Vấn đề nga công nhận độc lập nam ossetia và abkhazia và tác động của nó đến quan hệ nga mỹ

Lịch sử nghiên cứu vấn đề Cho đến nay, phong trào ly khai ở Gruzia, nhất là sự kiện Nga công nhậnđộc lập Nam Ossetia và Abkhazia cũng như tác động của vấn đề đến quan hệgiữa Nga với các

Lời cảm ơn

Trong qua trình học tập và hoàn thành khóa luận Tôi đã nhận đợc sự giúp

đỡ và góp ý chân thành của các thầy cô trong khoa Lịch sử cũng nh các bạntrong lớp 46A - Trờng Đại hoc Vinh, đặc biệt là sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tìnhcủa thầy giáo hớng dẫn: PGS.TS Nguyễn Công Khanh Tôi xin bày tỏ lòng biết

ơn sự giúp đỡ quý báu của thầy

Mặc dù đã hết sức cố gắng, nhng do thời gian và năng lực có hạn nênkhóa luận không tránh khỏi khiếm khuyết, kính mong các thầy cô và các bạnchân thành góp ý để tôi rút kinh nghiệm cho các công trình nghiên cứu khoahọc lần sau

G7: Nhóm 7 nớc công nghiệp phát triển

G8: Nhóm 8 nớc công nghiệp phát triển (thêm Nga) EU: Liên minh châu Âu

NATO: Tổ chức Hiệp ớc Bắc Đại Tây Dơng

OSCE: Tổ chức an ninh và hợp tác châu Âu

SNG: Cộng đồng các quốc gia độc lập

WTO: Tổ chức thơng mại thế giới

MỤC LỤC

Mở đầu 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiờn cứu vấn đề 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiờn cứu 4

3.1 Đối tượng nghiờn cứu 4

3.2 Phạm vi nghiên cứu 5

4 Nguồn tư liệu sử dụng trong khóa luận 5

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Đóng góp của khóa luận 6

7 Bố cục của khóa luận 6

Nội dung 7

Chương 1 Những nhân tố tác động đến việc Nga công nhận độc lập ®ối với hai xø tù trÞ Nam Ossetia vµ Abkhazia 7

1.1 Bối cảnh quốc tế 7

1.2 Tình hình hai vùng tự trị Nam Ossetia và Abkhazia trước 7/8/2008 11

1.2.1 Tình hình Gruzia 11

1.2.2 Tình hình hai vùng tự trị Nam Ossetia và Abkhazia 13

1.2.2.1 Tình hình Nam Ossetia 13

1.2.2.2 Tình hình Abkhazia 16

1.3 Chính sách của Nga đối với các nước láng giềng nói chung và với các vùng lãnh thổ ly khai trong không gian hậu Xô viết nói riêng 17

1.3.1 Đối với các nước láng giềng 17

1.3.2 Đối với các vùng lãnh thổ ly khai trong không gian hậu Xô viết 20

Chương 2 Nga công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia 21

2.1 Nguyên nhân Nga công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia 21

2.2 Hệ quả của việc Nga công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia 30

2.2.1 Hệ quả đối với Gruzia 30

2.2.2 Hệ quả đối với Nga 37

2.2.3 Hệ quả đối với Mỹ và phương Tây 44

2.2.4 Hệ quả chung 50

2.3 Tương lai của hai vùng đất Nam Ossetia và Abkhazia vừa được Nga công nhận độc lập 52

Chương 3 Quan hệ Nga - Mỹ sau sự kiện Nga công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia và ảnh hưởng quốc tế của mối quan hệ

này 58

3.1 Quan hệ Nga - Mỹ 58

3.2 Quan hệ Nga với các nước phương Tây khác (NATO, EU) 63

3.3 Vị trí của sự kiện Nga công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia đối với việc hình thành trật tự thế giới mới 67

Kết luận 72

Tài liệu tham khảo 75

Phụ lục

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Một trong những nét đặc trưng cơ bản của lịch sử thế giới hiện đại trong những năm cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI là sự bùng nổ của các cuộc xung đột sắc tộc và tôn giáo Nhân loại đã chứng kiến những cuộc chiến tranh ly khai đẫm máu Một trong những vấn đề đó là các cuộc xung đột - tranh chấp phức tạp trên nhiều lĩnh vực, đó là những xung đột liên quốc gia trong không

gian hậu Xô viết, những xung đột chịu tác động mạnh mẽ của sự tan rã Liên

Xô và bắt nguồn từ thời kỳ chuyển tiếp của các thể chế kinh tế, chính trị - xãhội ở các nước thuộc Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG) những năm qua.Vùng Kavkaz vẫn là vũ đài của những xung đột nặng nề nhất trên lãnh thổLiên Xô cũ Hơn 40 cuộc xung đột lãnh thổ và sắc tộc đã xuất hiện làm choKavkaz hết sức mất ổn định

Mặt khác, trong không gian hậu Xô viết không chỉ có các xung đột liênquốc gia, mà còn có nhiều xung đột ngay trong nội bộ các quốc gia Nổi bậttrong số đó là cuộc chiến tranh ly khai khỏi lãnh thổ Gruzia của Abkhazia vàNam Ossetia bùng nổ từ những năm 1991-1992 đến nay vẫn chưa ngớt tiếngsúng, nhưng không được quốc gia, tổ chức nào công nhận độc lập Tuy nhiên,ngày 26/8/2008, nước Nga đã tuyên bố công nhận độc lập hai nước cộng hoàtrên thuộc Gruzia làm cho tình hình hết sức căng thẳng trong quan hệ quốc tế,nhất là quan hệ giữa Nga và Mỹ kể từ sau khi chiến tranh lạnh kết thúc vàocuối thế kỷ XX đến nay

Ngoài vấn đề sắc tộc, tôn giáo, cuộc chiến tranh ly khai ở Gruzia từ 1991đến nay còn chịu nhiều tác động và sức ép mạnh mẽ của các nhân tố từ bênngoài thúc đẩy mâu thuẫn trong nội bộ giữa Gruzia với Abkhazia và NamOssetia một cách sâu sắc hơn Nhất là khi chiến tranh lạnh đã kết thúc vàocuối thế kỷ XX nhưng dường như cái bóng của nó vẫn ám ảnh ở một số nướcthuộc Liên Xô cũ, điển hình là ở Gruzia

Còn Nga, đang trong thời kỳ phục hưng, cần có sự ủng hộ của phươngTây nhưng đã công nhận độc lập của hai vùng tự trị trên dẫn đến sự đối đầuvới phương Tây Bản thân Gruzia sẽ ứng xử như thế nào giữa những ngườibạn lớn? Ẩn - thực chất đằng sau vấn đề Nga công nhận độc lập Nam Ossetia

và Abkhazia là gì mà làm cho tình hình thế giới căng thẳng và “tâm điểm” chú

ý trong những ngày qua?

Trên đây là những lý do khiến tôi mạnh dạn chọn đề tài “Vấn đề Ngacông nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia vµ tác động của nó đến quan hệNga - Mỹ”, để có cái nhìn đúng đắn, chân thực, khách quan về vấn đề Qua đógiúp chúng ta rút ra được những bài học trong chiến lược đối ngoại đối vớinước ta, nhất là trong bối cảnh các thế lực thù địch luôn tìm cách gây rối loạntình hình an ninh - chính trị của nước ta.

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Cho đến nay, phong trào ly khai ở Gruzia, nhất là sự kiện Nga công nhậnđộc lập Nam Ossetia và Abkhazia cũng như tác động của vấn đề đến quan hệgiữa Nga với các nước, tổ chức, quan hệ quốc tế hãy còn là một vấn đề còn rấtmới mẻ Trong một thời gian nó đã trở thành vấn đề thời sự nóng bỏng đối với

dư luận thế giới quan tâm Đã có những bài viết, bài nghiên cứu đến vấn đềnày nhưng tất cả những tài liệu ấy đều chưa đi sâu vào đề tài chúng tôi nghiêncứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi đã kế thừa một số kết quả nghiên cứudưới những góc độ khác nhau của các công trình như:

Cuốn “Trật tự thế giới sau chiến tranh lạnh, phân tích và dự báo”, tập 1của Viện thông tin Khoa học xã hội, chuyên đề, Hà Nội, 2001 đề cập đếnnhững thay đổi của tình hình thế giới sau chiến tranh lạnh, mối quan tâm đến

vị thế địa - chính trị của các nước lớn và xu hướng hình thành trật tự thế giớimới…Tác phẩm cũng đã đề cập đến vị thế, ảnh hưởng của hai cường quốcNga và Mỹ trong trật tự thế giới sau chiến tranh lạnh Mặc dù, tác phẩm chưa

đi gần với vấn đề tôi nghiên cứu nhưng chính tác phẩm đã giúp chúng tôinhận thức được sự chi phối cũng như sự can thiệp của hai quốc gia Nga và Mỹđến mối quan hệ nội bộ của các nước cộng hoà thuộc Liên Xô cũ

Cuốn “Nước Mỹ năm đầu thế kỷ XXI”, do Nguyễn Thiết Sơn chủ biên,Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 2002, đã trình bày quan điểm báquyền của Mỹ trong chính sách đối ngoại đối với các nước trên thế giới, trong

đó Mỹ được coi là siêu cường chi phối mọi hoạt động của quan hệ quốc tế,nước Mỹ đã giành nhiều thời gian cũng như tiền bạc vào các mối quan hệ đốingoại với các nước cộng hoà thuộc Liên Xô cũ Người Mỹ cũng như chínhphủ của họ theo sát từng bước tiến của Liên bang Nga, và không ngừng nângcao tinh thần cảnh giác trước một nước Nga đang hồi sinh sau trận ốm nặngkéo dài hơn một thập niên.

Cuốn “Nước Nga trước thềm thế kỷ XXI” của Vadim Makarenco, doNgô Thuỷ Hương, Đinh Phương Thuỳ, Lê Văn Thắng dịch, Nhà xuất bảnCông an nhân dân, Hà Nội, 2002, đã đề cập đến những yếu tố liên quan đến sựphát triển của Liên bang Nga trong tương lai, các mối quan hệ chiến lượctrong quá trình hội nhập vào nền kinh tế, chính trị thế giới Cuốn sách, cũng

đã đề cập đến những đường lối, chính sách đối ngoại của chính quyền Liênbang Nga đối với nước Mỹ trước những biến động của tình hình quốc tế cũngnhư chính trong nội các Nga và Mỹ

Hai cuốn sách “Nước Nga trước thềm thế kỷ XXI” và “Nước Mỹ nămđầu thế kỷ XXI” đều đề cập đến những thay đổi chiến lược trong chính sáchđối ngoại cũng như quan điểm mới về chính sách đối ngoại trong thời kỳ mớicủa Nga và Mỹ Trong đó, đã nêu bật lên sự quan tâm hàng đầu của hai quốcgia này đối với nhau, vì, về thực chất thì cả Nga và Mỹ đều đang tìm cách đểkìm chế lẫn nhau trong nhiều vấn đề có liên quan đến lợi ích quốc gia của họ.Mặc dù cả hai cuốn sách đều không đi gần với vấn đề tôi nghiên cứu, nhưng

đó là cơ sở để chúng tôi nhận thức được vấn đề Nga công nhận độc lập NamOssetia và Abkhazia sẽ tác động đến mối quan hệ Nga - Mỹ nói riêng và Ngavới các nước, tổ chức khác nói chung

Đặc biệt, để hoàn thành, giải quyết tốt nhất những vấn đề mà đề tài đặt rathì chúng tôi chủ yếu sử dụng, cập nhật ở nhiều báo, tạp chí, internet như:

- Báo Nhân dân, Quân đội nhân dân

- Tuần tin tức

- Báo An ninh thế giới, báo Hồ sơ - sự kiện - bình luận.

- Tư liệu từ Thông tấn xã Việt Nam

- Internet: http://google.com.vn; http://xem.com.vn …

Song tất cả những tài liệu trên thiên về phong cách luận chính trị - thời sựcao, đề cập đến nhiều khía cạnh của vấn đề Vì thế, tài liệu có tính chất phântán, đòi hỏi người nghiên cứu phải có khả năng xử lý

Nhìn chung, lịch sử nghiên cứu vấn đề này còn rất mới mẻ, vấn đề chínhcủa đề tài còn mang tính chính trị - thời sự cao Tuy nhiên, những tài liệu trênđây sẽ là cơ sở, là nguồn tư liệu quan trọng đề chúng tôi tiến hành khoá luậncủa mình

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Với đề tài trên, chúng tôi sẽ phác hoạ qua về tình hình Gruzia, NamOssetia và Abkhazia đề thấy phong trào ly khai cũng như hiểu được ngọnnguồn của vấn đề Tìm hiểu nguyên nhân sự kiện xung đội quân sự Nga -Gruzia và sự kiện Nga công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia

Qua đó để thấy rõ động cơ, sự can thiệp của các nước lớn, nhất là Nga và

Mỹ đối với các nước trong không gian hậu Xô viết nói chung và Gruzia nóiriêng Cũng như thấy được mối quan hệ Nga - Mỹ trong chính sách ngoại giao

về chiến lược lợi ích quốc gia của họ

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Khoá luận tập trung vào nghiên cứu sự kiện xung đột quân sự Nga Gruzia, Nga công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia Tác động của nóđến quan hệ Nga - phương Tây nói chung và Nga - Mỹ nói riêng

-4 Nguồn tư liệu sử dụng trong khoá luận

Như đã nêu ở trên, đây là đề tài về một vấn đề cụ thể còn đang rất mới

mẻ, các diễn biến của vấn đề này vẫn đang tiếp diễn nên nguồn tài liệu khaithác được vẫn đang rất hạn chế

Ngoài các sách mang tính chất tham khảo như đã giới thiệu phần lịch sửnghiên cứu vấn đề, khoá luận được tiến hành chủ yếu trên cơ sở nguồn tư liệu

từ Thông tấn xã Việt Nam, các báo như: Nhân dân, An ninh thế giới…cácnguồn trên mạng internet…

Bên cạnh đó, liên quan đến với vấn đề này chúng tôi còn tham khảonhiều công trình nghiên cứu khác như: luận văn tốt nghệp đại học “Bước đầutìm hiểu tình hình Tresnia (Liên bang Nga) từ 1991 đến nay” của tác giả LạiThị Hương, luận văn thạc sỹ lịch sử “Các cuộc “cách mạng sắc màu” ởGruzia, Ucraina và Cưrơgưxtan” của tác giả Phạm Thị Bình ở Thư việntrường Đại học Vinh

5 Phương pháp nghiên cứu

Khoá luận chủ yếu dựa vào phương pháp duy vật lịch sử, tư tưởng HồChí Minh và quan điểm đường lối của Đảng ta làm cơ sở phương pháp luậncho việc nghiên cứu

Mặt khác, là đề tài thuộc chuyên ngành lịch sử nên nội dung được thểhiện theo trình tự thời gian cụ thể Do vậy, chúng tôi sử dụng các phươngpháp sau: phương pháp lịch sử, phương pháp logic kết hợp phân tích, tổnghợp, so sánh, thống kê, đối chiếu…một mặt để xử lý các nguồn thông tin đểdựng lại sự kiện, mặt khác rút ra những kết luận, nhận xét ban đầu

Về cơ bản, đề tài được nghiên cứu bằng phương pháp khoa học, chânthực và khách quan

6 Đóng góp của khoá luận

Thông qua khoá luận này chúng tôi sẽ cung cấp những hiểu biết về cuộckhủng hoảng chính trị ở Gruzia nói riêng và diễn biến “hoà bình nóng” trênthế giới hiện nay nói chung thông qua làm rõ nguyên nhân diễn biến, tác độngcủa sự kiện Nga công nhận độc lập cho Nam Ossetia và Abkhazia thuộcGruzia

Giúp người đọc có cái nhìn xác thực hơn về mối quan hệ Nga - Mỹ cũngnhư chính sách đối ngoại của hai nước từ sau chiến tranh lạnh đến nay liênquan đến lợi ích quốc gia của họ.

Giúp người đọc có những hiểu biết ban đầu về một trật tự mới sau cuộcchiến Gruzia - Nga

Cũng thông qua khoá luận này, chúng tôi hy vọng góp phần làm cho bạnđọc có cái nhìn cảnh giác đối với các hoạt động diễn biến hoà bình của Mỹ tạiViệt Nam

7 Bố cục của khoá luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, phụ lục, khoá luận bao

gồm 3 chương:

Chương 1: Những nhân tố tác động đến việc Nga công nhận độc lập đối với hai xứ tự trị Nam Ossetia và Abkhazia ở Gruzia.

Chương 2: Nga công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia.

Chương 3: Quan hệ Nga - Mỹ sau sự kiện Nga công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia và ảnh hưởng quốc tế của mối quan hệ này.

có thể phủ nhận một thực tế rằng Liên Xô là một cường quốc đủ mạnh để làmđối trọng với Mỹ, để tạo ra và duy trì thế cân bằng chiến lược đó suốt thời kỳchiến tranh lạnh Mặc dù đó là sự cân bằng rất nguy hiểm trên miệng hố chiếntranh hạt nhân nóng toàn cầu, song nó cũng tạo ra sự ổn định tương đối trongtrật tự thế giới lúc bấy giờ.

Chiến tranh lạnh kết thúc đã kéo theo sự sụp đổ của Liên Xô và hệ thốngXHCN ở Đông Âu, cùng với sự “suy yếu tương đối của Mỹ”, sự trỗi dậy củaTây Âu, Nhật Bản, Trung Quốc, sự phân hoá trong các nước thế giới thứ 3.Chính điều này đã ảnh hưởng rất lớn đến tầm nhìn chiến lược của các quốcgia trên thế giới Các quốc gia không còn đứng trên lập trường đối đầu quyếtliệt nữa mà thay vào đó là đối thoại, là hướng tới “toàn cầu hoá” theo nghĩa làmột tiến trình phát triển mới về chất của nhân loại Sức ép của toàn cầu hoálàm bùng nổ sự đụng độ giữa tính dân tộc và tính toàn cầu, giữa quyền tựquyết của các dân tộc và những cái gọi là chuẩn mực do các cường quốc nhândanh các giá trị nhân loại áp đặt Cũng đồng thời khơi dậy các xung đột sắctộc và mâu thuẫn tôn giáo, nội chiến và chiến tranh cục bộ vẫn diễn ra thườngxuyên, triền miên

Từ đó cho thấy, chiến tranh lạnh kết thúc đã không như sự mong đợi lạcquan của nhiều người, là thế giới sẽ được hoà bình và ổn định Sự đối đầuĐông - Tây về hệ tư tưởng, chính trị, quân sự, kinh tế…từng chi phối đời sốngquốc tế suốt thời kỳ chiến tranh lạnh đang nhường chỗ cho sự cách biệt ngàymột tăng giữa thế giới phát triển và thế giới chưa phát triển mà biểu hiện rõnhất là mâu thuẫn Bắc - Nam ngày một thêm sâu sắc…

Sau chiến tranh lạnh cùng với sự tan rã của Liên bang Xô viết đã làm chonước Nga cũng đồng thời mất đi những vùng đệm chiến lược trước đây thuộcphạm vi ảnh hưởng của Liên Xô cũ Các nước Cộng hoà Xô viết cũ đều đã lànhững quốc gia độc lập, có chủ quyền Những chủ thể pháp lý quốc tế mớinày có quan hệ khá phức tạp với Liên bang Nga, thậm chí là đối đầu kịch liệt.Những điều đó làm cho vị thế nước Nga bị mất trên trường quốc tế Thế yếucủa nước Nga đã bị bộc lộ rõ ràng trước năm châu nhất là khi phương Tây,đứng đầu là Mỹ tiến hành cuộc không kích vào Liên bang Nam Tư và xuhướng bành trướng của khối NATO theo hướng “Đông tiến” khó có gì cưỡngnổi Động thái đó không chỉ đe doạ an ninh mà còn nhằm kiềm chế không đểnước Nga phục hồi địa vị cường quốc Âu - Á của mình

Như vậy, chiến tranh lạnh kết thúc, phần thắng thuộc về Hợp chủng quốcHoa Kỳ, còn Liên Xô chịu phần thua làm cho tương quan lực lượng thay đổibất lợi cho Liên bang Nga Vai trò địa - chính trị của Nga bị suy giảm: chẳngnhững ảnh hưởng toàn cầu của Nga bị mất đi mà khả năng tác động vào tiếntrình vận động của các sự kiện đang diễn ra ở khu vực Âu - Á kề cận cũng bịhạn chế, thậm chí ở SNG, Nga phải khó khăn lắm mới giữ được ưu thế củamình Trên thế giới và ngay cả ở châu Âu, có hàng chục, hàng trăm vấn đề đã

và đang được giải quyết mà không có sự tham gia của Liên bang Nga, trong

đó NATO mở rộng là một ví dụ

Nhưng đa số các nhà nghiên cứu, nhà chính trị cả ở phương Tây lẫnphương Đông đều cho rằng nước Nga trong tương lai sớm hay muộn sẽ khôi

phục được vị thế của mình trên trường quốc tế với tư cách là một cường quốclớn

Còn Mỹ, sau khi kết thúc chiến tranh lạnh trong thế thắng đã lợi dụngvươn lên nhằm xây dựng một trật tự thế giới đơn cực do Mỹ đứng đầu Trật tựthế giới hình thành sau chiến tranh lạnh đã được nhiều nhà phân tích đánh giánhư một trạng thái quá độ của thế giới sang cấu trúc đa cực Theo cách diễnđạt của học giả Trung Quốc, trạng thái quá độ này là “nhất siêu đa cường”,còn nhà chính trị học người Mỹ, Samuel Humingtơn thì dùng cụm từ “Đơn -

Đa cực” để diễn tả nó [11, 128]

Trái ngược với ý đồ thiết lập trật tự thế giới đơn cực của Mỹ là hoạt độngđối ngoại của một số các nước lớn theo hướng, thiết lập hệ thống quan hệquốc tế đa cực, nhất là về kinh tế Tính đa cực đó đang được thể hiện trước hếttrong quan hệ giữa các nước lớn Ngoài Mỹ, các cường quốc thế giới, cáctrung tâm quyền lực khác đang ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn, hoặc vềkinh tế - thương mại, hoặc về chính trị - quân sự trong đời sống xã hội loàingười Ngoài các cường quốc lâu đời, đã xuất hiện các cường quốc mới nổilên ở các khu vực khác nhau Trong đó, điều quan trọng nhất là các cườngquốc sau chiến tranh lạnh, từ các đồng minh của Mỹ trong NATO, G7 đến cácnước “đối tác chiến lược” như Trung Quốc, Liên bang Nga…đều ngày càng tỏ

ra độc lập hơn trong quan hệ với Mỹ, không cam chịu đối tác lép vế của Mỹnhư trước

Thế kỷ XX đã khép lại, thế kỷ XXI mới bắt đầu với những bản thôngđiệp về hoà bình, thịnh vượng với mong ước về một thế kỷ mới an lành, ấm

no cho tất cả mọi người Thế nhưng, tiến trình toàn cầu hoá ngày càng nhanhthì sự đối đầu của văn hoá phương Tây và văn hoá Hồi giáo ngày càng quyếtliệt, thế lực khủng bố ngày càng cực đoan hoá, bạo lực hoá và toàn cầu hoá.Thế lực khủng bố can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia trở thànhmối đe doạ nghiêm trọng đối với hoà bình thế giới và sự ổn định khu vực

Như vậy, thế giới mới sau chiến tranh lạnh đã chưa thể định hình rõ ràng.Thập niên đầu của thế kỷ XXI đang dần qua trong những làn sóng gió của cáccuộc đấu tranh dành ảnh hưởng của các cường quốc, khu vực…trong đó nổibật nhất vẫn là tham vọng bá quyền của Mỹ Tuy nhiên, trong hai năm gầnđây (2007-2008), sau bài phát biểu gây ấn tượng mạnh của cựu Tổng thốngNga V.Putin tại Muynich, người ta tranh luận sôi nổi về hình hài của một trật tựthế giới mới mà người đứng đầu điện Kremli đã phác hoạ Họ chưa thật tinrằng, trật tự thế giới đơn cực do Mỹ lãnh đạo có thể một sớm một chiều sụp đổ.Nhưng rồi cuộc chiến tranh ở Nam Ossetia và tiếp đến là cuộc khủnghoảng tài chính ở Mỹ sau đó đã nhanh chóng lan toả ra khắp toàn cầu làmlung lay không ít những người luôn đặt niềm tin tuyệt đối vào sức mạnh tuyệtđối của nước Mỹ Nếu như niềm tin nước Mỹ - Trung tâm tài chính và kinh tếtoàn cầu đã bị lung lay thì vị thế chính trị hàng đầu thế giới của Mỹ cũng sẽkhông còn chắc chắn, vì, “chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế” Hệ quảtiếp theo là sức mạnh quân sự Mỹ cũng sẽ không mạnh như trước vì không có

gì phụ thuộc vào kinh tế như quân sự Vị thế siêu cường duy nhất lãnh đạo thếgiới của Mỹ trong trật tự thế giới đơn cực, đã bị đụng chạm “không ít”

Vậy trật tự nào cho thế giới tương lai? Để trả lời câu hỏi này, chúng tacần hướng tới Hội nghị thị trường tài chính và kinh tế toàn cầu vừa bế mạc tạiOasinhtơn ngày 15/11/2008 Trong bài phát biểu bế mạc hội nghị, Tổng thống

Mỹ G.W.Busơ nói: “Chúng ta đang làm cho hệ thống tài chính của mình thíchứng với thế giới trong thế kỷ XXI” [18]

Tổng thống Nga D.Medvedev tuyên bố: “Cơ cấu tài chính toàn cầu đượcthiết lập từ cuối chiến tranh thế giới thứ II hiện đã lỗi thời, cần phải xây dựng

và tái cấu trúc tài chính quốc tế, đảm bảo cho hệ thống đó hoạt động côngbằng, hữu hiệu và hợp pháp” [18]

Rõ ràng, trật tự kinh tế thế giới trong những năm tới sẽ khác so với trật tự

đã từng hình thành trong mấy thập kỷ qua Hệ quả là trật tự thế giới nói chung

sẽ khác trước Điều đó chúng ta hiểu rằng, Mỹ đang suy yếu, Nga đang dần

phục hồi lại vị thế của mình Vì “níc Nga là một nước lớn, do số phận quyđịnh, bằng cách này hay cách khác vẫn là một cường quốc trong các vấn đềthế giới, bất luận những khó khăn mà nó gặp phải” [11,36].

Thập niên đầu thế kỷ XXI, nhân loại lại đối mặt với vấn đề mới nóngbỏng: khủng bố, ly khai Sự kiện Mỹ và phương Tây hậu thuẫn cho tỉnhKôsôvô đơn phương tuyên bố độc lập đã tạo ra một tiền lệ rất nguy hiểm trongquan hệ quốc tế hiện nay Dưới tác động của sự kiện Kôsôvô, vấn đề đòi lykhai đang có xu hướng phát triển phức tạp, nguy hiểm không chỉ ở trongkhông gian hậu Xô viết mà còn ở phạm vi toàn thế giới Con bài “ly khai”,

“xung đột sắc tộc” luôn được nhiều nước phương Tây và Mỹ ưu tiên sử dụng

để can thiệp, phá hoại độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các nước

“Nếu Mỹ và phương Tây có thể công nhận độc lập của Kôsôvô thì Ngacũng có thể làm điều tương tự với hai mảnh đất ly khai của Gruzia là NamOssetia và Abkhazia” [74] Đó là lý lẽ mà điện Kremli đưa ra, nghe có vẻ khá

“cùn” nhưng sự thật là ngày 26/8/2008 Nga đã ký sắc lệnh công nhận hai tỉnh

ly khai Nam Ossetia và Abkhazia thuộc Gruzia là những quốc gia độc lập.Nếu Nga đã thua phương Tây trong ván bài Kôsôvô thì có vẻ trường hợpNam Ossetia và Abkhazia là đòn đáp trả Nhưng đây chỉ là một phần lý do củaviệc Nga công nhận độc lập hai vùng này Điều đó nó còn liên quan đến nhiềunước nhiều thế lực quốc tế bởi nhân tố địa - chính trị của lãnh thổ Gruzia Dovậy, tác động của cộng đồng quốc tế đến tiến hành tháo gỡ xung đột Nga -Gruzia, Nga - Mỹ, Nga - phương Tây rất khó khăn và phức tạp Vì, tuy xung độtquân sự giữa Gruzia và Nga đã ngưng nhưng tình hình vẫn tiếp diÔn phức tạp,nhất là trong quan hệ Nga với phương Tây nói chung và Nga - Mü nói riêng

1.2 Tình hình Gruzia và hai vùng tự trị Nam Ossetia và Abkhazia trước ngày 7/8/2008

1.2.1 Tình hình Gruzia

Gruzia là một quốc gia Âu - Á tại vùng Cancacus phía bờ Đông biểnĐen Có truyền thống văn hoá và lịch sử từ thời đồ đá mới Đây là một quốcgia nhỏ với dân số hiện nay không đầy 5 triệu người Tổ tiên người Gruziaxưa, trước và sau công nguyên là người Cantê, Xphan, Mingêriê, quần cư ởvùng núi phía Nam dãy Capcadơ Từ thế kỷ IV đến thế kỷ VI ở đây thành lậpnên quốc gia phong kiến dân tộc Gruzia Từ thế kỷ XI đễn thế kỷ XIII thànhlập quốc gia tập quyền thống nhất, từ thế kỷ XIII đến thế kỷ XIV lần lượt chịu

sự xâm lược của người Tácta và Têmun, về sau người Iran và Thổ Nhĩ Kỳthống trị Từ thế kỷ XV đến thế kỷ XVIII, Gruzia xuất hiện nhiều công quốc

và vương quốc nhỏ Năm 1801-1804, các quốc này lần lượt sáp nhập vào đếchế Nga Đầu thế kỷ XIX, Gruzia sáp nhập vào Nga, là thành viên của Ngadưới thời đế chế Pie đệ nhất và phát triển liên tục đến Cách mạng tháng 10Nga năm 1917

Ngày 25/2/1921, nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết Gruzia đượcthành lập và sau 1 tháng gia nhập nước Cộng hoà Liên bang Xô viết ngoạiCapcadơ Ngày 5/12/1936 trở thành một nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ

Năm 1990, giữa lúc cuộc khủng hoảng chính trị nghiêm trọng của Liên

Xô gần đi đến hồi kết thúc, những nhà lãnh đạo Gruzia ở Matxcơva đã trở vềquê hương phát động cuộc đấu tranh dành độc lập Ngày 9/4/1991, thông quatoàn dân bỏ phiếu, tuyên cáo độc lập, trở thành nước “Cộng hoà Gruzia” Năm

1922, Gruzia tuyên bố độc lập, ông Shevardnadze, cựu Uỷ viên Bộ chính trịĐảng cộng sản Liên Xô, cựu Bộ trưởng ngoại giao Liên Xô trở thành ngườiđứng đầu nước Gruzia mới tách ra từ Liên Xô

Sau nhiều năm là thành viên của Liên bang Xô viết, nền kinh tế củaGruzia hầu như lệ thuộc vào Nga nhưng sau khi Liên Xô và Đông Âu sụp đổ,

ở Gruzia đã xuất hiện các dấu hiệu của sự suy thoái kinh tế làm cho đời sốngnhân dân ở đây gặp nhiều khó khăn, nợ nước ngoài tăng, tính đến năm 2004,Gruzia nợ nước ngoài lên tới 1,7 tỷ USD, chủ yếu là nợ Nga Cũng chính là

thành viên nhiều năm của Liên Xô cũ mà nền chính trị ở Gruzia vẫn duy trìtheo lối cũ là quan liêu, bảo thủ.

Tất cả những điều đó làm cho tình hình chính trị, xã hội ở Gruzia luônbất ổn Vì vậy, với dân số hiện nay vẻn vẹn 5 triệu người, nhưng Gruzia lại lànơi diễn ra cuộc đọ sức quyết liệt giữa hai cường quốc Nga và Mỹ Sự chú ýđặc biệt này do Gruzia có vị trí chiến lược đặc biệt Phía Bắc giáp với Nga,phía Nam giáp với Thổ Nhĩ Kỳ và Acmênia, phía Tây giáp với Azerbaijan Đó

là một quốc gia liên lục địa, nằm tại điểm nối Đông Âu và Tây Á, án ngữtuyến đường xuất khẩu dầu lửa quan trọng từ biển Caxpi tới thị trường thếgiới, là khu vực đệm của Nga với khối NATO

Đây là những nhân tố thuận lợi cho sự phát triển đất nước của Gruzia,nhưng đồng thời những yếu tố thuận lợi trên cũng khiến cho nước Cộng hoàGruzia trở thành một nơi khó khăn nhất trên thế giới khi quyết định các chínhsách thân Nga hay thân phương Tây Vì vị trí đặc biệt quan trọng đó nên đấtnước Gruzia trở thành nơi tranh giành của các nước lớn Bên cạnh đó, trongnước, Gruzia luôn bị đe doạ và đối mặt với phong trào ly khai

Những khó khăn về kinh tế, cùng những phức tạp về chính trị, xã hội, cơchế cũ chưa mất hẳn, cơ chế mới chưa định hình rõ ràng làm cho tình hình xãhội thêm khó khăn §ây chính là cơ sở cho sự can thiệp của các thế lực bênngoài Cuộc “Cách mạng hoa hồng” không đổ máu năm 2003 đã thiết lập mộtchính phủ ủng hộ thân phương Tây và đang có kế hoạch gia nhập NATO cũngnhư nỗ lực đưa các vùng đất chủ trương ly khai trở lại dưới quyền kiểm soátcủa Gruzia Những nỗ lực đó làm xói mòn quan hệ với Nga và dẫn đến cuộcxung đột quân sự với Nga vào ngày 7/8/2008 rất khốc liệt

1.2.2 Tình hình hai vùng tự trị Nam Ossetia và Abkhazia

chế Nga ra sắc lệnh phõn chia khu vực hành chớnh, do lónh thổ Ossetia cú dóyCapcadơ ở giữa gõy trở ngại lớn trong cụng tỏc quản lý hành chớnh nờn đế chếNga quyết định chia cắt Ossetia thành hai miền là Nam Ossetia và BắcOssetia, lấy giới tuyến là dóy nỳi Capcadơ Nam Ossetia nằm ở sườn Nam,Bắc Ossetia nằm ở sườn Bắc dóy Capcadơ.

Cỏch mạng thỏng Mười Nga bựng nổ, nhà nước Liờn bang Xụ viết ra đời.Nam Ossetia được hưởng quy chế tự trị trong nước Cộng hoà xó hội chủ nghĩa

Xụ viết Gruzia, Bắc Ossetia là khu vực tự trị thuộc Liờn bang Nga NamOssetia luụn nuụi dưỡng sỏp nhập và thống nhất với Bắc Ossetia

Kể từ khi Gruzia tuyờn bố tỏch khỏi Liờn bang Xụ viết vào ngày9/4/1991, nhà nước Gruzia đó xoỏ bỏ quyền tự trị mà Liờn Xụ trao cho NamOssetia nhằm thống nhất lónh thổ Tuy nhiờn, năm 1992 Nam Ossetia tuyờn

bố độc lập, tỏch khỏi Gruzia và mong muốn sỏp nhập vào cộng hoà BắcOssetia thuộc Liờn bang Nga dẫn đến cuộc xung đột với chớnh quyền trungương Gruzia Trong hai năm xung đột đó cú hơn 1000 người thiệt mạng [58],hàng nghỡn người phải sang tị nạn ở Bắc Ossetia - vựng lónh thổ mà nhữngngười ở Nam Ossetia cú chung một nền văn hoỏ và sắc tộc Cuối cựng, xungđột Gruzia - Nam Ossetia tạm lắng xuống khi Hiệp định Dagomyss được kýkết giữa Nga và Gruzia vào ngày 14/06/1992 Theo Hiệp định, tiến trỡnh hoàbỡnh tại Nam Ossetia sẽ do một uỷ ban hỗn hợp gồm Nga, Gruzia, Bắc Ossetia

và Abkhazia đảm nhiệm quy chế cho Nam Ossetia Đồng thời hai bờn nhất trớtriển khai lực lượng gỡn giữ hoà bỡnh đến Nam Ossetia gồm binh sỹ Nga,Gruzia và Bắc Ossetia

Sau cuộc “Cỏch mạng nhung” năm 2004, nhõn vật theo chủ nghĩa dõn tộcthõn phương Tõy Mikhai Saakashvili lờn nắm quyền tại Gruzia, Nam Ossetia

đó trở thành một trong những trọng tõm trong chớnh sỏch của Gruzia, tỡnh hỡnh

ở khu vực xung đột trở nờn căng thẳng do phớa Gruzia được Mỹ hậu thuẫn, đềxuất giải quyết vấn đề bằng giải pháp quân sự Năm 2004, ban lónh đạo Nam

Ossetia gửi đơn đề nghị Hạ viện (Đu ma quốc gia) Nga chấp nhận NamOssetia sáp nhập vào Nga Tháng 01/2005, Gruzia công bố kế hoạch trongvòng 3 năm sẽ trao cho Nam Ossetia quy chế “tự trị rộng rãi” trong thànhphần Gruzia, nhưng không được Nam Ossetia chấp nhận.

Ngày 12/11/2006, Nam Ossetia tiến hành cuộc trưng cầu dân ý về quychế độc lập Cuộc trưng cầu dân ý đã nhận được số phiếu ủng hộ áp đảo với98,99% phiếu thuận [63] Tuy nhiên, cuộc trưng cầu chỉ được Nga công nhận,trong khi chính quyền Gruzia, Mỹ, EU coi cuộc trưng cầu này là bất hợppháp “Các kết quả của cuộc trưng cầu dân ý về độc lập tại Nam Ossetiakhông có ý nghĩa với cộng đồng Châu Âu” [63] Đó là lời phát biểu của PeterSomeby, đại diện đặc biệt của Liên minh châu Âu tại Capcadơ khi thămMatxcơva ngày 13/09/2006

Việc Nam Ossetia muốn độc lập khỏi Gruzia, sáp nhập với Bắc Ossetiathuộc Liên bang Nga là có lý do lịch sử, do hàng nghìn người Nam Ossetia đãchạy sang lánh nạn ở Bắc Ossetia sau các cuộc xung đột vũ trang năm 1992.Mặc dù có sự phân chia về địa lý và hành chính nhưng ở cả hai khu vực Nam

và Bắc Ossetia chỉ có một dân tộc với cùng một ngôn ngữ và một nền vănhoá Vì vậy, người dân Nam Ossetia quyết tâm thống nhất lãnh thổ với nhữngngười đồng bào Bắc Ossetia trong thành phần nước Nga Thực tế, NamOssetia có nhiều mối quan hệ với Nga hơn là Gruzia do 80% người dân ở đâymang hộ chiếu Nga, đồng tiền được sử dụng ở khu vực này là đồng Rúp Nga[36] Kinh tế vùng này cũng phụ thuộc và liên kết với kinh tế Nga

Tất cả những điều đó, không có gì có thể ngăn nổi phong trào ly khai ởNam Ossetia độc lập khỏi Gruzia để trở thành một phần lãnh thổ của Nga vàthống nhất với Bắc Ossetia, nhất là sau cuộc “cách mạng nhung” đưaSaakhavili - nhân vật thân phương Tây lên làm Tổng thống Gruzia

Tình hình trên làm cho quan hệ Gruzia với Nam Ossetia cũng như Gruziavới Nga hết sức căng thẳng Căng thẳng tiếp tục gia tăng khi phương Tây và

Mỹ công nhận độc lập của Kôsôvô vào đầu năm 2008, bất chấp sự phản đốicủa Nga và Serbia Theo đó, Nam Ossetia và Abkhazia, cho rằng: “NếuKôsôvô có thể độc lập, sau đó chúng ta cũng có thể làm như vậy” Vì thế mà

họ lại đệ đơn kêu gọi Nga và các tổ chức quốc tế công nhận độc lập của họ.Sau rất nhiều vụ đụng độ trong năm 2008, quân đội Gruzia đã quyết địnhtiến hành cuộc tấn công vào Nam Ossetia vào đêm mùng 7 rạng sáng mùng8/8/2008 gây ra sự phản ứng mạnh mẽ từ phía Nga Lực lượng quân đội Liênbang Nga có mặt ở khu vực với nhiệm vụ gìn giữ hoà bình đã được lệnh phảncông, dẫn đến cuộc “chiến tranh nóng” căng thẳng nhất trong những năm vừaqua ở khu vực Kavkaz Ngày 26/08/2008, Nam Ossetia chính thức được Liênbang Nga công nhận độc lập khỏi Gruzia

1.2.2.2 Tình hình Abkhazia

Abkhazia là một trong hai nước cộng hoà tự trị của Gruzia (từ năm1992) tại vùng Capcadơ Vùng lãnh thổ này là nước cộng hoà độc lập trênthực tế nhưng không được cộng đồng quốc tế công nhận như Nam Ossetia Quốc gia độc lập trên thực tế này với diện tích 8432 km2, dân số hơn 15 vạnngười nằm bên bờ Đông Hắc Hải, phía Bắc giáp với Liên bang Nga

Cũng như Nam Ossetia, kể từ khi Gruzia tuyên bố tách khỏi Liên bang

Xô viết, một phong trào ly khai của dân tộc thiểu số Abkhazia ở khu vực này

đã dẫn đến việc nước cộng hoà này tuyên bố độc lập khỏi Gruzia vào năm1992

Cuộc xung đột vũ trang giữa Gruzia và Abkhazia vào năm 1992-1993làm gần 7000 người chết, khoảng 200-250 nghìn người, phần lớn là người gốcGruzia ph¶i đi tị nạn [36] Mặc dù hai bên (Gruzia và Abkhazia ) đã ký thoảthuận ngừng bắn năm 1994 qua Nga, nhưng tình hình khu vực này vẫn không

ổn định, việc tranh chấp chủ quyền vẫn chưa được giải quyết, khu vực nàyvẫn bị chia cắt giữa hai bên, 83% lãnh thổ do chính quyền ly khai Sukhumiđựoc Nga hậu thuẫn và 17% lãnh thổ do chính phủ cộng hoà tự trị Abkhazia

kiểm soỏt (được Gruzia cụng nhận là chớnh quyền hợp phỏp của Abkhazia),khu vực 17% này nằm ở thung lũng Kođoki Tranh chấp này là một trongnhững nguyờn nhõn gõy nờn căng thẳng nghiờm trọng giữa Gruzia và Nga.Cỏc cuộc thương lượng nhằm tỡm kiếm giải phỏp cho cuộc xung đột bị ngưngtrệ từ năm 2006.

Tỡnh hỡnh Abkhazia - Gruzia tiếp tục căng thẳng kể từ khi Kụsụvụ đượcphương Tõy và Mỹ cụng nhận độc lập Cũng như Nam Ossetia, Abkhazia đólờn tiếng mạnh mẽ để cộng đồng quốc tế cụng nhận độc lập của mỡnh nhưtrường hợp của Kụsụvụ Thỏng 03/2008, quốc hội Gruzia tiến hành phiờn họpbất thường về vấn đề thỳc đẩy nền độc lập Đặc biệt, sau sự kiện Gruzia đưaquõn tấn cụng Nam Ossetia, Abkhazia và Nam Ossetia càng thỳc đẩy hoạtđộng ly khai khỏi Gruzia Nhưng khỏc với Nam Ossetia bày tỏ muốn trở thànhmột phần của Nga, Abkhazia lại nỗ lực tỡm kiếm độc lập của riờng mỡnhnhưng vẫn dựa vào Nga

1.3 Chớnh sỏch của Nga đối với cỏc nước lỏng giềng núi chung và với cỏc vựng lónh thổ ly khai trong khụng gian hậu Xụ viết núi riờng

1.3.1 Đối với cỏc nước lỏng giềng

Cú thể núi, trong tất cả cỏc vấn đề mà loài người phải đối diện trong cuộcđấu tranh sinh tồn từ thời xa xưa đến nay thỡ vấn đề phức tạp, dai dẳng, khúgiải quyết nhất là quan hệ giữa cỏc dõn tộc, sắc tộc Do sự khỏc biệt về màu

da, kinh tế, văn hoỏ, tụn giỏo, lịch sử…mà trong quỏ trỡnh tồn tại và phỏt triểncủa thế giới loài người là quỏ trỡnh nảy sinh và giải quyết cỏc xung đột khụngngừng nghỉ

Trong phạm vi phần này, chỳng tụi xin được đề cập đến quan hệ giữa cỏcdõn tộc trong khụng gian hậu Xụ viết cũ Hay núi cỏch khỏc là những chớnhsỏch của Nga đối với cỏc nước lỏng giềng trong khụng gian hậu Xụ viết cũ.Sau “chiến tranh lạnh” cựng với sự tan ró của Liờn bang Xụ viết đó làmcho nước Nga cũng đồng thời mất đi những vựng đệm chiến lược trước đõy

thuộc phạm vi ảnh hưởng của Liên Xô cũ Các nước Cộng hoà Xô viết cũ đều

đã là những quốc gia độc lập, có chủ quyền Những chủ thể pháp lý quốc tếmới này có quan hệ khá phức tạp với Nga, thậm chí là đối đầu với Nga vàthân phương Tây Trong khi, các nước phương Tây và NATO đang triển khai

kế hoạch “Đông tiến” trực tiếp lên các nước thuộc Liên Xô cũ mà nay gọi làSNG Điều này đe doạ trực tiếp đến lợi ích, an ninh quốc gia Nga Mặc dùNga kiên quyết phản đối kế hoạch đó, nhưng Nga ý thức được rằng, tronghoàn cảnh lịch sử hiện tại, Nga không đủ sức chống lại điều đó Do vậy, mộtmặt, Nga đồng ý tham gia trong chừng mực có thể vào các cơ cấu của NATO.Mặt khác, tích cực tập hợp lực lượng làm đối trọng với NATO, trước hết làSNG

Từ bài học thất bại trong chính sách đối ngoại trong những năm trước,Nga nhận thức rõ hơn rằng, trong bối cảnh địa - chính trị thay đổi sau khi Liên

Xô tan rã, lợi ích sống còn của Nga đòi hỏi Nga phải cải thiện, phải tăngcường quan hệ, liên kết với các nước SNG Khi còn là Tổng thống Nga, ôngV.Putin nhấn mạnh: “Hướng ưu tiên bất di bất dịch của chúng ta là SNG”[11,111]

Tuy nhiên, chính sách của Nga ®ối với các níc SNG theo cách đánh giácủa nhiều nhà phân tích chính trị ở Matxcơva là không thành công Trongnhững năm 1990, Nga nhanh chóng công nhận độc lập, chủ quyền của cácnước Cộng hoà Xô viết cũ với mong muốn giành được tình cảm của họ.Nhưng kết cục, các nước đó không bao giờ giành cho Nga vị thế là người đảmbảo an ninh của mình, thậm chí không đánh giá đúng mức thiện chí của Nga.Nguyên nhân do đâu? Phó tổng biên tập báo “giai cấp chính trị” DmitriAndreev đã đưa ra câu trả lời trên hãng RIA ngày 30/10/2006 rằng: “Thật làhết sức lạ lùng khi chuyển mối quan hệ với các “quốc gia mới” sang kiểu thịtrường thực dụng và đồng thời lại hy vọng giữ được ảnh hưởng của chúng ta

đối với họ Việc có chung lịch sử, văn hoá trong trường hợp này chính lại đẩynhau ra xa Phải đặt vấn đề một cách sát sườn Hoặc là kìm nhiên liệu (xuấtsang các nước SNG) ở một cái giá đặc biệt, và đổi lại, đòi họ phải thừa nhậnvai trò đặc biệt của Nga tại các nước có chung biên giới Hoặc là sự rạch ròitheo kiểu thị trưòng, và tương ứng là các bên hoàn toàn rảnh tay với nhau.Quan điểm nào cũng có lý của nó Nhưng, trên thực tế Nga vừa muốn vơ lấylợi tức thiên nhiên của mình vừa muốn giữ vai trò đặc biệt của mình trongkhông gian hậu Xô viết Đồng thời, Nga lại buộc phải thừa nhận sự tự do củacác đối tác và khước từ sự tự do của chính mình Có nghĩa là chúng ta vô cùngbướng bỉnh chỉ chơi bóng trên một nửa sân, mà lại là phần “sân sau” củamình” [59].

Mặc dù bị thiệt hại nặng nề những năm cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXInhưng trong những năm cuối thập kỷ đầu thế kỷ XXI, Nga đã dần dần khôiphục lại được địa vị của mình trên trường quốc tế Sự mất ổn định trong SNG

rõ ràng từ lâu, nay vẫn tiếp diễn, không có bất cứ phương thuốc vạn năng nào

có hiệu quả có thể giải quyết xung đột, song việc giảm phạm vi và kìm chếchúng trong những giới hạn nhất định có thể là triển vọng thực tế Ở đây, vaitrò của Liên bang Nga thực sự quan trọng, không ai có thể thay thế Nga trongviệc khôi phục hoà bình ở SNG Mặt khác, Liên bang Nga nhận được quyền

uỷ trị của cộng đồng quốc tế gìn giữ hoà bình trong không gian hậu Xô viết.Điều này làm hợp thức hoá sự có mặt của quân sự Nga ở các nước SNG

Tuy nhiên, vẫn có sự diễn giải việc tăng cường tính tích cực của Ngatrong việc giải quyết xung đột ë SNG như là hình thức mới của chủ nghĩabành trướng “Đại Nga” dấu mặt Để hiểu rõ vấn đề này, chúng ta sẽ làm rõđiều đó qua việc tìm hiểu sự kiện Nga công nhận độc lập Nam Ossetia vàAbkhazia ở phần sau

1.3.2 Chính sách của Nga đối với các vùng lãnh thổ ly khai trong không gian hậu Xô viết

Liên bang Nga bước ra vũ đài quốc tế là một nước kế thừa chính thốngLiên Xô cũ, được tiếp nhận quy chế đặc biệt “quốc gia kế tục Liên Xô” nhưngLiên bang Nga cũng phải đối mặt với muôn vàn khó khăn giải quyết, mộttrong số đó là vấn đề đoàn kết với các nước SNG như phần trên đã phân tích.Trong khi đó, các nước phương Tây khác và NATO đang phải triển khai

kế hoạch “Đông tiến” mà động th¸i mới nhất là xem xét kết nạp thêm Gruzia

và Ucraina

Do lịch sử để lại, trên lãnh thổ Gruzia có ba vùng tự trị, đó là Abkhazia,Nam Ossetia và Adjaria Hai vùng Abkhazia và Nam Ossetia đã tuyên bố độclập khỏi Gruzia từ năm 1992 nhưng chưa được cộng đồng quốc tế công nhận,

kể cả Liên bang Nga Tuy nhiên, hai vùng này vẫn không từ bỏ khát vọng độclập đó mà vẫn kiên cường đấu tranh, kêu gọi cộng đồng quốc tế, nhất là Ngacông nhận độc lập của mình, thậm chí Nam Ossetia còn mong muốn được sápnhập vào Nga, thống nhất với Bắc Ossetia

Trong bối cảnh NATO “Đông tiến”, Gruzia - vùng đệm an toàn của Ngamuốn gia nhập NATO, làm cho quan hệ Nga - Gruzia vốn “cơm không lành,canh không ngọt” lâu nay lại thêm căng thẳng Do vậy, Abkhazia và NamOssetia trở thành “cái van” của Nga để kìm chế Gruzia gia nhập NATO cũngnhư kế hoạch “Đông tiến” của NATO

Vì vậy, Nga đã có những chính sách “ưu ái” cho hai vùng lãnh thổ nàytrên mọi phương diện, nhất là sau khi phương Tây và Mỹ công nhận độc lậpcủa Kôsôvô, ngày 26/8/2008, Nga cũng ra sắc lệnh công nhận độc lập NamOssetia và Abkhazia

CHƯƠNG 2

NGA CÔNG NHẬN ĐỘC LẬP NAM OSSETIA

VÀ ABKHAZIA

2.1 Nguyên nhân Nga công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia

Ngày 26/8/2008, Tổng thống Nga Dmitry Medvedev đã ký sắc lệnh côngnhận độc lập của hai vùng đất thuộc Gruzia là Abkhazia và Nam Ossetia Đitìm nguyên nhân dẫn đến quyết định mang tính “lịch sử ” này của Nga đang làbài toán được các nhà chính trị thế giới quan tâm, phân tích…với nhiều ý kiếnkhác nhau

Trước hết, là “cái lý” của người Nga khi công nhận Nam Ossetia vàAbkhazia độc lập mà Tổng thống Nga Dmitry Medvedev phát biểu trên đàitruyền hình sau khi ký sắc lệnh trên

Theo ông Medvedev quyết định sắc lệnh công nhận Nam Ossetia vàAbkhazia độc lập mà ông ký ngày 26/8/2008 “không phải là quyết định chóngvánh hay không có sự cân nhắc đầy đủ về hậu quả kèm theo” mà đó là “sự lựachọn không dễ dàng”, tuy rằng “quyết định được dựa trên sự hiểu biết rõ ràng

những ngời thiểu số ở đú Tuy nhiờn, một vài trong số 14 nước đú đó “khụng

cú khả năng đối xử với cỏc dõn tộc thiểu số sinh sống trờn lãnh thổ họ với sựtụn trọng mà những dõn tộc này đỏng được hưởng” [21] Điển hỡnh là Gruzia,ngay sau khi dành được độc lập đó tiến hành cỏc cuộc xung đột với cỏc dõntộc thiểu số ở Nam Ossetia và Abkhazia nhằm xoỏ bỏ “quyền tự trị” của haivựng này, buộc họ phải nằm dưới sự lónh đạo của nước này

Tổng thống Medvedev cũng chỉ ra rằng, phương Tõy khụng chỉ làm ngơtrước khỏt vọng tự do của những người dõn Nam Ossetia và Abkhazia, mà cũnkhụng ngừng cổ vũ cho Tổng thống Gruzia là Mi khail Saakhashvili, người cúhành động đầu tiờn khi nhận chức là xoỏ bỏ quyền tự trị của vựng đất Adijaria

và khụng giấu tham vọng chinh phục Nam Ossetia và Abkhazia Mặt khỏc,cỏc quốc gia phương Tõy cũn lờ đi tớnh phức tạp của tỡnh hỡnh, đó nuụi dưỡngniềm hy vọng độc lập của những người Nam Ossetia và Abkhazia Họ đókhụng đếm xỉa đến những lời cảnh bỏo của Nga, đó tự cụng nhận lời tuyờn bố

độc lập bất hợp phỏp của Kụsụvụ khỏi Serbia

Tổng thống Medvedev nhắc lại, Nga đó liờn tục cảnh bỏo rằng khú cú thể

để thuyết phục những người Nam Ossetia và Abkhazia (cũng như nhiều nhúmdõn tộc khỏc trờn thế giới), rằng những gỡ tốt đối với người Albania tạiKụsụvụ chưa chắc đó tốt đối với họ Nhưng trong quan hệ quốc tế, bạn khụngthể ỏp dụng một loại quy tắc cho một vài quốc gia và một loại quy tắc hoàntoàn khỏc cho nhúm người cũn lại Đồng thời, Nga đó kiờn trỡ thuyết phụcGruzia ký kết thoả thuận khụng sử dụng quõn sự với Nam Ossetia vàAbkhazia nhưng Tổng thống M.Saakhashvili đó từ chối và đờm 7/8/2008 thếgiới đó hiểu được vỡ sao ụng Saakhashvili từ chối đề nghị của Nga

Phải chăng vị Tổng thống Gruzia tin rằng, Nga sẽ đứng ngoài khi ụng sửdụng lực lượng vũ trang để tấn cụng vào thủ phủ Tskhinvali trong đờm tối giếthại hàng trăm dõn thường vụ tội, phần lớn trong số họ là cụng dõn Nga Phải

chăng là ông Saakhashvili tin rằng Nga sẽ đứng ngoài khi quân đội “gìn giữhoà bình” của ông tấn công những binh lính Nga vốn có nhiệm vụ là ngănchặn sự bất ổn tại Nam Ossetia? Theo Medvedev, Nga không còn sự lựa chọnnào khác ngoài việc dùng biện pháp quân sự để cứu sinh mạng của người dân

và binh sỹ Nga: “Đây không phải là cuộc chiến nằm trong lựa chọn của Nga”.Matxcơva không có một “mưu đồ” nào trên lãnh thổ Gruzia Binh lính Ngatiến vào Gruzia để phá huỷ những căn cứ quân sự mà từ đó các đợt pháo đượcphóng ra Nga đã vãn hồi hoà bình “bây giờ” và “suốt mười bảy năm qua”,nhưng không thể làm dịu sự sợ hãi cũng như nguyện vọng tha thiết của ngườidân Nam Ossetia và Abkhazia Những sợ hãi không chỉ xuất hiện khi ôngSaakhashvili tiếp tục nói về việc tái vũ trang lực lượng quân đội và liên tụctuyên bố “chủ quyền lãnh thổ Gruzia” trong sự khuyến khích của Mỹ và mộtvài thành viên trong khối NATO Vì vậy, Tổng thống hai nước cộng hoà NamOssetia và Abkhazia rất mong muốn, hy vọng Nga công nhận độc lập của họ.Tổng thống Nga Dmitry Medvedev cho rằng, một quyết định nặng nềđang đặt lên vai ông Sau khi cân nhắc mọi quan điểm của người dân NamOssetia và Abkhazia (khát vọng độc lập), dựa trên các cơ sở của pháp luậtquốc tế, Hiến chương Liên Hợp Quốc, Định ước Helsinki năm 1975 cũng nhưTuyên bố quốc tế năm 1970 về quan hệ giữa các quốc gia, Tổng thống NgaDmitry Medvedev đã ký sắc lệnh công nhận hai vùng ly khai của Gruzia làNam Ossetia và Abkhazia là những quốc gia độc lập vào ngày 26/8/2008 Như vậy, trên thực tế, những lý lẽ mà Nga đưa ra là đều phù hợp, không

vi phạm luật pháp quốc tế và do từng có tiền lệ (Mỹ và phương Tây công nhậnđộc lập Kôsôvô của Serbia) Rõ ràng, vấn đề hiện thời không còn là việc củahai quốc gia tự xưng mà nó là sự “trả đũa” lẫn nhau giữa các “ông lớn” trênbàn cờ chính trị thế giới

Với nhan đề “điểm nóng Nam Ossetia và Abkhazia sẽ đưa quan hệ Nga Gruzia, Nga - Mỹ đến đâu?” của tác giả Trần Anh Thắng trên tạp chí Tuyêngiáo, số 9/2008, xem quyết định công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhaziangày 26/8/2008 vừa qua của Tổng thống Nga là một quyết định mang tính

-“lịch sử”, một mặt cũng để khẳng định lại vị trí cường quốc của Nga, mặtkhác, cũng để răn đe Gruzia, các nước SNG, các nước Đông Âu cũ, và tấtnhiên cả Châu Âu, NATO, Mỹ

Lý giải điều trên, tác giả bài viết cho rằng, nước Nga đã thua phương Tâytrong ván bài Kôsôvô Có vẻ trường hợp của Nam Ossetia và Abkhazia là đònđáp trả Nhưng đây chỉ là một phần lý do của việc Nga công nhận độc lập hai

“quốc gia non trẻ” này

Trở lại nguyên nhân từ lịch sử, sau khi sụp đổ vào những năm 1990 củathế kỷ XX, có tới 25 triệu người Nga phải sống ở các nước láng giềng (SNG)của Nga thuộc Liên Xô trước đây Các nước láng giềng đó và các nước Đông

Âu vốn là đồng minh của Liên Xô trong chiến tranh lạnh nhưng nay đã quaysang phương Tây mong tìm sự hỗ trợ về kinh tế, đồng thời tìm kiếm sự hợptác an ninh với Châu Âu và Mỹ thông qua cơ chế NATO và Tổ chức an ninh

và hợp tác châu Âu (OSCE) Tất nhiên, đó là lúc NATO mở rộng sang phíaĐông, cũng là thời điểm Mỹ trở thành siêu cường duy nhất còn sót lại sauđống đổ nát do Liên Xô để lại Nước Nga yếu thế chỉ còn biết tìm cách “nhúnmình chờ thời” trước các nước phương Tây, đặc biệt sau cuộc chiến tại Nam Tư

cũ năm 1999 và các nước láng giềng cứ lần lượt ngả theo Mỹ và phương Tây.Khi còn là Tổng thống Nga, ông V.Putin đã từng nói rằng: “Việc giải thểLiên bang Vô viết là một thảm hoạ địa - chính trị lớn nhất trong thiên niên kỷ”[11,78] Vì vậy, việc các nước xung quanh bị kéo về phương Tây trong quátrình NATO “Đông tiến” khiến Nga lo lắng về an ninh Ở mức độ này, việcngăn cản các nước láng giềng gia nhập NATO là rất rõ ràng, chỉ bằng cách

“dằn mặt” họ qua các cuộc xung đột được tạo ra hoặc tìm kiếm đồng minh.

Do đó, các nước láng giềng của Nga và đồng minh của họ phải tính toán kỹlưỡng con bài Nga hay NATO, đặc biệt khi sức mạnh kinh tế và quân sự củaNga đang phục hồi lại một cách mạnh mẽ và vị thế khác trước rất nhiều, còn

Mỹ đang gặp khó khăn trong rất nhiều các vấn đề quốc tế

Mặt khác, đối với Nga, trong chiến lược khôi phục lại vị thế cường quốctrên thế giới, khu vực Kavkaz có vị trí trọng yếu, đặc biệt về an ninh và khônggian lợi ích kinh tế về độc quyền dầu khí Kiểm soát được Kavkaz đồng nghĩavới kiểm soát được cửa ngõ ra vào Trung Đông, đặc biệt là Iran - “đồng minhtiềm năng” của Nga Vì thế, Tổng thống Nga Dmitry Medvedev cũng phátbiểu với lời lẽ cứng rắn rằng: “Hiện tại, Nga đủ khả năng về kinh tế, chính trị,quân sự để giáng trả kẻ nào cố tình làm hại công dân Nga” [99]

Do đó, không khó để thấy rằng Matxcơva, sau một thời gian dài bất lựcchứng kiến Mỹ bành trướng ảnh hưởng tại “sân sau” của nước Nga, đã chọnGruzia làm điểm tựa cho bước đi Lý do Nga chọn Gruzia thật dễ hiểu “tại đây

có những vùng tự trị thân Nga” Ý nghĩa đầu tiên của bước đi này là từ nayNga sẽ hành động để bảo vệ điều mà Matxcơva xem như quyền lợi thân thiếtcủa dân tộc Và từ đó đưa đến một điều quan trọng chi phối hành động củaMatxcơva Do vậy, thông qua việc công nhận các vùng lãnh thổ đang tìm cách

ly khai ở Gruzia, Nga cương quyết giữ vai trò trọng tâm ở khu vực Kavkaz vàcho rằng cuối cùng phưong Tây sẽ chẳng hành động đựợc gì

Như vậy, cách lý giải trên cũng như nhiều nhà phân tích cho rằng: “trongcuộc đọ sức với phương Tây, vấn đề Nam Ossetia và Abkhazia là thành tốtrong chính sách ngoại giao của Nga Đối tượng phải hứng chịu nhiều hậu quảnhất là chính quyền Tbilisi, đặc biệt là Tổng thống Saakhashvili, người màtrong con mắt của Matxcơva đã ngả hẳn theo phương Tây và muốn đưaGruzia vào khối NATO” [26] Hay nói cách khác “Gruzia là nạn nhân của

Nga trong cuộc đọ sức với phương Tây” [26] Điều đó có nghĩa là nguyênnhân Nga công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia là do toan tính ích kỷcủa Nga với Gruzia Tuy nhiên, nói như vậy sẽ không chính xác, khách quan

và công bằng với Nga, bởi nếu dân Gruzia đoàn kết, đối xử tử tế với nhau,không để xảy ra xung đột thì Nga cũng như nước ngoài khác kh«ng bỗngdưng can thiệp được

Như vậy, mỗi cách lý giải trên đều có những điểm đã đúng, hợp lý.Nhưng cũng có những điểm chưa thoả đáng, hợp lý Vì vậy, muốn lý giảiđúng nguyên nhân Nga công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia, ta phảicăn cứ vào cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn

Về cơ sở lý luận: Học thuyết Mác - Lênin chỉ ra rằng, khi xem xét một sựkiện hay một vấn đề nào đó, chúng ta không được tách nó ra khỏi hoàn cảnhthực tế mà phải đặt nó trong hoàn cảnh lịch sử cụ thể Một mặt, tránh tô hồnghay bôi đen, bóp méo lịch sử Mặt khác, để đánh giá khách quan, chân thực,đúng bản chất vấn đề

Về cơ sở thực tiễn: Đó là, loài người trong cuộc đấu tranh sinh tồn củamình từ xưa đến nay, trong tất cả các vấn đề thì vấn đề phức tạp, dai dẳng,khó giải quyết nhất là vấn đề quan hệ giữa các dân tộc tôn giáo, sắc tộc khácnhau mà còn giữa những người cùng một dân tộc, tôn giáo, ngôn ngữ Chonên thiết nghĩ, vấn đề cơ bản, vấn đề xuyên suốt mọi cuộc xung đột phải làvấn đề lợi ích: Lợi ích kinh tế, lợi ích địa - chính trị…Mỗi tập đoàn người,mỗi quốc gia, mỗi dân tộc…đều có những quan niệm riêng về lợi ích và đềutheo đuổi những lợi ích riêng của mình

Soi xét cơ sở trên vào việc tìm hiểu nguyên nhân Nga công nhận độc lậpNam Ossetia và Abkhazia, ta thấy: Quan hệ giữa Nga - Gruzia vốn “cơmkhông lành, canh không ngọt” từ khi liên bang Xô viết tan rã, trong đó có bấtđồng về quy chế đối với hai khu vực tự trị Nam Ossetia và Abkhazia thuộc

Gruzia với 80% dân số mang quốc tịch Nga Ẩn sau những mâu thuẫn về sắctộc dẫn đến cuộc vũ trang đẫm máu tại Nam Ossetia, Nga công nhận độc lậphai vùng ly khai trên, thực chất là cuộc đấu tranh dành ảnh hưởng về kinh tế,chính trị và quân sự ở khu vực Capcadơ Bàn về vấn đề này, chuyên gia bìnhluận về các vấn đề quốc tế, Thi Ngọc Quân cho rằng “nhìn từ góc độ hẹptrong phạm vi hai nước, đây chỉ là những xích mích ngoại giao thường thấytrong quan hệ quốc tế hiện đại Xét cả về tính chất và phạm vi, đều chưa đủ đểthu hút sự quan tâm của cả cộng đồng quốc tế Thế nhưng, vấn đề không chỉđơn giản như vậy, thực chất đây chính là biểu hiện bề ngoài của cuộc đấutranh dành lợi ích địa - chính trị giữa Nga và phương Tây, đứng đầu là Mỹ ởkhu vực Capcadơ” [58].

Quan hệ Nga - Gruzia đang xấu đi, trở thành “điểm nóng” thu hút sự chú

ý của cộng đồng quốc tế trong những ngày đồng hành với Thế vận hộiOlympic Bắc Kinh 2008 Mối quan hệ xấu đi bắt đầu từ sự kiện đêm 7/8/2008,khi Gruzia đưa quân tấn công Nam Ossetia, tiếp đến là sự kiện Nga công nhậnđộc lập Nam Ossetia và Abkhazia ngày 26/8/2008 Tuy nhiên đó chỉ là “giọtnước làm tràn ly” và có vai trò như một “ngòi nổ” dẫn đến mối quan hệ hainước xấu đi mà thôi Còn mâu thuẫn ở tầng sâu hơn, dường như đã vượt ra khỏiphạm vi của hai nước, chính là cuộc đấu tranh dành phạm vi ảnh hưởng và lợiích địa chiến lược giữa Nga với phương Tây, đứng đầu là Mỹ

Nhân tố địa - chính trị chiến lược mà Nga - Mỹ tranh dành là vị trí Gruziatrong khu vực Capcad¬ Gruzia có một vị trí chiến lược rất quan trọng, nằm ởnơi giao nhau giữa hai lục địa Á - Âu (giao điểm giữa Nga, Thổ Nhĩ Kỳ vàTrung Á), đồng thời là cửa ngõ, con đường huyết mạch đến Trung Đông Mặtkhác, đất nước này cũng là nơi các đường ống dẫn dầu nối nguồn năng lượngdồi dào của vùng Caxpi tới Thổ Nhĩ Kỳ, Tây Âu chạy qua Chính vì vậy,

Gruzia có một vị trí địa - chính trị chiến lược quan trọng trong bối cảnh chínhtrị thế giới hiện nay, nhất là với Nga và Mỹ.

Các nhà phân tích đã cho rằng, nhân tố phức tạp, quan trọng nhất trongcuộc xung đột Gruzia về vấn đề chủ quyền là nước này là một mắt xích chủchốt trong tuyến đường ống dẫn dầu Bacu - Tbilixi – Ceyhan (BTC), sẽ đưadầu từ biển Caxpi sang phương Tây Việc kiểm soát dầu ở biển Caxpi đượccác nhà phương Tây, đặc biệt là Mỹ, coi là một lợi ích chiến lược sống còn.Ngay từ thập niên 1990, Tổng thống Mỹ Billclintơn đã nhận thấy “các quốcgia mới tách ra từ Liên Xô có nguồn dầu khí rất dồi dào, nhưng dầu khí khaithác được ở các nước này phải được vận chuyển qua Nga thì mới tới được cácnước tiêu thụ Nếu không có đường ống dẫn dầu riêng, các nước vung Caxpi

sẽ không bao giờ có thể phát triển công nghiệp năng lượng của riêng mình mà

sẽ phải phụ thuộc vào Nga” [38] Vì vị trí chiến lược này, Mỹ không thể để

“miếng bánh” Gruzia rơi vào Nga Mỹ đã xây dựng được đường èng dẫn dầuqua Gruzia năm 2005 là Bacu - Tbilixi – Ceyhan Chính đường ống dẫn dầunày mà Mỹ đã “phớt lờ” vai trò của Nga trên thị trường năng lượng

Mỹ không muốn “miếng bánh” Gruzia rơi vào tay Nga còn vì mục đíchngăn chặn những hành động của Nga trong việc giành lại ảnh hưởng trongkhu vực Kể từ sau khi Liên Xô sụp đổ, chính quyền Mỹ dưới thời Tổng thốngBillclintơn đã không ngừng gia tăng ảnh hưởng đến vùng Trung Á, mở rộngkhối NATO tới các quốc gia Xô viết cũ Chính quyền Bush hiện nay cũng vớimột ý đồ thiết lập trật tự thế giới đơn cực, rõ ràng là muốn kìm chế sức mạnhNga Những cuộc “cách mạng sắc màu” ở các quốc gia thuộc Liên Xô cũ, màGruzia là khơỉ điểm, đã thể hiện rõ mưu đồ của Mỹ

Tầm quan trọng chiến lược của Gruzia dẫn đến sự hiện diện của quân Mỹtại nước này thông qua việc huấn luyện các lực lượng vũ trang Nhất là khi kếhoạch kết nạp Gruzia vào NATO Xem xét dưới góc độ địa - chính trị, rõ ràng

đưa Gruzia vào NATO là phù hợp với lợi ích của Mỹ và phương Tây Điều đó

có thể thấy rất rõ một Gruzia thân phương Tây có thể trở thành “trận địa tiềntiêu” của Mỹ và phương Tây trong triển khai tranh giành phạm vi ảnh hưởng

và địa - chính trị với Nga Điều này thể hiện rõ qua, được Mỹ công khai đứng

về Gruzia, ủng hộ Gruzia trong cuộc chiến tại Nam Ossetia ngày 7/8/2008 vàkịch liệt phản đối Nga công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia ngày26/8/2008 Nhưng Mỹ không muốn, do đứng về phía Gruzia mà đối đầu căngthẳng với Nga, vì, Mỹ cần tiếng nói của Nga trong nhiều vấn đề quốc tế nhưvấn đề Iran, TriÒu Tiªn,…Tuy nhiên, một điều có thể khẳng định là Mỹ coiGruzia là sự “trù tính” quan trọng trong tranh giành lợi ích địa - chính trị vớiNga, tư duy này của Mỹ là không thể thay đổi

Còn đối với Nga, trong chiến lược khôi phục lại vị thế cường quốc trênthế giới, khu vực Capcadơ nói chung và Gruzia nói riêng có một vị thế trọngyếu, đặc biệt là về an ninh và lợi ích kinh tế Kiểm soát được vùng này đồngnghĩa với việc kiểm soát được cửa ngõ ra vào Trung Đông, đặc biệt là Iran Vìthế, việc công nhận độc lập và sau đó thiết lập quan hệ ngoại giao vớiAbkhazia và Nam Ossetia đựoc coi lµ một “nước cờ chiến lược” của điệnKremli Với việc hình thành hai quốc gia này, Nga sẽ có thêm những đồngminh nằm sát bên cạnh Gruzia của Mỹ Sự liên kết với Abkhazia cũng giúpNga kiểm soát một khu vực rộng hơn ở Đông và Đông Bắc biển Đen Đây làkhu vực mang tính chiến lược vì là đầu mối của nhiều tuyến vận chuyển dầukhí, hàng hoá từ Châu Á sang Châu Âu Gia tăng tầm ảnh hưởng tại khu vựcnày cũng giúp Nga “kìm hãm đà Đông tiến” của Mỹ và NATO Mối quan hệgiữa Mỹ với đồng minh Gruzia cũng như các nước Cộng hoà Liên Xô cũ nhưMoldova, Azrbaijan sẽ đối mặt thêm nhiều thách thức

Mặt khác, với Nga, quyết định công nhận độc lập Nam Ossetia vàAbkhazia sẽ giúp họ trở nên “nặng ký” hơn trong việc “nói chuyện” với Mỹ

về nhiều vấn đề như vấn đề Iran, vấn đề Kôsôvô, vấn đề Nga gia nhập WTOcũng như tiến trình “Đông tiến” của Mỹ và NATO.

Như vậy, những sự kiện ở Capcadơ vừa qua cho thấy, Nga đã “đứngvững trên đôi chân của mình”, đủ khả năng thực thi một chính sách đối ngoạiđộc lập phù hợp với lợi ích địa - chính trị của mình Thậm chí, họ còn chorằng Nga đã đưa ra hệ thống luật pháp quốc tế mới, dựa trên cơ sở không duytrì nguyên tắc toàn vẹn lãnh thổ bằng mọi giá, mà là tôn trọng quyền tự quyếtcủa mỗi dân tộc Nga còn cho thấy nước này đã trở thành nhân tố độc lập trêntrường quốc tế, dám bảo vệ công dân của mình cũng như các dân tộc khác màkhông sợ sự trừng phạt của phương Tây Nước Nga đã thực sự bước ra khỏicuộc khủng hoảng hậu Xô viết

2.2 Hệ quả của việc Nga công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia

2.2.1 Hệ quả đối với Gruzia

Ngày 26/8/20008, Nga công nhận độc lập hai tỉnh ly khai Nam Ossetia vàAbkhazia của Gruzia , đó là hệ quả của cuộc chiến năm ngày tàn khốc giữaNga và Gruzia (7-12/8/2008) Việc Nga công nhận độc lập hai tỉnh ly khaitrên đã để lại hệ quả vô cùng to lớn với tất cả những bên liên quan

Như vậy, hệ quả tiếp nối hệ quả mà Gruzia, đứng đầu là Tổng thốngMikhail Saakhashvili là đối tượng phải hứng chịu nhiều nhất, như nhận xétcủa nhiều nhà phân tích là “sự nghiệp chính trị của Mikhail Saakhashvili đãkết thúc”

Để thấy hệ quả đó như thế nào? Và hiểu vì sao các nhà phân tích lại nhậnxét về ông M.Saakhashvili như vậy? Ta sÏ soi xét vào mục tiêu chiến lược màban lãnh đạo nhà nước Gruzia, đứng đầu là Tổng thống Mikhail Saakhashvilithân phương Tây được lập nên sau cuộc “cách mạng hoa hồng” năm 2003 đặt

ra là gì?

Mục tiêu chiến lược chính phủ thân phương Tây Gruzia đặt ra khi lênnắm quyền vào năm 2004, thậm chí bất chấp cả sự phản đối của Nga, Quốc

hội Gruzia đã thông qua tuyên bố về việc Gruzia xin gia nhập Tổ chức Hiệpước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Tổng thống Gruzia Mikhail Saakhashvilituyên bố: “Mục tiêu chiến lược của Gruzia là gia nhập NATO” [20].

Thực hiện mục tiêu chiến lược trên, trở ngại lớn nhất mà Gruzia gặp phải

là nước Nga Vì sao vậy? Nga, ngoài việc là một nước lớn sát sườn, có ảnhhưởng và có mối quan hệ gần gũi về lịch sử Xô viết trước đây với Gruzia thìquan trọng hơn là “Nga đang có mối quan hệ mật thiết, là người “bảo hộ” chohai vùng ly khai Nam Ossetia và Abkhazia của Gruzia” [10] Nếu Gruzia bỏqua Nga gia nhập NATO, điều đó có nghĩa, Gruzia sẽ mất hai tỉnh ly khai này.Điều này Gruzia không muốn Vì vậy, khi lên nắm quyền ở Gruzia, ôngM.Saakhashvili tuyên bố sẽ đưa Nam Ossetia và Abkhazia nằm dưới sự quản

lý toàn diện của Gruzia Giới lãnh đạo Gruzia thậm chí còn bác bỏ cái tênNam Ossetia và Abkhazia, gọi hai khu vực ly khai này theo tên Thủ phủ củavùng là Tskhinvali và Sukhumi Đồng thời để ngăn chặn kế hoạch đòi độc lậpcủa Nam Ossetia và Abkhazia, Gruzia đã tăng cường sự hiện diện quân sựtrên khu vực biên giới giáp hai tỉnh này, theo Tổng thống Abkhazia, đến15/4/2008, Gruzia đã tập trung 12000 quân tại biên giới giáp với Abkhazia[20], tiến hành nhiều hành động khiêu khích Abkhazia và lực lượng gìn giữhoà bình Nga, cản trở việc vận chuyển cung cấp lương thực, thực phẩm cho

cư dân Nam Ossetia và Abkhazia Gruzia còn đề nghị Liên hợp quốc thay lựclượng gìn giữ hoà bình Nga hiện nay bằng lực lượng gìn giữ hoà bình củaLiên hợp quốc Tổng thống Gruzia tuyên bố: “Gruzia sẽ sử dụng lực lượng vũtrang và có đủ sức mạnh để lấy lại hai khu vực ly khai này trong vòng vàingày” [20] Và bất ngờ đêm mồng 7 rạng sáng 8/8/2008, cùng với nghi thứcthế vận hội Olympic Bắc Kinh, Tổng thống Mikhail Saakhashvili đã ra lệnh

nổ súng tấn công Nam Ossetia với hy vọng sẽ nhanh chóng lấy lại được haivùng ly khai này, gạt ảnh hưởng của Nga ra khi “mọi chuyện đã rồi” để nhanh

chóng gia nhập NATO Tuy nhiên, Gruzia đã thua, phải rút quân ra khỏi NamOssetia, hệ quả nặng nề nhất là ngày 26/8/2008 Tổng thống Nga D.Métvedép

đã ký sắc lệnh công nhận quyền độc lập Nam Ossetia và Abkhazia

Như vậy, mục tiêu chiến lược của Gruzia là gia nhập NATO Để đạt đượcmục tiêu chiến lược đó, chính phủ Gruzia, đứng đầu là Tổng thống MikhailSaakhashvili đặt ra mục tiêu sách lược là đưa hai khu vực ly khai NamOssetia và Abkhazia nằm dưới sự quản lý toàn diện của Gruzia

Nhưng, ngày 26/8/2008, Nga đã ký sắc lệnh công nhận độc lập NamOssetia và Abkhazia Hệ quả của sự kiện này với hai mục tiêu trên của cácnhà lãnh đạo Gruzia như thế nào?

Trước hết, về mục tiêu sách lược toàn vẹn lãnh thổ Rõ ràng, việc Ngacông nhận độc lập hai tỉnh ly khai trên của Gruzia đã dập tắt tham vọng vềmột Gruzia thống nhất của các nhà lãnh đạo Gruzia, dù hai vùng đất này mớichỉ được Nga đơn phương công nhận nhưng đó là sự thật, không thể thay đổi

vì nó không vi phạm luật pháp quốc tế và Nga đã thiết lập quan hệ ngoại giaovới hai vùng này Không chỉ đến khi sắc lệnh của Tổng thống Nga Medvedevđược công bố thì tham vọng của Gruzia mới bị dập tắt mà ngay từ sau cuộcchiến năm ngày tàn khốc trước đó đã nói lên điều đó “Hãy quên chuyện đàmphán về quyền toàn vẹn lãnh thổ của Gruzia, bởi tôi tin rằng không thể nàothuyết phục được Nam Ossetia và Abkhazia đồng ý với logic bắt buộc họ trở

về với Gruzia”, đó là lời tuyên bố của Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov vàongày 14/8/2008 khi cuộc chiến Nga - Gruzia vừa kết thúc [8] Ngay sau đó,Tổng thống Nga Medvedev cũng đã tuyên bố, Matxcơva sẽ ủng hộ bất kỳquyết định nào của Nam Ossetia và Abkhazia về vị thế chính trị của họ:

“Chúng tôi sẽ ủng hộ bất kỳ quyết định nào mà người Nam Ossetia vàAbkhazia đưa ra, phù hợp với Hiến chương Liên hợp quốc, quy ước quốc tếnăm 1966 và điều luật Helsinki về hợp tác và an ninh tại châu Âu” [8] Như

vậy, tuyên bố của giới lãnh đạo Nga coi như đã mở đường cho hai khu vực lykhai trên tiến xa hơn trong việc tách hẳn ra khỏi Gruzia Đến ngày 26/8/2008,ban lãnh đạo Nga đã ra sắc lệnh công nhận độc lập Nam Ossetia và Abkhazia.Qua phân tích trên, chúng ta thấy nguyên nhân sâu xa, hay nói cách khác,

hệ quả của việc thất bại mục tiêu sách lược toàn vẹn lãnh thổ của Gruzia bắtnguồn từ khi ông Mikhail Saakhashvili đi “nước cờ mạo hiểm” là đem quântấn công Nam Ossetia vào đêm 7/8/2008 Quyết định khai hoả tấn công NamOssetia của ông M.Saakhashvili có phần nóng vội vào đúng ngày khai mạcOlympic Bắc Kinh được các nhà phân tích nhận xét là “sai lầm cả chiến lượclẫn chiến thuật” [13], bởi sau cuộc chiến “Tổng thống Gruzia không nhữngthất bại trên thực địa mà còn tự xoá đi cơ hội về lợi thế địa - chính trị đang lêncủa nước mình trong lòng phương Tây” [76]

Có thể chiến lược của ông Mikhail Saakhashvili đã thành công ở ngắnhạn với chiến thắng bất ngờ trước lực lượng ly khai ở Nam Ossetia và lựclượng gìn giũ hoà bình Nga ở đây Ông cũng đã thành công trong việc trưng

ra cho phương Tây hình ảnh một nước Gruzia bị “kìm kẹp” trong “vòngcương to¶” của Nga và đang là một kẻ yếu cần được “sự thương cảm” từphương Tây

Tuy nhiên, về dài hạn, cuộc chiến lại có vẻ như là một hành động tuyệtvọng của ông Mikhail Saakhashvili bởi “chẳng có sự trợ giúp cụ thể nào từphương Tây dành cho Tbilisi bởi ai cũng hiểu rằng hành động của ông đã điquá xa nếu không muốn nói là “quá trớn” so với sự lựa chọn chính trị khônngoan” [97] Ông Mikhail Saakhashvili hy vọng, với đòn chớp nhoáng bấtngờ lúc nửa đêm khi Thủ tướng V.Putin đang bận rộn với các nghi lễ ở BắcKinh, còn Tổng thống Medvedev được xem là chưa có kinh nghiệm trong đốiphó khủng hoảng quân sự Ông M.Saakhashvili cũng hy vọng, cuộc tấn công

sẽ lôi kéo sự chú ý và mong chờ sự phản ứng thuận của EU, Mỹ và NATO,thâm chí là nhận được sự trợ giúp quân sự của họ

Nhưng, người phương Tây và người Nga lần này đã chỉ cho ôngM.Saakhashvili thấy giá trị của câu ngạn ngữ “nước xa không cứu được lửagần”, bởi không chỉ ở xa mà lợi ích của phương Tây ở Nga còn lớn hơn rấtnhiều lần những gì có được nếu họ chấp nhận đứng hoàn toàn về phía Tbilisi.Nhà phân tích Keven Conmolly của BBC nhận định: “ÔngM.Saakhashvili đã quá tin cậy các đồng minh như Mỹ, Anh sẽ hỗ trợ khi xungđột leo thang Tuy nhiên, trên thực tế, thế giới ngoại giao là thế giới của tínhthực dụng, và phương Tây có cam kết ủng hộ Gruzia thì những cam kết nàycần phải được xem xét trong bối cảnh phương Tây muốn có một mối quan hệtốt nhất ở mức có thể với Nga Do đó, phương Tây sẽ đưa ra hàng loạt lời kêugọi ngừng bắn, kiềm chế,…nhưng chỉ có vậy Sự thật là lần đầu tiên trongnhiều thập kỷ, Mỹ đang cần Nga hơn là Nga cần Mỹ, bởi sức mạnh dầu khícủa Matxcơva Oasinhton cũng đang cần sự ủng hộ của Matxcơva trong cácvấn đề nóng bỏng hơn như CHDCND Triều Tiên hay Iran Còn các thành viêncủa Liên minh phương Tây như Đức thì không muốn đối đầu với một quốc gia

“có quyền tắt ống khí gas” [38] Như vậy, chính quyền Gruzia đã đánh mấtchữ tín trên trường quốc tế qua cuộc chiến này Nhiều nhà nghiên cứu, kể cảtrong nội bộ ngoại giao Mỹ vốn là đồng minh thân cận của Gruzia cũng quytrách nhiệm cho Tổng thống Mikhail Saakhashvili Họ cho rằng: “Nếu Gruzia

là thành viên của NATO thì nước này đã kéo các đối tác của mình vào mộtcuộc xung đột” [14]

Do vậy, thật dễ hiểu khi hệ quả nặng nề tiếp theo mà Gruzia phải hứngchịu ngoài ý muốn khi tiến hành cuộc chiến là mục tiêu chiến lược gia nhậpNATO của Gruzia cũng không đi tới đâu cả Vì, “còn lâu nữa và chắc chắnkhông phải lúc này hay thời gian sắp tới, NATO kết nạp Gruzia vào khối này”[33], bởi đó là nước cờ hết sức mạo hiểm “khiến cho Matxcơva nổi giận thêm

và cục diện khu vực trở nên khó dự đoán” [33]

Với nhan đề “Nga - Gruzia và cái khó của NATO” đăng trên báo An ninhthế giới, ra ngày 23/8/2008 của tác giả Mạnh Hùng đã nêu lên được sự bối rối,tình thế “tiến thoái lưỡng nan”, nhất là sự thiếu thống nhất giữa các thành viêntrong khối NATO.

Thủ tướng Đức đã lên tiếng ủng hộ Gruzia gia nhập NATO nhưng bà chođây chưa phải là thời điểm thích hợp Tổng thư ký NATO De Hoop Scheffernhận định “một ngày nào đó, Gruzia sẽ là thành viên của NATO” và dự kiến

lộ trình của việc kết nạp sẽ diễn ra vào tháng 12 tới, nhưng trên thực tế, bảnthân bà rõ điều đó có thể diễn ra được không, một khi việc này tiếp tục làthách thức lớn đối với Matxcơva

Cũng nói về sự không thống nhất giữa các thành viên trong khối NATO

về việc kết nạp Gruzia, thiếu tướng Trần Ngọc Thổ với nhan đề “bức tườngnước Nga trước những đợt sóng bành trướng của NATO” trên báo giải phóng,

ra ngày 6/9/2008 đã viết: "Trong khi Mỹ ra sức ủng hộ việc kết nạp Gruzia vàUkraine thì Đức và Pháp, hai nước chủ chốt trong khối NATO công khai phảnđối và cuối cùng hội nghị thượng đỉnh NATO phải tạm gác việc kết nạp hainước này"

Về phía Gruzia, không thấy nước này có phát biểu gì lớn liên quan đếnHội nghị các ngoại trưởng NATO Có lẽ, sau khi "canh bạc" của ôngSaakhashvili thất bại, Tbilisi cần nhìn nhận lại sự việc và thực tế "Thực tế làNga quá mạnh và có thể phản ứng dữ dằn - thực tế là NATO không thể đưa rahành động trợ giúp nào cho Gruzia khi nước này bị không quân Nga khôngkích Thực tế là NATO, một khối các nước liên minh nhằm mục đích an ninh,không dại gì kết nạp một thành viên đang gặp vấn đề về an ninh với một nướcquá mạnh như Nga" [9]

Do vậy, sự thành lập một hội đồng NATO - Gruzia tại cuộc họp bấtthường giữa các ngoại trưởng NATO ở Brussel vào tháng 8 vừa qua, chỉ là để

"đánh giá những thiệt hại của cuộc chiến đối với Gruzia, đồng thời khẳng địnhlại quyết định của NATO đưa ra vào tháng 4/2008 về việc kết nạp Gruzia làmthành viên của khối này chỉ là động thái mang tính tượng trưng và không có ýnghĩa gì hết" [33] Trong bối cảnh, NATO không thể thống nhất về cáchchống lại hành động của Nga, cũng như không có đủ "thiên thời - địa lợi -nhân hòa" để có thể đảm bảo cho việc kết nạp đồng minh tương lai.

Như vậy, đến lúc này cho thấy: "việc các ngoại trưởng NATO nhóm họplại nhằm mục tiêu lớn nhất là tìm cách "trừng phạt" hành động của Nga vàphần nào cũng đối phó với sự trở lại của Nga, kết nạp Gruzia chỉ là thứ yếu"[33] Do đó, "Gruzia không phải là ưu tiên số một của NATO và Mỹ" [14].Ngoài những hệ quả to lớn trên, Gruzia còn phải chịu nhiều hệ quả khác

về vị thế địa - chính trị chiến lược an ninh, kinh tế, về tâm lý, tinh thần tronglòng dân tộc Hệ quả quan trọng hơn là Gruzia phải rút ra cho mình đượcnhững bài học Trước hết là bài học không chỉ về cách ứng xử với "người lánggiềng lớn" mà còn là sự "cả tin" đặt ở những nước "đồng minh" Bài học, còn

là sự lựa chọn chính trị với người dân Gruzia khi chủ nghĩa dân tộc bị đẩy lênquá cao đã đưa đến việc bỏ phiếu cho M.Saakhashvili là thu hồi Nam Ossetia

và Abkhazia và gia nhập vào NATO đã trở nên quá xa vời Bởi, "sẽ chẳng còn

lý do gì để Nam Ossetia và Abkhazia quay trở lại với Gruzia Còn NATOchẳng dại gì sớm thu nhận Gruzia để rồi phải dính líu vào một cuộc xung độttrực diện với nước Nga đang phục sinh" [33]

Với tất cả những điều đó mà "Tổng thống M.Saakhashvili đang phải chịu

áp lực ở chính đất nước mình khi liên minh hình thành trong chiến tranh tan

vỡ Người dân ở đây đã chỉ trích M.Saakhashvili và chính quyền của ông là

"chế độ độc tài" và yêu cầu Tổng thống M.Saakhashvili từ chức" [60] Phảichăng, Tổng thống Saakhashvili, người từng nhận được sự cảm thông củaphương Tây và được coi là một nạn nhân trước sự xâm lược của Nga, đã chết

về mặt chính trị? Trả lời câu hỏi đó, báo Thể thao và văn hóa, ra ngày