Vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của hệ thống pháp luật việt nam

Như vậy, Người tiêu dung trong một số trường hợp chính là khách hàng, người sử dụng hoặc vừa khách hàng vừa người sử dụng Từ những phân tích trên, ta khái quát về khái niệm người tiêu d

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG PHÂN HIỆU TẠI KON TUM

BÁO CÁO THỰC TẬP TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI VẤN ĐỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG CỦA HỆ

THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM

KonTum, tháng 08 năm 2017

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG PHÂN HIỆU TẠI KON TUM

BÁO CÁO THỰC TẬP TỐT NGHIỆP

ĐỀ TÀI VẤN ĐỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG CỦA HỆ

THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN TRẦN TUẤN SƠN

SINH VIÊN THỰC HIỆN LÊ THƯỢNG ĐẠI

LỚP : K713LHV.KT

KonTum, tháng 08 năm 2017

MỤC LỤC

CHƯƠNG I 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG 1

1 SỰ CẦN THIẾT PHẢI BẢO VỆ NGƯỜI TIÊU DÙNG 1

1.1 Khái niệm người tiêu dùng 1

1.2 Vai trò của người tiêu dùng đối với nền kinh tế 2

2 QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG 3

3 BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG 4

3.1 Sự cần thiết phải bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 4

3.2 Hệ thống pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 5

3.2.1 Các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 5

3.2.2 Các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong Bộ luật Hình sự 5

3.2.3 Pháp lệnh giá 6

3.2.4 Luật cạnh tranh 6

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG 7

1 TÌNH HÌNH VI PHẠM QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG Ở NƯỚC TA 7

2 HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VỀ VẤN ĐỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG Ở VIỆT NAM 10

2.1 Thực trạng vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong hệ thống pháp luật Việt Nam 10

2.1.1 Pháp lệnh bảo vệ Người tiêu dùng 10

2.1.2 Nghị định số 55/2008/NĐ-CP 11

2.1.3 Luật cạnh tranh 2004 11

2.1.4 Bộ luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ( 2010) 11

2.1.5 Các văn bản liên quan 13

2.2 Thực trạng việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng khi áp dụng hệ thống pháp luật 13

2.2.1 Về nội dung yêu cầu bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế 13

2.2.2 Về giải quyết khiếu nại, khiếu kiện của người tiêu dùng 14

2.2.3 Về bộ máy bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 14

2.2.4 Về vấn đề nhận thức của người tiêu dùng 15

2.2.5.Doanh nghiệp và đạo đức kinh doanh vì người tiêu dùng 15

2.2.6 Hoạt động của các tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

15

2.3 Đánh giá về hệ thống pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 16

2.4 Một vài ví dụ về quyền lợi người tiêu dùng bị vi phạm 16

CHƯƠNG III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN HỆ THỐNG 18

PHÁP LUẬT TĂNG CƯỜNG BẢO VỆ QUYỀN LỢI 18

NGƯỜI TIÊU DÙNG Ở VIỆT NAM 18

1 HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ NGƯỜI TIÊU DÙNG VÀ TÒA ÁN BẢO VỆ NGƯỜI TIÊU DÙNG 18

2 XÂY DỰNG PHÁP LUẬT TRÁCH NHIỆM SẢN PHẨM 18

3 HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT CẠNH TRANH 19

4 HOÀN THIỆN CÁC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT KHÁC 19

5 TUYÊN TRUYỀN, GIÁO DỤC, NÂNG CAO KHẢ NĂNG TỰ BẢO VỆ CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG 19

6 MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHÁC 20

KẾT LUẬN 21

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

1

CHƯƠNG I

LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG

1 SỰ CẦN THIẾT PHẢI BẢO VỆ NGƯỜI TIÊU DÙNG

1.1 Khái niệm người tiêu dùng

Theo lý thuyết về thang bậc nhu cầu của con người của nhà tâm lý học Abraham Maslow, ông sắp xếp các nhu cầu của con người theo một hệ thống trật tự cấp bậc, trong

đó, các nhu cầu ở mức độ cao hơn muốn xuất hiện thì các nhu cầu ở mức độ thấp hơn phải được thỏa mãn trước Về cơ bản, nhu cầu an toàn, nhu cầu về xã hội, nhu cầu được tôn trọng, và nhu cầu thể hiện mình Người tiêu dùng có thể hiểu đơn giản là một hay nhiều người dùng hay tiêu khoản tiền của mình để mua hàng hóa, dịch vụ nào đó để sử dụng nhằm thỏa mãn đáp ứng nhu cầu của họ

Người tiêu dung là một khái niệm quan trọng và cần thiết trong công tác bảo vệ Người tiêu dùng, mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ có quy định khác nhau về khái niệm Người tiêu dùng Tuy nhiên trong quá trình lập pháp thì nảy sinh một số vướng mắc về Người tiêu dùng hay khách hàng hay người sử dụng

Khách hàng: là người mua hàng hóa, dịch vụ để thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng cá

nhân và cũng có khi người sản xuất khi họ mua sản phẩm để tiếp tục gia công, chế biến trong quá trình sản xuất để tìm ra hàng hóa hoặc là người lưu thông mua hàng hóa để phục vụ cho quá trình thực hiện dịch vụ của mình

Người sử dụng: là người tiêu dùng các tư liệu tiêu dùng để phục vụ các nhu cầu

đời sống; đối với sản xuất, là dùng tư liệu sản xuất, sức lao động trong quá trình sản

xuất Như vậy, người sử dụng có thể tham gia vào cả quá trình sản xuất lẫn quá trình tiêu

dùng

Như vậy, Người tiêu dung trong một số trường hợp chính là khách hàng, người

sử dụng hoặc vừa khách hàng vừa người sử dụng

Từ những phân tích trên, ta khái quát về khái niệm người tiêu dùng theo Khoản 1, Điều 3 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 quy định như sau: Người tiêu dùng là người mua,

sử dụng hàng hóa, dịch vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân, gia đình, tổ chức

Như vậy: Người tiêu dùng là một chủ thể quan trọng trong nền kinh tế, họ tham gia vào hoạt động tiêu dùng, không chỉ nhằm thỏa mãn các nhu cầu về vật chất, tinh thần

mà khi tham gia tiêu dùng họ sẽ tạo nên những quan hệ kinh tế nhất định, sự hình thành ngày càng nhiều các quan hệ kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, và sản xuất lúc nào cũng gắn với tiêu dùng

Thị trường Người tiêu dùng mua hàng hóa, dịch vụ cho tiêu dùng cá nhân, nó là thị trường cuối cùng mà hoạt động kinh tế được tổ chức ra để phục vụ nó Do đó, Người tiêu dùng cũng có thể được hiểu thông qua thuật ngữ người sử dụng cuối cùng Điều này

có nghĩa là họ là những người mua hàng hóa, dịch vụ dưới dạng thành phẩm ở khâu sản xuất cuối cùng, được bán ra trên thị trường nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, sử dụng của bản thân, của gia đình hay phục vụ cho hoạt động của một tổ chức

2

1.2 Vai trò của người tiêu dùng đối với nền kinh tế

Người tiêu dùng là bất kỳ ai, họ tồn tại trong xã hội và tham gia vào nền kinh tế với vai trò là người dẫn dắt nền kinh tế Bởi vậy, Người tiêu dùng có ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế cũng như các mặt văn hóa, chính trị, xã hội của đất nước Hiểu được vai trò của Người tiêu dùng giúp ta điều chỉnh, củng cố và phát triển nền kinh tế của cả quốc gia Người tiêu dùng có những vai trò sau:

- Người tiêu dùng là điều kiện cần và là cơ sở cho sự tồn tại của nền kinh tế Nền kinh tế được tạo ra bởi hoạt động sản xuất, kinh doanh và cung ứng hàng hóa, dịch vụ, cung và cầu tạo ra thị trường, Người tiêu dùng là một tập hợp lớn trong thị trường ấy và

là cơ sở và điều kiện để nền kinh tế có thể tồn tại và phát triển

- Người tiêu dùng là mục tiêu và là động lực của hoạt động sản xuất kinh doanh Người tiêu dùng không chỉ là cơ sở của sự tồn tại một nền kinh tế mà còn là động lực của nền kinh tế đó Hành vi của Người tiêu dùng chịu ảnh hưởng bởi bốn yếu tố: văn hóa, xã hội, cá nhân và tâm lý Do đó việc tìm hiểu hành vi, thái độ và quá trình ra quyết định của Người tiêu dùng là rất quan trọng Hoạt động sản xuất kinh doanh tạo ra hàng hóa, dịch vụ thì cần phải có người tiêu dùng chúng hay mục tiêu mà chúng hướng tới chính là Người tiêu dùng Nhu cầu thỏa mãn cao hơn của Người tiêu dùng sẽ mang lại cho các nhà sản xuất kinh doanh động lực giúp đáp ứng tốt hơn các nhu cầu đó và mang lại lợi nhuận cho chính mình

- Người tiêu dùng góp phần dẫn dắt nền kinh tế phát triển, cũng chính vì Người tiêu dùng là mục tiêu và là động lực của hoạt động sản xuất kinh doanh nên họ chính là

bộ phận dẫn dắt sự phát triển của nền kinh tế Tính dẫn đắt nền kinh tế của Nhười tiêu dung được thể hiện qua tác dụng gợi mở phương hướng thay đổi, phát triển cho hoạt động sản xuất và cung ứng dịch vụ hàng hóa Người tiêu dùng ngày càng đòi hỏi các nhà sản xuất cung ứng hàng hóa dịch vụ phải sáng tạo, tìm tòi nhiều hơn để đáp ứng được nhu cầu của Người tiêu dùng Để thu hút Người tiêu dùng, các nhà sản xuất kinh doanh hàng hóa dịch vụ phải tích cực nghiên cứu phát triển các sản phẩm mới không chỉ thỏa mãn trước những nhu cầu xuất hiện mà còn để Người tiêu dùng hài lòng hơn với nhu cầu hiện tại Nhờ vậy nền kinh tế không ngừng phát triển và đó cũng chính là sự tác động qua lại giữa nhu cầu và sản xuất

Như vậy, Người tiêu dùng có vai trò vô cùng quan trọng trong nền kinh tế, không

có Người tiêu dùng nền kinh tế không thể tồn tại và phát triển Trong chính sách kinh tế

của quốc gia “kích cầu” là một biện pháp mà các chính phủ thường sử dụng khi nền

kinh tế rơi vào tình trạng khủng hoảng bởi vì nó có tác dụng kích thích tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ, giúp lưu thông nền kinh tế và làm cho nền kinh tế sớm thoát khỏi tình trạng trì trệ Đồng thời Người tiêu dùng là một mục tiêu quan trọng trong quá trình hoạch định chiến lược của các doanh nghiệp nói riêng Người tiêu dùng có tác động đến nền kinh tế của một quốc gia thì cũng sẽ tác động ít nhiều đến cả tổng thể xã hội quốc gia đó Việc nghiên cứu về hành vi người tiêu dùng và củng cố hơn nữa vai trò của Người tiêu dùng

là rất quan trọng trong việc giúp các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận, đáp ứng tốt hơn các nhu cầu của Người tiêu dùng, từ đó mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp mình và sự thịnh vượng của nền kinh tế

3

2 QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG

Quyền lợi Người tiêu dùng là một tiền đề cho phát triển nền kinh tế hiện nay mà Việt Nam cũng như các nước trên thế giới quan tâm Bởi quyền lợi Người tiêu dùng là mục tiêu lớn nhất mà một nền kinh tế phát triển mong muốn đạt tới những ý nghĩa và vai trò to lớn đối với người tiêu dùng; các nhà sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ cũng như đối với nền kinh tế xã hội của một quốc gia Một nền kinh tế mà ở đó quyền lợi Người tiêu dùng được quan tâm thì cũng đồng nghĩa với việc nền kinh tế đó đáp ứng những nhu cầu về môi trường, về một sự phát triển bền vững, về độ an toàn về các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ mà nền kinh tế đó tạo ra

Sự quan tâm đến quyền lợi Người tiêu dùng sẽ thúc đẩy sự tiêu thụ các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ, giúp cho nền kinh tế tăng trưởng GDP, thu ngoại tệ từ vốn đầu tư nước ngoài, tạo động lực giúp cho các nhà sản xuất, kinh doanh mở rộng sản xuất, phát triển kinh tế trong nước Hiểu được quyền lợi Người tiêu dùng giúp cho Người tiêu dùng hiểu được những quyền lợi mà mình có thì lúc đó sẽ hướng các nhà sản xuất kinh doanh những mặt hàng cung cấp các dịch vụ có chất lượng cao phù hợp với yêu cầu người tiêu dùng, góp phần hạn chế việc chạy theo lợi nhuận, cạnh tranh không lành mạnh giữa các nhà sản xuất… Ý thức được tầm quan trọng về quyền lợi Người tiêu dùng, pháp luật thế giới cũng như pháp luật Việt Nam đã đưa ra những quy định nhằm bảo vệ quyền lợi Người tiêu dùng hiện nay

Trong Nghị quyết số 39/948 với tên gọi “Các nguyên tắc chỉ đạo để bảo vệ Người tiêu dùng” được đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua ngày 9/5/1985, đã chỉ ra 8 quyền

cơ bản của Người tiêu dùng bao gồm:

- Quyền được thỏa mãn những nhu cầu cơ bản: Con người được tạo ra bởi các yếu tố thể chất, tinh thần và xã hội Các nhu cầu cần thiết để duy trì các yếu tố tạo ra con người gọi là nhu cầu cơ bản hay còn gọi là các nhu cầu để tồn tại và phát triển của con người Quyền được thỏa mãn những nhu cầu cơ bản nghĩa là Người tiêu dùng có quyền có được những hàng hóa, dịch vụ thiết yếu phục vụ cho nhu cầu tối thiểu để con người có thể tồn tại được

- Quyền được an toàn: Nhu cầu về an toàn là nhu cầu được xếp ưu tiên sau nhu cầu cơ bản về thể chất và sinh lý An toàn về tính mạng nghĩa là bảo vệ cho con người tránh được các nguy cơ đe dọa cuộc sống và an toàn về tinh thần là tránh được mọi sự sợ hãi, lo lắng Tiêu dùng là để thỏa mãn nhu cầu nhưng vấn đề an toàn thì nhất thiết cần được đảm bảo Người tiêu dùng được quyền bảo vệ tránh khỏi những hàng hóa dịch vụ

có hại cho thể chất, sức khỏe và tinh thần để Người tiêu dùng có cảm giấc yên tâm về an toàn thân thể, việc làm, gia đình, sức khỏe

- Quyền được thông tin: Đối với Người tiêu dùng nói chung, thông tin về hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ mà họ sử dụng là rất cần thiết Tuy nhiên, không phải lúc nào các nhà sản xuất kinh doanh cũng cung cấp đúng và đầy đủ thông tin, thậm chí đôi khi vì lợi nhuận mà cố tình nói sai lệch về những sản phẩm của mình gây nhầm lẫn trong quá trình lựa chọn hàng hóa của Người tiêu dùng Điều đó vi phạm quyền thông tin của Người tiêu dùng Theo quy định Người tiêu dùng có quyền được cung cấp đầy đủ thông tin xác thực

và tin cậy về chất lượng, giá thành cũng như tính năng sử dụng của hàng hóa đó để từ đó

họ có thể đưa ra quyết định tiêu dùng

4

- Quyền được lựa chọn: Người tiêu dùng có quyền lựa chọn hàng hóa, dịch vụ sao cho phù hợp với nhu cầu và đáp ứng độ thỏa dụng của chính mình Họ được toàn quyền quyết định trong việc có nên tiêu dùng hay không để đảm bảo quyền được thỏa mãn và an toàn

- Quyền được lắng nghe: Người tiêu dùng được quyền lắng nghe bởi các nhà sản xuất kinh doanh và cơ quan chức năng có liên quan Họ được quyền liên hệ, bày tỏ ý kiến với nhà sản xuất kinh doanh về các loại hàng hóa, dịch vụ do họ cung ứng cũng như góp ý với nhà nước, các cơ quan, tổ chức có liên quan đến những vấn đề của họ

- Quyền được bồi thường: Trong trường hợp có những điều không vừa ý, bị thiệt thòi, thiệt hại họ có quyền khiếu nại Nếu những khiếu nại đó là chính xác và hợp lý, Người có quyền được bồi thường những thiệt hại cả vật chất lẫn tinh thần do những vấn

đề đó gây ra

- Quyền được giáo dục về tiêu dùng: Hành vi tiêu dùng là một hành vi phức tạp và

bị chi phối bởi nhiều yếu tố Không phải tiêu dùng nào cũng tốt Người tiêu dùng có quyền hướng dẫn, giáo dục những kiến thức kỹ năng về tiêu dùng Khi kiến thức tiêu dùng được nâng cao Người tiêu dùng có khả năng tự bảo vệ mình tránh khỏi những thiệt thòi không đáng có

- Quyền được có một môi trường lành mạnh và bền vững: Người tiêu dùng nào cũng muốn được sống trong môi trường lành mạnh Các nhà sản xuất kinh doanh không nên vì tối đa hóa lợi nhuận mà làm ảnh hưởng đến môi trường xung quanh

3 BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG

3.1 Sự cần thiết phải bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là một vấn đề đang được chú ý và là trách nhiệm của mọi người, của toàn xã hội Hiệu quả của hoạt động này có được khi có sự tham gia và phối hợp hành động của mọi người, từ người làm công tác quản lý nhà nước đến các doanh nhân, doanh nghiệp, từ các tổ chức bảo vệ quyền lợi Người tiêu dùng đến chính bản thân Người tiêu dùng

Ý nghĩa:

- Trong nền kinh tế thị trường, Người tiêu dùng là đối tượng của người sản xuất

và kinh doanh là động lực phát triển của sản xuất và kinh doanh nói riêng và của toàn bộ nền kinh tế xã hội nói chung

- Bảo vệ quyền lợi Người tiêu dùng là một nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước và các cơ quan quản lý nhà nước, là nhiệm vụ của các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh chân chính Bảo

vệ Người tiêu dùng là một trong những hoạt động nhằm thực hiện một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, đồng thời cũng là duy trì và bồi dưỡng cho một động lực kinh tế quan trọng

- Đảm bảo công bằng cho Người tiêu dùng, củng cố niềm tin cho Người tiêu dùng với hàng hóa, dịch vụ từ đó nâng cao uy tín và là chỗ đứng của doanh nghiệp Khi có niềm tin với sản phẩm của doanh nghiệp, Người tiêu dùng sẽ tiếp tục sử dụng các sản phẩm của doanh nghiệp đó, không những thế các sản phẩm mới của doanh nghiệp cũng giành được nhiều tình cảm của Người tiêu dùng hơn Điều đó có nghĩa là doanh nghiệp

có được ưu thế cạnh tranh hơn

5

- Góp phần quản lý thị trường giúp thị trường hoạt động lành mạnh, công bằng Bảo vệ quyền lợi Người tiêu dùng thực chất là ngăn chặn những hành vi xâm phạm quyền lợi Người tiêu dùng của nhà sản xuất cung ứng hàng hóa dịch vụ

3.2 Hệ thống pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là trách nhiệm của mọi quốc gia và xã hội, pháp luật bảo vệ Người tiêu dùng trước hết là để giúp Người tiêu dùng hiểu rõ được quyền và nghĩa vụ của mình, tiếp đến là các tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh nhận thức đầy đủ vấn đề bảo

vệ quyền lợi Người tiêu dùng Pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo nghĩa chung nhất là các quy tắc xử sự chung do nhà nước ban hành và được đảm bảo thực hiện bằng biện pháp cưỡng chế nhằm điều chỉnh những hành vi xâm hại tới quyền và lợi ích chính đáng của Người tiêu dùng, là cơ sở pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền lợi Người tiêu dùng, chống lại

sự bất bình đẳng trong quan hệ với nhà sản xuất, kinh doanh Tuy nhiên không phải hệ thống pháp luật nào cũng chặt chẽ để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Người tiêu dùng trước hết phải biết tự bảo vệ mình, việc am hiểu và biết luật pháp sẽ giúp Người tiêu dùng biết quyền và nghĩa vụ của mình để chủ động đấu tranh cho những quyền lợi hợp pháp mà mình có Hệ thống pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là lĩnh vực khá phức tạp, bao gồm hệ thống các quy định liên quan đến Người tiêu dùng Ở mỗi nước khác nhau thì hệ thống các quy định

đó lại khác nhau, nhìn chung thì pháp luật bảo vệ Người tiêu dùng ở các quốc gia trên thế giới đều bao gồm các nội dung:

- Bảo vệ các quyền cơ bản của Người tiêu dùng

- Các quy định về hành vi thương mại không công bằng

- Các quy định liên quan tới hợp đồng

- Các quy định về bảo hành sản phẩm

- Các quy định về trách nhiệm sản phẩm

- Cơ chế giải quyết khiếu nại của Người tiêu dùng

- Chế tài xử phạt hành vi vi phạm quyền lợi Người tiêu dùng

Tại Việt Nam quyền lợi người tiêu dùng được bảo vệ trong các văn bản luật:

3.2.1 Các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là một trong những nhiệm vụ của quản lý nhà nước và là trách nhiệm của các đơn vị sản xuất kinh doanh Khi nền kinh tế phát triển thì mức độ tự do hóa thương mại càng gia tăng mà còn gây bất ổn cho xã hội Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010 ra đời đáp ứng được yêu cầu cấp thiết hiện nay để đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng Việt Nam được tôn trọng và bảo vệ, đồng thời góp phần quan trọng trong việc tạo môi trường kinh doanh lành mạnh và sự phát triển bền vững của đất nước

3.2.2 Các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong Bộ luật Hình sự

Bộ Luật Hình sự năm 1999 sửa đổi bổ sung năm 2009 quy định rõ một số tội có ảnh hưởng đến việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong Chương XVI Chế tài hình

sự là chế tài nghiêm khắc nhất buộc công dân của một nước phải thi hành và đảm bảo

6

Việc quy định bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được sự hỗ trợ trong pháp luật hình sự tạo những thuận lợi trong việc tăng cường giáo dục, phòng chống, răn đe các yếu tố cản trở đến sự đi lên của nền kinh tế

3.2.3 Pháp lệnh giá

Pháp lệnh giá được Ủy ban thường vụ Quốc hội thông qua ngày 24/6/2002 Bao gồm những nội dung để góp phàn phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bình ổn giá, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh, của người tiêu dùng và lợi ích của nhà nước

3.2.4 Luật cạnh tranh

Pháp luật cạnh tranh được nhấn mạnh như một công cụ quan trọng trong việc bảo

vệ quyền lợi người tiêu dùng Chính sách cạnh tranh là bộ phận không thể thiếu của nền tảng pháp lý đảm bảo cho nền kinh tế thị trường vận hành trôi chảy Pháp luật cạnh tranh

có nhiệm vụ ngăn ngừa và xử lý những hành vi cạnh tranh trái pháp luật, trái đạo đức, tập quán kinh doanh của các doanh nghiệp

Tóm lại: Từ khi ra đời đến nay, vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã được

quan tâm một cách thích đáng bằng việc ban hành những chế tài chặt chẽ và nghiêm khắc giúp cho việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được thuân lợi hơn mặc dù vậy vẫn còn nhiều khó khăn và hạn chế từ xã hội, từ sự phát triển không ngừng của các nhân tố kinh tế mới làm nảy sinh càng nhiều những hành vi vi phạm mà đôi khi pháp luật chưa kịp điều chỉnh Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và luật an toàn thực phẩm có hiệu lực sẽ ngày càng hoàn thiện thêm về mặt pháp lý về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, giúp cho Người tiêu dùng nói riêng có những quyền lợi chắc chắn, để Người tiêu dùng

an tâm hơn và cho xã hội nói chung môi trường phát triển bền vững khi hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với quyền lợi người tiêu dùng

7

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG

1 TÌNH HÌNH VI PHẠM QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG Ở NƯỚC TA

Hiện nay, ở nước ta tình trạng vi phạm quyền lợi Người tiêu dùng diễn ra ngày càng nghiêm trọng và phổ biến trở thành một trong những vấn đề được đông đảo quần chúng quan tâm

Sự xuất hiện ngày càng nhiều các hành vi cạnh tranh không lành mạnh và hạn chế cạnh tranh gây ảnh hưởng đến quyền lợi Người tiêu dùng Người tiêu dùng bị xâm hại đến quyền lợi qua các hình thức

Có thể nói rằng cho đến nay sự độc quyền về một số mặt hàng chủ yếu vẫn còn nhu việc kinh doanh điện, nước, xăng dầu còn khá đậm nét Luật cạnh tranh đã quy định các hành vi gây hạn chế cạnh tranh chống độc quyền Trong năm qua, mặt hàng xăng dầu gây sự chú ý rất lớn trong cả nước Hiện nay, nước ta có 11 đơn vị đầu mối kinh doanh xăng dầu, nhưng phần lớn khối lượng thuộc về Tổng công ty xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) Năm 2014, giá xăng dầu trong nước đã thay đổi tổng cộng 17 lần tăng, giảm trong đó xăng tăng 5 lần và giảm 12 lần, đánh dấu mức thay đổi kỷ lục của mặt hàng này trong một năm

8

Việc giá xăng dầu tăng nhanh và chậm giảm đã gây ra cho Người tiêu dùng những khoản chi phí không đáng có Khi giá dầu thô trên thế giới tăng cao thì giá xăng trong nước cũng nhảy vọt nhưng khi giá dầu thô giảm mạnh thậm chí thấp hơn mức trước thi cơn sốt giá xăng dầu ở nước ta vẫn cứ ở mức cao Sau nhiều lần giảm giá Người tiêu dùng mới mua được xăng với mức giá trước khi tăng Tuy nhiên, ngay cả mức giá nào thì Người tiêu dùng vẫn chịu thiệt thòi không nhỏ bởi lẽ mức giá này được cho là cao so với giá dầu thô

Khi giá xăng dầu tăng hay giảm sẽ kéo theo giá các mặt hàng khác biến động theo Gắn liền với giá xăng dầu là giá cước vận tải lẽ ra phải bám sát giá xăng, theo quy luật khi giá xăng tăng thì cước phí vận tải tăng, và ngược lại khi giá xăng giảm thì cước phí vận tải giảm Nhưng thực tế khi giá xăng tăng thì cước phí vận tải tăng, nhưng khi giá xăng giảm thì cước phí vận tải lại không giảm Vào thời điểm tháng 7/2014 giá xăng

là 25.640 đồng giá cước vận tải của xe khách gường nằm từ Bình Định vào Thành phố

Hồ Chí Minh là 280.000 Vào tháng 9/2014 giá xăng giảm còn 23.560 đồng nhưng giá cước vận tải xe khách gường nằm từ Bình Định vào Thành phố Hồ Chí Minh vẫn là 280.000 Không chỉ tuyến xe khách từ Bình Định mà hầu hết các nhà xe trên cả nước đề không giảm giá cước có thể các nhà xe không có một văn bản hợp tác chính thức nào,

9

nhưng việc tất cả các nhà xe không giảm giá cước dù cho giá xăng dầu giảm đã đẩy Người tiêu dùng vào tình trạng bị ép giá, và điều đó thể hiện sự thiếu quan tâm đến quyền lợi và lợi ích Người tiêu dùng

Một hiện tượng khiến dư luận xã hội đặc biệt quan tâm đó là tình trạng bán hàng

đa cấp của một số công ty Các công ty này lợi dụng sự cả tin của Người tiêu dùng để kiếm lời một cách bất hợp pháp Những hành vi đó gây thiệt hại về kinh tế cho những người bị lừa gạt mà còn ảnh hưởng tiêu cực tới tình hình xã hội nói chung Bởi lẽ những Người tiêu dùng là nạn nhân của phương thức kinh doanh đa cấp bất chính này chủ yếu

là những người có thu nhập thấp, trình độ hiểu biết còn hạn chế và ngày nay việc bán hàng đa cấp này đang hướng tới Người tiêu dùng sống ở khu vực nông thôn

Bên cạnh đó, các trường hợp nâng giá hàng hóa tùy tiện cũng rất phổ biến Cùng một sản phẩm nhưng mỗi nơi bán với một mức giá khác nhau tùy hứng người bán và người mua thuộc thành phần nào Trong năm 2016, sự tăng giá của các sản phẩm sữa ngoại trước khi thuế thực sự tăng là một ví dụ cho sự tùy tiện trong việc định giá hàng hóa ở Việt Nam

Vấn đề vệ sinh an toàn thực thẩm đang là vấn đề đáng lo ngại của Người tiêu dùng Khi sử dụng hàng hóa, dịch vụ Người tiêu dùng luôn đứng trước nguy cơ sử dụng hàng hóa, dịch vụ thiếu an toàn Đối với hàng hóa, có thể kể đến việc thiếu an toàn của thực phẩm, dược phẩm và mỹ phẩm Nếu như năm 2008 rộ lên việc sử dụng một số chất độc hại trong chế biên thực phẩm như Melamine, 3-MCPD… thì năm 2016 là tình trạng mực khô Trung Quốc làm bằng cao su, rau nhiễm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, hoa quả chín nhờ sử dụng thuốc kích thích chín nhanh xuất sứ từ Trung Quốc, gạo làm bằng nhựa, trứng gà giả, sữa giả… Vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm đang là vấn đề báo động, sức khỏe, tính mạng của Người tiêu dùng đang bị đe dọa một cách nghiêm trọng bởi các loại thực phẩm độc hại mà họ phải nhắm mắt lựa chọn và sử dụng

Vấn đề hàng nhái, hàng kém chất lượng, hàng giả đang trở nên phát triển, len lỏi và trong cuộc sống của Người tiêu dùng Bất cứ mặt hàng nào cũng có thể bị làm nhái, làm giả, song chủ yếu tập trung vào các thương hiệu nổi tiếng như Adidas, Levis, sữa ngoại, bột ngọt, , bia, gạo, thuốc tây… những mặt hàng Trung Quốc gắn mác “made in Việt Nam”, hay vụ việc phát hiện 5.680 bịch hạt nêm giả trong quà tết cho công nhân của công ty Chutex (khu công nghiệp sóng thần 2 thị xã Dĩ An tỉnh Bình Dương), hay việc sản xuất hàng ngàn gói hạt nêm,

mì chính giả từ hàng Trung Quốc…

Thời gian gần đây, giá cả thị trường diễn biến phức tạp Lợi dụng việc một số mặt hàng thiết yếu, như xăng, dầu, điện nước tăng giá thì nhiều loại hàng hóa, dich vụ khác cũng tùy tiện tăng giá ăn theo Xu hướng tăng giá đã gây khó khăn cho cuộc sống của nhiều gia đình, nhất là với những người làm công ăn lương và người lao động nghèo, gây thiệt hại cho Người tiêu dùng

Những vụ việc trên chỉ phản ánh được phần nào thực trạng xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của Người tiêu dùng Quyền lợi của Người tiêu dùng đang bị xâm hại nghiêm trọng không những bị thiệt hại về kinh tế Người tiêu dùng còn có nguy cơ tổn hại sức khỏe do sử dụng các loại thực phẩm cũng như nhiều sản phẩm chế biến chứa độc tố với hàm lương vượt mức cho phép Hành vi vi phạm quyền lợi Người tiêu dùng diễn ra hàng ngày trên nhiều lĩnh vực, nhưng việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của Người tiêu dùng ở nước ta cũng chưa thực sự đáp ứng được nhu cầu thực tiễn Trong nhiều trường hợp do chưa ý thức được đầy đủ quyền