Vai trò của đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở nước ta hiện nay

Truyền thống dân tộc và các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam...8 1.2 Vai trò của đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở nớc ta hiện nay...19 Ti

Bộ giáo dục và đào tạo

Trờng đại học vinh

-eee -Vai trò của đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở nớc

ta hiện nay

khóa luận tốt nghiệp đại học

Chuyên ngành giáo dục chính trị

Ngời thực hiện: Nguyễn Thị Hải - Khóa 46

Ngời hớng dẫn khoa học: ThS Lê Thị Nam An

Với tình cảm chân thành, cho phép tôi đợc gửi lời cảm ơn tới Ban chủ nhiệm khoa, Hội đồng Khoa học khoa GDCT, cùng tất cả các thầy cô giáo trong khoa, bạn bè và ngời thân, đặc biệt là cô giáo Ths Lê Thị Nam

An Kính chúc cho mọi ngời sức khoẻ, hạnh phúc, thành đạt trong cuộc sống.

Xin chân thành cảm ơn.

Sinh viên Nguyễn Thị Hải

Danh môc c¸c tõ, ng÷ viÕt t¾t.

Mục lục

Trang

Mở đầu 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 5

4 Phạm vi nghiên cứu của đề tài 6

5 Phơng pháp nghiên cứu 6

6 ý nghĩa của đề tài 6

7 Bố cục của đề tài 7

Nội dung 8

Chơng 1: Đạo đức truyền thống và vai trò của đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở nớc ta hiện nay 8

1.1 Truyền thống dân tộc và các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam 8

1.2 Vai trò của đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở nớc ta hiện nay 19

Tiểu kết chơng 1 26

Chơng 2: nâng cao vai trò của đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở nớc ta hiện nay 28

2.1 Đạo đức của thanh niên hiện nay Thực trạng và nguyên nhân 28

2.2 Một số giải pháp nâng cao vai trò của đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở nớc ta hiện nay 34

Tiểu kết chơng 2 56

Kết luận 57

Danh mục các tài liệu tham khảo 59

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

“Thanh niên phải có đức, có tài Có tài mà không có đức ví nh một anh làm kinh tế tài chính rất giỏi nhng lại đi đến thụt két thì chẳng những không làm đợc lợi ích gì cho xã hội mà còn có hại cho xã hội nữa Nếu có đức mà không có tài ví nh ông Bụt không làm hại gì nhng cũng không lợi gì cho loài ngời”[21, 126]

ở bất cứ thời đại nào, thanh niên cũng là điểm tựa cho đất nớc Tronggiai đoạn hiện nay, thanh niên Việt Nam đang đứng trớc những nhiệm vụ vừacấp bách, vừa lâu dài mà Đảng và Nhà nớc đặc biệt quan tâm, đó là việc pháthuy nguồn lực của thế hệ trẻ vì sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH đấtnớc Chính vì thế, việc xây dựng một đội ngũ thanh niên trẻ tuổi đủ đức, đủ tàiluôn là yêu cầu cấp thiết trong quá trình phát triển đất nớc Muốn làm đợc

điều đó thì chúng ta phải đẩy mạnh công tác giáo dục, bồi dỡng cho thế hệ trẻ

động lực tinh thần và năng lực hoạt động thực tiễn

Đợc sinh ra và lớn lên trong một dân tộc có bề dày lịch sử, tự hào vớinhiều truyền thống tốt đẹp, đặc biệt là truyền thống đạo đức, thanh niên ViệtNam luôn ý thức và tự hào về điều đó Chính những truyền thống đạo đức đãdần dần thấm sâu vào tiềm thức của lớp trẻ, trở thành động lực tinh thần,khuyến khích động viên họ trong quá trình rèn luyện, tu dỡng đạo đức nhâncách và phát triển bản thân, xứng đáng là lực lợng chính yếu của dân tộc

Hiện nay, khi đất nớc đã và đang chuyển mình hoà vào làn sóng hộinhập, mở rộng quan hệ hợp tác và giao lu văn hoá với các nớc trên thế giới thì

đất nớc ta một phần đã và đang tiếp thu những tinh hoa của văn minh nhânloại làm phong phú thêm bản sắc văn hoá dân tộc Song, cũng trong quá trình

ấy, sự xâm nhập của văn hoá và lối sống ngoại lai làm cho đạo đức truyềnthống có nguy cơ bị xói mòn Trong xã hội, đã có những biểu hiện coi nhẹ giátrị đạo đức truyền thống, chạy theo lối sống không lành mạnh, lối sống thựcdụng, cá nhân, vị kỷ… Không ít ngời đã vì đồng tiền mà chà đạp lên tìnhnghĩa gia đình, quan hệ thầy trò, tình làng xóm, bạn bè, ngời thân… Tệ nạnbuôn lậu, tham nhũng, ma tuý, mại dâm và các tệ nạn khác có xu hớng ngàycàng gia tăng Lối sống thực dụng, đồi trụy đã và đang gây ảnh hởng xấu, nhất

là đối với thế hệ trẻ - đó là một thực trạng đáng báo động Cho nên, việc giáodục định hớng cho giới trẻ trong quá trình hình thành đạo đức mới của họ là

điều rất quan trọng và cần thiết

Cuộc sống luôn luôn vận động và phát triển không ngừng Sự thay thếcái cũ, cái lạc hậu bằng cái mới tiến bộ hơn, u việt hơn là quy luật chi phốimọi lĩnh vực, trong đó có đạo đức Tuy nhiên, cũng chính quá trình ấy, các giátrị đạo đức truyền thống vẫn khẳng định đợc vị trí và vai trò của mình Trong

sự tồn tại đan xen giữa cái cũ và cái mới, cái truyền thống và cái hiện đại thì

những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp vẫn đứng vững và là cơ sở cho sựhình thành và phát triển cho những phẩm chất đạo đức mới.

Thanh niên Việt Nam hiện nay đang góp phần to lớn trong sự nghiệp

đổi mới, tiến hành CNH, HĐH đất nớc mà Đảng và nhà nớc ta đề ra Trongquá trình ấy, họ phải đối mặt với những thách thức to lớn, những nguy cơ làmxuống cấp những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc Nếu chúng

ta không kiên trì bồi dỡng, trao truyền những truyền thống quý báu của dântộc cho lớp trẻ, để lớp trẻ xa rời cội nguồn của dân tộc thì sẽ làm cho quá trìnhxây dựng và phát triển đất nớc gặp rất nhiều khó khăn Cho nên, việc bồi dỡngcác giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc cho tầng lớp thanh niên ngày nay

đang là vấn đề mang tính thời sự, tính chính trị, là đòi hỏi cấp thiết góp phần

đáng kể trong việc hình thành đạo đức mới cho thanh niên Việt Nam trongthời kì mới Đó cũng chính là động lực tinh thần trong sự nghiệp đổi mới vàtiến hành CNH, HĐH đất nớc mà Đảng và Nhà nớc ta khởi xớng và lãnh đạo

Chính vì vậy, việc nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức truyền thống vàlàm rõ vai trò của đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức mới cho thanhniên ở nớc ta hiện nay là vấn đề cấp thiết hiện nay cần làm sáng tỏ Vì thế, tác

giả đã mạnh dạn chọn đề tài Vai trò của đạo đức truyền thống trong xây“

dựng đạo đức mới cho thanh niên ở nớc ta hiện nay” để làm đề tài khóa luận

tốt nghiệp Đại học của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Là một hiện tợng thuộc lĩnh vực đời sống tinh thần, đạo đức xuất hiện,tồn tại và phát triển cùng với quá trình hình thành và phát triển của xã hội loàingời, đạo đức là một phơng thức điều chỉnh hành vi của con ngời bằng nhữngnguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực đợc công luận của cả xã hội hay của một giaicấp, dân tộc thừa nhận Trong mỗi giai đoạn lịch sử, dù có những biểu hiệnkhác nhau nhng đạo đức vẫn luôn khẳng định đợc vai trò của mình trong đờisống xã hội Chính vì thế, tất cả các quốc gia, dân tộc đều quan tâm đến vấn

đề xây dựng những chuẩn mực đạo đức phù hợp, đặc biệt là hình thành nhữnggiá trị đạo đức cơ bản để không những tăng cờng năng lực nội sinh của dântộc mà còn là nền tảng vững chắc để hình thành những phẩm chất đạo đứcmới, là cơ sở để ngăn chặn, hạn chế những hiện tợng tiêu cực trong đời sốngxã hội, giữ đợc sự phát triển đúng hớng, điều tiết các mối quan hệ trong quátrình giao lu văn hóa với thế giới bên ngoài Trong đó, yếu tố truyền thống và

hiện đại luôn luôn phải đợc gắn kết và thống nhất trong các giá trị và cácchuẩn mực đạo đức.

Đạo đức truyền thống có vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội Vìvậy, việc giáo dục đạo đức truyền thống và nâng cao vai trò của nó trong quátrình giáo dục đạo đức cho mọi ngời, đặc biệt là thế hệ trẻ là trách nhiệm củatoàn xã hội

Trong giai đoạn hiện nay, tình hình kinh tế - xã hội có nhiều biến động,

đã ảnh hởng rất lớn đến các giá trị đạo đức truyền thống; trong đó, thực trạngsuy thoái đạo đức của thế hệ trẻ là tình trạng đáng báo động, là tiếng chuôngcảnh tỉnh cho các cấp, các ngành cần phải có những hành động cụ thể để ngănchặn sự xuống cấp về đạo đức, đồng thời, phải giữ vững các giá trị đạo đứctruyền thống trong tầng lớp thanh niên Trên thực tế, Đảng và Nhà nớc ta đãrất coi trọng công tác giáo dục đạo đức truyền thống cho giới trẻ: đã đề ranhững phơng hớng cụ thể, những chính sách phát triển nhân cách con ngời…Tuy nhiên, việc giữ gìn và nâng cao các giá trị đạo đức truyền thống không chỉ

là vấn đề riêng của bất kì một cá nhân, tổ chức nào mà đó là vấn đề của cảcộng đồng Chính vì thế, nó đã trở thành đề tài trung tâm của nhiều công trìnhnghiên cứu Tùy vào mục đích, nhiệm vụ của đề tài mà các tác giả đã cónhững hớng nghiên cứu khác nhau về nội dung cũng nh vai trò của đạo đức

truyền thống Liên quan đến đề tài Vai trò của đạo đức truyền thống trong“

xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở nớc ta hiện nay” có rất nhiều tài

liệu, có thể chia các chuyên khảo, bài viết, công trình nghiên cứu thành cácnhóm vấn đề sau đây:

Nhóm nghiên cứu lí luận chung về đạo đức, đạo đức truyền thống của

dân tộc gồm có: Đạo đức mới của GS Vũ Khiêu, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội 1974; Chuẩn mực đạo đức con ngời Việt Nam hiện nay của GS.TS Nguyễn Ngọc Phú chủ biên, NXB Quân đội nhân dân, Hà Nội 2006; Các giá

trị đạo đức truyền thống ở nớc ta và sự chuyển biến của nó sang hiện đại của

Đỗ Huy, Tạp chí Văn học nghệ thuật, số 1 – 1998; Vấn đề bảo vệ giá trị đạo

đức truyền thống trong nền kinh tế thị trờng ở Việt Nam của Lê Thị Tuyết Ba,

Tạp chí Triết học, số 1(107), tháng 2 – 1999; Giá trị đạo đức và sự biểu hiện

của nó trong đời sống xã hội của Mai Xuân Hợi, Triết học số 3 (121), tháng 6

– 2001; Một số biểu hiện của sự biến đổi giá trị đạo đức trong nền kinh tế

thị trờng ở Việt Nam hiện nay và giải pháp khắc phục của Nguyễn Đình Tờng,

Tạp chí Triết học, số 6 (133), tháng 6 – 2002…

Nhóm vấn đề liên quan đến giáo dục đạo đức truyền thống cho thanh

niên gồm có: Giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cho thanh

niên của Bùi Ngọc Minh, NXB Thanh niên, Hà Nội 2004; Những giải pháp nâng cao chất lợng giáo dục truyền thống cho thanh thiếu niên tỉnh Nghệ An

của tập thể tác giả: PGS.TS Đoàn Minh Duệ, TS Đinh Thế Định, TS Nguyễn

Thái Sơn, TS Nguyễn Lơng Bằng, Vinh 2004; Phát huy giá trị đạo đức truyền

thống của dân tộc Việt Nam trong tầng lớp thanh thiếu niên ở Nghệ An hiện nay của Cao Thị Tâm, luận văn tốt nghiệp đại học, Vinh – 2007…

Nh vậy, vai trò của đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức mớicho thanh niên là một vấn đề quan trọng trong thời kỳ đất nớc đẩy mạnh quátrình CNH, HĐH; mở rộng giao lu, hội nhập quốc tế Trong quá trình xâydựng đạo đức mới cho thanh niên, vấn đề quan trọng hàng đầu là phải kế thừa

và phát huy đạo đức truyền thống của dân tộc

Thế nhng, các công trình nghiên cứu về việc xây dựng đạo đức mới chothanh niên Việt Nam cha nhiều, đặc biệt là tầm quan trọng của đạo đứctruyền thống – một yếu tố quan trọng, cần đợc kế thừa trong việc xây dựng

đạo đức mới cho thanh niên ở nớc ta hiện nay Vì vậy, tác giả đã thực hiện đềtài này với mong muốn tìm hiểu sâu hơn về vai trò của đạo đức truyền thốngtrong xây dựng đạo đức mới cho thanh niên

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.2 Nhiệm vụ

- Hệ thống hóa các giá trị đạo đức truyền thống và làm rõ vai trò của

đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở nớc tahiện nay

- Khái quát thực trạng đạo đức của thanh niên hiện nay, đồng thời nêulên những phẩm chất đạo đức cơ bản của thanh niên Việt Nam hiện nay.

- Đề xuất một số giải pháp cơ bản để nâng cao vai trò của đạo đức

truyền thống trong xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở nớc ta hiện nay

4 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu vai trò của đạo đức truyền thống trong xâydựng đạo đức mới cho thanh niên ở Việt Nam, chủ yếu từ khi Đảng ta tiếnhành công cuộc đổi mới đất nớc năm 1986 đến nay

6 ý nghĩa của đề tài

- Góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của các giá trị đạo đức truyềnthống tốt đẹp của dân tộc; định hớng cho thanh niên kế thừa và phát huy cácgiá trị đạo đức truyền thống trong việc rèn luyện, trau dồi phẩm chất đạo đứcmới

- Khóa luận có thể đợc dùng làm tài liệu trong quá trình nghiên cứu,giảng dạy đạo đức ở các trờng học

7 Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo, khóaluận có 2 chơng và 4 tiết

Chơng 1 : Đạo đức truyền thống và vai trò của nó trong xây dựng đạo

đức mới cho thanh niên ở nớc ta hiện nay

Chơng 2 : Nâng cao vai trò của đạo đức truyền thống trong xây dựng

đạo đức mới cho thanh niên ở nớc ta hiện nay

Nội dung Chơng 1: Đạo đức truyền thống và vai trò của nó trong xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở nớc ta

hiện nay 1.1 Truyền thống dân tộc và các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam

1.1.1 Truyền thống của dân tộc

“Truyền thống” là một thuật ngữ đợc sử dụng phổ thông trong TiếngViệt, trong từ điển Tiếng Việt, “truyền thống” đợc giải thích là đức tính, tậpquán, t tởng, lối sống đợc lu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Tuy nhiên,cho đến nay, đã có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về truyền thống

“Truyền thống”: Gốc từ chữ La-Tinh Traditio, nghĩa là một hoạt độnggửi đi, truyền lại Trong Bách khoa từ điển Xô Viết định nghĩa “truyền thống”

“đó là những yếu tố di tồn văn hóa, xã hội truyền từ đời này qua đời khác và

đợc lu truyền trong xã hội, giai cấp, và các nhóm xã hội trong một quá trìnhlâu dài Truyền thống đợc thể hiện trong chế định xã hội, chuẩn mực hành vi,các giá trị, t tởng, phong tục, tập quán và lối sống… Truyền thống tác động

đến mọi xã hội, và tất cả mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội”[33,339]

Trong cuốn từ điển Trung Quốc xuất bản năm 1989, truyền thống đợc

định nghĩa “là sức mạnh tập quán xã hội đợc lu truyền lại từ lịch sử Nó tồn tại

ở các lĩnh vực, chế độ, t tởng, văn hóa, đạo đức Truyền thống có tác dụngkhống chế vô hình đến hành vi xã hội của con ngời Truyền thống là biểu hiệntính kế thừa của lịch sử” [35,242]

Định nghĩa mang tính phổ thông, đợc nhiều ngời thừa nhận nhất đó là

“truyền thống: thói quen hình thành đã từ lâu đời trong lối sống và nếp nghĩ,

đợc truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác”[4,14]

Đó là những cách tiếp cận chung nhất về truyền thống, trên cơ sở đó cácnhà khoa học đã đa ra nhiều cách định nghĩa khác nhau về “truyền thống”

GS Vũ Khiêu trong cuốn “Đạo đức mới” đã đa ra định nghĩa “Truyềnthống là những thói quen lâu đời đã đợc hình thành trong nếp sống, nếp suynghĩ và hành động của một dân tộc, một gia đình, một dòng họ, một làng xã,một tập đoàn lịch sử” [36,536]

GS Trần Quốc Vợng khi nghiên cứu truyền thống dân tộc đã đi đến kếtluận: "Truyền thống nh là một hệ thống tính cách, các thế ứng xử của một tập

thể (một cộng đồng) đợc hình thành trong lịch sử trong một môi trờng tựnhiên và nhân văn nhất định, trở nên ổn định có thể đợc định chế hóa bằngluật hay bằng lệ và đợc trao quyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, để đảm bảotính đồng nhất của một cộng đồng”[38,67].

Nghiên cứu về “truyền thống dân tộc và tính hiện đại của truyền thống”GS.TS Trần Đình Sử cho rằng: “Truyền thống là mối liên hệ của lịch sử, màmột đầu là những giá trị t tởng, văn hóa đợc sáng tạo trong quá trình lịch sửcủa dân tộc và một đầu là sự thẩm định, xác lập và phát huy của ngời hiện

động của con ngời trong quá trình lịch sử và đợc truyền từ thế hệ này sang thế

hệ khác trong một cộng đồng ngời nhất định”[3,18]

Nh vậy, khi nói đến truyền thống các tác giả đều nhấn mạnh đến tínhcộng đồng, tính ổn định, tính định hớng và tính lu truyền

Mỗi dân tộc đều có truyền thống của mình, mỗi dân tộc khác nhau cótruyền thống khác nhau Truyền thống dân tộc là sản phẩm của quá trình pháttriển lâu dài của mỗi dân tộc Truyền thống dân tộc là những giá trị tinh thần,

t tởng, tình cảm, tập quán, thói quen đợc hình thành trong lịch sử do tác độngcủa môi trờng, tự nhiên, điều kiện địa lý và do tác động của quá trình lao độngsản xuất và kết cấu kinh tế xã hội…Nó là sản phẩm của cộng đồng nên baogiờ cũng có tính kế tục từ lớp ngời trớc sang lớp ngời sau, nó ăn sâu vào tâm

lý, nếp nghĩ của mỗi ngời Chính vì thế, truyền thống có vai trò rất to lớn trong

sự vận động, phát triển của con ngời và xã hội Nếu truyền thống tốt đẹp sẽgóp phần hình thành nên những phẩm chất tốt ở con ngời, từ đó, con ngời sẽ

có những hành động thiết thực, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển, ngợc lại,nếu truyền thống xấu sẽ kìm hãm sự phát triển của xã hội

Do vậy, trong quá trình hình thành, xây dựng nền đạo đức mới cho mỗi mộtthế hệ hay cho cả dân tộc thì chúng ta cần phải đảm bảo tuân theo các nguyên tắcnhất định, tránh hai khuynh hớng hoặc tuyết đối hóa vai trò của truyền thống; hoặcxem nhẹ, coi thờng, phủ định sạch trơn các yếu tố truyền thống

Trong xu thế mới, Đảng và Nhà nớc chủ động chuyển nền kinh tế từ cơchế tập trung quan liêu sang cơ chế thị trờng, mở cửa, giao lu với bên ngoài,coi đó là một trong những định hớng cơ bản để đa nớc ta thoát khỏi đói nghèo,lạc hậu Muốn thế, chúng ta phải chủ động tiếp thu những cái có lợi cho đất n-

ớc, lọc bỏ những gì không phù hợp với truyền thống của dân tộc Bởi vì, pháttriển nền kinh tế thị trờng, hiện đại hóa đất nớc mà xa rời giá trị truyền thống

sẽ dễ làm mất bản sắc dân tộc, dễ đánh mất bản thân mình, trở thành cái

“bóng” của dân tộc khác

Cho nên, trong quá trình xây dựng nớc theo định hớng XHCN, bên cạnhviệc xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật, chúng ta cần phải chú trọng đến việcbảo tồn những giá trị truyền thống, xây dựng nền đạo đức vững mạnh trênnhững nền tảng đã có, gắn liền quá khứ, hiện tại, tơng lai Nh Lênin đã từngnói: “Văn hóa vô sản không phải từ trên trời rơi xuống, nó không phải là donhững ngời tự cho mình là chuyên gia văn hóa vô sản phát minh ra Tất cảnhững cái đó là hoàn toàn ngu ngốc Văn hóa vô sản phải là sự phát triển logiccủa tổng số những kiến thức mà loài ngời đã tạo ra dới ách thống trị củaCNTB của xã hội bọn địa chủ, của xã hội quan lại”[18,262]

Truyền thống tốt đẹp của dân tộc là điểm tựa, là bệ phóng cho sự pháttriển đi lên của xã hội, tạo nên động lực tinh thần to lớn cho dân tộc Nhữngtruyền thống tốt đẹp sẽ là một dòng chảy xuyên suốt tạo nên sức mạnh tinhthần cho mỗi ngời đi tới tơng lai, nếu thiếu nó thì ngời ta sẽ mất hẳn đi sợi dâyliên hệ với quá khứ, rời xa nguồn cội, mất niềm tin, lý tởng cao đẹp Truyềnthống đẹp là cơ sở để ngăn chặn và hạn chế những hiện tợng tiêu cực trongcuộc sống, làm cho mối quan hệ giữa con ngời với con ngời trở nên trongsáng, gần gũi hơn Mặt khác, nó còn là cơ sở, là nền tảng tinh thần vững chắc

để hình thành nên các giá trị đạo đức mới của con ngời Do đó, truyền thốngdân tộc là động lực tinh thần lớn lao cho sự phát triển của đất nớc

Tuy nhiên, chúng ta không nên tuyệt đối hóa vai trò của yếu tố truyềnthống, bởi vì, nó thờng chứa đựng yếu tố bảo thủ, lạc hậu lại dễ ăn sâu vàotrong tiềm thức của mỗi ngời Cho nên, trong quá trình giáo dục đạo đức vàxây dựng những con ngời mới, cần phải biết kết hợp hài hòa giữa truyền thống

và hiện đại, dân tộc và thế giới để đảm bảo đợc sự phát triển hài hòa trong bảnthân mỗi con ngời

Các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tổng hợp những nguyên tắc,quy tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh hành vi của con ngời trong hoạt

động thực tiễn cũng nh trong các mối quan hệ xã hội Cũng nh các hình thái ýthức xã hội khác, đạo đức xã hội trong sự phát triển của mình không thểkhông kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống Đó cũng chính là sự khẳng

định tính độc lập tơng đối của ý thức xã hội nói chung, ý thức đạo đức nóiriêng trong sự vận động của mình so với tồn tại xã hội Có thể nói, đạo đức làmột hệ thống các giá trị Sự hình thành, phát triển, hoàn thiện của hệ thốngcác giá trị đạo đức không tách rời sự phát triển, hoàn thiện của ý thức đạo đức

Giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc ta đợc hình thành, phát triểnqua hàng ngàn năm lịch sử dựng nớc và giữ nớc, thể hiện bản sắc độc đáo củadân tộc Việt Nam Đồng thời, giá trị đạo đức truyền thống trở thành động lực

to lớn trong quá trình xây dựng và phát triển đất nớc Cũng cần phải nói rằng,giá trị đạo đức truyền thống còn là kết quả của quá trình tiếp thu một cáchsáng tạo, chọn lọc các giá trị t tởng văn hoá lớn của thế giới, đặc biệt là củachủ nghĩa Mác – Lênin

Giá trị của đạo đức truyền thống là bộ phận trong hệ giá trị của dân tộcViệt Nam Trong suốt quá trình lịch sử, các giá trị đạo đức đã có vai trò rất lớn

đối với việc điều chỉnh hành vi con ngời

Lâu nay, để xác định các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc ta đã

có rất nhiều quan điểm khác nhau

Những giá trị đạo đức truyền thống dân tộc đợc đề cập trong một số vănkiện của Đảng và các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh Nghị quyết Hộinghị lần thứ năm BCH TW Đảng khóa VIII, về xây dựng và phát triển nền vănhóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, khẳng định: “Bản sắc dân tộcgồm những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc ViệtNam đợc vun đắp qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nớc và giữ nớc

Đó là lòng yêu nớc nồng nàn, ý chí tự cờng dân tộc, tinh thần đoàn kết; ý thứccộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - tổ quốc; lòng nhân ái; khoandung; trọng nghĩa tình; đạo lý, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động, sựtinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống”[6,56]

GS Nguyễn Hồng Phong cho rằng: “tính cách các dân tộc gần nh là tấtcả nội dung của giá trị đạo đức truyền thống, bao gồm: tính tập thể - cộng

đồng, trọng đạo đức, cần kiệm, giản dị, thực tiễn, tinh thần yêu nớc bất khuất

và lòng yêu chuộng hòa bình, nhân đạo, lạc quan”[26,453-454]

GS Vũ Khiêu nhấn mạnh: trong những truyền thống quý báu của dântộc, nổi bật là truyền thống đạo đức và khẳng định rằng truyền thống đạo đứccủa dân tộc ta gồm: “lòng yêu nớc, truyền thống đoàn kết, lao động cần cù,sáng tạo, tinh thần nhân đạo, lòng yêu thơng và quý trọng con ngời, trong đóyêu nớc là bậc thang cao nhất trong hệ thống giá trị đạo đức của dântộc”[36,74-86]

Trong tác phẩm “Giá trị truyền thống của dân tộc Việt Nam”, GS TrầnVăn Giàu cho rằng: “Giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam gồmyêu nớc, cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạc quan, thơng ngời, vì nghĩa”[14,94]

Theo kết quả điều tra của nhóm tác giả GS.TS Nguyễn Ngọc Phú, TS.Phạm Văn Nhuận, PGS.TS Phạm Xuân Hảo, Ths Hoàng Thế Hoài qua câuhỏi: “Theo anh chị, các phẩm chất đạo đức truyền thống nào của dân tộc có ýnghĩa nổi bật?” ( số lợng ngời tham gia trả lời: 373 ngời) cho thấy:

Bảng 1: Các phẩm chất đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam

STT Nội dung ý kiến khẳng định, trả lời SL % Thứ hạng

Trong đó, chủ nghĩa yêu nớc là “tiêu điểm của các tiêu điểm, giá trị củacác giá trị”[14,94], là “động lực tình cảm lớn nhất của đời sống dân tộc, đồngthời là bậc thang cao nhất trong hệ thống giá trị đạo đức của dân tộcta”[36,74]

* Chủ nghĩa yêu nớc: Yêu nớc là tình cảm phổ biến của dân tộc trên thế giới.

Lênin đã từng khẳng định: chủ nghĩa yêu nớc là một trong những tình cảmsâu sắc, nó đã đợc củng cố qua hàng trăm năm, hàng ngàn năm của các tổquốc biệt lập Tuy vậy, sự hình thành sớm hay muộn và mức độ biểu hiện của

nó tuỳ thuộc vào lịch sử của mỗi dân tộc

Yêu nớc là kết tinh của những giá trị lớn đợc thể hiện trong ý chí giữgìn nền độc lập, bảo vệ nền văn hiến của dân tộc Chủ nghĩa yêu nớc là cộinguồn của cả một hệ thống giá trị truyền thống Việt Nam Nó hun đúc lòng tựhào dân tộc thử thách và tôi luyện ý chí kiên cờng, bất khuất, xác định thái độtrớc quân thù và điều chỉnh d luận, lên án sự hèn nhát Truyền thống yêu nớc

đợc củng cố, bồi đắp trong quá trình con ngời Việt Nam chung sức đấu tranhchống kẻ thù xâm lợc đất nớc, đấu tranh chống thiên tai cũng nh trong quátrình giữ gìn và xây dựng đất nớc Chủ nghĩa yêu nớc là “sợi chỉ đỏ xuyên quatoàn bộ lịch sử Việt Nam từ cổ đại đến hiện đại”[36,100], “là dòng chủ lu của

đời sống Việt Nam, trở thành một dạng triết lý xã hội và nhân sinh của đờisống Việt Nam, trở thành một dạng triết lý xã hội và nhân sinh trong tâm hồnViệt Nam”[17,63] Chính chủ nghĩa yêu nớc ấy đã thôi thúc lớp lớp con ngờiViệt Nam chiến đấu quên mình vì độc lập, tự do của Tổ Quốc Ngay từ nhữngbuổi đầu lập nớc cha ông ta đã phải chiến đấu với giặc ngoại xâm đông vàmạnh hơn mình gấp nhiều lần Lòng yêu nớc của dân tộc ta vừa là tình cảm,vừa là t tởng mang những sắc thái độc đáo, hình thành trong những điều kiện

cụ thể của thiên nhiên, của lịch sử và trở thành sức mạnh đặc biệt, để khẳng

định truyền thống cao đẹp này của dân tộc ta Hồ Chí Minh viết: “Dân ta cómột lòng nồng nàn yêu nớc Đó là truyền thống quý báu của ta từ xa đến nay,mỗi khi tổ quốc bị xâm lăng, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, tolớn, lớt qua mọi hiểm nguy, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả bè lũ bán nớc và c-

ớp nớc”[22,23] Tình cảm ấy đợc bồi thấm và ngày càng lớn lên theo chiều dàicủa lịch sử Cũng nhờ tinh thần yêu nớc nồng nàn đó mà nhân dân ta đã lần lợt

đánh bại các kẻ thù xâm lợc từ nhỏ đến lớn, chấm dứt cảnh gông cùm của bè

Việt Nam XHCN Yêu nớc nay đồng nghĩa với yêu CNXH, làm cho dân giàu,nớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Nh vậy, chủ nghĩa yêu nớc đợc hình thành sớm, thử thách và khẳng

định qua bao thăng trầm của lịch sử đợc bổ sung và phát triển qua từng thời

kỳ, theo yêu cầu phát triển của dân tộc và thời đại, chủ nghĩa yêu nớc là mộttrong những giá trị cao quý và bền vững nhất của dân tộc Truyền thống yêu n-

ớc bao giờ cũng gắn liền với tình yêu thơng con ngời

* Lòng thơng ngời là một truyền thống quý báu của dân tộc ta Lòng thơng

ngời của ông cha ta có nguồn gốc sâu xa từ chế độ ruộng công ở trong xã hộiCSNT và đợc củng cố, phát triển qua quá trình chung lng khai phá giang sơn,giữ gìn đất nớc

Tình yêu thơng con ngời thấm đợm trong các mối quan hệ giữa cácthành viên trong gia đình, làng xóm và trong cả dân tộc Trong cùng dòngmáu “con Rồng cháu Tiên”, con ngời Việt Nam thờng thơng yêu, giúp đỡ lẫnnhau, san sẻ cho nhau lúc vui buồn, khó khăn, hoạn nạn Dân gian ta có câu:

“tình sâu nghĩa nặng”, ngời Việt Nam luôn đề cao lối sống trọng nghĩa tình, vịtha Lòng thơng ngời luôn chan chứa trong các mối quan hệ: tình vợ chồng,tình mẹ con, tình anh em, tình làng nghĩa xóm, tình đồng chí, đồng đội Chínhtình thơng vô bờ bến ấy đã giúp cho mỗi con ngời có đợc hành động nghĩa cảcao đẹp, sẵn sàng xả thân cứu giúp ngời hoạn nạn, nhờng cơm sẻ áo, “thơngngời nh thể thơng thân” Đó là tình yêu thơng dành cho ngời lao động, chonhững ngời lầm đờng, lạc lối nhng biết lập công chuộc tội trở về với chínhnghĩa và đó cũng là tình yêu thơng dành cho nhân loại tiến bộ Nhân dân takhông những đấu tranh để bảo vệ bản thân, bảo vệ dân tộc mà còn góp sứcmình trong sự nghiệp chung của nhân loại, đấu tranh vì hòa bình và tiến bộ

Đây cũng chính là truyền thống quý báu của dân tộc và cội nguồn sâu xa củachủ nghĩa nhân đạo XHCN

* Cần cù, tiết kiệm trong lao động sản xuất

Đây là sản phẩm của quá trình lao động, con ngời sinh ra không phảingẫu nhiên đã có sẵn sự thông minh, cần cù mà cần phải trải qua một quátrình rèn luyện trong cuộc sống, xuất phát từ những gian khó, cực nhọc, vấtvả, luôn phải chống trả lại cái khắc nghiệt của môi trờng, hoàn cảnh, thờitiết…để tồn tại từ đó nảy sinh những kinh nghiệm quý báu trong lao động sảnxuất, trong chiến đấu sinh tồn

Cần cù là thái độ của con ngời trong hoạt động lao động, sáng tạo racủa cải vật chất, tinh thần phục vụ đời sống Dân gian ta có câu: “Có làm thìmới có ăn, không dng ai dễ đem phần đến cho” Đây là một giá trị đạo đứctruyền thống tốt đẹp của dân tộc ta ý thức đề cao lao động, phê phán thói lờibiếng đã ăn sâu vào ý thức của ngời Việt Nam:

Giàu đâu những kẻ ngủ tra Sang đâu những kẻ say sa tối ngàyTiết kiệm cũng làm một phẩm chất đạo đức quan trọng của ngời Việtchúng ta Tiết kiệm thể hiện đợc sự quý trọng những giá trị lao động, nhữngsản phẩm do ngời lao động làm ra Song, cần cù phải đi liền với tiết kiệm Cần

mà không kiệm thì sẽ khó bảo đảm cho một cuộc sống cân bằng, còn kiệm màkhông cần thì lấy gì mà kiệm Triết lý sống ấy đã khiến cha ông ta luôn đề cao

ý thức cần kiệm và cho đến tận bây giờ, nó vẫn là một trong những yêu cầu cơbản của mỗi một chúng ta

Trí thông minh và sự cần cù và tiết kiệm đã giúp đồng bào ta, nhân dân

ta vợt qua bao thác ghềnh trong sự nghiệp dựng nớc và giữ nớc Ngày nay,trong quá trình xây dựng CNXH, phẩm chất đạo đức ấy vẫn tiếp tục đợc gọtdũa để ngày càng sáng hơn Thành công của đất nớc ngày hôm nay cũng làkết quả ghi nhận tinh thần chịu khó, chịu khổ, luôn luôn mày mò sáng tạo vàbiết tiếp nhận những điều tiến bộ, mới mẻ để ngày càng hoàn thiện mình hơn

* Tinh thần lạc quan, tin tởng ở tơng lai.

Tinh thần lạc quan giúp ông cha ta rèn luyện ý chí kiên cờng trong lao

động, trong cuộc chiến đấu chống thiên tai và kẻ thù xâm lợc Mặc dù phải tầntảo sớm hôm để tìm mánh cơm manh áo nhng ngời dân không bao giờ bi quantrớc cuộc sống, kể cả khi cuộc sống nặng nề tởng chừng không chịu nổi Họ tựnhủ với lòng mình rằng “Ngày nay nớc bạc, ngày sau cơm vàng” hoặc nh :

Rủ nhau đi cấy đi cày

Bây giờ khó nhọc có ngày phong lu

Tất cả đều phản ánh tinh thần lạc quan của ngời lao động, tin tơng ở

t-ơng lai, ở thành quả lao động mà mình đã bỏ ra Chính tinh thần lạc quan đó

đã giúp con ngời việt Nam vợt qua biết bao khó khăn, thử thách trong cuộcsống:

Non cao cũng có ngời trèo

Đờng dầu hiểm nghèo cũng có lối đi

Truyền thống lạc quan, tin tởng ở tơng lai đợc phản ánh đậm nét nhấttrong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc dới sự lãnh đạo của Đảng cộng sảnViệt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh Điều đó thể hiện ở chỗ: mọi ngời dân đếnlãnh tụ, ở những chiến sĩ trớc giờ xuất trận đến những em thơ vẫn bình tĩnh tớilớp học dới làn bom đạn của giặc, từ hậu phơng ra tiền tuyến, tất cả đều tin t-ởng ở niềm tin tất thắng, ở tiền đồ sáng rạng mà Đảng đã vạch ra, ở những lẽphải của cuộc sống.

Chính tinh thần lạc quan, tin tởng ở tơng lai đã góp phần làm nên nhữngchiến thắng lẫy lừng trong lịch sử dân tộc nh: Bạch Đằng, Chi Lăng, Đống Đa,

Điện Biên Phủ, đến chiến dịch Hồ Chí Minh, những sự kiện ấy đã lần lợt ghivào trang sử Việt Nam chói lọi Có đợc những chiến thắng to lớn ấy bởi chúng

ta hiểu rằng: “Lạc quan sẽ đỡ dậy những ngời té ngã, nó khích lệ những ai nảnlòng, nó cũng cố lòng tin ở nơi nào lòng tin dao động, nó tìm thấy và chỉ ra

ánh sáng của hy vọng trong bóng đêm đau khổ”[14, 226] Con ngời trong xãhội hiện nay cũng không thể thiếu tinh thần lạc quan ấy Có ý chí, có niềm tinmới dám thực hiện ớc mơ, lý tởng của mình

* ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết:

Tinh thần đoàn kết có nguồn gốc từ chủ nghĩa yêu nớc và là một trongnhững biểu hiện đậm nét của chủ nghĩa yêu nớc Xuất phát từ một nớc nôngnghiệp lúa nớc, lại thờng xuyên phải chống trả lại sự đô hộ của nớc ngoài,nhân dân ta hiểu hơn ai hết rằng: “Đoàn kết là sống, chia rẽ là chết”.Ông cha

từ thời dựng nớc cho đến tận ngày hôm nay Đây không những là điểm tựa đểnhân dân ta dới sự lãnh đạo Đảng cộng sản hoàn thành cuộc cách mạng dântộc dân chủ nhân dân mà còn là động lực mạnh mẽ trong sự nghiệp cách mạngXHCN ở nớc ta Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Đoàn kết đoàn kết, đại

đoàn kết Thành công, thành công, đại thành công”[21,350] Trớc lúc đi xa,Ngời còn khẳng định “Đoàn kết là một truyền thống quý báu của Đảng và

nhân dân ta” và căn dặn: mỗi cán bộ Đảng viên “cần phải giữ gìn sự đoàn kếtnhất trí của Đảng nh giữ gìn con ngơi của mắt mình”[22,510].

Ngoài những giá trị chủ yếu trên đây còn có những đức tính phổ biếnhợp thành hệ thống giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Tinh thần bấtkhuất, tính khiêm tốn, nhẫn nại chịu đựng, giản dị, chất phác, chung thủy,trọng nhân nghĩa… là sản phẩm của lịch sử, các giá trị đạo đức truyền thốngdân tộc đợc hình thành và bồi đắp qua suốt chiều dài lịch sử và đã chứng tỏ đ-

ợc vai trò to lớn của chúng đối với sự phát triển của dân tộc.

1.2 Vai trò của đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở nớc ta hiện nay

Sự nghiệp cách mạng đang đặt cho mỗi một tầng lớp nhân dân một vịtrí một nhiệm vụ cách mạng riêng Để đáp ứng với một vị trí và nhiệm vụ đócần có những phẩm chất và năng lực cụ thể Đó cũng là môi trờng rèn luyệnthiết thực nhất đã tạo nên những điển hình con ngời mới vừa mang những nét

đặc sắc của mỗi tầng lớp, vừa thể hiện sinh động những phẩm chất đạo đứcphổ biến đang bao trùm xã hội ta

Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng cộng sản Việt Nam luôn luôn giáo dụccác tầng lớp nhân dân thấu suốt vị trí, nhiệm vụ cách mạng của mình, pháthuy những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, ra sức quán triệt t tởng của chủnghĩa Mác - Lênin trong rèn luyện xây dựng những phẩm chất đạo đức mới

mà chế độ mới đang đòi hỏi ở con ngời mới

GS.Vũ Khiêu cho rằng: “Đạo đức mới là đạo đức của tập thể nhân dânlao động nớc ta đang cùng nhau phấn đấu cho lý tởng cao đẹp nhất: Độc lập,

tự do và chủ nghĩa xã hội”[36,260] Nh vậy, với những năm 70 của thế kỷ XXmục tiêu của nhân dân ta sau những ngày giải phóng là giành đợc độc lập, tự

do một cách trọn vẹn, hớng đến mục tiêu xây dựng CNXH Chính vì thế mỗingời dân đều thấy vinh dự và tự hào thể hiện đạo đức ấy trong chiến đấu, lao

động học tập, quán triệt đạo đức ấy và mọi lĩnh vực của đời sống công cộng vàcuộc sống riêng t

Tuy nhiên, giữa các từng lớp nhân dân còn có sự khác nhau về phơngthức lao động và sinh sống, về tính chất công tác và nghề nghiệp về đặc điểmlứa tuổi giới tính, về trình độ t tởng văn hóa Vì thế, đạo đức mới đợc cụ thểhóa cho phù hợp với tầng lớp nhân dân, đem những yêu cầu phổ biến của nó

thể hiện một cách sinh động, phong phú vào hoàn cảnh đặc thù riêng biệt chotừng giới từng ngành

Tầng lớp thanh niên đợc xem là một trong những bộ phận quan trọngcần phải thúc đẩy quá trình rèn luyện, bồi dỡng đạo đức “Thanh niên ViệtNam vốn có truyền thống cách mạng rất đáng tự hào Qua các thời kỳ cáchmạng đợc Đảng ta tổ chức và lãnh đạo đợc kế thừa truyền thống vẻ vang củadân tộc, của giai cấp công nhân và đợc rèn luyện trong đấu tranh cách mạng,thanh niên xứng đáng là đội quân xung kích của cách mạng và lực lợng hậu bịcủa Đảng”[36,367]

GS Vũ Khiêu, cho rằng: “Sự nghiệp cách mạng XHCN đặt ra cho thanhniên ta những yêu cầu rất cao về đạo đức Nhiệm vụ to lớn và những khó khănluôn đặt ra, luôn luôn đổi mới, đòi hỏi đông đảo thanh niên hăng hái, tiếp thu

và thực hiện cái mới Thế hệ thanh niên mới phải là những ngời kiên quyếtchấp hành, khả năng hoàn thành tốt nhiệm vụ chống Mỹ cứu nớc, xây dựngCNXH hiện nay đồng thời đáp ứng yêu cầu xây dựng CNXH và CNCS ở ViệtNam sau này”[36, 373]

Nh vậy, thế hệ thanh niên phải là những ngời vừa kết tinh những truyềnthống tốt đẹp nhất của dân tộc, vừa là con ngời mới hiện đại, có đầy đủ đạo

đức, phẩm chất cách mạng của giai cấp công nhân, đồng thời có trình độ vănhóa, khoa học kỹ thuật cao để cải tạo xã hội cũ và xây dựng xã hội mới

“Thanh niên ta cố gắng hơn nữa với truyền thống vẻ vang của thế hệ cha anh,

đồng thời phải vơn lên kịp những yêu cầu mới mẻ Sự nghiệp cách mạng luôn

đặt ra cho những ngời đi sau nhiệm vụ nặng nề hơn lớp trớc Vì vậy, thanhniên phải không ngừng học tập, rèn luyện “Học, học nữa, học mãi” để pháttriển nhân cách và khả năng của mình Thanh niên phải là những ngời hamhọc hỏi cầu tiến bộ, phải hăng hái lao động bất cứ nơi đâu làm bất cứ việc gì,vợt qua bất cứ thiếu thốn, luôn đi đầu trong mọi phong trào”[36,380 ]

Đó là những phẩm chất đạo đức của ngời thanh niên trong giai đoạnmới tuy nhiên đó mới chỉ là những phẩm chất đạo đức của những ngời saungày giải phóng

Song, trong giai đoạn hiện nay khi đất nớc đang tiến hành đẩy mạnhquá trình CNH, HĐH đất nớc, trong xu thế hội nhập thì yêu cầu về đạo đứccũng có những nét biến đổi nhất định Thanh niên hiện nay đòi hỏi phải cónhững phẩm chất đạo đức cần thiết đáp ứng yêu cầu của thời đại, phải là

những ngời “có tinh thần yêu nớc tự cờng dân tộc, phấn đấu vì độc lập dân tộc

và chủ nghĩa xã hội, có ý chí vơn lên đa đất nớc thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu,

đoàn kết với nhân dân thế giới trong sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình độc lậpdân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội Có ý thức tập thể, đoàn kết phấn đấu vì lợiích chung Có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh cần, kiệm, liêm chínhtrung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỷ cơng phép nớc quy ớc của cộng đồng, có

ý thức bảo vệ và cải thiện môi trờng sinh thái Thờng xuyên học tập, nâng caohiểu biết trình độ chuyên môn, trình độ thẩm mỹ và thể lực”[8,58-59]

Nh vậy, qua đó chúng ta thấy đợc rằng trong giai đoạn hiện nay, conngời Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ cần phải có những phẩm chất đạo đứcmới nh: lòng yêu Tổ quốc Việt Nam XHCN, tình yêu thơng con ngời, tinhthần hăng say lao động sản xuất, đức tính cần cù, tiết kiệm, ham học hỏi, cầutiến bộ….Đó chính là những phẩm chất vừa kế thừa những phẩm chất đạo đứctruyền thống, vừa phù hợp với yêu cầu, với điều kiện kinh tế xã hội mới Vớinhững phẩm chất đạo đức và nếp sống tốt đẹp đó, tuổi trẻ Việt Nam là nền tựhào của dân tộc là biểu hiện sáng ngời, bản chất u việt và đầy sức sống củadân tộc

Tuy nhiên, muốn có đợc những phẩm chất đạo đức mới thanh niên cầnphải tích cực luyện rèn, trong đó, việc nhận thức đánh giá vai trò các yếu tốtruyền thống là điều rất quan trọng Đạo đức truyền thống có vai trò to lớntrong xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở nớc ta hiện nay Có thể kháiquát một số vai trò cụ thể sau:

Thứ nhất, đạo đức truyền thống có vai trò rất quan trọng trong việc

ngăn chặn và hạn chế những biểu hiện tiêu cực trong đời sống đạo đức củathanh niên

Đạo đức truyền thống là một hệ thống các giá trị, các tính cách, lối ứng

xử đợc hình thành, phát triển theo sự vận động của lịch sử, đợc kết tinh, tíchlũy lại và đợc lu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác chi phối suy nghĩ vàhành động của con ngời hiện tại và tơng lai Đạo đức truyền thống nếu đợcnhận thức một cách đúng đắn, ăn sâu vào tiềm thức giới trẻ thì sẽ hạn chế đ ợclối suy nghĩ tiêu cực trong đó từ đó họ sẽ có đợc những hành động phù hợptránh đợc những biểu hiện sai lệch trong các mối quan hệ của thanh niên.Trong điều kiện hiện nay, do môi trờng sinh sống và làm việc của mỗi ngời cónhiều thay đổi, cơ hội để cho mỗi cá nhân phát triển mình rất lớn, song, đó

cũng chính là cơ hội để chủ nghĩa cá nhân có điều kiện phát triển, đã gây ranhững ảnh hởng không nhỏ tới các mối quan hệ trong xã hội Trong những

điều kiện ấy, nếu biết phát huy tốt các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộcthì sẽ góp phần ngăn chặn đợc sự phát triển của chủ nghĩa cá nhân Khôngnhững thế, nó còn góp tăng cờng tinh thần đoàn kết giữa các thành viên trongtập thể, trong cộng đồng Hoặc nh, trong mỗi gia đình, khi thanh niên tuân thủcác giá trị đạo đức truyền thống cụ thể nh giữ trọn đạo làm con, hiếu thảo với

ông bà cha mẹ có những cách đối nhân xử thế phù hợp thì các hiện tợng suythoái đạo đức sẽ đợc hạn chế

Thứ hai, đạo đức truyền thống sẽ giúp cho thanh niên điều chỉnh tình

cảm đạo đức, ý thức đạo đức phù hợp với các truyền thống tốt đẹp của dân tộc,góp phần điều chỉnh các mối quan hệ xã hội Một khi chúng ta nắm chắc cácgiá trị đạo đức truyền thống sẽ hiểu hơn đợc đạo lý làm ngời Các đạo đứctruyền thống giống nh hệ quy chuẩn, là bảng giá trị để thanh niên đối chiếuhành động cho phù hợp Chẳng hạn nh, trong gia đình, đạo đức truyền thống

sẽ giúp các thành viên điều chỉnh hành vi, tình cảm của mình để tạo ra sự thânthiện, thơng yêu, ấm cúng trong một gia đình Ông cha ta từ bao đời đã để lạinhững câu ca đẹp đẽ về tình cảm giữa anh chị em trong gia đình nh:

Chị ngã thì có em nângHay đâu chị ngã em bng miệng cờiHoặc nh:

Khôn ngoan đối đáp ngời ngoài

Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhauHay tình cảm giữa con cái với cha mẹ:

Đói lòng ăn hạt chà là

Để cơm nuôi mẹ, mẹ già yếu răngTrong quan hệ tình bạn, nếu chúng ta kế thừa đợc những giá trị đạo đứctruyền thống tốt đẹp thì sẽ giúp cho giới trẻ có đợc những cách ứng xử phùhợp, từ đó làm cơ sở để xây dựng nên những tình bạn đẹp, trong sáng, chânthành…Trong lao động sản xuất, trong học tập, giao tiếp và trong tất cả cácmối quan hệ khác cũng vậy, nếu thanh niên bám chắc vào những giá trị đạo

đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc thì sẽ giúp họ duy trì và phát triển đợccác mối quan hệ trong cuộc sống Chính vì thế, các giá trị đạo đức truyềnthống hớng con ngời đến những chuẩn mực cao hơn, từ đó sẽ điều chỉnh lối

suy nghĩ, hành động của bản thân cho phù hợp với yêu cầu của xã hội, của sựphát triển Nói nh thế không có nghĩa là chúng ta tuyệt đối hóa vai trò của đạo

đức truyền thống nhng chúng ta cũng không thể xem nhẹ nó Nhận thức và có

đợc những điều chỉnh cần thiết phù hợp với yêu cầu của đạo đức truyền thốngcũng sẽ tạo điều kiện cho quá trình hình thành và xây dựng đạo đức mới củathanh niên diễn ra thuận lợi Bởi vì, đạo đức truyền thống là một trong nhữngnhân tố quan trọng trong việc tạo cơ sở cho sự ra đời những phẩm chất đạo

đức mới

Thứ ba, đạo đức truyền thống có vai trò quan trọng trong việc làm nền

tảng tinh thần vững chắc để hình thành nên các chuẩn mực đạo đức mới củathanh niên Cuộc sống luôn luôn vận động và biến đổi không ngừng, sự thaythế cái cũ, bằng cái mới tiến bộ hơn là quy luật chi phối mọi lĩnh vực của đờisống xã hội, trong đó có đạo đức Vì thế, trong quá trình xây dựng đạo đứcmới cho tầng lớp thanh niên, các yếu tố đạo đức truyền thống đã đóng vai tròrất quan trọng, nó làm cơ sở, nền tảng cho sự ra đời những phẩm chất mới củathanh niên Hay nói cách khác, những phẩm chất đạo đức của thanh niên hiệnnay là sự phát triển mới của những phẩm chất đạo đức truyền thống để phùhợp với yêu cầu của thời đại

Những truyền thống đạo đức tốt đẹp, tích cực sẽ giúp cho con ngờinhững kinh nghiệm quý giá, giúp con ngời tránh đợc sự mò mẫm trong quátrình xây dựng đạo đức mới cho thanh niên ở nớc ta hiện nay Bởi vì nh chúng

ta biết rằng khi nói đến các giá trị đạo đức truyền thống là nói đến đặc thù của

đạo đức Việt Nam với những phẩm chất tốt đẹp đã đợc hình thành và lu truyền

từ thế hệ này sang thế hệ khác Cho nên, khi tiến hành xây dựng đạo đức mớicho thanh niên cũng phải dựa trên cơ sở những cái gì đã có, mọi thứ đều cónguồn cội của nó, nếu xa rời nguồn cội ấy con ngời, đặc biệt là thế hệ trẻ sẽrơi vào tình trạng mất phơng hớng Đạo đức mới kế thừa những giá trị đạo đứctruyền thống tốt đẹp Chính đạo đức truyền thống sẽ dẫn thanh niên đi đúng h-ớng làm đúng việc, từ đó sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành những

đạo đức thanh niên phù hợp với điều kiện mới

Thứ t, trong khi thế giới đang sôi động với làn sóng hội nhập, nớc ta

tiến hành quá trình CNH, HĐH thì những phẩm chất của ngời thanh niêntrong giai đoạn mới cần phải bám chắc vào những yếu tố truyền thống, trựctiếp ở đây là những yếu tố đạo đức truyền thống của dân tộc, hay nói cách

khác trong quá trình cùng đất nớc bớc vào sân chơi của quốc tế thì thanh niêncần phải giữ đợc phát triển đúng hớng trong quan hệ giao lu văn hóa với thếgiới bên ngoài không bị nớc ngoài đồng hóa, giữ vững phát huy đợc bản sắcdân tộc Nh chúng ta đã biết, khi tiến hành CNH, HĐH đất nớc chúng ta cầnphải tranh thủ đợc tất cả nguồn lực trong đó các yếu tố ngoại lực đóng vai tròrất quan trọng Tuy nhiên, chúng ta không nên buông lỏng cho sự du nhập ấy,

nh vậy mới tránh đợc sự đồng hóa đợc của dân tộc khác lên dân tộc mình Đốivới thanh niên thì việc làm ấy càng trở nên quan trọng, và cần thiết Đây là lứatuổi nhảy cảm và hứng thú với cái mới nên trong quá trình hội nhập nếu không

đợc giáo dục các giá trị của đạo đức truyền thống một cách đúng đắn thì nguycơ xa rời các truyền thống đạo đức dân tộc trong tầng lớp này sẽ rất lớn Nhvậy, đạo đức truyền thống giúp cho thanh niên điều chỉnh đợc hành vi củamình trong quá trình tham gia hội nhập quốc tế

Tiểu kết chơng 1

Nh vậy, đạo đức với t cách là yếu tố cấu thành hệ thống giá trị nhâncách, đời sống tinh thần của xã hội, nó đợc xác định là những chuẩn mực,khuôn mẫu, lý tởng, những quy tắc ứng xử nhằm điều chỉnh và chuẩn hóahành vi con ngời

Trong tiến trình phát triển của lịch sử xã hội, hệ thống giá trị tinh thầncủa đời sống xã hội, các giá trị đạo đức nói riêng luôn đợc coi là một yếu tốcấu thành diện mạo của thời đại, của xã hội, của dân tộc Trong đó, đời sống

đạo đức của thanh niên luôn là tâm điểm, tiêu chí đánh giá quan trọng nhất

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội và do đó cũng nh mọi hình thái ýthức xã hội khác, nó luôn phản ánh tồn tại xã hội Vì thế, khi phán xét thẩm

định một hiện tợng đạo đức nào đó chúng ta không chỉ lu ý đến nội dung, kháiniệm của nó mà phải đi sâu tìm hiểu nguồn gốc xã hội, đặc điểm kinh tế,nghĩa là tìm hiểu tồn tại xã hội đã sản sinh ra nó, đạo đức luôn thay đổi theotồn tại xã hội, không có thứ đạo đức tồn tại vĩnh viễn

Ngày nay, sự nghiệp CNH, HĐH ở nớc ta đang tạo ra sự đổi mới toàndiện theo cơ chế thị trờng và định hớng XHCN, trong đó phát triển kinh tế

đóng vai trò trọng tâm và xây dựng CNXH là then chốt Trong quá trình biến

đổi mô hình kinh tế, sự chuyển đổi các giá trị đạo đức là điều không thể tránhkhỏi Trong quá trình ấy, nếu chúng ta biết xem xét đánh giá một cách kháchquan phù hợp với vai trò của các giá trị đạo đức truyền thống vẫn đợc tiếp tụcphát huy Thông qua tập quán và truyền thống dân tộc mà rất nhiều quanniệm, quy tắc giá trị đạo đức cũ vẫn đợc giữ lại, đợc kế thừa và phát huy vaitrò của mình trong bối cảnh xã hội mới

Giá trị đạo đức truyền thống nói riêng và giá trị đạo đức nói chung luôn

có tính chuẩn mực, lại vừa có tính mềm dẻo, linh hoạt, luôn vận động biến đổicùng với sự vận động biến đổi chung của nền kinh tế xã hội Nhng nền kinh tế

ở nớc ta hiện nay là nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN, bản thân của sựvận hành này bao hàm sự tồn tại của cả hai mặt: tích cực và tiêu cực Bởi thế,giá trị đạo đức định hớng cũng tồn tại cả hai mặt đối lập có tính khách quan.Vì vậy, vấn đề định hớng giá trị đạo đức, nhân cách con ngời đặc biệt là thế hệtrẻ tơng lai của đất nớc thì phải chú trọng theo hớng tích cực Trong quá trìnhxây dựng đạo đức mới tầng lớp này không thể rời xa, sao nhãng các yếu tố đạo

đức truyền thống phải xem những yếu tố ấy là nền tảng, là cơ sở, là căn cứ tạo

thuận lợi cho quá trình học tập và rèn luyện đạo đức của thanh niên để giữ gìnbản sắc văn hóa, các giá trị đạo đức truyền thống và học tập những giá trị mớitốt đẹp hơn, kết tinh cả dân tộc và hiện đại Những giá trị trờng tồn của vănhóa đạo đức Việt Nam phải đợc đề cao duy trì và củng cố, phát huy trong xãhội, khẳng định bản sắc văn hóa, bản lĩnh tốt đẹp của con ngời và dân tộc ViệtNam.

Chơng 2: nâng cao vai trò của đạo đức truyền

thống trong xây dựng đạo đức mới cho thanh niên

ở nớc ta hiện nay

2.1 Đạo đức của thanh niên hiện nay Thực trạng và nguyên nhân

“Thanh niên là một lứa tuổi đang phát triển, từ 15 tuổi đến 30 tuổi, đang

định hớng và đang trởng thành Một lứa tuổi tiềm ẩn về thể chất và tinh thần,tri thức và văn hóa, thể lực và tầm nhìn, năng động trong nhận thức và t duy,nhạy cảm về sự phát triển tài năng và định hớng giá trị trong cuộc sống Vìthế, thanh niên trở thành mục tiêu và động lực của công cuộc phát triển kinh tế

- xã hội ở mỗi quốc gia sự tiến bộ của dân tộc và thời đại”[5,13]

Trong thực tế, với sức mạnh tiềm ẩn, sự trởng thành nhanh chóng vàhoàn thiện thể chất, nhân cách; sự hồn nhiên trong sáng về tâm hồn tình cảm

và khát vọng; độ linh hoạt trong trí tuệ và tính cơ động trong nghề nghiệp;cũng nh khả năng đáp ứng kịp thời yêu cầu của sự phát triển xã hội đã khiếnthanh niên luôn trở thành sức hút với mọi giai cấp, lực lợng chính trị - xã hộivào các cuộc vận động cách mạng, vào sự cải biến xã hội trong mọi thời đại.

Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, với những biến đổi điều kiện kinh tế

- xã hội đã tác động không nhỏ đến tâm sinh lí của hầu hết các giai tầng trongxã hội, đặc biệt là đối với thanh niên Thanh niên đợc xem là tầng lớp có khảnăng thích ứng nhạy cảm trớc cuộc sống nhng tính khí lại sôi nổi, gặp khókhăn dễ sinh ra hoang mang dao động Nhìn chung, đội ngũ thanh niên hiệnnay ở nớc ta sau 20 năm đổi mới đã có những trởng thành về mọi mặt Thanhniên không những có phẩm chất chính trị vững vàng, kiên định quyết tâm thựchiện đờng lối của Đảng, ý chí phấn đấu cách mạng, khắc phục khó khăn tậntụy công tác, hoàn thành nhiệm vụ đợc giao, xứng đáng là lực lợng nòng cốttrong sự nghiệp cách mạng nớc nhà

Bàn về đạo đức thanh niên hiện nay, trớc hết chúng ta nói về lý tởngsống của thanh niên Trong cuộc sống, con ngời không thể sống thiếu lý tởng

Lý tởng hiểu một cách đơn giản là mục tiêu lớn nhất, tốt đẹp nhất đợc đặt ra

và cần đạt tới Thanh niên là độ tuổi đang đợc định hình về ớc mơ và hoài bãocủa mình Xác định đợc lý tởng, họ sẽ có thái độ tích cực trong nhận thức,nồng nhiệt trong tình cảm, mãnh liệt trong ý chí và quyết tâm trong hành

động

Dới sự lãnh đạo của Đảng, các tổ chức Đoàn, Hội, Thanh niên với sứctrẻ của mình đã tự xây dựng chơng trình, kế hoạch hành động thể hiện bảnlĩnh của mình, chẳng hạn nh phong trào: “Thanh niên lập nghiệp”, “Tuổi trẻgiữ nớc” đã thật sự đi vào cuộc sống của thanh niên với nhiều hình thức, cáchlàm phù hợp, thu hút nhiều ngời cùng tham gia Thanh niên không những gi-

ơng cao ngọn cờ thân ái, tơng trợ, giúp đỡ những ngời xung quanh mà còn tựvợt lên bản thân mình để đạt đợc mục tiên, lý tởng

Tuy nhiên, trong cơ chế thị trờng, mở rộng giao lu quốc tế, thanh niên

đang đứng trớc những thách thức mới, những vấn đề xã hội gay gắt Tình trạngthiếu việc làm cùng với những cạm bẫy đời thờng đã và đang lôi kéo một bộphận thanh niên vào vòng tù tội, phai nhạt mục tiêu, lý tởng của mình Họkhông ý thức đợc nhiệm vụ, trách nhiệm lớn lao của bản thân, của thế hệ