểm sát viên và những người khác trình bày về các vấn

đề có liên quan đến vụ án tại phiên tòa; khởi tố vụ án hình sự nếu phát hiện có việc bỏ lọt tội phạm;

e) Ra quyết định để thực hiện các quyền hạn khác theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự

4 Tòa án xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ để giải quyết các vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động, hành chính và thực hiện các quyền hạn khác theo quy định của luật tố tụng

5 Xử lý vi phạm hành chính; xem xét đề nghị của cơ quan quản lý nhà nước và quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính liên quan đến quyền con người, quyền cơ bản của công dân theo quy định của pháp luật

6 Ra quyết định thi hành bản án hình sự, hoãn chấp hành hình phạt tù, tạm đình chỉ chấp hành hình phạt tù, giảm hoặc miễn chấp hành hình phạt, xóa án tích, miễn, giảm nghĩa vụ thi hành án đối với khoản thu nộp ngân sách nhà nước; thực hiện các quyền hạn khác theo quy định của Bộ luật hình sự, Luật thi hành án hình sự, Luật thi hành án dân

sự

20

Ra quyết định hoãn, miễn, giảm, tạm đình chỉ chấp hành biện pháp xử lý hành chính

do Tòa án áp dụng và thực hiện các quyền hạn khác theo quy định của Luật xử lý vi phạm hành chính

7 Trong quá trình xét xử vụ án, Tòa án phát hiện và kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền xem xét sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ văn bản pháp luật trái với Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức; cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm trả lời Tòa án kết quả xử lý văn bản pháp luật bị kiến nghị theo quy định của pháp luật làm cơ sở để Tòa án giải quyết vụ án

8 Bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử

9 Thực hiện quyền hạn khác theo quy định của luật.”

+ Tổ chức Tòa án nhân dân được quy định tại (điều 3 luật tổ chức tòa án năm 2014) quy đinh:

“1 Tòa án nhân dân tối cao

2 Tòa án nhân dân cấp cao

3 Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

4 Tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và tương đương

vụ án đã giải quyết cũng tăng hơn 10,7% Đạt được kết quả này là sự nổ lực phấn đấu không ngừng Bởi vì so với tiêu chí chung thì các Thẩm phán đã phải xử lý một lượng án hơn gấp đôi mức bình quân chung của cả nước Cũng chính từ sự quá tải đó nên có loại

án tỷ lệ giải quyết còn thấp, số lượng án còn lại chưa giải quyết khá nhiều, chất lượng xét

xử, nhất là án dân sự có mặt chưa đảm bảo

Án hình sự:

Tòa án nhân dân cấp huyện: Thụ lý 934 vụ (năm 2017 là 900 vụ), tăng 34 vụ; giải

quyết 910 vụ (năm 2017 là 858), tăng 52 vụ, trong đó có 47 vụ trả hồ sơ điều tra bổ sung;

tỷ lệ giải quyết đạt 97,43% (năm 2014 là 95,33%)

Tòa án đã phối hợp với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát xác định các vụ án điểm, kịp thời đưa ra xét xử và tăng cường tổ chức nhiều phiên tòa xét xử lưu động (Tòa án