Vấn đề gia đình trong truyện ngắn của một số nhà văn nữ thời kì đổi mới

Từ đây văn xuôi nước nhà đang dần “thay da đổi thịt” với sự xuất hiện của hàng loạt cây bút trẻ đầy triển vọng.Trong số đó phải kể đến sự xuất hiện mới mẻ đầy ấn tượng của các cây bút nữ

Bộ giáo dục và đào tạoTrờng đại học vinh

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cuộc sống vốn luôn luôn vận động, phát triển và biến đổi không ngừng,

do đó văn học phải có sự thay đổi linh hoạt để bắt nhịp kịp thời và phù hợp.Bước sang thế kỷ XX, cùng với quá trình hiện đại hóa văn học, truyệnngắn đã có những chuyển biến rõ rệt trở thành bộ phận quan trọng, làm nêndiện mạo của văn học dân tộc Sau 1975, đặc biệt từ thời kỳ đổi mới, truyệnngắn với những cách tân về nội dung và hình thức đã mang đến cho nền vănhọc nước nhà có thêm nhiều khí sắc mới Từ đây văn xuôi nước nhà đang dần

“thay da đổi thịt” với sự xuất hiện của hàng loạt cây bút trẻ đầy triển vọng.Trong số đó phải kể đến sự xuất hiện mới mẻ đầy ấn tượng của các cây bút nữnhư: Dương Thu Hương, Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị VàngAnh, Phạm Thị Hoài, Dạ Ngân, Y Ban, Lý Lan, Nguyễn Ngọc Tư…

Cùng với đội ngũ nhà văn trưởng thành trong hai cuộc kháng chiến, sự

có mặt của những cây bút nữ này đã khiến cho văn học thêm phong phú.Không phải ngẫu nhiên mà nhiều người xem đây là thời kỳ “thăng hoa” củatruyện ngắn nữ và nhiều lần nhắc đến khái niệm “âm thịnh dương suy” Sự rađời liên tiếp nhiều tác phẩm, trong đó có một số tác phẩm đoạt giải thưởngcao trong các cuộc thi truyện ngắn đã chứng tỏ khả năng và vị trí của họ trênvăn đàn Nhiều tập truyện ngắn mang phong cách riêng của các nhà văn nữ đãđược xuất bản

Sự lên ngôi của các cây bút nữ, cùng với những quan điểm mới mẻ vềcuộc sống, xã hội và con người đã làm cho nền văn học nước nhà có nhiều đổithay khởi sắc Một trong những đề tài được các nhà văn nữ tâm đắc và thểhiện nhiều nhất là chủ đề tình yêu và hôn nhân gia đình

Có thể nói trong văn xuôi Việt Nam, chưa bao giờ chủ đề gia đình lạiđược quan tâm thể hiện một cách chân thực và phong phú như hiện nay, đặcbiệt là ở truyện ngắn của các cây bút nữ

Trên đây là những lý do khiến chúng tôi chọn đề tài “Vấn đề gia đình trong truyện ngắn của một số nhà văn nữ thời kỳ đổi mới”.

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Nghiên cứu chung về truyện ngắn sau 1975

Trước khi tìm hiểu vấn đề gia đình trong truyện ngắn của các nhà văn nữthời kỳ đổi mới, chúng tôi xin được bắt đầu bằng việc khảo sát tình hìnhnghiên cứu truyện ngắn sau 1975, đặc biệt từ thời kỳ đổi mới - khi mà đờisống văn học đã có những chuyển động sâu sắc

Sau bước ngoặt lịch sử năm 1975, đời sống văn học đã có nhiều chuyểnbiến mạnh mẽ Cùng với các thể loại khác, truyện ngắn đã có sự chuyển động

rõ rệt góp phần làm nên diện mạo mới cho văn xuôi giai đoạn này Tìm hiểunhững vấn đề mà truyện ngắn thời kỳ này phản ánh, các nhà nghiên cứu đãtiếp cận với xu hướng đổi mới cả về nội dung lẫn nghệ thuật Đã có nhiềucuộc tranh luận xung quanh các vấn đề của truyện ngắn Nhiều công trìnhnghiên cứu về truyện ngắn sau 1975 đã giúp cho người đọc thấy được sựchuyển biến tích cực của thể loại này trong tiến trình văn học của dân tộc.Ngoài những bài viết đề cập đến nhiều vấn đề của truyện ngắn in trên cácbáo và tạp chí chuyên ngành, còn có các công trình chuyên biệt về thể loại

này như: luận án tiến sĩ của Lê Thị Hường với đề tài “Những đặc điểm cơ bản của truyện ngắn Việt Nam giai đoạn 1975 - 1995” (Đại học khoa học xã hội và Nhân văn, 1995); Bình luận truyện ngắn của Bùi Việt Thắng (Nxb Văn

học, 1999) Dù được viết ở nhiều góc độ khác nhau nhưng nhìn chung các bàiviết này đã đề cập đến thành tựu của thể loại truyện ngắn, những đóng góp vàthách thức của thể loại trong đời sống đương đại

Quan tâm tới sự vận động của thể loại văn xuôi thời kỳ này, nhiều nhànghiên cứu đã tìm hiểu sự vận động của truyện ngắn trong dòng chảy của vănhọc những thập niên cuối thế kỷ XX Phần lớn các bài viết đều có cùng quanđiểm trong việc ghi nhận vị trí quan trọng của thể loại truyện ngắn đối với

quá trình đổi mới văn học đương đại Trong bài viết Sự vận động của các thể loại văn xuôi trong văn học thời kỳ đổi mới, tác giả Lý Hoài Thu đã khẳng

định, đây là thời kỳ truyện ngắn lên ngôi Lí giải điều này tác giả cho rằng:

“Trong nhịp độ của đời sống công nghiệp hiện đại, dưới sức ép của phươngtiện nghe nhìn, truyện ngắn đã phát huy được ưu thế của mình một cách hiệuquả” [112] Khi khảo sát những thành tựu của truyện ngắn từ phương diện cốttruyện, kết cấu, quan niệm nghệ thuật về con người,hay ngôn ngữ trần thuật,nhà nghiên cứu Bích Thu đã đưa ra một cái nhìn tương đối toàn diện về thể

loại này.[108] - Những thành tựu của truyện ngắn sau 1975).

Ngoài các công trình, các bài viết mang tính tổng quan như: luận án tiến

sỹ của Nguyễn Thị Bình với đề tài “Những đổi mới của văn xuôi nghệ thuật Việt Nam sau 1975”; Bùi Việt Thắng với bài viết Mấy nhận xét về truyện ngắn Việt Nam sau 1975 [102], là sự khảo sát quá trình phát triển của thể loại

ở từng giai đoạn và từng thời kì Nhà nghiên cứu Mai Hương khi nhìn lại vănxuôi 1992 đã nhận thấy: “Năm 1992, truyện ngắn vẫn đang là thể loại vănxuôi thu hút được sự quan tâm của cả người viết và công chúng” [35] BíchThu khi khảo sát văn xuôi năm 1998 cũng cho rằng, năm 1998 vẫn là “nămđược mùa của truyện ngắn”[110] Tác giả Bùi Việt Thắng là người luôn theo

sát sự vận động của truyện ngắn đương đại Trong bài viết Một bước đi của truyện ngắn [103], tác giả đã nhấn mạnh sự phong phú về tác phẩm và tác giả

trong sự kế tục của các thế hệ cũng như phát hiện những khuynh hướng tìmtòi thể hiện trong sáng tác truyện ngắn Ông còn đặc biệt nhấn mạnh đến cáckhuynh hướng phong cách cổ điển, phong cách trữ tình, phong cách hiệnthực

Có thể nói rằng, các cuộc thi truyện ngắn được tổ chức liên tục trên cácbáo và tạp chí đã tạo điều kiện để “ươm mầm” các tài năng sáng tạo truyệnngắn Bên cạnh sự tham dự của các nhà văn là sự quan tâm của các nhà phêbình Sau khi các tác phẩm được đăng tải, nhiều nhà phê bình đã có ý kiến

phản hồi, tạo nên những hiệu ứng tích cực cho đời sống văn học Rất nhiềubài viết xung quanh vấn đề này đã đăng tải kịp thời khích lệ tinh thần sáng tạo

của các cây bút như: Tản mạn bên lề cuộc thi (Phạm Xuân Nguyên Tạp chí Văn nghệ quân đội số 10/1993); Một cuộc thi về người lính, vì người lính và

vì một nền văn học đổi mới, lành mạnh Báo cáo tổng kết cuộc thi truyện ngắn

1992 - 1994 - những nhận xét sơ lược đầu tiên (Lê Thành Nghị Tạp chí Văn nghệ quân đội số 10/1989)…

Trong hơn một thập niên gần đây, sự xuất hiện của các cây bút trẻ là mộttín hiệu đáng mừng Nó chứng tỏ sự quan tâm và nhập cuộc vào nhiều vấn đềtrong đời sống của người viết trẻ Khi tìm hiểu sáng tác của các nhà văn trẻ,các nhà nghiên cứu một mặt khẳng định những đóng góp của họ, mặt kháccòn đề cập đến những thách thức trong sáng tạo nghệ thuật ở họ Trong bàiviết “Thập kỷ 90 và sự bùng nổ của văn học trẻ”[74], tác giả Tuyết Ngân đãkhẳng định và lí giải về sự bùng nổ của những giọng điệu mới mẻ trong dòngvăn học trẻ ở thập niên 90 Chị đặc biệt lưu ý đến các cây bút trẻ đang đượcđộc giả chú ý như: Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Thị Thu Huệ, DươngPhương Vinh, Nguyễn Bình Phương, Trần Thanh Hà; đề cao sự hăm hở vàquyết liệt trong việc mổ xẻ những vấn đề của đời sống Cùng với Tuyết Ngân,nhà văn Bùi Hiển cũng khẳng định những đóng góp đáng kể của các cây búttrẻ cho sự đổi mới của văn học, khẳng định những lợi thế của nhà văn trẻ bởinhững điều kiện thuận lợi của hoàn cảnh xã hội, nhưng đồng thời ông cũngchỉ ra những khuynh hướng cách tân chưa thực sự mang lại giá trị nghệ thuật

ở các cây bút này

Có thể nói, truyện ngắn sau 1975 không chỉ là thể loại thu hút sức sángtạo của giới sáng tác mà còn là đối tượng nghiên cứu của các nhà phê bình,nghiên cứu chuyên và không chuyên Xung quanh thể loại này còn có nhiềucuộc tranh luận và có nhiều ý kiến chưa thống nhất, nhưng nhìn chung các tácgiả đều có cùng quan điểm trong việc khẳng định những thành tựu của truyện

ngắn trong quá trình đổi mới văn học Và hầu hết các tác giả đều có cùngniềm tin vào sự phát triển của thể loại truyện ngắn trong thế kỷ mới.

2.2 Nghiên cứu về truyện ngắn các nhà văn nữ thời kì đổi mới

Cùng với sự vận động và phát triển của truyện ngắn dân tộc thế kỷ XX,các cây bút nữ đã dần chứng tỏ khả năng và vị trí của mình trên văn đàn Từsau cách mạng tháng Tám, nhất là các thế hệ nhà văn như Nguyệt Tú, NguyễnThị Cẩm Thạnh, đến Dạ Ngân, Y Ban, Lý Lan, Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ ThịHảo, Phan Thị Vàng Anh…bằng các sáng tác của mình đã tạo nên dấu ấnđậm nét trong đời sống văn học Là một bộ phận cấu thành diện mạo của vănhọc thời kì đổi mới nói chung và văn xuôi nói riêng, truyện ngắn các cây bút

nữ đã tạo được dư luận trong đời sống văn học Cùng với sự xuất hiện ngàycàng đông đảo các cây bút nữ, trên lĩnh vực lí luận trong những thập kỷ gầnđây đã đặt ra yêu cầu nghiên cứu về đặc điểm sáng tác của các nhà văn nữ.Chính vì thế từ 1986 đến nay, truyện ngắn nữ đã gây sự chú ý và quan tâmcủa độc giả và giới nghiên cứu Đã có rất nhiều bài viết và công trình nghiêncứu về thể loại này Có thể kể tên một số bài:

- Tản mạn về truyện ngắn của những cây bút nữ trẻ của Bùi Việt Thắng, Báo Văn nghệ, số 43, 1993.

- Tứ tử trình làng, bài giới thiệu cuốn “Truyện ngắn bốn cây bút nữ” của Bùi Việt Thắng Nxb Văn học, 2002.

- Các nhà văn và sự khủng hoảng trong văn học Việt Nam trong cuốn

“phê bình văn học của tôi” của Nguyễn Thanh Sơn Nxb Trẻ 2002

- Có phải các nhà văn nữ viết hay hơn các quý ông của Nguyễn Văn Trường Báo An ninh thế giới, số 34, 2004.

Ngoài ra còn có một số bài viết về từng nhà văn nữ như “Ghi nhận về thế

giới nghệ thuật Phan Thị Vàng Anh” Báo Văn nghệ trẻ số 1 - 1995, Huỳnh

Phan Anh

- Phan Thị Vàng Anh - Đâu rồi bầu trời màu xanh, Báo An ninh thế giới

số 32, tháng 2 năm 2004, Hoàng Thị Loan

- Thi pháp truyện ngắn của Nguyễn Thị Thu Huệ Báo Văn nghệ số 53

năm 2002, Hồ Sĩ Vĩnh

Phương Lựu trong bài viết suy nghĩ về đặc điểm của nữ văn sĩ [51], cũng

đã đặt ra những đặc điểm nữ tính trong văn học Với bài viết mang tính lí luậnnày, tác giả đã có những kiến giải sâu sắc về đặc điểm của nữ văn sỹ

Trên Tạp chí Văn học số 6/1996 đăng tải tường thuật buổi tọa đàm phụ

nữ và sáng tác văn chương, trong đó tập trung ý kiến của nhiều nhà nghiêncứu, phê bình lẫn sáng tác như Văn Tâm, Đặng Anh Đào, Lê Minh Khuê,Ngô Thế Oanh, Lại Nguyên Ân, Đặng Minh Châu, Phạm Xuân Nguyên,Vương Trí Nhàn Trong những ý kiến được nêu ra, ý kiến của Vương TríNhàn đã tìm được sự đồng thuận của nhiều người Lí giải về sự xuất hiệnđông đảo các cây bút trong đó có Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Thị Thu Huệông cho rằng: “phụ nữ bắt mạch nhanh hơn nam giới Họ luôn gần gũi với cáilỉnh kỉnh dở dang của đời sống Mặt khác, với cái cực đoan sẵn có - tốt, dịudàng, rộng lượng thì không ai bằng, mà nhỏ nhen chấp nhặt, dữ dằn cũngkhông ai bằng - từng cây bút nữ đã tìm ra mặt mạnh của mình khá sớm, địnhhình khá sớm”

Sự có mặt của những cây bút nữ văn xuôi trong những năm gần đây đãtạo nên những diện mạo mới cho đời sống văn học, và điều này đã được ghinhận: “Trong những trang viết của các tác giả nữ đương đại ta luôn tìm thấynhững vang hưởng mạnh mẽ hiện thực thời đại chúng ta đang sống…Và cũngtrên những trang viết của họ, ta tiếp nhận được một nữ tính phức tạp hơn,nhưng đồng thời cũng phong phú hơn những gì ta vẫn quan niệm trong qúakhứ”[21]

Để có cái nhìn toàn diện về sáng tác của các nhà văn nữ, đã có nhiều bài

viết đăng tải ý kiến của chính các nhà văn nữ (Lan man với Nguyễn Thị Thu

Huệ [80], Chúng tôi phỏng vấn bốn cây bút nữ [91], Gặp gỡ các nhà văn trẻ [58]…)

Nhà văn Nguyễn Như Trang đã có sự khái quát về thành tựu và đội ngũ

các nhà văn nữ Việt Nam qua bài viết đăng trên báo Văn nghệ số ra ngày

18/8/1990.Trong bài viết này tác giả đặc biệt nhấn mạnh sự đóng góp của cácnhà văn nữ trong chiến tranh chống Mỹ đối với nền văn học nước nhà

Trong bài Nghiên cứu văn xuôi phái đẹp, nhà nghiên cứu Bích Thu đã

khẳng định sự tiếp nối về đội ngũ các nhà văn nữ, cũng như sự vận động đổimới của các nhà văn từ cách nhìn hiện thực và con người, những ưu thế riêngcủa các giới tính trong sáng tạo nghệ thuật, trong cách lựa chọn đề tài và xử lítình huống

Là người luôn theo sát sự phát triển của truyện ngắn, đặc biệt là truyệnngắn của các cây bút nữ, Bùi Việt Thắng đã có nhiều bài viết chỉ ra những ưuđiểm cũng như hạn chế trong sáng tác của các nhà văn nữ Theo ông: “làmnên đặc trưng riêng của những cây bút nữ trẻ là cái nhu cầu đến như là mê sayđược tham dự, được hòa nhập vào những nỗi niềm đau khổ và hy vọng củacon người”[190] Từ những quan sát truyện ngắn trên Văn nghệ trẻ trongnhiều năm liền, Bùi Việt Thắng cho rằng: “Đã hình thành một tỷ lệ giữa pháiyếu và phái mày râu là 2/3 - một tỷ lệ đáng gờm bởi nhìn vào đó sẽ thấytruyện ngắn trẻ hôm nay (và văn chương nói chung) mang gương mặtnữ”[206]

Huỳnh Như Phương là người luôn quan tâm tới sự đổi mới của văn học

và nhìn nhận văn chương của các nhà văn nữ như một hiện tượng xã hội

Trong bài viết Văn chương nữ giới - một cách thể hiện ở đời khẳng định:

“Qua văn chương, người phụ nữ như không muốn để cho nam giới độc quyềnkết luận về ý nghĩa cuộc đời này, độc quyền đau khổ trước những bi kịch vàđộc quyền tìm cách ứng phó với phó với những tình huống bi kịch đó”[136]

Với kinh nghiệm cá nhân của người cầm bút, khảo sát Tuyển tập 35truyện ngắn nữ chọn lọc, trên cơ sở phân tích các hình thức biểu hiện củanhân vật nữ trong các sáng tác của Trầm Hương, Ngô Thị Kim Cúc, Lê MinhKhuê, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phạm Ngọc Liên, Lý Lan nhận định: “Đặc điểmtrong những truyện ngắn của các tác giả nữ trẻ là hiện thực xã hội đang thayđổi nhanh chóng quyết liệt và ảnh hưởng đến từng cuộc đời, ít nhiều làm vỡnhững giấc mộng lớn, mộng con với thái độ chung là chấp nhận như mộtchuyển động tất yếu của thời đại”[103].

Ngoài ra còn có một số tác giả viết về các cây bút nữ như: Vũ Tuấn Anh,Phạm Xuân Nguyên…

Vũ Tuấn Anh trong bài viết Đổi mới văn học vì sự phát triển đã ghi nhận

những cây bút nữ có được “những dấu ấn cá nhân trong tư duy nghệ thuật”

Tác giả Phạm Xuân Nguyên trong bài viết Truyện ngắn và cuộc sống hôm nay, đã đánh giá: “Một nét đặc biệt của mùa truyện ngắn hôm nay là sự xuất

hiện đông đảo, tự tin của đội ngũ viết trẻ và nhất là của các cây bút nữ …Trênnhững trang viết của họ, nỗi buồn, nỗi đau nhân thế luôn được nhìn nhận ởkhía cạnh tinh tế rất phụ nữ”[36]

Anatoli A.Sokolov trong bài viết ''Văn hóa và văn học Việt Nam trongnhững năm đổi mới (1986 - 1996)", đã đánh giá: “Văn xuôi nữ dám trình diệnmình, thực sự gây niềm lạc quan, trở thành một hiện tượng thực thụ của vănhọc Việt Nam hiện thời Đó là những tác phẩm của Nguyễn Thị Thu Huệ,Phan Thị Vàng Anh, Võ Thị Hảo…Văn xuôi nữ này tiếp tục một cách hữu cơnhững truyền thống tốt đẹp nhất của văn học hiện thực chủ nghĩa Việt Nam,chú ý đến con người bình thường, nhỏ bé, cuộc sống, nỗi đau, niềm vui, hyvọng của nó Ở các tác phẩm của mình, chủ yếu là truyện ngắn, các nhà văn

nữ trẻ tạo ra “lãnh thổ con người, lãnh thổ tình yêu” trên đó diễn ra cuộc đờicon người ấy, trên đó có ngôi nhà của nó, gia đình của nó…Chính các tác giả

này sẽ quy định tương lai văn học Việt Nam và sự phát triển sau này củanó”[1].

Bên cạnh những bài viết trên các báo và tạp chí, truyện ngắn nữ thời kìđổi mới cũng trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều khóa luận tốt nghiệp

đại học, luận văn thạc sỹ như Nhân vật nữ trong truyện ngắn ba tác giả nữ Y Ban, Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo (Đại Học sư phạm I Hà Nội, 2003); Truyện ngắn của một số cây bút nữ thời kỳ đổi mới(qua sáng tác của Nguyễn Thị Thu Huệ, Y Ban, Phan Thị Vàng Anh, Lý Lan) - Đại học khoa học xã hội

và nhân văn, 2004; Một số vấn đề nổi bật trong truyện ngắn các nhà văn nữ Việt Nam từ 1986 đến nay, Đại học Vinh, 2004.; Đặc điểm truyện ngắn của các nhà văn nữ Việt Nam đương đại viết về tình yêu và hạnh phúc gia đình, Đại học Vinh, 2007; Nhân vật nữ trong văn xuôi Việt Nam từ 1986 đến nay

Đại học Vinh, 2004

Nhìn chung, qua các bài viết và các công trình nghiên cứu, các tác giả đã

có sự nhìn nhận trên nhiều bình diện của truyện ngắn các cây bút nữ, đề cậpđến những đặc điểm nổi bật trong sáng tác của họ Các bài viết cũng đã khẳngđịnh sự tiếp nối về đội ngũ cũng như đặc điểm của giới tính bộc lộ qua cáchnhìn hiện thực và con người Tuy nhiên, trong phạm vi một bài viết hoặc côngtrình đó, các tác giả mới dừng lại ở những nhận định ban đầu, chưa có điềukiện khảo sát một số lượng tác phẩm phong phú hơn, hoặc đi chuyên sâu vàocác tác giả cụ thể hay tìm hiểu những đề tài được các nhà văn nữ quan tâm thểhiện trong tác phẩm của mình

Trên cơ sở tiếp thu chọn lọc những công trình nghiên cứu về truyện ngắncác tác giả nữ sau 1986, chúng tôi sẽ cố gắng đi sâu tìm hiểu cụ thể nhữngvấn đề được các nhà văn nữ quan tâm thể hiện Từ đó góp phần chỉ ra nhữngnét mới mẻ và những đóng góp của các tác giả nữ

3 Đối tượng và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Hiện nay lực lượng sáng tác nữ rất đông đảo với số lượng tác phẩm đồ

sộ Tuy nhiên, trong phạm vi của luận văn thạc sĩ, chúng tôi không có điềukiện nghiên cứu hết những sáng tác của họ mà chỉ chú trọng vào một số tập

truyện tiêu biểu: Tình như chút nắng, Hoa mưa (Trần Thị Trường) ; Người sót lại của rừng cười, Hồn trinh nữ, Góa phụ đen (Võ Thị Hảo); Màu xanh man trá, Những dòng sông, Buổi chiều,Cơn mưa, Một mình qua đường, Trong làn gió heo may (Lê Minh Khuê ); I am đàn bà, Người đàn bà có ma lực, Cưới chợ và những truyện ngắn mới (Y Ban ); Ngôi nhà trong cỏ, Chút lãng mạn trong mưa, Chiêm bao thấy núi (Lý Lan); Truyện của người con gái hát rong (Võ Thị Xuân Hà); 37 truyện ngắn, Hậu thiên đường (Nguyễn Thị Thu Huệ); Hội chợ, Khi người ta trẻ (Phan Thị Vàng Anh).

Đối tượng nghiên cứu là những truyện tiêu biểu của các tác giả nêu trên.Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu chúng tôi sẽ mở rộng và liên hệ với cáctác phẩm của các nhà văn khác cùng thời, để làm nổi bật vấn đề được các nhàvăn nữ quan tâm thể hiện trong sáng tác của mình

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Khái quát về những đóng góp của các nhà văn nữ cho văn xuôi ViệtNam trong việc thể hiện chủ đề gia đình

- Nêu những nội dung cơ bản của vấn đề gia đình được đặt ra trong sángtác của các nhà văn nữ Việt Nam thời kỳ đổi mới

- Chỉ ra những nét nghệ thuật độc đáo trong sáng tác của các nhà văn nữkhi thể hiện chủ đề gia đình

4 Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện đề tài “Vấn đề gia đình trong truyện ngắn của một số nhà văn

nữ thời kỳ đổi mới”, chúng tôi lựa chọn và kết hợp nhiều phương pháp nghiêncứu như:

- Phương pháp phân tích tổng hợp

- Phương pháp so sánh - đối chiếu

- Phương pháp phân loại - thống kê

5 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, luận văn gồm có bachương:

Chương 1 Gia đình - mối quan tâm của các nhà văn nữ thời kì đổi mới.Chương 2 Những nội dung cơ bản của vấn đề gia đình trong truyện ngắncác nhà văn nữ thời kì đổi mới

Chương 3 Những nét đặc sắc về phương diện nghệ thuật

6 Đóng góp của luận văn

Qua việc tìm hiểu vấn đề gia đình trong truyện ngắn của các nhà văn nữ,luận văn sẽ cho thấy quan niệm nghệ thuật của tác giả về hiện thực, con người

và xã hội Trên cơ sở đó góp phần làm sáng tỏ các đặc điểm của các nữ văn

sỹ chỉ ra được những nét mới mẻ và đồng thời qua đó khẳng định những đónggóp của các nhà văn nữ đối với nền văn học đương đại của dân tộc Nó chothấy được dòng chảy của truyện ngắn nữ đương đại nói riêng và truyện ngắnnói chung trong tiến trình vận động và đổi mới của văn xuôi thời kì đổi mới

Chương 1 GIA ĐÌNH - MỐI QUAN TÂM CỦA CÁC NHÀ VĂN NỮ

THỜI KỲ ĐỔI MỚI

1.1 Vấn đề gia đình trong văn học trước và sau thời kỳ đổi mới

1.1.1 Vấn đề gia đình trong văn học trước thời kỳ đổi mới

Sau thành công của cách mạng tháng tám 1945, đất nước ta lại tiếp tụcbước vào một cuộc bão táp khác của lịch sử Đó là cuộc kháng chiến chốngPháp và chống Mỹ Ra đời trong hoàn cảnh đất nước có chiến tranh, nên vănhọc thời kỳ này chủ yếu phản ánh những sự kiện lịch sử trọng đại, có tính chấttoàn dân Nhiệm vụ chính của nó là phục vụ đắc lực cho cuộc đấu tranh giảiphóng dân tộc Vì thế các quan hệ xã hội lúc này thay đổi, vấn đề hôn nhân -gia đình được nhìn nhận dưới góc độ mới Tình yêu và lí tưởng, gia đình và

xã hội hòa quyện và thống nhất với nhau

Văn học Việt Nam luôn theo sát tiến trình vận động của lịch sử dân tộc,

vì vậy hòa chung trong không khí cách mạng của cả nước, văn học thời kì này

có nhiệm vụ phục vụ kháng chiến Các nhà văn chủ yếu viết theo cảm hứng

sử thi, ca ngợi những chiến công của dân tộc, ca ngợi những anh hùng củathời đại Những vấn đề văn học đề cập đến lúc này phải là những vấn đề trungtâm cốt lõi liên quan đến sự sống còn của toàn dân tộc Nhiệm vụ mà văn họclúc này đề cao đó là nhiệm vụ đấu tranh giải phóng Đất nước Vì vậy conngười trong văn học 1945 - 1975 là con người của cộng đồng, sống với cộngđồng, con người luôn sống với lí tưởng cách mạng và xả thân vì nghĩa lớn Họtìm thấy ý nghĩa cuộc đời trong sự gắn bó với cộng đồng, với đời sống tậpthể

Văn học lúc này phải mang tính đảng, mang nhiệm vụ phục vụ chính trị

Có thể nói đường lối văn học phục vụ chính trị đã trở thành nguồn cảm hứng

sáng tạo của các nhà văn trong suốt thời kỳ này Đề tài Tổ Quốc và xã hội chủnghĩa được xem là những đề tài lớn xuyên suốt trong toàn bộ sáng tác của vănhọc 1945 - 1975.

Viết về những đề tài này đã có rất nhiều tác phẩm thành công, dựng lênbức tranh khá toàn diện và chân thực về những chặng đường đấu tranh xâydựng Tổ Quốc của cả dân tộc Sống trong một thời đại tất cả vì tiền tuyến nhưthế thì mọi lợi ích của cộng đồng, của dân tộc đều được đặt lên vị trí hàngđầu Có thể nói những vần đề của cá nhân, của cuộc sống đời thường, vấn đềhôn nhân gia đình phải đặt xuống vị trí thứ yếu Văn học thời kì này ít đềcập đến vấn đề gia đình với tư cách là đề tài độc lập, mà nếu có viết thìvấn đề này cũng thường miêu tả về những gia đình yêu nước, những giađình có công với cách mạng Tình cảm gia đình gắn liền với tình yêu cáchmạng, gắn với đồng bào đồng chí Quan niệm hôn nhân gia đình thời kìnày cũng biến đổi theo quan niệm chính trị và những mối quan hệ mới.Thực tế đó của lịch sử xã hội đã cho thấy, các đề tài về đời tư đờithường, thế sự đạo đức, những vấn đề có tính chất riêng tư như số phậncon người chiếm một vị trí thứ yếu, không được khuyến khích viết trongvăn học 1945 - 1975 "Các đề tài này không đủ tư cách là một đề tài độclập, nó như một thứ văn học loại hai, không được khuyến khích”

Với tư duy sử thi và cảm hứng lãng mạn, văn học 1945 - 1975 chủyếu quan tâm viết về con người mới - con người anh hùng Con người củacái ta chung Đó là con người luôn sống và chiến đấu vì mục đích lí tưởngcao cả đó là đấu tranh giải phóng dân tộc Con người đời thường, conngười cá nhân chưa trở thành đối tượng thẩm mĩ của văn học thời kỳ này.Đặc biệt những vấn đề có tính chất riêng tư như chủ đề về tình yêu, hônnhân gia đình rất ít được nhà văn quan tâm thể hiện Do đó trong các sángtác của các nhà văn thời kỳ này, vấn đề gia đình ít được nói tới Thay vào

đó là những vấn đề lớn liên quan đến sự sống còn của cả dân tộc

1.1.2 Vấn đề gia đình trong văn học sau thời kỳ đổi mới

Nếu như văn học trước thời kỳ đổi mới chủ yếu phản ánh những sự kiệnlịch sử trọng đại có tính chất toàn dân, thì từ sau thời kỳ đổi mới (từ sau 1986)đến nay văn học đã có sự chuyển mình thay đổi khi phản ánh hiện thực cuộcsống

Sau khi cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc kết thúc thắng lợi, mở ra mộtthời kỳ mới trong lịch sử nước nhà Sau những năm tháng gian khổ, conngười lại trở về với những lo toan đời thường Cuộc sống của người dân ViệtNam đang dần trở lại với quy luật bình thường của nó Lúc này họ có quyềnđòi hỏi một cuộc sống đầy đủ hạnh phúc với những quyền lợi gắn với cá nhânmình Tuy nhiên, trở về từ chiến tranh, cuộc sống thời hậu chiến còn nhiềutồn tại, bao vấn đề phức tạp được đặt ra, bao nhu cầu đòi hỏi buộc con ngườiphải giải quyết Có thể nói, lúc này con người phải đối mặt với rất nhiều khókhăn thử thách của cuộc sống đời thường Những biến động đổi thay đó củathời cuộc đã ảnh hưởng không nhỏ đến nhận thức và tư tưởng của các vănnghệ sĩ Hoàn cảnh xã hội lúc bấy giờ không cho phép các nhà văn sáng táctheo lối cũ, yêu cầu mới đã được đặt ra, đó là nhà văn phải sáng tác những tácphẩm chứa đựng hơi thở của thời đại, phản ánh chân thực hiện thực đời sốngnhư nó vốn có

Lúc này một sự kiện quan trọng nữa ảnh hưởng đến sự phát triển của vănhọc nghệ thuật, đó là Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI Qua đại hội mộtkhông khí đổi mới, dân chủ đã tác động mạnh mẽ đến đời sống của văn nghệ

sĩ Họ được '' cởi trói'' để tự do sáng tác Đại hội đã kêu gọi toàn dân đổi mới

tư duy, nhìn thẳng vào sự thật của Đất nước Đảng xác định đường lối, hướng

đi tiếp theo để phát triển Đất nước đó là: xóa bỏ chế độ quan liêu bao cấp, xâydựng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa Có thể nói rằngnền kinh tế thị trường đã làm đời sống của nhân dân nâng cao lên một bước,nhưng bên cạnh đó nó còn bộc lộ nhiều mặt trái của mình Một điều đáng báo

động là sự xuống cấp của các chuẩn mực đạo đức, đạo lý làm người Có thểnói, con người của nền kinh tế thị trường sống quá thực tế Người ta lao đầukiếm tiền bằng mọi giá Vì tiền con người ta có thể quên hoặc không cầnquan tâm đến những mối quan hệ tình cảm với người thân Các mối quan hệtình cảm tốt đẹp thiêng liêng như tình cha con, anh em, bạn bè, tình cảm vợchồng bị phá vỡ.

Hiện thực đó của cuộc sống trong thời kỳ đổi mới hiện ra trước mắtchúng ta Tất cả đã trở thành nguồn cảm hứng sáng tác cho các nhà văn vốnrất nhạy cảm với cuộc sống hiện đại Các nhà văn thời kỳ này đã đi sâu miêu

tả đời sống cá nhân của con người với những mỗi quan hệ cụ thể trong xã hội.Lúc này vấn đề đời tư đời thường đã nổi lên, khiến các nhà văn luôn day dứttrăn trở Và có thể nói rằng, nơi mà cuộc sống đời tư đời thường được thểhiện rõ nhất là khuôn viên gia đình Gia đình là nơi thể hiện rõ nhất cuộc sốngthường nhật và những vấn đề có tính chất riêng tư của con người Gia đìnhđược ví là một tế bào của xã hội Bất cứ con người nào sinh ra cũng đều phải

có gia đình và tồn tại trong gia đình Vì vậy gia đình là nơi con người bộc lộ

rõ nhất bản chất, cá tính, bộc lộ những ưu điểm cũng như nhược điểm của bảnthân

Xuất phát từ hiện thực đó của thời kỳ đổi mới, vấn đề gia đình vì thế đãgây nhiều sự chú ý và trở thành mối quan tâm của các nhà văn, đặc biệt làcác nhà văn nữ Vấn đề này được xem là một trong những đề tài được các nhàvăn nữ quan tâm thể hiện nhiều nhất

Với sự quan tâm và dành những ưu tiên đặc biệt cho vấn đề gia đình,văn học thời kỳ này đã có rất nhiều tác phẩm hay, có giá trị khi viết về gia

đình Chúng ta phải kể đến các tác phẩm như: Mùa lá rụng trong vườn (Ma Văn Kháng), Thời xa vắng (Lê Lựu), Người đàn bà trên chuyế tàu tốc hành (Nguyễn Minh Châu), Bến không chồng (Dương Hướng ), Hạnh (Nguyễn Minh Dậu), Bên kia bờ ảo vọng (Dương Thu Hương), Gia đình bé mọn (Dạ

Ngân), Hậu thiên đường (Nguyễn Thị Thu Huệ), Thiếu phụ chưa chồng (Nguyễn Thị Thu Huệ), Gió mưa gửi lại (Thùy Linh), Người đàn bà có ma lực, (Y Ban), I am đàn bà (Y Ban), Gà ấp bóng (Y Ban), Bóng đè (Đỗ Hoàng

Diệu) …

Mỗi nhà văn đều có cách thể hiện riêng, nhưng tựu trung lại những tácphẩm đó đã tạo nên một bức tranh sinh động, chân thực về gia đình Đó là bứctranh về gia đình Việt Nam trong thời kỳ đổi mới - gia đình với tất cả sự đadạng, bí ẩn và phức tạp

Với việc thể hiện vấn đề gia đình trong thời kỳ đổi mới, các nhà văn đãđóng góp cho nền văn xuôi Việt Nam một quan niệm và cái nhìn mới mẻ vềcuộc sống, xã hội và con người Sự đóng góp mới mẻ đó đã góp phần vào sựphát triển của nền văn xuôi hiện đại nước nhà

1.2 Gia đình - nguồn cảm hứng sáng tạo phong phú của các nhà văn hiện đại

Vấn đề gia đình từ lâu vốn đã được xem là đối tượng nghiên cứu khámphá của nhiều ngành khoa học xã hội và văn học nghệ thuật Gia đình được

ví là tế bào của xã hội, là nền tảng của quốc gia, là yếu tố tự nhiên và căn bảncủa xã hội, được xã hội và quốc gia bảo trợ

Dưới góc độ xã hội học, gia đình hiện đại là mô hình gia đình có một vợ,một chồng sống dưới một mái nhà với những đứa con chưa trưởng thành Tuynhiên cũng có những gia đình có thêm ông bà, cháu chắt Nhưng gia đình làmột thể thống nhất của những người có cùng quan hệ huyết thống hoặc cótình cảm sâu nặng

Khi nghiên cứu vấn đề gia đình, các ngành khoa học xã hội thường căn

cứ vào bối cảnh kinh tế xã hội của từng giai đoạn lịch sử xã hội để nghiêncứu Vấn đề gia đình hiện nay được quan tâm trên các khía cạnh: Quan niệmgia đình tiến hóa cùng với sự phát triển của xã hội, mô hình gia đình cùng vớinhững thách thức của nó khi đất nước bước vào thời kỳ hội nhập, hoặc nhữngbiến đổi của nền kinh tế thị trường, của xu hướng toàn cầu hóa… những yếu

tố đó đã ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình nhưthế nào.

Trong xã hội hiện đại ngày nay có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến sựkhủng hoảng trong gia đình Cuộc sống hiện đại có thể nói đã mang lại chocon người một cuộc sống đầy đủ về vật chất Tuy nhiên bên cạnh đó nó cũngbộc lộ nhiều mặt hạn chế Con người trong xã hội hiện đại nhiều lúc vì mải

mê kiếm tiền mà không cần quan tâm đến gia đình, đến những người thân yêuxung quanh mình Họ quan tâm đến tiền, đến cuộc sống của riêng mình màquên mất những mối quan hệ tình cảm tốt đẹp đang có trong cuộc sống của

họ Đó là tình cảm gia đình, tình cha con, tình anh em,tình cảm vợ chồng Do

đó có những ông bố bà mẹ dù rất yêu con nhưng lại không muốn từ bỏ cuộcsống riêng của mình Họ không còn dành cho con nhiều thời gian và sức lựcnhư ngày xưa nên sự gắn bó trong gia đình trở nên ngày càng xa cách Mặtkhác ngày nay do chủ nghĩa cá nhân ích kỷ đang phát triển trong quan hệ vợchồng, mỗi người đều chăm lo cho sự nghiệp và cuộc sống với những niềmđam mê của riêng mình, họ không còn quan tâm đến hạnh phúc chung của cảgia đình Đây chính là nguyên nhân dẫn đến sự không ổn định và thiếu bềnvững của nhiều cuộc hôn nhân

Từ thực tế đó, các nhà văn hiện đại muốn đưa ra phương hướng xâydựng gia đình Việt nam trong điều kiện xã hội đổi mới Đó là xây dựng giađình có sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, phù hợp với xu thế chungcủa thời đại mới

Khi lấy gia đình làm đối tượng miêu tả thể hiện, các nhà văn đặc biệtquan tâm đến tính phức tạp trong các mối quan hệ nội bộ gia đình, hoặc cácmối quan hệ giữa gia đình và xã hội Tuy nhiên các nhà văn không trực tiếpbộc lộ thái độ, quan điểm hay nêu ra những giải pháp xây dựng gia đình theokiểu của các nhà xã hội học, mà họ để cho thế giới nhân vật cùng với hìnhtượng nghệ thuật trong tác phẩm tự thể hiện Thông qua thế giới hình tượng,

ngôn ngữ, tư tưởng và tình cảm của nhân vật để độc giả lĩnh hội những thôngđiệp nghệ thuật mà nhà văn gửi gắm trong đó.

1.3 Truyện ngắn các nhà văn nữ và những chủ đề yêu thích

1.3.1 Truyện ngắn nữ từ 1975 - 1985

Từ sau đại thắng mùa xuân 1975, Đất nước được thống nhất, giang sơnthu về một mối Cuộc sống của người dân Việt Nam dần trở lại với quy luậtbình thường của nó Lúc này con người phải đối mặt với thực tế cuộc sốngvốn có nhiều khó khăn phức tạp của thời kỳ hậu chiến Điều này đã ảnhhưởng không nhỏ đến tư tưởng và nhận thức của các văn nghệ sĩ về hiện thựccuộc sống xã hội

Sau 1975 lịch sử xã hội thay đổi, do đó khuynh hướng sử thi và cảmhứng lãng mạn đã không còn phù hợp nữa Khuynh hướng này đang dần đượcthay thế bởi kiểu tư duy văn học mới - tư duy tiểu thuyết Hiện thực cuộcsống đã thay đổi, đòi hỏi các nhà văn cần phải có cách tiếp cận hiện thực mớicho phù hợp

Văn học thời kỳ này đã có sự chuyển mình đi lên, phản ánh kịp thờinhững thay đổi của xã hội Đây là thời kỳ văn xuôi nước nhà phát triển, đặcbiệt là thể loại truyện ngắn Với truyện ngắn từ sau 1975, nhất là từ 1986 đếnnay dường như đã đáp ứng được tâm lí, thị hiếu của độc giả Với ưu thế nhỏgọn lại chuyển tải được nội dung lớn, phản ánh được những vấn đề bức xúccủa đời sống xã hội Vì thế truyện ngắn thời kỳ này phát triển cả về số lượng

và chất lượng Một loạt cây bút mới đã xuất hiện như: Bùi Hiển, NguyễnKhải, Chu Lai, Nguyễn Minh Châu, Ma Văn Kháng, Nguyễn Huy Thiệp, ChuLai…Bên cạnh đó cần phải kể đến sự xuất hiện của một đội ngũ trẻ các nhàvăn nữ: Lê Minh Khuê, Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phạm Thị Hoài,Dương Thu Hương, Y Ban, Lý Lan, Phan Thị Vàng Anh…

Những sáng tác của họ đã được công chúng đón nhận một cách nồngnhiệt Truyện ngắn của các nhà văn nữ giai đoạn này chủ yếu tập trung phản

ánh hiện thực xã hội sau chiến tranh Họ đã mạnh dạn, dũng cảm nhìn thẳngvào sự thật và phản ánh hiện thực như nó vốn có Đó là một hiện thực phongphú đa dạng nhưng cũng rất bí ẩn và phức tạp Tính chất phức tạp của đờisống lúc bấy giờ là kết quả tất yếu của thời kỳ hậu chiến.

Nhìn chung truyện ngắn 1975 - 1985 có xu hướng vươn tới sự khát quáttriết luận về đời sống, kể ít tả nhiều và sử dụng nhiều hình thức khác nhau đểtái hiện đời sống Và chính sự phát triển đó của văn học 1975 - 1985 đã làmnền tảng cho văn học những giai đoạn sau phát triển

1.3.2 Truyện ngắn nữ từ 1986 đến nay

Sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, nhờ vào đường lối đổi mới củaĐảng, cùng với không khí dân chủ cởi mở trong văn học đã tạo nên sức bậtlớn cho các nhà văn

Trước hết đó là sự đổi mới của các nhà văn như: Nguyễn Minh Châu, MaVăn Kháng, Bùi Hiển, Phạm Thị Hoài, Bảo Ninh, Tạ Duy Anh, Hồ AnhThái…Đặc biệt trong mười năm trở lại đây, văn học liên tục đón chào các nhàvăn nữ Họ đã sống và viết rất chân thành, say mê và quyết liệt Đội ngũ cácnhà văn nữ dồi dào bút lực đó gắn với các tên tuổi như: Lê Minh Khuê, TrầnThị Trường, Y Ban, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Võ ThịHảo… Nhà văn nữ có thể viết tất cả mọi chuyện: Niềm vui nỗi buồn, nỗi côđơn, sự cay đắng, nỗi đau khổ cả về thể xác và tinh thần của con người, lòngchung thủy và sự phản bội…Đặc biệt hơn, các nhà văn nữ đã nhìn sâu vàocảnh ngộ và số phận con người Với sự trải nghiệm và nhạy cảm của giớimình, họ đã viết rất chân thành, say mê và quyết liệt Sự xuất hiện liên tục củacác nhà văn nữ cùng với những tác phẩm của họ đã thực sự làm lay động tráitim độc giả Giáo sư Hoàng Ngọc Hiến gọi đây là hiện tượng “âm thịnhdương suy”, có nhà văn còn nói hình ảnh “văn học đương đại Việt Nam manggương mặt nữ” Sự phát triển về số lượng lẫn chất lượng sáng tác của đội ngũcác nhà văn nữ đã kịp thời phản ánh những vấn đề bức xúc của xã hội Các

nhà văn nữ dường như không bỏ sót một mảng hiện thực nào trong cuộc sống.Tuy nhiên đề tài được các nhà văn nữ quan tâm thể hiện nhiều nhất là những

đề tài gần gũi với cuộc sống thường nhật như: vấn đề đạo đức thế sự, đời tư,vấn đề tình yêu, hôn nhân gia đình

Những giá trị tinh thần đạo đức thông qua việc thể hiện đề tài gia đìnhđược đề cập khá nhiều trong sáng tác của các cây bút nữ thời gian này Cáctác giả như: Trần Thùy Mai, Dạ Ngân, Phạm Thị Minh Thư…tuy không sángtác nhiều song truyện ngắn của các chị đã bắt đầu mang dáng dấp của phái nữ.Bên cạnh đó là sự xuất hiện của những cây bút nữ dồi dào bút lực như: LêMinh Khuê, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Y Ban, Võ ThịHảo… Những cây bút này đến với văn học thật tự nhiên Và họ càng viếtngày càng say mê Các tác giả nữ với trái tim nhân hậu, đa cảm và nhạy bén

đã bắt nhịp được sự thay đổi của cuộc sống trong từng chi tiết nhỏ nhất Cácchị đã hiến dâng cho nhân vật của mình một phần kinh nghiệm sống từ nhữngthử thách trải nghiệm trong đời Họ thường hướng ngòi bút của mình vàonhững hiện tượng đang diễn ra trước mắt Đề tài chiến tranh ít xuất hiệntrong sáng tác của họ Phần lớn các tác giả nữ thường hướng ngòi bút củamình vào những đề tài thường nhật, những đề tài gần gũi diễn ra trong cuộcsống hàng ngày gắn bó với con người hiện đại: vấn đề gia đình, tình yêu vàhạnh phúc… Điều đáng nói là khi viết về những đề tài này, các tác giả nữ đãthể hiện được nét cá tính nữ độc đáo của mình: vừa táo bạo quyết liệt lại vừamềm mại trong sáng

Có thể nói, con người hiện lên trong tác phẩm của các nhà văn nữ thật đadạng Họ dường như bao quát hết những sự kiện xảy ra trong cuộc sốngthường nhật Họ đặc biệt quan tâm đến số phận, bi kịch của những người phụ

nữ Viết về người phụ nữ, họ viết một cách say mê và luôn hướng vào đó mộttấm lòng đồng cảm xót thương Đó là nỗi đau của cô gái mới lớn chửa hoang

(Thư gửi mẹ Âu Cơ - Y Ban), là nỗi lòng tê tái xót thương của cô gái phải bán

mình để mưu cầu cuộc sống (Vũ điệu địa ngục - Võ Thị Hảo), (Nô tỳ được trang sức - Trần Thị Trường), là nỗi niềm băn khoăn trăn trở của người đàn

bà “ngũ thập tri thiên mệnh” trước bao ngọn gió lay động của cuộc đời (Sau chớp là giông bão - Y Ban), (Tân cảng - Nguyễn Thị Thu Huệ).

Nổi bật nhất trong các đề tài mà nhà văn nữ quan tâm thể hiện là vấn đềtình yêu và hôn nhân gia đình Viết về chủ đề tình yêu, hôn nhân gia đìnhcác nhà văn nữ đã viết một cách chân thành và say mê, táo bạo và quyết liệt.Khi viết về tình yêu các nhà văn nữ thường viết về nỗi đau Họ luôn khaokhát chờ đợi tình yêu, nhưng chẳng bao giờ thực hiện được Tình yêu trongsáng tác của họ thường là những mối tình dang dở chia lìa, không trọn vẹn.Bên cạnh đó cuộc sống gia đình là vấn đề mà các nhà văn nữ luôn băn khoăntrăn trở Họ luôn quan tâm và dành cho đề tài này một sự ưu ái đặc biệt Nếugia đình trước đây được xem là khuôn mẫu để quy chiếu ra ngoài xã hội, ứng

xử trong gia đình cũng theo tôn ti trật tự ngoài xã hội, thì hôm nay do sự biếnđổi nhiều mặt của xã hội nên vấn đề gia đình cũng được nhìn nhận ở góc độkhác Ngày nay do chủ nghĩa cá nhân phát triển nên đã nảy sinh nhiều vấn đềphức tạp trong quan hệ gia đình Các nhà văn nữ hầu như đã nắm bắt đươc sựthay đổi này Họ đã có cách nhìn nhận mới trong miêu tả và phản ánh cuộcsống Và có thể nói rằng hiện thực đa dạng và phức tạp của cuộc sống mớicũng đã trở thành mảnh đất màu mỡ cho văn xuôi Việt Nam phát triển, đặcbiệt là thể loại truyện ngắn

1.3.3 Những chủ đề yêu thích trong truyện ngắn các nhà văn nữ

1.3.3.1 Chủ đề đạo đức thế sự, đời tư

Năm 1986, sau khi cuộc kháng chiến của dân tộc đã lùi xa hơn 10 năm,văn học của Việt Nam đã có nhiều đổi mới Trong giai đoạn 1945 - 1975, vănhọc mang âm hưởng sử thi và cảm hứng ngợi ca cách mạng, ca ngợi cuộc đấutranh giải phóng dân tộc Con người trong văn xuôi từ 1945 - 1975 là conngười anh hùng, con người sống với cộng đồng, xả thân vì nghĩa lớn Đến sau

1975, đặc biệt từ sau 1986 con người được các nhà văn nhìn nhận dưới góc độkhác Đó là hình ảnh con người hình thành nhân cách dưới tác động và chiphối của các yếu tố xã hội phức tạp và cuộc sống đa chiều trong thời kỳ đổimới Có thể nói, chưa bao giờ con người cá nhân, con người đời thường đượcphản ánh một cách chân thực, phong phú và sinh động như văn học giai đọannày Một mảng hiện thực lớn trước đây dường như bị bỏ quên đó là số phậncon người Số phận của từng cá nhân con người trước đây luôn được đặt trongmối quan hệ với tập thể thì nay đã khác Vấn đề đời tư đời thường, thế sự đạođức, thế sự đời tư được quan tâm đặc biệt Số lượng tác phẩm viết về đề tàinày rất lớn, găn liền với tên tuổi như: Nguyễn Thị Thu Huệ,Lê Minh Khuê,Trần Thị Trường, Y Ban, Lý Lan, Võ Thị Hảo, Phan Thị Vàng Anh…

Có thể nói rằng, truyện ngắn từ sau 1986 hầu như không bỏ sót mộtmảng hiện thực nào của cuộc sống Một trong những mối quan tâm lớn của họ

là “sự khắc khoải về sự hoàn thiện nhân cách, sự xói mòn trong lối sống,trong đạo lý, trong ngõ ngách tận cùng của đời sống cá nhân, cả những bănkhoăn không dứt về môi trường nhân tính đang có chiều hướng giảm sút”

Sự phát triển của nền kinh tế thị trường có thể nói đã mang lại cho conngười một cuộc sống vật chất sung túc đầy đủ Nhưng cùng với sự phát triển

đó là sự đi xuống, sự phá vỡ những quy tắc đạo đức thông thường trong quan

hệ gia đình, làng xã của người Việt Những mặt trái của đồng tiền cứ dần dầnlen lỏi rồi ngự trị trong từng suy nghĩ và hành động của con người Các nhàvăn nữ đã mạnh dạn lách ngòi bút của mình vào từng sự việc cụ thể để thấyđược muôn vẻ của từng người

Với Nguyễn Thị Thu Huệ, chị luôn dành sự quan tâm tới việc giữ gìnđạo đức, thuần phong mĩ tục của người phụ nữ nhất là những cô gái mới lớn

Nhân vật My trong Thiếu phụ chưa chồng là một cô nông dân khỏe mạnh và

xinh đẹp My luôn khao khát cuộc sống sung túc đầy đủ vật chất nơi thành thị

My từng nói với anh rể rằng: ''Cuộc sống ở Hà Nội là lí tưởng Người nhà quê

bây giờ leo lên Hà Nội như điên Họ có chí hơn dân thành phố bởi sự cần cù,lại khổ quen rồi, lên đó vẫn còn sướng bằng vạn ở quê thế này" Suy cho cùng

đó cũng là ước mơ đẹp đẽ và đáng quý Thế nhưng điều đáng lên án là để đạtđược ước mơ ấy, My dẫm đạp lên tất cả Cô đang tay cướp chồng của cả chịgái mình và còn lớn giọng nói rằng: “chuyện tình ái không liên quan đến tìnhchị em Tôi không chấp nhận cảnh chồng chung, thế thôi" Để đạt được mụcđích của mình, cô sẵn sằng làm tất cả, dù biết đó là việc làm vô đạo đức.Không những cướp chồng của chị một cách trơ trẽn mà cô còn dám nói vớichị những lời hỗn láo, bất chấp cả tình chị em: ''Tôi sẽ sống với Dương Chịnên thôi đi là vừa, cố đấm ăn xôi làm gì, không đi mà cắt ngay cái u đi thìthiệt thân đấy".[117] My đã đi bằng con đường ngắn nhất nhưng cũng tànnhẫn và thô bạo nhất để thực hiện được ước mơ của mình Tuy nhiên cuốicùng cô cũng phải trả giá bởi những việc làm độc ác, loạn luân bất chấp cảđạo lí đó

Là nhà văn nữ khi viết về sự xuống cấp đạo đức của người phụ nữ trongcuộc sống, hẳn người viết phải xót xa trước đau lòng lắm trước hiện thực phũ

phàng ấy Qua Thiếu phụ chưa chồng, Nguyễn Thị Thu Huệ muốn nói lên cái

khốc liệt của xã hội và những điều mà tác giả day dứt trăn trở về sự tha hóaxuống cấp của vấn đề đạo lí làm người

Cũng trăn trở day dứt về vấn đề đạo đức, về sự tha hóa xuống cấp của

vấn đề đạo đức như Nguyễn Thị Thu Huệ, Lê Minh Khuê trong Làn nước dịu dàng, Sân gôn, Làng xi măng cũng quan tâm đến vấn đề đạo đức trong

cơn lốc của nền kinh tế thị trường

Tác phẩm Cơn giông của Trần Thị Trường cũng nằm trong mạch cảm

xúc chung này Vì phải lặn lội với cuộc sống mưu sinh mà “cô vợ trẻ trungxinh đẹp có học, có hành, có nghề truyền thống, có tài quản lí giờ thì phải vừaquản lí vừa phải nai lưng ra phục vụ nên xấu người kiêm luôn xấu thói”[37].Còn Hùng, một nhà báo liêm khiết với nghề ngay đến tình thương đối với

người nông dân trong bài phóng sự mà anh viết cũng bị bà vợ xem là “hãohuyền” Nói đến sự tha hóa, băng hoại, xuống cấp của những chuẩn mực đạođức, các nhà văn nữ không xem đó là bản chất của xã hội, nhưng hiện tượng

đó đã xuất hiện nhiều và đáng lên án Vì vậy tình trạng ấy đáng rung chuôngbáo động và đấu tranh để môi trường nhân tính đẹp đẽ trong sáng hơn Đócũng là lời cảnh tỉnh đầy tính nhân văn của ngòi bút có tinh thần trách nhiệmtrước cuộc sống sôi động hôm nay Chủ đề đạo đức thế sự đã được thể hiệnqua những trang văn vô cùng phong phú và đa dạng: thông qua cuộc đờithăng trầm của nhân vật trong cuộc mưu sinh, nhiều nhà văn đã thể hiện ởnhiều góc nhìn khác nhau về những quy luật của cuộc sống, của những thân

phận con người Trong truyện ngắn Người đàn ông duy nhất, Võ Thị Hảo đã

quan tâm đến số phận những cô gái điếm và những con người tàn tật trong xãhội Truyện là bản tình ca đẹp được cất lên từ một kẻ dị dạng nhưng lại tiềm

ẩn bao phẩm chất tốt đẹp của con người

Nhân vật Rân bị dị tật, chỉ có cây đàn và tiếng hát, nhưng sẵn sàng hysinh tất cả để che chở cho nàng - cô gái điếm khỏi bàn tay của kẻ vũ phu Với

sự nhạy cảm của người phụ nữ, tác giả đã nhìn thấy những mảnh vỡ lấp lánhtrong tâm hồn của những con người dưới đáy của xã hội Phải chứng kiếnnhững sinh linh bé nhỏ trong những cảnh đời ngang trái ấy, người viết khôngkhỏi trăn trở, suy nghĩ về cuộc đời Ẩn đằng sau những trang văn buồn xiết đó

là trái tim biết xúc động trước nỗi đau của con người Các nhà văn nữ khôngchỉ dành nhiều trang viết về những con ngưòi nhỏ bé, thậm chí tầm thườngxung quanh mà họ còn để ý khai thác cả những giây phút mong manh, nhữngcâu chuyện có vẻ vặt vãnh trong cuộc sống Trong số các nhà văn trẻ, PhanThị Vàng Anh được xem là người có khả năng kỳ lạ khi nhận biết cuộc sốngtrong những chi tiết nhỏ nhặt ấy Đọc truyện của cô ta có cảm giác rất mơ hồ,

khó hiểu Trong tác phẩm Hoa muộn, nhân vật cô gái luôn lơ đãng trước tình

cảm của chàng trai trẻ Nhà cô có một vườn mai và mỗi năm phải dọn lá cho

mai nở một lần Các chàng trai cứ đến tán tỉnh giúp dọn lá rồi chờ đợi, rồi thấtvọng…khi cô gái tỉnh giấc thì đã muộn Cô không còn trẻ nữa, cuối cùng côchấp nhận lấy một người tầm thường và giấc mơ của cô cũng tầm thường nhưgiấc mơ của bao người đàn bà khác, cần gia đình chứ không cần tình yêu.Khi đi sâu vào tình cảm riêng tư của con người, Phan Thị Vàng Anhkhông chủ đích miêu tả những gì rộng lớn, to tát ở cuộc sống mà con người

đó tồn tại Với khả năng nắm bắt cái hồn của sự vật qua hiện tượng bề ngoài,Phan Thị Vàng Anh đã làm được cái mà không phải ai cũng làm được Đó làbóc trần bản chất sự vật qua những hành động được dàn xếp như một “tròchơi” Vì vậy truyện ngắn của Vàng Anh nhiều lúc có vẻ như rất mạnh mẽ táobạo, nhưng ngẫm lại thấy có vẻ mơ hồ bởi “trò chơi” ấy rút cuộc cũng làmcho người trong cuộc thấy mệt mỏi, chán chường và hiển nhiên là cuộc sốnglại trở về đúng với bản chất vốn có của của nó Đây cũng chính là đặc điểmtrong phong cách nhà văn nữ này

Với Y Ban, Võ Thị Hảo, hay Trần Thị Trường cũng vậy Để chiếm lĩnhđược con người trong cuộc sống vốn đa dạng và phức tạp này, họ đã phải đivào đời sống cá nhân bằng nhiều cách khác nhau, nhưng tựu trung lại vẫn thểhiện nét mềm mại nữ tính Hơn nữa, cùng với sự mẫn cảm bản năng và tấmlòng nhân hậu, các nhà văn nữ đã quan tâm đến những cuộc đời bất hạnh,những cảnh ngộ éo le Xuất hiện trong tác phẩm của họ là những người nghèokhổ làm thuê, những cuộc đời sớm hôm tần tảo Thậm chí có cả những cô gáiđiếm, cả người điên, những người tật nguyền, những kẻ tù tội Tất cả nhữngcon người này bất kể là đối tượng nào, người già hay trẻ nhỏ, những conngười bình thường hay “bất thường” đều chịu nỗi đau đời thường Nỗi đau đótưởng như đơn giản bởi nó gắn bó thiết thực với mỗi người Đó là những vấn

đề về miếng cơm manh áo, là những nhu cầu sinh hoạt cho mình và gia đình

mình Như nhân vật bà Diễm trong Người gánh nước thuê của Võ Thị Hảo là

người không có gia đình, không con cái, phải tự kiếm sống bằng việc gánh

những thùng nước trên đôi vai đã còng xuống vì thời gian và sự khổ cực.

Nhân vật trong Ngày không mút tay của Võ Thị Hảo phải bán dần máu trong

cơ thể để nuôi chồng con, và vẫn âm thầm chịu đựng sự hiểu nhầm của

chồng Chị bán hàng rong trong Ước mơ cô bán hàng rong của Y Ban sớm

hôm rong ruổi với gánh hàng lặt vặt để nuôi chồng và cả gia đình nhà chồng

Sự quan tâm đến những kiếp người bình dị đời thường như là sự trở vềvới cội nguồn văn học Đồng thời qua đó cũng thể hiện được tinh thần dânchủ và nhân đạo trong cuộc sống hôm nay

Không chỉ quan tâm đến những con người bình thường, các tác giả nữcòn quan tâm đến những kiếp người tưởng như bất thường trong xã hội, bị xãhội loại bỏ, xem thường như những người điên, những cô gái điếm Viết vềnhững người khác thường để tìm ra những gì bình thường nhất trong họ Đó

là cách làm thể hiện cái nhìn nhân đạo của các tác giả nữ Đặc biệt hơn cáctác giả đã đi sâu vào những tâm trạng, tình cảm, cảm xúc của họ hơn là chú ýđến những sự việc và hành động

Trong truyện Người đàn bà sinh ra từ bóng đêm, Y Ban đã dựng lên

cuộc đời đầy gian khổ nhục nhã với những dằn vặt suy tư của người đàn bà lỡbước, phải dùng thân xác để nuôi mình và nuôi con Chỉ có điều người đàn bà

ấy đã không trượt dài, chìm sâu trong vũng bùn nhơ bẩn mãi mãi, cũng có lúcthức tỉnh ả chợ giật mình, giận mình và cảm thấy xấu hổ nhục nhã với chínhmình

Cũng viết về những cô gái điếm, Võ Thị Hảo trong truyện Biển cứu rỗi

viết về một cô gái điếm đã hết thời với tấm lòng thông cảm sâu sắc Truyện

kể về người đàn bà xấu xí, “bị liệng ra ngoài bãi thải, ốm nhách và vô phươngsinh sống” Thị chỉ còn một tia hi vọng mong manh, một điểm bấu víu cuốicùng là lên đảo hoang với người gác đèn Vậy mà ước mong bình dị đó đã bịdập tắt chỉ vì sự ích kỷ của người đàn ông cho dù người đàn bà cùng đường,hết lối đã cầu xin, van nài khẩn thiết: “xin anh đừng đuổi tôi! tôi không còn gì

để sống… Tôi bị bệnh hoại huyết Cũng chẳng làm phiền anh lâu đâu”.Không thể chịu đựng được sự khinh bỉ ở người đàn ông, đặc biệt không thểquay về khi đã “bị cuộc đời dồn vào chân tường không nơi bấu víu”, thị đã

tự gieo mình xuống biển như để chấm dứt chuỗi ngày đau đớn bị hành xác,chấm dứt sự tuyệt vọng để cứu vớt “chút lòng tự tôn của giống người”, đểđược biển cứu rỗi

Bình thường mọi người có thể chỉ nhìn thấy ở những người như thế sự sađọa tội lỗi, nhưng các nhà văn nữ đã viết về họ với sự cảm thông sâu sắc.Người đọc có cảm tưởng tác giả muốn minh oan, chiêu tuyết cho những kẻ bịmọi người thờ ơ, xa lánh, những người chẳng may bị sa cơ, lỡ bước trongđường đời Họ thực sự là những người đáng thương hơn là đáng trách Khihướng ngòi bút đến những người “dưới đáy xã hội”, các tác giả muốn đặt ranhiều câu hỏi về các vấn đề bức xúc của xã hội Tư tưởng đó phần nào được

Võ Thị Hảo gửi gắm trong sự day dứt, hối lỗi của người đàn ông Thật vậy,làm sao để xã hội trong sạch văn minh và không còn những kiếp người nhưthế, làm sao để cách nhìn nhận đánh giá con người không chỉ qua hình thứchay hiện tượng, mà phải bằng thái độ bình tĩnh, độ lượng và nhân ái Bởi vậy,các hình tượng trên vẫn còn nguyên giá trị xã hội của nó

Xuất hiện trong những tác phẩm của các tác giả nữ còn có những nhânvật chịu nỗi đau khi bẩm sinh đã là kẻ tật nguyền Như nhân vật Tâm trong

Máu và hoa, Hằng trong Làn môi đồng trinh của Võ Thị Hảo, người phụ nữ trong Đứa con và người đàn bà tật nguyền của Y Ban…Những nhân vật này

hoàn toàn khác với mẫu nhân vật đội lốt dị dạng trong truyện cổ tích Bởinhân vật cổ tích chỉ là nhân vật chức năng, không có tính cách số phận, cònnhân vật trong văn học hôm nay là những con người cụ thể có tính cách và sốphận riêng

Võ Thị Hảo trong Làn môi đồng trinh đã kể về cuộc đời người con gái bị

mù lòa cả hai mắt Cuộc đời cô chỉ là một “thế giới bàng bạc một màu

sương” Nỗi đau, sự bất hạnh của kẻ tật nguyền được chính cô cảm nhận “Mộtđứa con gái đã hai mươi chín tuổi mà mỗi khi ra đường mẹ phải dắt Ăn cơmngười con gái hai mươi chín tuổi ấy còn đưa nhầm thức ăn vào mũi và đã haimươi chín tuổi mà chưa từng biết đến một nụ hôn” Như vậy, từ những điềuđơn giản nhất như cái ăn mặc đến những điều thiêng liêng như tình yêu đôilứa, cô đều không chủ động làm, chủ động tìm kiếm được Thậm chí vì mùlòa không tự bảo vệ được mình, cô còn bị tên đàn ông “bậm bịch, khen khét

và thô bỉ” xâm phạm Ngay cả trong ước mơ của cô cũng hiện hình nỗi đau

“Người đàn ông của trời ơi! Hãy mang em đi ! Mang đi khỏi để mẹ đỡ khổ vì

em Hãy mang em đi ban cho em một lần hạnh phúc, rồi đừng quăng em bên

vệ đường mà hãy giết em, để em khỏi sống mù lòa cả đời và trở thành gánhnặng cho mẹ”

Tâm trong Máu của lá của Võ Thị Hảo cũng là kẻ bất hạnh, “Đó là một

cô gái nhỏ xúi chỉ cao khoảng hơn một mét Làn môi trên hằn một vết sẹotrắng kéo miệng hơi xếch về bên trái, có lẽ đó là sẹo vá môi” Vì thế conngười tật nguyền ấy cảm nhận rõ và thấm thía nỗi đau của số phận mình.Tâm luôn cảm thấy mình là người thừa, rằng “Tạo hóa đã say rượu khi nặn raem” khi có khách đến nhà, em thường lánh mặt, “Ngay cả trong mơ trờicũng cắt xén em Trời không cho em hưởng trọn một giấc mơ nào”

Y Ban trong truyện Đứa con và người đàn bà tật nguyền cũng kể về cuộc

đời người phụ nữ bị tật nguyền bị mọi người thờ ơ, xa lánh Đến ước mơ giản

dị là có một gia đình, một đứa con chị cũng không có được trọn vẹn, đànhphải lựa chọn không chồng nhưng vẫn có một đứa con để được làm mẹ, phải

bỏ đi thật xa để tránh sự dị nghị của mọi người

Có thể nói các nhà văn nữ đã viết rất chân thực, giàu tình cảm và cũngđau đớn rất nhiều trước cuộc sống hiện đại hôm nay Phụ nữ vốn là ngườigiàu cảm xúc, dám yêu và cũng dám sống hết mình Khai thác, đi sâu vàocuộc sống đời tư, đời thường đang diễn ra hàng ngày, các tác giả nữ không chỉ

dừng lại ở cách đánh giá cũ mà còn đưa nhân vật vào cuộc chiến hôm nay.Một cuộc chiến không tiếng súng nhưng cũng thật dữ dội Trong cuộc chiến

đó, sự chiến thắng của nhân vật tích cực không phải dễ dàng, nhưng cảmhứng lạc quan và lòng tin vào cuộc sống của nhà văn thì không hề lay chuyển.Con người nhỏ bé thường phải vất vả vật lộn trong cuộc sống mưu sinh vàchính sự mưu sinh khốn khó đó lắm khi đã biến thành, dị dạng Nhân vật thầy

giáo trong truyện ngắn Thằn lằn của Lê Minh Khuê là một điển hình Cuộc

sống khốn khó, vất vả lại đông con nên gã không còn thời gian để nghĩ tới bàigiảng Gã là thầy giáo và chính chút lương tâm sĩ diện của kẻ trí thức đã khiếnlão tìm đến cái chết Tuy nhiên, với cái nhìn thông cảm và thấu hiểu, tác giả

đã trân trọng cái “ý thức con người” còn sót lại ngay trong chính tâm hồnngười thầy nghèo khổ này Lê Minh Khuê đã chịu khó chắt chiu, nâng niu cáiđẹp tâm hồn con người trong bất cứ hoàn cảnh nào Cuộc sống khó khăn vất

vả là thế, nhưng tác giả đều thức dậy ở người đọc một khao khát hướng thiện.Cuộc sống phức tạp, con người càng có cơ hội bộc lộ bản thân một cáchchân thực, phong phú và rõ ràng qua nhiều mối quan hệ đan chéo Trong cuộcsống không phải lúc nào mối quan hệ giữa con người lúc nào cũng tốt đẹp.Điều đó dễ làm cho con người chán nản cực đoan trước cuộc sống Trong tácphẩm của các chị đã xuất hiện một cách nhìn hiện thực đa dạng, nhiều chiều,đặc biệt là mối quan hệ tự do đối với hiện thực Trong mối quan hệ đó conngười hiện ra với tất cả vẻ phức tạp của nó như một phép thử cho kinhnghiệm của nhà văn Với sự nhạy cảm của người phụ nữ, các chị đã tạo ra sựđộc đáo thẩm mỹ trong từng trang viết của mình

Viết về vấn đề đạo đức thế sự, đời tư, truyện ngắn của các nhà văn nữ từ

1986 đến nay đã làm nên một bức tranh đa dạng về cuộc sống, qua đó khẳngđịnh giá trị nhân văn to lớn của mình trong việc khám phá, đi sâu vào bảnchất phức tạp bên trong con người

1.3.3.2 Bi kịch thời hậu chiến

Chiến tranh đã đi qua, Đất nước đang hồi sinh và đang dần phát triểnmạnh mẽ về mọi mặt Nhưng dấu ấn của một thời kỳ đau thương tàn khốc dobom đạn của chiến tranh vẫn còn in đậm trong ký ức của mỗi người Cùng với

sự vươn lên của Đất nước, văn học cũng phát triển và phản ánh cuộc sốngtrong sự phong phú đa dạng, nhưng nó không vì sự trôi chảy của thời gian mà

bỏ quên quá khứ Nhìn lại quá khứ, nhà văn có cơ hội nhìn nhận lại chiếntranh, kiểm chứng lại hậu quả xã hội của nó Văn học nhìn hiện thực chiếntranh bằng cái nhìn đa chiều, đa diện Chiến tranh được khúc xạ qua tâm hồn,qua số phận nhân vật Đó là những con người đã đi qua chiến tranh và đangsống trong thời kỳ hậu chiến Dư âm của hai cuộc chiến tranh và hậu quảnặng nề của nó để lại đã tác động rất lớn đến đời sống riêng tư của từng conngười

Nằm trong dòng chảy chung của văn học sau 1985, truyện ngắn của cácnhà văn nữ cũng viết về chiến tranh, viết về đời sống con người thời hậuchiến Một điều dễ nhận ra rằng với các nhà văn nữ, họ không thật chú ý tớiviệc tái hiện lại những tàn khốc, ác liệt của chiến tranh trên chiến trường nhưtrong sáng tác của các nhà văn nam Viết về chiến tranh các nhà văn nữ đãmạnh dạn viết về những vấn đề mà trước đây không được viết Đó là viết vềmặt trái của chiến tranh, mạnh dạn nói đến cái xấu, cái ác do chiến tranh gây

ra Văn học hôm nay phản ánh và đánh giá hiện thực chiến tranh trung thựchơn, mạnh dạn hơn Mọi vấn đề đều bình đẳng trước ngòi bút của tác giả

Trong truyện ngắn Hồn trinh nữ, Võ Thị Hảo đã mạnh dạn nói lên những

vấn đề nhức nhối của chiến tranh Nhân vật trinh nữ trong câu truyện đã kiêntrì mòn mỏi chờ đợi người chồng từ chiến trường trở về Chờ đến lúc ngườicon trai trở về mà vẫn không có được hạnh phúc Những khốc liệt và man rợcủa chiến tranh đã in hằn trên vóc dáng, cử chỉ, hành động của người chồng.Điều đó đã làm cho người trinh nữ ám ảnh và sợ hãi, cảm thấy xa lạ ngay với

người chồng mới cưới Cuối cùng nàng chết thầm lặng biến thành cây trinh

nữ mà vẫn không hết sợ hãi Đằng sau câu chuyện cổ tích về loài trinh nữ làmột bi kịch tình yêu, hạnh phúc của người phụ nữ thời kỳ hậu chiến Võ ThịHảo không viết cụ thể đó là cuộc chiến tranh chính nghĩa hay phi nghĩa,nhưng bóng dáng và hậu quả của nó là rất lớn Cách thể hiện phiếm chỉ đócủa tác giả đã tạo nên sức mạnh tố cáo chiến tranh Khắc họa bi kịch củangười phụ nữ dưới tác động của chiến tranh, Võ Thị Hảo chỉ xoáy sâu vào nỗiđau tinh thần của con người Với ngòi bút tinh tế của phái nữ, tác giả đã làmnổi bật bi kịch “không biết bày tỏ” cùng ai của người con gái có người yêu ratrận Bi kịch đó đến khi chết nàng vẫn còn nhiều ẩn ức, nhức nhối

Chiến tranh không chỉ có bộ mặt anh hùng với những chiến công vang dội,chiến tranh còn là sự khốc liệt kinh hoàng của chiến trận, là nỗi đau và sự mấtmát hy sinh Trong đó người phụ nữ bao giờ cũng phải chịu thiệt thòi nhiều nhất:

“Họ là những người đầu tiên kêu gọi nhân loại hãy phỉ nhổ sự đẫm máu bằngbản năng yếu mềm của giống yếu Nhưng khi chiến tranh xảy ra thì họ chính lànhững người nhoi nhoai ra khỏi nó muộn nhất và gần như không bao giờ họ

nhoài ra được cái vùng đẫm máu ấy” (Giọt buồn giáng sinh).

Chiến tranh đã cướp đi của họ tuổi thanh xuân, vẻ tươi trẻ rạng ngời trênhình hài, dáng vóc Sau những trận trận sốt rét kinh hoàng, năm cô gái trongcánh rừng già đầy bom rơi, đạn nổ đã không còn những mái tóc thơm ngát

mượt dài, thay vào đó “chỉ còn một dúm xơ xác” (Người sót lại của rừng cười) Võ Thị Hảo hẳn là có ý khi viết về mái tóc của người phụ nữ Dường

như chị quan niệm đó là một biểu hiện của nữ tính, của vẻ đẹp xuân thì Bởivậy, viết về sự tàn phá trên mái tóc cũng là cách thể hiện sự khốc liệt của

chiến tranh Trong Dây neo trần gian, người phụ nữ đã âm thầm chịu đựng

đau đớn, bứt từng sợi tóc của mình để tết lại thành dây neo mong cứu đượcngười đàn ông trở về từ cuộc chiến, người đã mang theo mình một niềm tin

định mệnh: “những người đã trở về với hòa bình để rồi lần lượt nằm vào cáihuyệt đã đào sẵn cho mình trong chiến tranh từ mười mấy năm trước”.

Trong chiến tranh, không phải bao giờ cũng chỉ có những “chuyện thầnthoại”, chiến tranh còn có những chuyện rất thương tâm Nó đã kìm tỏa nhữngkhát vọng tình yêu, hạnh phúc rất giản dị mà thiêng liêng của con người

Những cô gái trong Người sót lại của rừng Cười đã lặn lội xông pha và anh

dũng trong chiến tranh nhưng lại bất hạnh, đau khổ và cô đơn trong cuộc sốngriêng tư Sự tàn khốc của chiến tranh, cánh rừng âm u đầy bom đạn, cuộc sốngcách xa đồng loại đã làm họ tổn thương, đau đớn Những trận cười man rợ, sựcấu véo bản năng là biểu hiện tột cùng của nỗi đau, sự xót xa của người phụ nữ

Sự tàn ác đó của chiến tranh sau này đã được người chiến sĩ trẻ ghi lại rất chânthực trong trang nhật kí: “Ôi! Thế là sau chín năm ở chiến trường, nay tôi đãthấy ở Rừng Cười cái méo mó man dại của chiến tranh Tôi sẵn sàng chết hai

lần cho họ khỏi lâm vào cảnh ấy” (Người sót lại của Rừng cười).

Viết về chiến tranh, Võ Thị Hảo tỏ ra tinh tế và bao dung, tác giả viết về

cả những người phụ nữ “không bạc tóc chờ chồng” với một thái độ tha thứ và

thấu hiểu Trong Biển cứu rỗi, nhà văn để cho nhân vật nam tự lên tiếng

“Điểm lại những kiếp người anh biết, thực ra nỗi khổ của đàn ông so với đànchẳng thấm vào đâu” “cả làng trắng đàn ông… Đàn bà vác cày, cầm súng, đilấp hố bom và bị buộc phải trở thành đàn ông Trong khi đó đàn bà được tạohóa sinh ra để là dây leo đẹp quấn yểu điệu quanh cây đại thụ” Chính vì thế

mà có những tình huống dở khóc, dở cười khi người đàn ông trở về chỉ nhìnthấy “những đứa trẻ khác bố” - kết quả của những cuộc giao hoan vội vãtrong ngôi nhà bên đường chiến tranh Thực ra, chiến tranh có thể sản sinh ranhững anh hùng ngoài trận tuyến, những người phụ nữ chung thủy chờ chồng,nhưng cũng có những người phụ nữ nhẹ dạ, yếu mềm, không chịu đựng được

sự xa cách, khốc liệt do chiến tranh mang lại Chẳng ai ngợi ca những ngườinhư thế, nhưng cũng đã đến lúc chúng ta cần nhìn họ với cái nhìn tha thứ và

bao dung Bởi thực ra họ cũng phải chịu quá nhiều đau khổ, mất mát Nếunhư lòng chung thủy của người phụ nữ làm ta khâm phục thì sự nhẹ dạ củanhững người phụ nữ khác khiến ta vừa giận lại vừa thương Suy cho cùng họcũng chỉ là nạn nhân của chiến tranh mà thôi.

Cùng với Võ Thị Hảo, Nguyễn Thị Thu Huệ, Y Ban cũng viết về bi kịchthời hậu chiến Có lúc chiến tranh đã cướp đi người chồng để lại người vợ trẻ

cô đơn Điều này được thể hiện qua cảm nhận của đứa con: “Mẹ còn trẻ quá,

nỗi cô quạnh sẽ trùm lên mẹ trong quãng đời còn lại” (Điều ấy bây giờ con mới hiểu - Y Ban ) Có khi chiến tranh trả về một người chồng thương tật để người vợ phải tần tảo sớm hôm gánh trách nhiệm gia đình (Bản lí lịch - Y

Ban) và để người phụ nữ phải ngậm ngùi chấp nhận một hạnh phúc khôngtrọn vẹn: “Người đàn bà tay xách túi quần áo, tay kia dắt người đàn ông hỏng

mắt liêu xiêu trên đường” (Bảy ngày trong đời - Nguyễn Thị Thu Huệ ).

Rõ ràng chiến tranh không chỉ hiện hình nơi tiền tuyến mà còn ám ảnh cảhậu phương, không chỉ gây ra hậu quả trước mắt mà còn để lại hậu quả lâudài Chiến tranh có thể tác động đến những vấn đề có tính xã hội sâu sắc Cụthể, nó làm cho xã hội bất ổn, có khi còn tạo nên sự thiếu công bằng và đặcbiệt nó có thể làm cho mỗi quan hệ giữa con người với con người trở nên lỏnglẻo, thiếu tình thương và sự cảm thông, thấu hiểu Đằng sau số phận của mỗi

cá nhân trong và sau những cuộc chiến tranh là vấn đề nhân sinh của thời đại.Thực chất nỗi đau không dễ gì mất đi Nhìn vào những mất mát, hi sinh biểuhiện qua cuộc đời, số phận con người, đặc biệt là người phụ nữ là một cáchnhìn, một thái độ thẳng thắn mà nhân ái, khách quan mà yêu thương

Khi nói về bi kịch của con người thời hậu chiến, các nhà văn nữ ít quantâm đến đời sống của người lính trước cơn lốc của nền kinh tế thị trường nhưchúng ta vẫn thường gặp trong sáng tác của Chu Lai, Nguyễn Minh Châu, LạiVăn Long… Họ đặc biệt chú ý đến nỗi đau về tinh thần Chiến tranh với baođiều ngang trái cũng làm cho con người trong cuộc chiến ấy phải trải qua bao

điều tội lỗi mà mình không muốn Có biết bao người con được sinh ra từ sựthăng hoa trong tình yêu nảy nở giữa bom đạn mặc dù họ biết khi hòa bình lậplại không thể là của nhau Thế hệ sau không hiểu được họ nhưng vẫn nhìn họhướng về họ với một niềm tin vững bền theo thời gian, theo năm tháng Nhân

vật cô gái trong Thị trấn của Lê Minh Khuê, mặc dù đã trở thành bà chủ của

trò chơi phố phường, thế nhưng khi nhắc đến tên của người lính năm xưa mà

cô từng mòn mỏi đợi chờ thì “chưa từng có gì biến đổi mau lẹ đến thế trênkhuôn mặt người Mọi đường nét trở nên mềm dịu, trong suốt, biến một mâmthịt đỏ ối thành một thứ trái cây trên cành vào buổi sáng (…) người đàn bàkhóc Mau nước mắt, mủi lòng và yếu ớt như một thứ côn trùng lộtvỏ…”[194] Có người từng nhận xét: “Trước đây, Lê Minh Khuê là ngòi bútgiàu nữ tính - văn của chị đằm thắm có khi đến đắm đuối tình đời” nhưng giờđây lại khác, “có lúc chị lạnh lùng, có khi giễu cợt sâu cay khi viết về sự thahóa của con người” Hiện thực thay đổi buộc nhà văn phải viết khác Thếnhưng, với đề tài chiến tranh và gắn với nó là bi kịch của con người, nhất làngười phụ nữ thời hậu chiến, ngòi bút của Lê Minh Khuê như “nghiêng bênnày lại chống chếnh bên kia” Suy cho cùng, họ cũng chỉ là nạn nhân củachiến tranh và người đi thì không hẹn ngày trở về nên họ cũng phải tìm chốnneo đậu cuối cho đời mình

Qua những trang văn viết về bi kịch con người thời hậu chiến của cácnhà văn nữ, chúng ta hiểu được sự khốc liệt, tàn phá của chiến tranh Sự mấtmát của chiến tranh nhiều khi không phải bắt nguồn từ bom đạn, mà còn donhững mặt trái của nó gây nên trong tâm hồn Và chúng ta hiểu rằng nỗi đautrong tâm hồn, vết thương lòng ấy còn đau đớn, nhức nhối rất nhiều so với vếtthương trên thể xác Đó là những nỗi đau dai dẳng, những mất mát của nó là

có thực, tàn dư của nó sẽ còn in dấu mãi trong tâm hồn con người

Quan tâm thể hiện bi kịch thời hậu chiến, truyện ngắn của các nhà văn

nữ thẫm đẫm tư tưởng nhân văn sâu sắc Các nhà văn nữ đã lên tiếng về

những vấn đề đang là mỗi quan tâm của toàn xã hội Đọc truyện của họ,người đọc hiểu rằng: chiến tranh đã lùi sâu vào quá khứ nhưng hậu quả và tàntích của nó sẽ còn đọng lại mãi, làm nhức nhốí con người qua biết bao thế hệ.Nhìn thẳng vào những mất mát, hi sinh biểu hiện qua cuộc đời số phận conngười, chúng ta cần có một thái độ, một cái nhìn khách quan mà yêu thương,thẳng thắn mà nhân ái Từ đó chúng ta biết trân trọng hơn những chiến công

và thấy được ý nghĩa quý báu của cuộc sông hòa bình hôm nay

1.3.3.3 Bi kịch tình yêu, hôn nhân gia đình

Ngoài vấn đề về đạo đức thế sự, bi kịch của thời kỳ hậu chiến, còn có một

đề tài được các nhà văn nữ quan tâm thể hiện khá sinh chân thực và sinh độngtrong sáng tác của mình đó là đề tài tình yêu và hạnh phúc gia đình Trong sángtác của các chị, tình yêu được nhìn nhận lí giải với những sắc thái riêng Có

những tình yêu làm cho con người trở nên cao thượng (Cõi mê - Nguyễn Thị Thu Huệ ); có tình yêu thánh thiện và cao cả (Bảy ngày trong đời - Nguyễn Thị Thu Huệ ); có tình yêu ngọt ngào (Cát đợi; Mùa đông ấm áp - Nguyễn Thị Thu Huệ ); có tình yêu bồng bột (Khi người ta trẻ - Phan Thị Vàng Anh); có tình yêu mơ hồ như ảo giác (chuyện kinh dị - Lý Lan); có tình yêu cay đắng (Hậu thiên đường - Nguyễn Thị Thu Huệ)…

Dù mang nhiều dáng vẻ, màu sắc và cung bậc khác nhau nhưng chủ yếutình yêu trong sáng tác của các chị là những cuộc tình dang dở chìa lìa và kếtthúc bằng bi kịch: Truyện ngắn của các nhà văn nữ thường viết về nhữngcuộc tình buồn: buồn vì tình dang dở chia lìa, buồn vì tình tan vỡ cô đơn,buồn vì họ luôn chờ đợi khao khát tình yêu nhưng chẳng bao giờ thực hiệnđược “vì thế truyện ngắn của các cây bút nữ kể về rất nhiều các mỗi tìnhtrong sự dang dở chia lìa tan vỡ, mặc dù người trong cuộc thiết tha hiến dâng

và nâng nui cho nó trở thành tình yêu cũng vì thế mà truyện nào cũng chanchứa hoài niệm và mơ ước về một tình yêu, một hạnh phúc đích thực khó nắmgiữ, mong manh dễ vỡ, dễ bị thời gian khỏa lấp”.[34]

Tình yêu từ ngàn xưa đến nay vẫn được xem là tình cảm thiêng liêng caoquý Khi yêu chúng ta thấy cuộc đời trở nên tươi đẹp đáng yêu và đầy ýnghĩa Nếu sống mà không có tình yêu thì cuộc sống ấy trở nên vô vị nhạtnhẽo Đúng như nhà văn M.Goki đã nói: “cuộc sống thiếu tình yêu khôngphải là sống mà là sự tồn tại không thể sống thiếu tình yêu vì con người sinh

ra có tâm hồn chính là để mà yêu”

Tình yêu có ý nghĩa thiêng liêng là thế nên con người ta luôn khao khát

có một tình yêu đích thực Nhưng không phải lúc nào những khao khát vàước mơ cũng đều được thực hiện Khi viết về tình yêu, hầu hết các nhà văn nữđều viết rất nhiệt tình và say mê Họ quan niệm yêu là cho và nhận, mặc dù

“cho rất nhiều nhưng nhận chẳng bao nhiêu”, thế nhưng họ vẫn yêu, vẫn tựnguyện hy sinh và hiến dâng vì tình yêu

Ta bắt gặp sự quyết liệt bạo dạn của nhân vật “Tôi” trong Cát đợi của

Nguyễn Thị Thu Huệ Đó là một tình yêu tha thiết dâng hiến và tôn sùng Một

tình yêu hy sinh của Hằng trong Dây neo trần gian (Võ Thị Hảo), Hay tình yêu của Châu với người đàn ông đã có gia đình trong Lời chào ở ngưỡng cửa Khi viết về tình yêu các nhà văn nữ luôn cố gắng thể hiện hết mình Họ

yêu bằng cả trái tim, lý trí và bằng cả bản năng của người phụ nữ Họ khaokhát đến cháy bỏng nhưng tình yêu thì mong manh dễ vỡ vô cùng Khao khátnâng nui tình yêu mà vẫn không giữ được cho nên họ rất dễ rơi vào bi kịch,rơi vào sự hoang vắng cô đơn

Bi kịch tình yêu trong truyện ngắn các nhà văn nữ thời kỳ đổi mới rất dễtan vỡ nhưng lại không vì một lý do cụ thể nào cả

Trong Hoa mưa của Trần Thị Trường, hai người yêu nhau, hiểu nhau là

thế mà vẫn cứ chia tay Nhưng chia tay rồi họ vẫn không thôi nghĩ về nhau,vẫn day dứt trăn trở khi nhớ về những kỷ niệm đã có giữa hai người Rồi mỗingười cũng có một số phận an bài, nhưng kết thúc truyện vẫn làm ta bối rối.Đây không phải là bi kịch tình yêu do bị ép duyên hay ngăn cấm….mà là bi

kịch của những người chia tay rồi mà không thôi nghĩ về nhau Nếu trở lại thì

sẽ không gọi là tình yêu nữa

“Nữ tính” của những cây bút nữ thể hiện rất rõ trong sự quyết liệt đấutranh dành giữ tình yêu và sự bình quyền trong tình cảm Y Ban đã nhân danh

người phụ nữ viết Thư gửi mẹ Âu Cơ chất vấn mẹ với bao điều băn khoăn day

dứt Trong văn học xưa nay, ngoài nữ sĩ Hồ Xuân Hương dám lên tiếng bênhvực “gái không chồng mà chửa” thì Y Ban là người đầu tiên dám nói thẳng,nói thật không dấu diếm về bi kịch của những cô gái trẻ chửa hoang Y Ban

đã rất chân thật và quá tài tình khi phán xét rằng: “Đất nước anh hùng, ngoạixâm nên mẹ quan tâm tới những anh hùng thi sĩ Mẹ không quan tâm đếnnhững cô gái vốn đã dịu dàng, nhu mì không mấy đòi hỏi mẹ Nhưng giờ thìcon đòi hỏi mẹ Mẹ ơi, mẹ hãy quan tâm đến chúng con, đến nỗi đau củanhững cô gái, những bà mẹ”[676]

Cùng với Y Ban, Võ Thị Hảo trong Vũ điệu địa ngục cũng lên tiếng rất

mạnh mẽ: “Thế hệ chúng con khác thế hệ e dè của mẹ Chúng con đi đến tậncùng nên nhiều khi tàn nhẫn”[152] Cùng với việc khắc họa những bi kịchtình yêu là sự nhiệt tình cổ vũ tình yêu gắn với bản năng của người phụ nữ

Người đọc từng bắt gặp những cuộc tình vụng trộm trong Sau chớp là giông bão của Y Ban Có thể nói ''sex'' đã như yếu tố làm mới văn học, đồng thời

làm cho những trang văn thêm mềm mại và giàu chất “nữ tính” Khi đời sốngtình dục được đưa vào tác phẩm, nó như là biểu hiện sự thức tỉnh của văn họctrước những khát vọng sống của cá nhân, những ham muốn hưởng thụ chínhđáng, bởi tình dục lành mạnh cũng là một mặt của tình yêu

Cái hay trong miêu tả bi kịch của con người ở các nhà văn nữ ở chỗ, họ

đã đặt tình yêu trong cơn lốc của nền kinh tế thị trường, trong cạm bẫy của

bao người đàn ông như trong Nô tỳ được trang sức (Trần Thị Trường), Ngỗng non (Lê Minh Khuê), Thiếu phụ chưa chồng (Nguyễn Thị Thu Huệ)…

Cuộc sống con người vốn có nhiều quan hệ ràng buộc, nên họ luôn phảisống có tình thương và trách nhiệm, đặc biệt là đối với người phụ nữ Khácvới đàn ông, phụ nữ là tầng lớp nhạy cảm nhất, đa đoan nhất và cũng thườnggặp nhiều bi kịch Đây không hẳn là cái mới khi viết về bi kịch trong tình yêucủa người phụ nữ, nhưng dường như dưới ngòi bút của các nhà văn thuộc

“phái yếu” ấy vẫn luôn tiềm ẩn một khả năng phản kháng trỗi dậy ngay cả khirơi vào vũng bùn thê thảm

Những cuộc tìm kiếm hạnh phúc hay bi kịch bất hạnh trong tình yêu thật

ra thường gắn với vấn đề hôn nhân gia đình Trong văn học nước ta từ trướcđến nay, chưa bao giờ vấn đề hôn nhân gia đình lại được thể hiện một cáchphong phú với nhiều sắc thái như vậy Các nhà văn nữ đặc biệt nhạy cảm khi

đi vào miêu tả, thể hiện vấn đề gia đình Bởi gia đình vốn được xem là tế bàocủa xã hội, là nơi trú ẩn của con người sau những giờ làm việc mệt mỏi căngthẳng Nhưng những gia đình trong các tác phẩm của các nhà văn nữ thườngkhông phải là những gia đình hạnh phúc lý tưởng mà là những gia đình đangtiềm ẩn nguy cơ tan vỡ

Trong truyện ngắn Nguyễn Thị Thu Huệ, con người luôn buộc mình vàogia đình như một bến đậu dù đó chưa hẳn là bến đậu của hạnh phúc, của bình

an Chị rất quan tâm đến những gia đình đang tồn tại và có nguy cơ tan vỡ

trong xã hội Trong Thiếu phụ chưa chồng, nhân vật Hảo vẫn phải chấp nhận

gia đình mặc dù cô biết em gái có quan hệ với chồng mình Với suy nghĩ ngắnngủi nông cạn của cô gái mới lớn, My em gái Hảo đã choáng ngợp trước “mùinước hoa ngoại” của anh rể, trước sự đầy đủ về vật chất của chị gái My đã đibằng con đường ngắn nhất để ngoi lên cuộc sống chốn thành thị mà cô hằng

ao ước Cô đang tay cướp chồng của chị một cách trắng trợn rồi tuyên bố vớichị gái mình rằng: “không thích dùng chung” Nhưng khi đã cướp đượcDương từ tay chị gái, cô lại nhanh chóng tìm kiếm thú vui trong những cuộctình vụng trộm với Hoàng My sống không có tình yêu lành mạnh Với cô hôn

nhân gia đình chỉ là để thỏa mãn thói tham lam ích kỉ cá nhân mà thôi Trong

Hậu thiên đường của Nguyễn Thị Thu Huệ ta lại bắt gặp bi kịch khác trong

gia đình Người mẹ trong tác phẩm này do quá nhiều đam mê nên chị đã quênmất cả thiên chức làm mẹ Chị đã phải đau đớn xót xa khi nhìn đứa con 16tuổi tự mò mẫm “tìm đường cho mình” và lại dẫm lên vết xe đổ của mẹ 16năm về trước

Với Trần Thị Trường, khi nói đến bi kịch trong hôn nhân chị lại rất chú ýđến những dòng tâm tư sâu lắng, kể cả nỗi đau không biết kể cùng ai

Hằng trong Tiếng thở dài của đêm lấy một người chồng mà nhiều chị

em nằm mơ cũng không có, nhưng có lúc cô phải than thở với anh trai rằng:

“anh mà cũng nghĩ có đấy đủ tiền bạc thì là có đầy đủ nhu cầu? Em khôngmuốn có người chồng mà quanh năm ngày tháng vẫn chỉ nói từng ấy điều nhưcũ…” Nhưng khi chia tay với chồng cô lại rơi vào bế tắc, không lối thoát vìmiệng lưỡi của người đời

Trước đây trong văn học hiện thực phê phán 1930 - 1945, vấn đề giađình cũng được các nhà văn quan tâm khai thác Nhưng vấn đề khó khăn củagia đình trước đây thường là những thiếu thốn về vật chất, khó khăn về kinh

tế Thế nhưng những gia đình trong văn học hiện thực phê phán vẫn ấm áptình yêu thương Trong sáng tác của Nam Cao ta bắt gặp số phận của gia đìnhLão Hạc, gia đình anh giáo Thứ…đang phải đối mặt với cuộc sống đói nghèonhưng vẫn ấm áp tình người Hay trong sáng tác của Ngô Tất Tố, gia đình chịDậu bị cái đói chia năm sẻ bảy, nhưng gia đình chị vẫn ấm áp tình thươngyêu

Như vậy vấn đề gia đình trong lịch sử văn học cũng đã được thể hiện vớirất nhiều cung bậc khác nhau Đây không phải là đề tài mới, mà vấn đề này đãđược thể hiện qua từng thời kì của lịch sử văn học Trên cơ sở tiếp thu nhữngnét đẹp trong bản sắc văn hóa người Việt, các tác giả thời kì sau càng chútrọng và quan tâm nhiều hơn đến vấn đề gia đình Trong các sáng tác của