Bài 2 “phân tích mối quan hệ giữa chuẩn mực đạo đức và pháp luật về hôn nhân và gia đình ”

Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi nuôi dưỡng con người, là môi trường quan trọng hình thành và giáo dục nhân cách, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt. Pháp luật về hôn nhân và gia đình đã đề cao vai trò của gia đình trong đời sống xã hội, giữ gìn phát huy truyền thống và những phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, xóa bỏ những phong tục, tập quán lạc hậu về hôn nhân gia đình. Đạo đức là yếu tố đóng vai trò quan trọng nhất trong đời sống hôn nhân gia đình, khi các vấn đề trong gia đình được điều chỉnh bởi yếu tố đạo đức thì sẽ mang lại hiệu quả rất cao trong việc đảm bảo và phục hồi các mối quan hệ nếu có mâu thuẫn hoặc có sự rạn nứt trong tình cảm của các thành viên trong gia đình, đạo đức góp phần giúp cho việc chấp hành pháp luật và thực thi pháp luật có hiệu quả. Để hiểu rõ về vấn đề này, tôi đã chọn đề tài: “Phân tích mối quan hệ giữa chuẩn mực đạo đức và pháp luật về Hôn nhân và gia đình.”

LỜI MỞ ĐẦU

Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi nuôi dưỡng conngười, là môi trường quan trọng hình thành và giáo dụcnhân cách, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc Gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đìnhcàng tốt Pháp luật về hôn nhân và gia đình đã đề cao vaitrò của gia đình trong đời sống xã hội, giữ gìn phát huytruyền thống và những phong tục, tập quán tốt đẹp củadân tộc Việt Nam, xóa bỏ những phong tục, tập quán lạchậu về hôn nhân gia đình Đạo đức là yếu tố đóng vai tròquan trọng nhất trong đời sống hôn nhân gia đình, khi cácvấn đề trong gia đình được điều chỉnh bởi yếu tố đạo đứcthì sẽ mang lại hiệu quả rất cao trong việc đảm bảo vàphục hồi các mối quan hệ nếu có mâu thuẫn hoặc có sự rạnnứt trong tình cảm của các thành viên trong gia đình, đạođức góp phần giúp cho việc chấp hành pháp luật và thựcthi pháp luật có hiệu quả Để hiểu rõ về vấn đề này, tôi đã

chọn đề tài: “Phân tích mối quan hệ giữa chuẩn mực

đạo đức và pháp luật về Hôn nhân và gia đình.”

 Đặc điểm

Thứ nhất, việc thực hiện các quy phạm đạo đức mang tính tự

giác, tự thân, mang tính chủ quan

Thứ hai, hình thức thể hiện phong phú, không tuân thủ một

khuôn mẫu nhất định nào, động cơ hành vi ở bên trong chủthể nó thôi thúc con người hành động

Thứ ba, được bảo đảm thực hiện bởi dư luận xã hội

b.Chuẩn mực đạo đức

 Định nghĩa

Chuẩn mực đạo đức là hệ thống các quy tắc, yêu cầu, đòihỏi đối với hành vi xã hội của con người, trong đó xác lậpnhững quan điểm, quan niệm chung về công bằng và bấtcông, về cái thiện và cái ác, về lương tâm, danh dự, tráchnhiệm và những phạm trù khác thuộc đời sống đạo đức tinhthần của xã hội Một số chuẩn mực đạo đức tiêu biểu màcon người cần có: Lịch sự, biết ơn, yêu thương, lễ độ, tựtrọng, tôn trọng, thật thà, giản dị, tiết kiệm, trung thực, tôn

sư trọng đạo, tự tin, đoàn kết, dũng cảm, khoandung, siêng năng, tương trợ, liêm khiết, tự lập, giữ chữtín, chí công vô tư, tự chủ, lí tưởng, năng động, sángtạo, danh dự, hạnh phúc, lương tâm,…

 Đặc điểm

Thứ nhất, chuẩn mực đạo đức được đảm bảo tôn trọng

và thực hiện trong thực tế xã hội là nhờ vào hai nhóm cácyếu tố: các yếu tố chủ quan và các yếu tố khách quan

Thứ hai, chuẩn mực đạo đức mang tính giai cấp, mặc dù

tính giai cấp của nó không thể hiện mạnh mẽ, rõ nét nhưtính giai cấp của chuẩn mực pháp luật Tính giai cấp củachuẩn mực đạo đức thể hiện ở chỗ, nó được sinh ra cũng là

nhằm để củng cố, bảo vệ hay phục vụ cho các nhu cầu, lợiích vật chất, tính thần của giai cấp này hay giai cấp kháctrong một xã hội nhất định.

Thứ ba, chuẩn mực đạo đức là loại chuẩn mực xã hội bất

thành văn, nghĩa là các quy tắc yêu cầu của nó không đượcghi chép thành văn bản dứoi dạng một “bộ luật đạo đức”nào cả, mà nó tồn tại dưới hình thức là những giá trị đạođức, những bài học về luân thường đạo lý, phép đối nhân

xử thế giữa con người với nhau trong xã hội

c Hôn nhân và gia đình

 Định nghĩa

- Hôn nhân:

Hôn nhân là sự tạo lập cuộc sống chung hoàn toàn của mộtngười đàn ông và một người phụ nữ, sự sống chung hoàntoàn này gồm những thành phần vật chất: ở chung dướimột mái nhà, ăn cùng một mâm, hưởng chung những sungsướng vật chất, đồng lao cộng khổ để cùng trở nên hạnhphúc, cũng có đủ mọi nhu cầu của cuộc sống Nhờ có tìnhyêu thương gắn bó nên những tiền của và những thắng lợicủa chồng cũng coi như của chính người vợ và ngược lại

người chồng cũng luôn hiểu rằng "của chồng, công vợ".Không có một sự ghen tuông nào chia rẽ được họ cả Họcùng đồng lao cộng khổ với nhau, người này làm lợi ngườikia sung sướng Do một sự ngẫu hợp của hoàn cảnh, họngẫu nhiên gặp nhau và khi cảm thấy hợp nhau, yêu nhau

họ dẫn đến cái tất nhiên là lấy nhau và cùng ăn đời ở kiếpvới nhau

- Gia đình:

Gia đình là một cộng đồng người sống chung và gắn bóvới nhau bởi các mối quan hệ tình cảm, quan hệ hôn nhân,quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng hoặc quan hệgiáo dục Gia đình có lịch sử từ rất sớm và đã trải qua mộtquá trình phát triển lâu dài Thực tế gia đình có những ảnhhưởng và những tác động mạnh mẽ đến xã hội

 Đặc điểm của hôn nhân

Thứ nhất, tính tự nguyện trong hôn nhân: Hôn nhân là

quan hệ giữa cá nhân với các nhân, do đó việc thể hiện ýchí ưng thuận giữa các bên trong hôn nhân là một trongcác điều kiện căn bản để hôn nhân có hiệu lực Hiện nay,

pháp luật về hôn nhân và gia đình của các nước đều ghinhận: Không có hôn nhân khi không có sự tự nguyện

Thứ hai, tính bền vững (tính chất suốt đời) của hôn nhân:

Tính bền vững của hôn nhân được các nhà làm luật đưa raxuất phát từ những căn nguyên khác nhau: có thể do yếu

tố tôn giáo (Đạo cơ đốc coi hôn nhân là một thiết chế bấtbiến gắn liền với suốt cuộc đời con người - xem khái niệmcủa Lord Penzance), tính bất biến hôn nhân theo quanniệm tôn giáo có thể hiểu theo hai nghĩa: hôn nhân khôngthể chấm dứt bằng ly hôn, do đó cấm ly hôn (quan điểmnày hiện nay rất ít nước áp dụng) và hôn nhân có tính bềnvững nhưng vẫn có thể chấm dứt bằng ly hôn (đây là quanniệm phổ biến hiện nay) Tính bền vững của hôn nhân cũng

có thể xuất phát từ đạo đức truyền thống và văn hóa củangười phương Đông coi trọng tình nghĩa vợ chồng và yếu tốbền vững trong hôn nhân và gia đình

Thứ ba, tính chất một sợ một chồng: Trong xu thế tiến bộ

xã hội (đặc biệt sự bình quyền giữa nam và nữ), sự khẳngđịnh các nhân con người ngày càng lớn, đạo đức mới củacon người không những phủ nhận kiểu hôn nhận một chồng

nhiều vợ, hoặc một vợ nhiều chồng như trước, mà đòi hỏitình yêu nam nữ phải biểu hiện trong mối quan hệ thủychung một vợ, một chồng Vậy nên, hiện nay chế độ một vợmột chồng đã được ghi nhận trong hầu hết pháp luật Hônnhân và gia đình của các nước (trừ một số nước châu Phi,Trung cận Đông, Trung Á do ảnh hưởng của yếu tố tôn giáo

và phong tục, tập quán vẫn thừa nhận chế độ đa thế trongphát luật) Pháp luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam coimột vợ, một chồng là một trong các nguyên tắc cơ bản củachế độ hôn nhân và gia đình xã hội chủ nghĩa và là mộttrong các điều kiện để thừa nhận việc kết hôn hợp pháp

Thứ tư, hôn nhân chỉ tồn tại giữa những người khác nhau

về giới tính: Thực chất ý nghĩa của hôn nhân là mục đíchxây dựng gia đình, thể hiện trong việc sinh đẻ, nuôi dưỡng

và giáo dục con cái, đáp ứng lẫn nhau những nhu cầu vậtchất lẫn tinh thần trong đời sống hàng ngày Vì vậy, hônnhân là sự liên kết giữa những người khác giới là một đặcđiểm vừa mang tính tự nhiên vừa mang tính xã hội Để đảmbảo mục đích của hôn nhân được thực hiện; đồng thời, đểbảo vệ yếu tố đạo đức truyền thống và tính tự nhiên trong

hôn nhân, pháp luật của đa số các nước trên thế giới đềucấm kết hôn giữa những người cùng giới tính Trong đó,một số nước coi hành vi kết hôn giữa những người cùng giớitính là tội phạm Tuy nhiên, hiện nay do xuất phát từ nhiềunguyên nhân, đặc biệ do quá coi trọng quyền tự do cánhân, có nước đã thừa nhận hôn nhân của những ngườiđồng giới (Luật hôn nhân sửa đổi của Hà Lan có hiệu lực từngày 01.04.2001 đã cho phép những người cùng giới kếthôn với nhau ) Việc thừa nhận hôn nhân đồng giới ởnhững nước này đã gặp sự phản đối của dư luận rộng rãitrên thế giới.

Thứ năm, tính chịu sự quy định của pháp luật: Với vị trí là

một thiết chế xã hội, hôn nhân có vai trò là cơ sở xây dựnggia đình – tế bào của xã hội Điều đó không chỉ có ý nghĩariêng tư mà còn có ý nghĩa xã hội Bởi vì, trên cơ sở phátsinh quan hệ vợ chồng, các quan hệ than thuộc trong giađình (quan hệ trực hệ và quan hệ giữa những người có họhàng khác) và các quan hệ thích thuộc (quan hệ giữa mộtbên vợ hoặc chồng với những người trong họ nhà vợ haytrong họ nhà chồng) được thiết lập và làm phát sinh các

quyền và nghĩa vụ đạo đức, pháp lý giữa các chủ thể tronggia đình Việc phát sinh tồn tại và chấm dứt hôn nhân đều

có những ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến các quan

hệ gia đình trong nhiều trường hợp hôn nhân có ảnh hưởngmang tính chất quyết định) Chủ nghĩa Mác – Lenin đãkhẳng định: “Nếu hôn nhân không phải là cơ sở của giađình thì nó sẽ không phải là đối trượng của lập pháp” Vìvậy, cũng như các thiết chế xã hội khác hôn nhân phải chịu

sự điều chỉnh của pháp luật Tóm lại, trong giai đoạn pháttriển của xã hội hiện nay, khái niệm hôn nhân mà nhà làmluật các nước đưa ra đã có sự tiếp cận nhau hơn Tuy nhiên,hôn nhân là một hiện tượng xã hội, chịu ảnh hưởng sâu sắcbản chất giai cấp, tôn giáo, phong tục, tập quán, nên nộidung các đặc điểm của hôn nhân ở các nước có điều kiệnchính trị - kinh tế - xã hội khác nhau là khác nhau Căn cứvào các quy định về hôn nhân trong Luật Hôn nhân và giađình, chúng ta có thể hiểu hôn nhân theo pháp luật Hônnhân và gia đình Việt Nam như sau: sự liên kết tự nguyện,theo quy định pháp luật giữa một người đàn ông và mộtngười đàn bà, nhằm chung sống suốt đời với tư cách là vợ

chồng, vì mục đích xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng,tiến bộ, hạnh phúc và bền vững.

 Chức năng cơ bản của gia đình:

Thứ nhất, chức năng sinh sản: Gia đình là một hình thức

tổ chức đời sống chung của xã hội loài người mà trong đódiễn ra quá trình tái sản xuất sinh học nhằm duy trì và pháttriển nòi giống Các quốc gia đều quan tâm đến việc điềutiết chức năng sinh đẻ của gia đình Việc khuyến khích hayhạn chế chức năng sinh đẻ của gia đình phụ thuộc vào yếu

tố dân số, vào nguồn nhân lực và các điều kiện kinh tế - xãhội khác Ở Việt Nam, để hoạch định chính sách hợp lý chophát triển kinh tế - xã hội của đất nước, Nhà nước đã cóchính sách kế hoạch hóa gia đình: “Mỗi gia đình chỉ nên có

từ một đến hai con"

Thứ hai, chức năng giáo dục: Gia đình thực hiện chứcnăng giáo dục đối với các thế hệ kế tiếp bắt đầu từ khi mỗithành viên được sinh ra cho đến khi trưởng thành và thậmchí cho đến suốt đời Giáo dục trong gia đình có vai tròquan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách

cá nhân, cần kết hợp giữa giáo dục gia đình, giáo dục nhà

trường và giáo dục ngoài cộng đồng trong sự nghiệp bảo

vệ, chăm sóc và giáo dục thế hệ trẻ

Thứ ba, chức năng kinh tế: Mỗi gia đình phải tự tổ chứcđời sống vật chất của các thành viên trong gia đình, thỏamãn những nhu cầu vật chất và tinh thần của các thànhviên đó Trong điều kiện phúc lợi xã hội của quốc gia cònhạn chế thì việc thực hiện chức năng kinh tế của gia đìnhrất có ý nghĩa trong việc đảm bảo cho sự tồn tại và pháttriển của mỗi cá nhân

Thứ tư, chức năng thoả mãn nhu cầu tinh thần: Nhờ vàoquan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống nên thành viêngia đình có tình yêu thương và ý thức, trách nhiệm vớinhau Chính vì vậy, gia đình là nơi để mỗi người được chămsóc cả về vật chất lẫn tinh thần, được thỏa mãn nhu cầutình cảm, cân bằng tâm lý, giải tỏa ức chế từ các quan hệ

xã hội Không phải ngẫu nhiên người ta gọi gia đình vớicách gọi yêu thương, trìu mến, âm áp Trong gia đình ngườigià được chăm sóc khỏe mạnh, vui vẻ lạc quan, truyền lạicho con cháu vốn sống, cách ứng xử đẹp Nơi đó, con cáibiết yêu kính, vâng lời cha mẹ, vợ chồng quan tâm chia sẻ

vui buồn cực nhọc với nhau Ở đó mỗi người cảm nhậnđược sự gần gũi, thân thương từ khoảng sân, mái nhà,chiếc giường đến những quan hệ họ hang than thiết Khimột thành viên gặp biến cố, gia đình, giữa họ sẽ có sự quantâm, chia sẻ và có sự giúp đỡ để niềm vui được nhân đôi,nỗi buồn được vơi đi một nữa Điều đó sẽ tạo nên sợi dây

vô hình nhưng bền chặt kết nối nghĩa tình những ngườitrong gia đình, dòng họ, than tộc lại với nhau Mối quan hệđồng bào cũng từ đó mà hình thàng trong làng xóm, trong

xã hội, trở thành nền tảng của tình yêu quê hương, đấtnước, con người

d.Pháp luật về Hôn nhân và gia đình

Có thể hiểu khái niệm Luật Hôn nhân và gia đình với các ýnghĩa khác nhau: Là một môn học; là một văn bản phápluật cụ thể và là một ngành luật

Với ý nghĩa là một môn học, Luật Hôn nhân và gia đìnhViệt Nam là hệ thống những khái niệm, quan điểm nhậnthức, đánh giá mang tính chất lý luận về pháp luật hônnhân và gia đình và thực tiễn áp dụng, thi hành pháp luậthôn nhân và gia đình

Với ý nghĩa là một văn bản pháp luật cụ thể, Luật Hônnhân và gia đình là đạo luật trong đó có chứa đựng các quyphạm pháp luật hôn nhân và gia đình

Với ý nghĩa là một ngành luật trong hệ thống pháp luậtViệt Nam, Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam có đối tượngđiều chỉnh và phương pháp điều chỉnh riêng, là tổng hợpcác quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành hoặc thểchế hoá nhằm điều chỉnh các quan hệ hôn nhân và giađình, bao gồm các quan hệ về nhân thân và tài sản giữa vợchồng và giữa cha mẹ con cái, và giữa những thành viêntrong gia đình

2 Phân tích mối quan hệ giữa chuẩn mực đạo đức

và pháp luật về Hôn nhân và gia đình

a Pháp luật về Hôn nhân và gia đình đối với chuẩn mực đạo đức trong mối quan hệ với nhau

Thứ nhất, pháp luật với đặc trưng cơ bản là tính bắt buộc

chung, được thực hiện bởi quyền lực nhà nước sẽ có tácđộng trở lại với đạo đức, những tác động ấy góp phầnkhông nhỏ trong việc bảo vệ và phát huy các giá trị đạođức truyền thống tốt đẹp, đồng thời loại bỏ các giá trị đạo

đức đã lỗi thời, lạc hậu.

Thứ hai, pháp luật có vai trò quan trọng trong việc loại

trừ các quan niệm đạo đức lỗi thời, lạc hậu, đặc biệt tronglĩnh vực hôn nhân và gia đình, đây là một lĩnh vực tồn tạinhiều quan niệm mang tính truyền thống của người Việt,trong đó có nhiều quan niệm đã lỗi thời, lạc hậu, trong thờiđại hiện nay một số quan niệm trái pháp luật, không phùhợp với các giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc

Thứ ba, pháp luật có vai trò bảo vệ các giá trị đạo đức tốt

đẹp, đặc biệt trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình là lĩnhvực mà các giá trị tình cảm và đạo đức được thể hiện rõnét, pháp luật tạo hành lang pháp lý bảo đảm cho các giátrị chuẩn mực đạo đức được duy trì và phát triển

Thứ tư, pháp luật trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình

góp phần bảo vệ quyền và lợi ích của nhóm yếu thế trong

xã hội

Thứ năm, pháp luật góp phần quan trọng trong việc xây

dựng và phát triển những giá trị đạo đức mới, tiến bộ, phùhợp với chuẩn mực đạo đức tốt đẹp của dân tộc, phù hợpvới xu thế của thế giới

b.Chuẩn mực đạo đức đối với pháp luật về Hôn nhân và gia đình trong mối quan hệ với nhau

Thứ nhất, đạo đức có tác động mạnh đối với pháp luật,

buộc pháp luật phải phù hợp với các chuẩn mực đạo đứcvốn được thừa nhận rộng rãi nếu như pháp luật muốn đượcchấp nhận và thực sự có hiệu quả khi đi vào cuộc sống,trên cơ sở đạo đức, pháp luật có những quy định phù hợpvới thực tế

Thứ hai, đạo đức góp phần làm hạn chế các vi phạm

pháp luật trong lĩnh vực hôn nhân gia đình

Thứ ba, đạo đức có vai trò quan trọng trong việc hình

thành nhân cách và quyết định hành vi của mỗi cá nhântrong lĩnh vực hôn nhân gia đình

Thứ tư, đạo đức là yếu tố giúp cho mối quan hệ giữa các

thành viên trong gia đình gắn bó và tốt đẹp

Nhìn chung, sự tác động giữa chuẩn mực đạo đức và phápluật về hôn nhân và gia đình tạo ra mối quan hệ không thểtách rời giữa hai yếu tố này khi cùng tham gia điều chỉnhcác quan hệ xã hội

Vẫn tồn tại nhiều quan niệm đạo đức đã lỗi thời, lạc hậu

như: quan niệm cha mẹ đặt đâu con ngồi đó trong việc lựachọn học tập, công việc, lựa chọn kết hôn, tư tưởng trọngnam khinh nữ Mặc dù chịu sự tác động của đạo đức và cácquy phạm xã hội khác, nhưng pháp luật có tác động mạnh

mẽ đối với đạo đức Pháp luật có thể loại bỏ các chuẩn mựcđạo đức đã lỗi thời, cải tạo các chuẩn mực đạo đức, gópphần tạo nên những chuẩn mực đạo đức mới, phù hợp hơnvới tiến bộ xã hội

Mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức có ý nghĩa vô cùngquan trọng trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội,đặc biệt trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, một lĩnh vựcđặc thù, chứa đựng rất nhiều các giá trị đạo đức và rất cầnpháp luật tạo khung chuẩn mực để bảo vệ các giá trị đạođức tốt đẹp Trong lĩnh vực này yếu tố đạo đức dường nhưthể hiện rõ nét hơn và ăn sâu vào tiềm thức của mỗi cánhân trong gia đình, ít khi các thành viên trong một giađình sử dụng pháp luật để quản lý nhau mà đa phần dùngcác yếu tố liên quan đến đạo đức và dư luận xã hội, nhưngkhi trong gia đình xảy ra các mâu thuẫn mà các thành viêntrong gia đình không thể giải quyết được, cần sự vào cuộc