Bài 1 phân tích mối quan hệ giữa chuẩn mực đạo đức và pháp luật về hôn nhân và gia đình

Giữa đạo đức và pháp luật luôn có mối quan hệ qua lại, tác động tương hỗ lẫn nhau. Để nâng cao vai trò và phát triển ý thức đạo đức, ngoài các biện pháp tích cực khác, thì không thể thiếu vai trò của pháp luật. Pháp luật càng chặt chẽ, càng đầy đủ và được thi hành nghiêm chỉnh thì đạo đức càng được đề cao, khả năng điều chỉnh và giáo dục của đạo đức càng được mở rộng và ảnh hưởng một cách toàn diện, tích cực đến mọi hành vi, mọi mối quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với xã hội. Trong đời sống xã hội, pháp luật có vai trò đặc biệt quan trọng. Nó là phương tiện không thể thiếu bảo đảm cho sự tồn tại, vận hành bình thường của xã hội nói chung và của nền đạo đức nói riêng. Pháp luật không chỉ là một công cụ quản lý Nhà nước hữu hiệu, mà còn tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của ý thức đạo đức, làm lành mạnh hoá đời sống xã hội và góp phần bồi đắp nên những giá trị mới.

Phân tích mối quan hệ giữa chuẩn mực đạo đức và

pháp luật về Hôn nhân và gia đình

MỞ BÀI

Giữa đạo đức và pháp luật luôn có mối quan hệ qualại, tác động tương hỗ lẫn nhau Để nâng cao vai trò vàphát triển ý thức đạo đức, ngoài các biện pháp tích cựckhác, thì không thể thiếu vai trò của pháp luật Pháp luậtcàng chặt chẽ, càng đầy đủ và được thi hành nghiêm chỉnhthì đạo đức càng được đề cao, khả năng điều chỉnh và giáodục của đạo đức càng được mở rộng và ảnh hưởng mộtcách toàn diện, tích cực đến mọi hành vi, mọi mối quan hệgiữa con người với con người, giữa con người với xã hội.Trong đời sống xã hội, pháp luật có vai trò đặc biệt quantrọng Nó là phương tiện không thể thiếu bảo đảm cho sựtồn tại, vận hành bình thường của xã hội nói chung và củanền đạo đức nói riêng Pháp luật không chỉ là một công cụquản lý Nhà nước hữu hiệu, mà còn tạo môi trường thuậnlợi cho sự phát triển của ý thức đạo đức, làm lành mạnhhoá đời sống xã hội và góp phần bồi đắp nên những giá trịmới

Xuất phát từ vị trí, vai trò của gia đình, từ quan niệm

triển, Đảng và nhà nước ta luôn dành sự quan tâm lớn tớivấn đề gia đình, đề ra những chủ trương thể chế hóa bằngpháp luật, đường lối, chính sách của Đảng Vậy nên, em xinchọn đề tài về hôn nhân gia đình để đi sâu vào tìm hiểu rõ

hơn vấn đề đó Đề tài em chọn là: “Phân tích mối quan

hệ giữa chuẩn mực đạo đức và pháp luật về Hôn nhân và gia đình”.

3 phạm vi: lương tâm con người, hệ thống phép tắc đạođức và trừng phạt đôi lúc còn được gọi giá trị đạo đức; nógắn với nền văn hoá, tôn giáo, chủ nghĩa nhân văn, triếthọc và những luật lệ của một xã hội về cách đối xử từ hệ

 Chuẩn mực đạo đức

Chuẩn mực đạo đức là hệ thống các quy tắc, yêu cầu, đòihỏi đối với hành vi xã hội của con người, trong đó xác lậpnhững quan điểm, quan niệm chung về công bằng và bấtcông, về cái thiện và cái ác, về lương tâm, danh dự, tráchnhiệm và những phạm trù khác thuộc đời sống đạo đức tinhthần của xã hội

b.Đặc điểm

- Tính giai cấp:

Chuẩn mực đạo đức mang tính giai cấp, thể hiện ở chỗ,

nó được sinh ra nhằm để củng cố, bảo vệ hay phục vụ chocác nhu cầu, lợi ích vật chất, tinh thần của giai cấp nàyhay giai cấp khác trong xã hội

giáo dục truyền miệng, thông qua quá trình xã hội hóa cánhân; được củng cố, tiếp thu và lưu truyền từ đời này sangđời khác, từ thế hệ này sang thế hệ khác Trong xã hội,chuẩn mực đạo đức hình thành rất sớm trong xã hộinguyên thủy khi mà hiện tượng nhà nước chưa xuất hiện.Trong xã hội này, cùng với tập quán, chuẩn mực đạo đức lànhân tố chi phối và điều hành hành vi của con người.

- Chuẩn mực đạo đức được đảm bảo tôn trọng và thựchiện trong thực tế xã hội là nhờ vào hai nhóm các yếu tố

đó là các yếu tố chủ quan và các yếu tố khách quan:

+ Các yếu tố chủ quan là các yếu tố tồn tại, thường

trực trong ý thức, quan điểm của mỗi cá nhân, chi phối

và điều khiển hành vi đạo đức của họ gồm: một là nhữngthói quen, nếp sống trong sinh hoạt hàng ngày của mỗicon người; hai là sự tự nguyện, tự giác của mỗi con ngườitrong việc thực hiện hành vi đạo đức phù hợp với các quytắc của chuẩn mực đạo đức; ba là sức mạnh nội tâm chiphối bởi lương tâm của mỗi người

+ Các yếu tố khách quan là những yếu tố tồn tại bên

ngoài ý thức của mỗi người, nhưng lại luôn giữ vai trò chi

phối, điều chỉnh hành vi đạo đức của họ; hoặc ít nhấtcũng tác động đến việc tuân thủ chuẩn mực đạo đức,gồm: một là ảnh hưởng của các thuần phong mỹ tụctrong xã hội, hành vi hợp đạo đức của những người xungquanh tới ý thức và hành vi đạo dức của mõi cá nhân; hai

là sức mạnh của dư luận trong việc định hướng và điềuchỉnh hành vi đạo đức của con người

2 Pháp luật về Hôn nhân và gia đình

a Khái niệm

 Hôn nhân

Hôn nhân là sự kết hợp của các cá nhân về mặt tìnhcảm, xã hội hoặc tôn giáo một cách hợp pháp Hôn nhân cóthể là kết quả của tình yêu Hôn nhân là một mối quan hệ

cơ bản trong gia đình ở hầu hết xã hội Về mặt xã hội, lễcưới thường là sự kiện đánh dấu sự chính thức của hônnhân Về mặt luật pháp, đó là việc đăng ký kết hôn Hônnhân là một bước ngoặt lớn đánh dấu sự trưởng thành củamỗi người

 Gia đình

Gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau do hônnhân, quan hệ huyết thống hoặc do quan hệ nuôi dưỡng,làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ giữa họ với nhau theoquy định của luật pháp Gia đình là tế bào của xã hội, là cáinôi nuôi dưỡng con người, là môi trường quan trọng hìnhthành và giáo dục nhân cách của mỗi người

 Pháp luật về Hôn nhân và gia đình

Luật Hôn nhân và gia đình là một ngành luật độc lậptrong hệ thống pháp luật Việt Nam bao gồm các quy tắcpháp luật do Nhà nước ban hành nhằm điều chỉnh các quan

hệ gia đình về hôn nhân và tài sản

Chế độ hôn nhân và gia đình là toàn bộ những quy định củapháp luật về kết hôn, li hôn, nghĩa vụ và quyền giữa vợ vàchồng, giữa cha mẹ và con cái, giữa các thành viên kháctrong gia đình, cấp dưỡng, xác định cha, mẹ, co, con nuôi,giám hộ, quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nướcngoài và các vấn đề khác có liên quan đến hôn nhân và giađình

b.Nguyên tắc

- Bảo vệ bà mẹ và trẻ em: Nhà nước xã hội và gia đình cótrách nhiệm bảo vệ phụ nữ, trẻ em, giúp đỡ các bà mẹthực hiện tốt chức năng cao quý của người mẹ

- Cha mẹ có nghĩa vụ nuôi dạy con thành công dân có íchcho xã hội; con có nghĩa vụ kính trọng chăm sóc nuôidưỡng cha mẹ; cháu có nghĩa vụ kính trọng chăm sóc,phụng dưỡng ông bà, các thành viên trong gia đình cónghĩa vụ quan tâm chăm sóc giúp đỡ nhau

- Hôn nhân tự nguyện, tiến bộ, một vợ một chồng bìnhđẳng

- Không phân biệt tôn giáo, dân tộc, quốc tịch: Hôn nhângiữa công dân Việt Nam thuộc các dân tộc, các tôn giáo,giữa người theo tôn giáo với người không theo tôn giáo,giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài được tôntrọng và được pháp luật bảo vệ

- Vợ chồng có nghĩa vụ thực hiện chính dân số và kếhoạch hóa gia đình

- Nhà nước và xã hội không thừa nhận sự phân biệt đối xửgiữa các con, giữa con trai và con giá, con đẻ và connuôi, con trong giá thú và con ngoài giá thú

- Bảo vệ quyền lợi của cha mẹ và các con.

II Phân tích mối quan hệ giữa chuẩn mực đạo

đức và pháp luật về Hôn nhân và gia đình

1 Khái niệm mối quan hệ

Theo quan điểm triết học: mối quan hệ là sự ràng buộc, sựtác động và làm biến đổi lẫn nhau giữa các sự vật, hiệntượng

Mối quan hệ được hiểu là sự tác động qua lại giữa hai (hoặcnhiều hơn hai) đối tượng hoặc hai (hoặc nhiều hơn hai)nhóm đối tượng có liên quan với nhau

2 Mối quan hệ giữa chuẩn mực đạo đức và pháp luật

Đạo đức và pháp luật có mối liên hệ khăng khít với nhau.Pháp luật sẽ bị vi phạm nếu xã hội có môi trường đạo đứctha hóa Ngược lại, pháp luật không nghiêm chỉnh cũngảnh hưởng xấu đến đời sống môi trường đạo đức Pháp luật

và đạo đức là những hiện tượng thuộc kiến trúc thượngtầng do cơ sở hạ tầng quy định Giai cấp thống trị, dựa vàoquyền lực, có nhiều ưu thế để nâng ý chí hay các quanniệm đạo đức của mình thành pháp luật Do đó, pháp luật

luôn là sự phản chiếu đạo đức của giai cấp cầm quyền haynói cách khác là chịu sự tác động của đạo đức Tuy nhiên,

dù muốn hay không, pháp luật pháp luật không thể khôngphản ánh quan điển, lợi ích, ý chí hay quan niệm đạo đứccủa các giai cấp khác nên ở một mức độ nhất định, phápluật được trang bị khả năng thích ứng, khiến nó dường nhưthể hiện ý chí chung của mọi tầng lớp xã hội

Dù chịu sự tác động của đạo đức, nhưng pháp luật vẫn cótác động mạnh mẽ trở lại đạo đức Cụ thể, pháp luật sẽ cảitạo các chuẩn mực đạo đức đã lỗi thời, hoặc loại bỏ chúng

Từ đó, chọn lọc và tạo ra những chuẩn mực đạo đức phùhợp với xã hội và tiến bộ hơn

Pháp luật có mối quan hệ chặt chẽ với đạo dức Đạo đức làtập hợp các quan điểm, quan niệm của con người về cáithiện, cái ác, về sự công bằng và bất công, về nghĩa vụ,danh dự và các phạm trù khác thuộc đời sống tinh thần của

xã hội Các quan điểm, quan niệm này rất khác nhau, đượcquy định bởi các điều kiện của đời sống vật chất xã hội.Trên cơ sở đó, hình thành nên hệ thống ứng xử của conngười Khi đạo đức trở thành niềm tin nội tâm thì nó là nền

tảng để điều khiển hành vi của con người sao cho phù hợpvới đòi hỏi chung của xã hội.

Nhìn chung, chuẩn mực đạo đức và pháp luật tuy khácnhau về phạm vi tác động, cơ chế tác động nhưng đều cóchung mục đích điều tiết, điều chỉnh hành vi con ngườitrong xã hội Mối quan hệ giữa chúng là mối quan hệ tácđộng qua lại, hỗ trợ, bổ sung cho nhau Pháp luật là sự ghinhận các chuẩn mực đạo đức, là công cụ bảo vệ, là phươngtiện hữu hiệu bảo vệ chuẩn mực đạo đức bằng các biệnpháp, chế tài cụ thể Nói cách khác, pháp luật có vai tròquan trọng trong việc duy trì, bảo vệ, phát triển các chuẩnmực đạo đức tiến bộ, phù hợp với xã hội Và ngược lại,chuẩn mực đạo đức là nền tảng tinh thần để thực hiện cácquy định của pháp luật Nhiều quy tắc, yêu cầu của chuẩnmực đao đức được nhà nước sử dụng và nâng lên thànhluật Khi xây dựng và ban hành văn bản pháp luật, nhànước buộc phải tính tới các quy tắc của chuẩn mực đạođức

3 Mối quan hệ giữa chuẩn mực đạo đức và pháp luật về Hôn nhân và gia đình

Đạo đức có tác động mạnh đối với pháp luật, buộc phápluật phải phù hợp với các chuẩn mực đạo đức vốn đượcthừa nhận rộng rãi nếu như pháp luật muốn được chấpnhận và thực sự có hiệu quả khi đi vào cuộc sống, trên cơ

sở đạo đức, pháp luật có những quy định phù hợp với thực

tế Pháp luật với đặc trưng cơ bản là tính bắt buộc chung,

được thực hiện bởi quyền lực nhà nước sẽ có tác động trởlại với đạo đức, những tác động ấy góp phần không nhỏtrong việc bảo vệ và phát huy các giá trị đạo đức truyềnthống tốt đẹp, đồng thời loại bỏ các giá trị đạo đức đã lỗithời, lạc hậu Sự tác động giữa đạo đức và pháp luật tạo ramối quan hệ không thể tách rời giữa hai yếu tố này khicùng tham gia điều chỉnh các quan hệ xã hội

Pháp luật có mối quan hệ chặt chẽ với đạo đức Đạo đức làtập hợp các quan điểm, quan niệm của con người (một giaicấp, một cộng đồng người) về cái thiện và cái ác, về sựcông bằng và bất công, về nghĩa vụ, danh dự và các phạmtrù khác thuộc đời sống tinh thần của xã hội Các quanđiểm, quan niệm này rất khác nhau, được quy định bởinhững điều kiện của đời sống vật chất xã hội; từ đó hình

thành nên một hệ thống các quy tắc ứng xử của con người.Khi đạo đức đã trở thành niểm tin nội tâm thì nó sẽ là cơ sởcho hành vi xã hội của con người Ví dụ khi bé, đứa trẻ luônđược dạy “kính trên, nhường dưới”, “hiếu thảo với ông bà,

ba mẹ, thân thiết với anh chị, nhường nhịn các em nhỏ”; dovậy, tới khi trưởng thành, đứa trẻ đó đã là thanh niên vàcon người này luôn luôn hiếu thảo với ông bà, cha mẹ, chanhòa với anh chị em trong gia đình

Trong xã hội có giai cấp, mỗi giai cấp, tầng lớp xã hội khácnhau đều có quan niệm đạo đức riêng của mình; vì vậy, cácquy phạm đạo đức tồn tại trong xã hội cũng có nhiều loại

và chúng có sự tác động qua lại lẫn nhau Giai cấp thốngtrị, vì nắm quyền lực trong tay, nên có điều kiện và ưu thế

để nâng các quan niệm đạo đức của mình thành pháp luật

Do đó, pháp luật luôn phản ánh đạo đức của giai cấp cầmquyền Ví dụ: Xã hội chủ nô coi việc giết nô lệ là việc riêngcủa chủ nô, đến xã hội phong kiến, việc giết nông nô bị lên

án Đạo đức phong kiến bóp nghẹt cá nhân dưới uy quyềncủa tôn giáo và quý tộc; đạo đức tư sản giải phóng cá nhân,coi trọng nhân cách Tuy nhiên, do có sự tác động qua lại

của nhiều loại đạo đức của các giai cấp khác nhau trong xãhội, nên pháp luật không thể không phản ánh quan điểm,lợi ích của các giai cấp khác nhau đó Trong khi xây dựng

và thực hiện pháp luật, dù muốn hay không, giai cấp cầmquyền buộc phải tính đến yếu tố đạo đức nhằm tạo chopháp luật một khả năng thích ứng, khiến cho nó dường nhưthể hiện ý chí chung của mọi tầng lớp xã hội Có những quyphạm pháp luật, khi đã trở nên phổ biến trong xã hội,thành yếu tố thường trực trong hành vi xã hội của conngười, sẽ trở thành quy phạm đạo đức

Mặc dù chịu sự tác động của chuẩn mực đạo đức và các

quy phạm xã hội khác, nhưng pháp luật về Hôn nhân và gia

đình có tác động mạnh mẽ đối với chuẩn mực đạo đức.Pháp luật về Hôn nhân và gia đình có thể loại bỏ các chuẩnmực đạo đức đã lỗi thời, cải tạo các chuẩn mực đạo đức,góp phần tạo nên những chuẩn mực đạo đức mới, phù hợphơn với tiến bộ xã hội

Ví dụ thời phong kiến Việt Nam, khi một người con gái bỗngnhiên có con mà chưa cưới chồng thì người này sẽ bị cạođầu, bôi vôi, cho trôi sông; nhưng ngày nay thì điều này

không còn do xã hội đã có cái nhìn thoáng hơn, tôn trọnghơn đối với quyết định của những người con gái ấy và phápluật quy định những điều khoản khắt khe về tội xúc phạmdanh dự, nhân phẩm của người khác.

Pháp luật không chỉ là sự ghi nhận các chuẩn mực đạo đức

mà còn là công cụ, phương tiện bảo vệ các chuẩn mực đạođức một cách hữu hiệu bằng các biện pháp, chế tài cụ thể.Pháp luật coa vai trò lớn trong việc duy trì, bảo vệ và pháttriển các quy tắc đạo đức phù hợp, tiến bộ trong xã hội.Chuẩn mực đạo đức là nền tảng tinh thần để thực hiện cácquy định của pháp luật Trong nhiều trường hợp, các cánhân thực hiện hành vi hợp pháp không phải vì họ hiểu cácquy định pháp luật mà họ tuân theo các quy tắc đạo đức,cách đối nhân xử thế trong cuộc sống Nhiều quy tắc , yêucầu của chuẩn mực đạo đức được nhà nước sử dụng vànâng lên thành quy phạm pháp luật Khi xây dựng banhành, nhà nước không thể không tính tới các chuẩn mựcđạo đức

Tóm lại, giữa đạo đức và pháp luật luôn có mối quan hệqua lại, tác động tương hỗ lẫn nhau Để nâng cao vai trò và

phát triển ý thức đạo đức, ngoài các biện pháp tích cựckhác, thì không thể thiếu vai trò của pháp luật và ý thứcpháp quyển Pháp luật càng chặt chẽ, càng đầy đủ và đượcthi hành nghiêm chỉnh thì đạo đức càng được đề cao, khảnăng điều chỉnh và giáo dục của đạo đức càng được mởrộng và ảnh hưởng một cách toàn diện, tích cực đến mọihành vi, mọi mối quan hệ giữa con người với con người,giữa con người với xã hội.

a Tác động của chuẩn mực đạo đức tới pháp luật

về Hôn nhân và gia đình

Đạo đức là nền tảng cơ sở để xây dựng hệ thống phápluật, dựa trên các giá trị đạo đức được cộng đồng thừanhận, pháp luật có những quy định phù hợp với các giá trịđạo đức Những giá trị chuẩn mực đạo đức tốt đẹp của dântộc là tinh thần then chốt của hệ thống pháp luật, trong đótính nhân đạo, nhân văn là cốt lõi của đạo đức, đồng thời

cũng là mục tiêu mà pháp luật hướng tới bởi vì “có pháp

luật nhưng không có đạo đức, không có lương tâm thì sẽ bất chấp pháp luật, xuyên tạc luật, lợi dụng luật” Những

giá trị đạo đức tiến bộ là định hướng trong xây dựng hệ thống

Thứ ba, pháp luật về Hôn nhân và gia đình góp phần quantrọng trong việc xây dựng và phát triển những giá trị chuẩnmực đạo đức mới, tiến bộ, phù hợp với chuẩn mực đạo đức

tốt đẹp của dân tộc, phù hợp với xu thế của thế giới.

Cuối cùng, pháp luật về Hôn nhân và gia đình góp phầnbảo vệ quyền và lợi ích của nhóm yếu thế trong xã hội

c Các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa chuẩn mực đạo đức và pháp luật về Hôn nhân và gia đình

- Yếu tố kinh tế tác động không nhỏ đến mối quan hệgiữa đạo đức và pháp luật

- Yếu tố áp dụng pháp luật ảnh hưởng không nhỏ đến

mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức, khi các cơquan, các cá nhân có thẩm quyền căn cứ vào phápluật ra các quyết định có ảnh hưởng trực tiếp đến cácmối quan hệ trong gia đình

- Yếu tố pháp luật trong đó các quy định của hệ thốngpháp luật nói chung và luật hôn nhân gia đình nóiriêng có ảnh hưởng rất lớn đến mối quan hệ giữa đạođức và pháp luật

- Yếu tố giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp của các

tổ chức hòa giải cơ sở ngày càng có vai trò quan trọng,

là biểu hiện của mối quan hệ giữa pháp luật và đạo