Sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng ở hà tĩnh trong dạy học lịch sử việt nam giai đoạn 1930 – 1975 ( lớp 12 thpt – chương trình chuẩn)

Một số luận án tiến sỹ chuyên nghành cũng tỏ ra đặc biệt chú trọng đến mảng đề tài về sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc, như: Luận án tiến sỹ “Nghiên cứu

959.7 LỜI CẢM ƠN

Sau một quá trình học tập và nghiên cứu, đến nay tôi đã hoàn thành

đề tài “Sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930 – 1975 ( Lớp 12 THPT – chương trình Chuẩn)” Để có được kết quả này tôi xin chân thành cảm ơn các

thầy cô giáo, bạn bè và gia đình…những người đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong quá trình nghiên cứu đề tài

Đặc biệt, với tình cảm chân thành và lòng kính trọng, tôi xin bày tỏ

lòng biết ơn sâu sắc tới PGS TS TRẦN VIẾT THỤ - người đã trực

tiếp, tận tình hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này

Dù rất cố gắng, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong nhận được những góp ý, chỉ dẫn để đề tài được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Nghệ An, tháng 5 năm 2014

Tác giả

LÊ THỊ THU

BẢNG CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG KHÓA LUẬN

THCS Trung học cơ sở

THPT Trung học phổ thông

UBND Ủy ban nhân dân

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 5

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

4 Nhiệm vụ khóa luận 10

5 Phương pháp nghiên cứu 10

6 Bố cục của khóa luận 11

NỘI DUNG 12

CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG TÀI LIỆU DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 12

1.1 Khái niệm “Tài liệu về di tích lịch sử cách mạng” 12

1.2 Phân loại tài liệu về di tích lịch sử cách mạng 13

1.3 Ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông 13

1.3.1 Đối với việc hình thành kiến thức lịch sử cho học sinh (về mặt giáo dưỡng)… 14

1.3.2 Đối với việc giáo dục tư tưởng, tình cảm, thái độ của học sinh (về mặt giáo dục) 17

1.3.3 Đối với việc phát triển kỹ năng của học sinh(về mặt phát triển) 21

1.4 Thực trạng việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử ở các trường THPT tỉnh Hà Tĩnh hiện nay 23

1.4.1 Điều tra thực trạng 23

1.4.2 Một vài nhận xét 29

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ TÀI LIỆU VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG Ở HÀ TĨNH SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1930 – 1975 (LỚP 12 THPT – CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN) 32

2.1 Mục đích, yêu cầu và nội dung kiến thức cơ bản phần Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930 – 1975 (Lớp 12 THPT – chương trình Chuẩn) 32 2.1.1 Mục đích, yêu cầu của khóa trình 32 2.1.2 Nội dung kiến thức cơ bản của khóa trình 34 2.2 Một số tài liệu về di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh sử dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930- 1975 36 2.2.1.Những tài liệu về di tích lịch sử cách mạng có khả năng sử dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930- 1975 ở các trường THPT

Hà Tĩnh 37 2.1.2.Nội dung các di tích lịch sử cách mạng tiêu biểu ở Hà Tĩnh 38

CHƯƠNG 3 : CÁC BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TÀI LIỆU DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG Ở HÀ TĨNH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1930 -1975 (LỚP 12 THPT – CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN) 85

3.1 Yêu cầu đối với việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử ở trường THPT 85 3.1.1 Nội dung tài liệu di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh được lựa chọn phải đảm bảo yêu cầu giáo dục tư tưởng, tình cảm, phát triển nhân cách

và năng lực hoạt động nhận thức cho học sinh 85 3.1.2 Tài liệu di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh được lựa chọn trong dạy học lịch sử dân tộc phải bảo đảm tính Đảng, tính khoa học, cơ bản, điển hình 86 3.1.3 Sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử dân tộc phải xuất phát từ mục đích đổi mới phương pháp dạy học, phải phát huy năng lực nhận thức, phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh 88 3.1.4 Sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử Việt Nam phải phù hợp đặc điểm tâm lý, đối tượng học sinh, đảm bảo tính vừa sức và phù hợp với thực tiễn dạy học( thời lượng tiết

học, điều kiện dạy học, đặc trưng của vùng miền) hiện nay ở trường

THPT 89

3.1.5.Lựa chọn các biện pháp thích hợp khi sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử dân tộc 91

3.2 Một số biện pháp sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930 -1975 (Lớp 12 THPT – chương trình Chuẩn) 92

3.2.1 Trong dạy học bài nội khóa 93

3.2.1.1 Sử dụng tài liệu lịch sử Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử Việt Nam ở bài nghiên cứu kiến thức mới 93

3.2.1.2 Sử dụng tài liệu lịch sử Hà Tĩnh để kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh 100

3.2.1.3 Bài học nội khóa tại di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh 100

3.2.2.Trong các hoạt động ngoại khóa 102

3.2.2.1.Sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh trong việc tổ chức tham quan di tích 102

3.2.2.2 Sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh để kể chuyện lịch sử 105

3.2.2.2 Sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh để nói chuyện lịch sử 106

3.2.2.3 Đọc sách về di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh là hình thức ngoại khóa phổ biến 107

3.3 Thực nghiệm sư phạm 108

3.3.1 Mục đích thực nghiệm 108

3.3.2 Địa bàn và đối tượng thực nghiệm 108

3.3.3 Nội dung thực nghiệm 108

3.3.5 Những kết luận được rút ra từ kết quả thực nghiệm sư phạm 124

KẾT LUẬN 125

TÀI LIỆU THAM KHẢO 128

PHỤ LỤC 131

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Ý nghĩa của việc dạy học lịch sử và thực trạng

Thế kỷ XX là thế kỷ phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và thông tin Trong xu thế toàn cầu hóa, Việt Nam nếu không muốn tụt hậu thì không thể đứng ngoài sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại Do đó, giáo dục – đào tạo được xem là chiến lược lâu dài nhằm phát triển bền vững và đem đến sự phồn thịnh cho mỗi quốc gia, dân tộc Ở nước ta, GD - ĐT được xem là quốc sách hàng đầu nhằm xây dựng nên những con người của một xã hội thông tin

mà trong đó kinh tế tri thức chiếm lĩnh xã hội Muốn thúc đẩy sự nghiệp giáo dục trong việc đào tạo con người Việt Nam mới, xã hội chủ nghĩa, phù hợp yêu cầu của thời đại thì nội dung GD phải toàn diện Không chỉ khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin, khoa học tự nhiên mà còn phải hiểu biết cả văn học nghệ thuật và nhất là về lịch sử dân tộc Bởi vì một dân tộc dù phát triển đến đâu cũng phải trong mình những giá trị vật chất

và tinh thần của cha ông để lại, đó chính là nền móng, cơ sở cho sự phát triển ở hiện tại và trong tương lai Môn lịch sử có nhiều ưu thế trong việc giáo dục thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu mục tiêu của đất nước trong thời kỳ đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Dạy học lịch sử

ở trường phổ thông không chỉ trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về lịch sử thế giới và lịch sử dân tộc qua đó giáo dục cho các em những tư tưởng tình cảm đúng đắn mà còn trên cơ sở đó phát triển toàn diện các em Môn lịch sử “ góp phần hình thành ở học sinh thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương đất nước, truyền thống dân tộc cách mạng, bồi dưỡng các năng lực tư duy, hành động, thái độ, ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội [2; tr.3]

Song thực tế hiện nay, chất lượng dạy học môn lịch sử ở THPT nói chung và lớp 12 nói riêng ngày càng giảm sút, không đạt hiệu quả cao

Về phía giáo viên dạy học lịch sử ở các trường phổ thông chỉ chú ý đến truyền thụ kiến thức lịch sử mà không quan tâm đến nhu cầu tìm hiểu, khám phá của học sinh nên không tạo được hứng thú học tập lịch sử cho học sinh Không chú trọng quan tâm đầu tư vào việc đổi mới PPDHLS một cách đồng bộ và có hiệu quả.Việc sử dụng các nguồn tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc, trong đó có nguồn tài liệu về di tích lịch sử cách mạng còn rất ít được chú trọng Hầu hết chưa xem đây là một nguồn tài liệu quan trọng, cần thiết được sử dụng một cách thường xuyên trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

1.2 Xu thế đổi mới trong dạy học lịch sử

Để thực hiện chức năng, nhiệm vụ môn học, để nâng cao chất lượng môn học, khắc phục tình trạng trên thì điều cần thiết và cấp bách là phải đổi mới phương pháp dạy học theo tinh thần “ phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng cho học sinh năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn

lên ”[14;tr 13]

Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử nhằm nâng cao hiệu quả bài học là việc làm hết sức cần thiết của mỗi người giáo viên bộ môn, góp phần thiết thực vào việc thực hiện các mục tiêu giáo dục của Đảng Quá trình này phải được thực hiện một cách thường xuyên, đồng bộ và tăng cường sử dụng các phương tiện dạy học Trước hết, cần phải thấy rằng đổi mới phương pháp dạy học luôn song hành với việc không ngừng tăng cường và đổi mới các phương tiện dạy - học Một trong những phương tiện quan trọng và có ý nghĩa hàng đầu là các di tích lịch sử trong đó có các di tích lịch sử cách mạng Di tích lịch sử cách mạng là di sản quý báu của dân tộc, là bằng chứng khoa học, trung thực về quá khứ, có ý nghĩa nhiều mặt đối với cuộc sống con người.Trong dạy học lịch sử ở trường THPT, tài liệu di tích lịch sử cách mạng vừa là nguồn sử liệu quý hiếm vừa là một loại phương tiện dạy học hiệu quả Trải qua hàng ngàn năm

dựng nước và giữ nước, với đặc điểm nổi bật và xuyên suốt chiều dài lịch

sử là công cuộc chiến đấu chống giặc ngoại xâm, nước ta có rất nhiều di tích lịch sử, đặc biệt là di tích cách mạng Đây là một lợi thế lớn đối với việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông

Việc sử dụng tài liệu về di tích lịch sử cách mạng trong dạy học lịch

sử ở trường phổ thông là một trong những biện pháp quan trọng góp phần thực hiện công cuộc đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng

bộ môn, đáp ứng mục tiêu giáo dục của Đảng và Nhà nước

1.3 Ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng trong dạy hoc lịch sử

Trong dạy học lịch sử ở trường THPT nói chung, lớp 12 nói riêng, việc tăng cường cho học sinh tiếp xúc, “làm việc” với các nguồn tài liệu ngoài SGK, nhất là tài liệu lịch sử địa phương có ý nghĩa quan trọng: Bổ sung, cụ thể hóa các sự kiện lịch sử, rèn luyện các kỹ năng thực hành bộ môn, tạo thêm hứng thú học tập, bồi dưỡng tư tưỡng, tình cảm tự hào truyền thống quê hương, đất nước cho học sinh

Vấn đề đặt ra ở đây là phải làm sao khôi phục được bức tranh lịch sử sinh động, trung thực trước mắt học sinh, làm thế nào để học sinh có những ấn tượng sâu sắc về bài học lịch sử Việc khai thác và sử dụng các tài liệu di tích lịch sử cách mạng tại địa phương vào dạy học lịch sử ở các trường phổ thông có một vai trò, ý nghĩa to lớn, là một biện pháp thiết thực đổi mới phương pháp dạy học, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học

bộ môn Bởi vì, mỗi di tích gắn với sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử, với quá trình phát triển của lịch sử dân tộc, đó là sự cụ thể hóa lịch sử một cách sống động nhất, nhằm thực hiện chức năng giáo dưỡng, giáo dục và phát triển học sinh, góp phần tích cực trong việc gắn liền nhà trường với đời sống xã hội Bên cạnh đó, việc sử dụng tài liệu về di tích lịch sử Cách mạng vào dạy học lịch sử ở trường phổ thông cũng góp phần quan trọng

vào công tác giữ gìn, tôn tạo và phát huy những di sản quý giá, một yêu cầu cấp bách và cần thiết hiện nay

1.4 Hà Tĩnh là một trong những tỉnh có nhiều di tích lịch sử cách mạng

Hà Tĩnh - Một vùng quê nằm trên dải đất miền trung đầy nắng và gió, thiên nhiên không mấy ưu đãi nhưng lại là nơi “ địa linh nhân kiệt” Trong khó khăn gian khổ những con người nơi đây đã vươn lên tạo dựng được một đời sống vật chất và tinh thần phong phú, đặc biệt là truyền thống đấu tranh chống giặc giữ nước mà tiêu biểu là trong hai cuộc đấu tranh chống Pháp và chống Mỹ Là mảnh đất giàu truyền thống cách mạng, nơi sáng ngời chí khí cách mạng anh hùng của các thế hệ cha anh

Do đó đã để lại cho nhân dân Hà Tĩnh và cả dân tộc Việt Nam biết bao di tích lịch sử cách mạng, mà có thể dùng cụm từ “ địa chỉ đỏ để giáo dục truyền thống cách mạng” để nói về vùng đất này

Mỗi tên đất, tên làng gắn với bao chiến công hiển hách: Ngã ba Nghèn, Ngã ba Đồng Lộc, Xóm Chùa, làng K130… Rồi những chiến sĩ cách mạng kiên trung như đồng chí Trần Phú, Hà Huy Tập, Lý Tự trọng, những cô gái thanh niên xung phong hi sinh ở Ngã ba Đồng Lộc… tất cả

đã làm nên một mảnh đất anh hùng rất đỗi tự hào

Việc sử dụng tài liệu về di tích lịch sử cách mạng trong dạy học lịch

sử ở trường THPT sẽ góp phần vào thực hiện mục tiêu giáo dục của Đảng

Với tất cả những lý do trên, tôi chọn đề tài “ Sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930-1975” (lớp 12 THPT - chương trình chuẩn) làm đề tài khóa luận, trước hết góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở THPT đồng thời làm phong phú thêm lý luận nghiên cứu của bộ môn về việc sử dụng các tài liệu về di tích lịch sử cách mạng

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

2.1 Các công trình nghiên cứu về di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh

Cuốn Lịch sử Hà Tĩnh dạy và học trong trường Trung học ( Phan

Đình Bưởi,2000,NXB Giáo dục)[1] Là tài liệu lịch sử địa phương dùng trong PTTH trong đó có giới thiệu một số di tích lịch sử tiêu biểu của Hà Tĩnh được đưa vào tiết dạy lịch sử địa phương

Cuốn Lịch sử Hà Tĩnh (NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000)[23] Cuốn Danh nhân Hà Tĩnh (Sở Văn hóa Thông tin, 1998)[4]

Địa chí Hà Tĩnh, Ban chấp hành Đảng Bộ, UBND tỉnh Hà Tĩnh, 1996.[6]

Các tác phẩm này đều đã phân tích nguồn gốc, vị trí, ý nghĩa của các

di tích lịch sử tiêu biểu ở Hà Tĩnh mà chương trình lịch sử dân tộc lịch sử địa phương ở trường THPT đã đề cập đến như: Khu đi tích mộ Trần Phú , Đình Đỉnh Lữ, nhà thờ Hà Huy Tập, nhà cụ Mai Kính, miếu Biện Sơn, đền Đô Đài, khu di tích Ngã ba Đồng Lộc… Đây là những tài liệu quý báu có thể sử dụng trong dạy học lịch sử dân tộc và lịch sử đại phương ở trường THPT

SGK lịch sử lớp 12 trường THPT ở nước ta cũng có một số tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ, những đoạn văn về những di tích lịch sử trong nước và thế giới có liên quan tới các sự kiện lịch sử, nghiên cứu nhân vật lịch sử tiêu biểu cần cung cấp cho học sinh

Tóm lại, các tài liệu về lịch sử nêu trên đã đề cập đến nhiều vấn

đề có liên quan đến nội dung của đề tài mà chúng tôi cần tham khảo và sử dụng

2.2 Tài liệu về những biện pháp sử dụng di tích lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử

2.2.1 Tài liệu nước ngoài

Trên thế giới, ngay từ rất sớm các nhà khoa học, quản lý giáo dục đã quan tâm đến công tác ngiên cứu và sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong giảng dạy lịch sử Nhiều trường học ở các nước cũng đã sử dụng tài liệu lịch sử địa phương vào việc giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh

N.G.Đairi trong cuốn “ Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào?” [5]

đã trình bày vấn đề quan trọng của việc dạy học bộ môn theo hướng đổi mới của lý luận dạy học Xô viết cũ Tác giả nhấn mạnh “ tính cụ thể, tính hình ảnh của sự kiện có giá trị lớn lao, bởi vì chúng cho phép hình dung lại quá khứ” [5;tr25] Ông cũng đã chỉ ra rằng thầy giáo bắt buộc phải hiểu rõ những thành tựu của khoa học lịch sử và các khoa học giáo dục, những vấn đề mà khoa học đang giải quyết phải biết tất cả những hiện tượng quan trọng nhất của đời sống chính trị, xã hội và văn hóa…

I F Kharlamốp trong cuốn “Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như thế nào?” [11] khẳng định: “vấn đề sử dụng SGK và tài liệu

học tập…có lịch sử của nó mà theo chúng tôi có những điều bổ ích đáng học hỏi…” bởi vì “…trong quá trình làm việc với SGK và tài liệu học tập,học sinh nắm vững và củng cố kiến thức, dồng thời các em tiếp thu được các kĩ năng, kĩ xảo ”[11; tr.37] Ông cũng khẳng định “tài liệu học tập tự nó đã chứa đựng nhiều yếu tố kích thích, động viên tính ham hiểu biết và tính tích cực tư duy học sinh Đó là tính chất mới lạ của tri thức khoa học, tính sáng tỏ của các sự kiện, tính độc đáo của các kết luận, phong phú, đặc sắc để phát hiện ra các khái niệm đã được hình thành, sự

thâm nhập sâu xa vào bản chất của các hiên tượng ”[tr.88]

Trong giáo trình “ Phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông” [32], A.A.Vaghin cũng đã chỉ rõ: Tài liệu lịch sử (trong đó có tài

liệu lịch sử địa phương) chiếm vị trí quan trọng trong dạy học lịch sử ở

trường phổ thông, lĩnh hội tài liệu ấy là điều kiện cần thiết làm cho học sinh có quan điểm đúng đắn về lịch sử

Tại các hội nghị khoa học về giáo dục lịch sử được tổ chức hàng năm

ở Trung Quốc, các nhà sử học đã đặt nhiều vấn đề liên quan đến phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu lịch sử địa phương, các nguồn sử liệu và phương pháp xử lý nguồn sử liệu

Nhiều nước ở khu vực Đông Nam Á đã được coi trọng việc thực hiện dạy học lịch sử địa phương, không chỉ trong giáo dục mà còn gắn với hoạt động du lịch, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội của từng vùng và

cả quốc gia

2.2.2 Tài liệu trong nước

Quyển “ Sơ thảo phương pháp giảng dạy lịch sử ở trường phổ thông cấp 2, 3” [27] của Lê Khắc Nhãn, Hoàng Triều, Hoàng Trọng Hanh xuất bản năm 1961, ở chương “ Ngoại khóa, thực hành bộ môn lịch sử ” đề cập tới vấn đề giảnh dạy lịch sử địa phương ở trường phổ thông như việc hướng dẫn học sinh thu thập, sưu tầm, ghi chép tài liệu lịch sử địa phương hoặc công tác công ích địa phương…

Trong các giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử” xuất bản 1978

(Tập1), 1980 (Tập 2), đặc biệt cuốn giáo trình xuất bản năm 1992 và tái bản năm 1998, 2000, 2001 do Phan Ngọc Liên và Trần Văn Trị chủ biên

đã nói rõ ý nghĩa quan trọng của tài liệu lịch sử địa phương, loại kiến thức

và hình thức sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Các tác giả đã xem việc nghiên cứu, giảng dạy lịch sử địa phương và sử dụng tài liệu lịch sử địa phương như một nguồn tài liệu thành văn trong dạy học là một trong những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học

Giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử” [20], tập 2, do Phan Ngọc Liên

chủ biên - xuất bản năm 2002, đã dành hẳn chương XV “Các hình thức hoạt động ngoại khóa lịch sử - Công tác lịch sử địa phương và phòng học lịch sử” để trình bày việc sử dụng nguồn tài liệu này Riêng tác giả

Nguyễn Thị Côi đi sâu vào việc hướng dẫn phương pháp sử dụng tài liệu LSĐP (phần II của chương XV, trang 235)

Năm 1995, Nguyễn Cảnh Minh, Phan Ngọc Liên viết giáo trình

“Lịch sử địa phương” [24] cho Đại học Huế Ở tài liệu này, tác giả đã lưu

ý nhiều về sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học nội khóa, các bài lịch sử dân tộc cũng như các bài lịch sử địa phương, hướng dẫn cách biên soạn một bài lịch sử địa phương, cách dạy học một bài lịch sử địa

phương tại thực địa

Các nhà nghiên cứu lý luận và phương pháp dạy học bộ môn, như:

GS Phan Ngọc Liên, GS Nguyễn Thị Côi, PGS Trịnh Đình Tùng, PGS Trần Vĩnh Tường, PGS Nguyễn Công Khanh, PGS Trần Viết Thụ, thông qua nhiều bài viết trên các sách báo, tạp chí nghiên cứu đã đề cập đến nhiều vấn đề và đều thống nhất quan điểm cần thiết đưa lịch sử địa phương và tài liệu lịch sử địa phương vào giảng dạy trong nhà trường phổ thông

Một số luận án tiến sỹ chuyên nghành cũng tỏ ra đặc biệt chú trọng đến mảng đề tài về sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch

sử dân tộc, như: Luận án tiến sỹ “Nghiên cứu việc dạy học lịch sử địa phương ở trường PTTH (qua thực nghiệm ở Bình Định)” [13] của Đặng

Công Lộng, năm 1966; “ Sử dụng di tích lịch sử trong dạy học lịch sử

dân tộc ở trường THCS ” [9] của Hoàng Thanh Hải, 1999; “ Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 –

1975 ở trường THPT Thừa Thiên Huế” [25] của Nguyễn Thành Nhân năm 2007; “Dạy học bài lịch sử dân tộc tại di tích lịch sử, cách mạng cho học sinh THPT” [8] của Hoàng Công Hải …đã khẳng định tính cấp thiết phải đưa tài liệu lịch sử địa phương vào giảng dạy trong nhà trường

Nhiều luận văn thạc sỹ cũng chọn mảng đề tài này để nghiên cứu,

như:“Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam (1919 – 1954) ở trường THPT Đồng Tháp” [30] của Nguyễn Văn

Triển,“Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc (1954 – 1975) ở trường THPT tỉnh Quảng Bình” [7]của Nguyễn Minh Đức,“Sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919-1975 ở trường THPT tỉnh Kon Tum” [29] của Dương Đức Trí, “Sử dụng di tích lịch sử cách mạng địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954 – 1975 ở trường THPT Thành phố Hồ Chí Minh” [26] của Nguyễn Thị Thiên Nga năm 2012… Nhìn chung, các luận

văn, luận án đã nêu bật được tính cấp thiết phải đưa nguồn tài liệu lịch sử địa phương vào giảng dạy trong nhà trường, nhấn mạnh mối quan hệ giữa địa phương với dân tộc, đồng thời cũng đưa ra một số biện pháp, hình thức sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong cả nước cũng như ở từng địa phương

Tất cả các công trình nói trên được chúng tôi tham khảo, kế thừa

để đề xuất các biện pháp sư phạm sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh trong dạy học một giai đoạn lịch sử cụ thể của lịch sử dân tộc

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài khóa luận là các biện pháp sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930-1975 ở trường THPT trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh

- Đề xuất các biện pháp sử dụng tài liệu về các di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930 – 1975, Lịch sử 12 THPT - chương trình Chuẩn ở bài nội khóa và ngoại khóa

4 Nhiệm vụ khóa luận

- Nghiên cứu các tài liệu lý thuyết về Lý luận dạy học và Phương pháp dạy học lịch sử để xác định cơ sở lý luận của đề tài

- Tìm hiểu thực trạng việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử ở các trường THPT tỉnh Hà Tĩnh

- Sưu tầm, tập hợp tài liệu về các di tích lịch sử cách mạng trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh để phục vụ dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930 –

1975 (Lớp 12 THPT, chương trình Chuẩn)

- Đề xuất các biện pháp sử dụng tài liệu về di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930 – 1975 (Lớp 12 THPT, chương trình Chuẩn)

- Thực nghiệm sư phạm để thẩm định hiệu quả của các biện pháp đã

đề xuất Từ đó có cơ sở khẳng định tính khả thi của các luận điểm khoa học do đề tài khóa luận đề xuất, nhằm sử dụng có hiệu quả các tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Sưu tầm, nghiên cứu các tác

phẩm của các nhà sử học, của Hồ Chí Minh bàn về công tác giáo dục ở trường phổ thông Nghiên cứu các công trình của các nhà lý luận khoa học giáo dục, tâm lý học, các chuyên khảo về lịch sử địa phương, lý luận dạy học lịch sử

- Nghiên cứu nội dung lịch sử dân tộc trong SGK lịch sử lớp 12 – THPT, chương trình Chuẩn, nghiên cứu - vận dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương Hà Tĩnh

- Phương pháp điều tra sư phạm: Dự giờ, quan sát, điều tra xã hội học giáo dục để tìm hiểu thực tiễn việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách

mạng địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc giai đoạn 1930 - 1975 ở trường THPT tỉnh Hà Tĩnh

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành thực nghiệm sư phạm một số biện pháp sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương trong dạy học một số bài lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930 - 1975

ở trường THPT Lý Tự Trọng, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh, để từ đó đề xuất một số biện pháp sử dụng tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc giai đoạn 1930 - 1975

6 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chính

của khóa luận được trình bày trong 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

- Chương 2: Một số tài liệu về di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh

sử dụng trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930 – 1975 (Lớp 12 THPT – chương trình Chuẩn)

- Chương 3: Các biện pháp sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng

ở Hà Tĩnh trong dạy học Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930 -1975 (Lớp 12 THPT – chương trình Chuẩn)

NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC

SỬ DỤNG TÀI LIỆU DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG

1.1 Khái niệm “Tài liệu về di tích lịch sử cách mạng”

Trong nhiều di tích lịch sử, di tích cách mạng là loại di tích gắn liền với quá trình đấu tranh cách mạng, với hoạt động của Đảng và lãnh tụ của Đảng Có di tích do người đương thời để lại, cũng có thể do người đời sau xây dựng nhằm tưởng niệm lưu giữ những sự kiện đã qua

Di tích lịch sử cách mạng không phải là một loại hình di tích riêng,

mà là những di tích thuộc loại hình di tích lịch sử hoặc di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật

Đối với di tích lịch sử gồm có loại di tích lưu niệm sự kiện và lưu niệm danh nhân:

- Di tích lưu niệm sự kiện là công trình, địa điểm nơi diễn ra sự kiện lịch sử Căn cứ vào tính chất, giá trị và ý nghĩa của sự kiện lịch sử diễn ra tại địa điểm đó để xếp hạng là di tích cấp tỉnh (thành phố), hoặc di tích quốc gia hay di tích quốc gia đặc biệt quan trọng

- Di tích lưu niệm danh nhân là công trình, địa điểm gắn liền hoặc có

sự liên hệ mặt thiết với quá trình hoạt động, nơi diễn ra sự kiện lịch sử tiêu biểu của nhân vật lịch sử, danh nhân lịch sử như anh hùng dân tộc các nhà hoạt động cách mạng tiêu biểu

Di tích cách mạng là di tích lịch sử phản ánh các sự kiện lịch sử qua các giai đoạn đấu tranh cách mạng của dân tộc ta (tính từ đầu thế kỉ

XX thì phong trào đấu tranh của nhân dân ta mới được gọi là phong trào cách mạng), đặc biệt là từ khi có Đảng lãnh đạo: Di tích Xóm Chùa, Ngã

ba Nghèn…

Những di tích lịch sử ở Hà Tĩnh là những công trình địa điểm gắn với các nhân vật, sự kiện tiêu biểu suốt thời kỳ kháng chiến chống Pháp

và chống Mỹ Nhiều di tích lịch sử là cơ sở bí mật của cách mạng do tổ chức cách mạng lựa chọn ( các đền, chùa, đình ) hoặc do người dân có lòng yêu nước tự nguyện đóng góp

Như vậy, trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, các di tích lịch sử nói chung và di tích lịch sử cách mạng ở địa phương nói riêng

là những bằng chứng về truyền thống lịch sử - văn hóa của quốc gia, dân tộc, của từng địa phương qua nhiều thế hệ, gắn với sự phát triển của xã hội cũng như những bước thăng trầm trong lịch sử khai phá, xây dựng, đấu tranh để giữ gìn và phát huy những thành quả đạt được những giá trị truyền thống để cuối cùng tạo nên bản sắc văn hóa Việt Nam

1.2 Phân loại tài liệu về di tích lịch sử cách mạng

- Tài liệu hiện vật là bản thân di tích là những hiện vật được lưu giữ, trưng bày ở di tích

- Tài liệu tranh ảnh, video, hình vẽ, bản đồ…về di tích đó

- Tài liệu thành văn gồm: tài liệu gốc ( như bằng sắc, bài minh…) ở

di tích và tài liệu nghiên cứu như ( bài báo, sách ) viết về di tích đó

- Tài liệu truyền miệng gồm những câu chuyện lịch sử, ca dao tục ngữ, chuyện kể của các cụ già, các cán bộ lão thành cách mạng… về di tích đó

1.3 Ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông

Bất cứ một môn học nào dù là khoa học tự nhiên hay khoa học xã hội đều có sẵn những khả năng to lớn trong việc khơi dậy hứng thú học tập ở học sinh Nếu như hóa học là một “ bà phù thủy ” có chiếc đũa thần chạm vào những chất này lại biến được chất khác [12; tr.35] hay “ địa lý học dẫn con người đi đến những miền đất xa xôi bí hiểm, từng khu rừng già nhiệt đới có đủ kì hoa dị thảo đến miền băng giá địa cực chỉ có gấu

trắng ” [12; tr.35] thì sử học lại “ đưa con người hiện đại trở về những cái nôi, hang động thời tiền sử, giúp chúng ta hiểu rỏ nguồn cội nòi giống và những bước thăng trầm của dân tộc, quốc gia, những niềm vinh quang và

cả những đắng cay mà đất nước và con người từng trải qua ” [12; 36]

Do đối tượng của lịch sử là những sự kiện, hiện tượng đã xảy ra trong quá khứ mà đặc điểm của môn lịch sử khác với các môn khác là không trực tiếp quan sát và chứng kiến các sự kiện nhân vật,hiện tượng đã xảy ra Vì vậy, việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng tại địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc có tầm quan trọng rất lớn giúp học sinh hình dung bức tranh toàn cảnh của quá khứ

Việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng có ý nghĩa góp phần đổi mới phương pháp dạy học lịch sử hiện nay Tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh, lấy học sinh làm trung tâm nhằm đem lại hiệu quả cao trong dạy học môn lịch sử ở trường THPT

Di tích lịch sử cách mạng là những di sản quý báu của dân tộc mà lịch sử để lại, ngoài ý nghĩa đối với cuộc sống, trong dạy học lịch sử ở THPT việc sử dụng tài liệu về các di tích cách mạng này còn có ý nghĩa lớn về giáo dưỡng, giáo dục và phát triển toàn diện học sinh

1.3.1 Đối với việc hình thành kiến thức lịch sử cho học sinh (về mặt giáo dưỡng)

Quá trình nhận thức lịch sử của học sinh có những đặc điểm riêng Nó không giống với việc nhận thức trong các môn học khác Trước hết nó xuất phát từ đặc điểm hiện thực lịch sử, không lặp lại nguyên xi trong hiện tại mà lịch sử được “ lặp lại trên cơ sở không lặp lại ” Vì vậy trong quá trình dạy học lịch sử sẽ không có những thí nghiệm mô hình diễn tả lại toàn bộ các sự kiện lịch sử như nó đã diễn ra trong quá khứ thì việc nhận thức của học sinh không thể từ cảm giác, tri giác trực tiếp tạo nên biểu tượng cụ thể, mà được xây dựng dựa trên các sự kiện lịch sử

Cho nên sự kiện càng được nhận thức cụ thể, chính xác, phong phú bao nhiêu thì khái niệm, quy luật, bài học lịch sử được hình thành càng chính xác bấy nhiêu

Trong quá trình dạy học lịch sử, do đặc điểm của môn học lịch

sử, không thể trực tiếp tri giác đối tượng, không trực tiếp chứng kiến các

sự kiện lịch sử vì lịch sử là quá khứ, là những việc đã xảy ra Chính vì vậy việc tạo biểu tượng các sự kiện là bước đầu tiên trong quá trình nhận thức lịch sử và có vai trò hết sức quan trọng để học sinh hình dung được các sự kiện, nhân vật với những hình ảnh chân thực cụ thể

Lịch sử địa phương là một bộ phận của lịch sử dân tộc, là biểu hiện cụ thể, sinh động, là hình ảnh thu nhỏ, minh họa cho lịch sử dân tộc

và mối quan hệ mật thiết với lịch sử dân tộc Bất kì một sự kiện nào của lịch sử dân tộc cũng diễn ra trong một thời gian, không gian nhất định, trong đó có những sự kiện lịch sử địa phương trở thành biến cố lịch sử của dân tộc Kiến thức về lịch sử dân tộc được hình thành trên nền tảng hệ thống tri thức lịch sử địa phương đa dạng, đã được tổng hợp, khái quát hóa ở mức độ cao

Mà các di tích lịch sử cách mạng ở địa phương thường gắn với một sự kiện hay nhân vật lịch sử Nó là bằng chứng chân thực, chính xác

và sống động nhất, là phương tiện quan trọng để học sinh khôi phục lại các hình ảnh, sự kiện, nhân vật lịch sử, làm sâu sắc thêm vốn tri thức lịch

sử Vì vậy, việc sử dụng tài liệu về di tích lịch sử cách mạng trong giảng dạy học lịch sử sẽ góp phần cụ thể hóa lịch sử lịch sử dân tộc, vừa làm nổi bật tính riêng lẻ đặc trưng cho lịch sử từng địa phương vừa làm rỏ tính đa dạng, phong phú của lịch sử dân tộc Đó là cơ sở để tạo biểu tượng lịch

sử, góp phần nhất định vào việc khôi phục, tái hiện hình ảnh quá khứ, giúp học sinh dễ hình thành trong đầu óc những biểu tượng chân thực, chính xác, sinh động và vững chắc, giúp cho các em hình thành các thuật ngữ, khái niệm, kết luận khoa học mang tính khách quan

Sử dụng tài liệu về di tích lịch sử cách mạng ở địa phương một cách

cụ thể, phong phú, sinh động thì sẽ tạo nên những xúc cảm thật trong học sinh “ những chất liệu của lịch sử địa phương sẽ làm cho bài học về lịch

sử dân tộc thậm chí cả lịch sử thế giới thêm sống động, cụ thể và chân thực hơn, tạo nên những cảm xúc thật của học sinh hoặc thầy giáo trong một bài học lịch sử ” [28; tr.9] làm cho bài giảng lịch sử của giáo viên trở nên sinh động, phong phú, sâu sắc tạo được sự hấp dẫn, thu hút được sự hứng thú học tập của học sinh, phát huy tính tự giác tích cực học tập của học sinh

Sử dụng tài liệu về di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử Việt Nam góp phần không nhỏ trong việc nâng cao cao chất lượng cung cấp kiến thức lịch sử cho học sinh Thông qua các tài liệu về

di tích lịch sử cách mạng sẽ giúp học sinh có thể hình dung lại các sự kiện, nhân vật lịch sử một cách đầy đủ, chân thực và chính xác nhất Ví

dụ khi dạy về phong trào cách mạng (1930-1931) giáo viên cung cấp hoặc cho học sinh tìm hiểu về di tích lịch sử nhà cụ Mai Kính hay di tích xóm Chùa…từ đó giúp mở rộng và khắc sâu thêm vốn tri thức lịch sử cho học sinh Sử dụng tài liệu về di tích lịch sử của địa phương còn tạo nên một trạng thái tâm lí đặc biệt, giúp học sinh hiểu một cách tự nhiên, sinh động quá khứ lịch sử, khắc sâu kiến thức cơ bản của bài học, giúp cho em nhớ lâu kiến thức, nâng cao hiểu biết lịch sử

Việc đưa tài liệu di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh vào giảng dạy lịch sử dân tộc sẽ tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận thực tế, thực hiện nguyên lý của Đảng ta: “ học phải đi đôi với hành, giáo dục phải kết hợp với lao động, sản xuất, lí luận gắn liền với thực tiễn, nhà trường gắn liền với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội ” giúp việc dạy và học không thoát ly với cuộc sống hiện tại làm cho quá khứ xích lại gần với nhận thức của học sinh, biến những kiến thức sách vở thành những hiểu biết cụ thể, sâu sắc về cuộc sống hiện thực

Như vậy, về mặt lý luận có thể khẳng định việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng ở địa phương trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông có ý nghĩa về mặt giáo dưỡng là:

- Cụ thể hóa những sự kiện, nhân vật lịch sử bằng những tài liệu về những sự vật có thật, bổ sung những điều mà SGK còn chưa đề cập

- Bổ sung, minh họa, khắc sâu thêm tri thức lịch sử dân tộc

- Góp phần hình thành cho các em những biểu tượng lịch sử cụ thể, chính xác, làm cơ sở để xây dựng các khái niệm, quy luật, bài học lịch sử

- Rèn luyện kỹ năng tìm hiểu nghiên cứu về lịch sử nơi địa phương mình sinh sống cho học sinh

1.3.2 Đối với việc giáo dục tư tưởng, tình cảm, thái độ của học sinh ( về mặt giáo dục)

Ngoài việc cung cấp kiến thức, việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng còn góp phần không nhỏ vào việc giáo dục tư tưởng tình cảm, thái độ của học sinh

Trong đời sống xã hội, việc giáo dục thế hệ trẻ thông qua giáo dục lịch sử không chỉ có tác dụng về trí lực mà cả về tư tưởng, đạo đức, thẩm

mỹ So với các bộ môn khác, môn lịch sử có ưu thế rất lớn trong việc giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh Trong giai đoạn hiện nay, do tác động từ mặt trái của nền kinh tế thị trường nên cần phải tăng cường hơn nữa việc giáo dục tư tưởng, đạo đức, hình thành nhân cách và bồi dưỡng niềm tin cho các em trong dạy học lịch sử

Phần lớn các em học sinh đều sinh ra, lớn lên và học tập tại nơi chôn rau cắt rốn của mình cho nên ít nhiều có nhu cầu tìm hiểu những gì đã và đang xảy ra xung quanh mình Ở lứa tuổi này, tình cảm của các em rất gắn bó với những gì gần gũi, thân thiết mà mỗi sự kiện lịch sử ở địa phương đều gắn liền với tên đất, tên người, gần gũi với cuộc sống nơi các

em sinh sống Đặc biệt là những sự kiện lịch sử cách mạng của dân tộc, khi mà đất nước vừa trải qua hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống

Mỹ thì những sự kiện, nhân vật, những tên làng tên đất đang còn rất nóng hổi, học sinh có thể được nghe rất nhiều trong cuộc sống hằng ngày từ những phương tiện thông tin đại chúng, những người xung quanh hay từ chính ông bà, cha mẹ kể lại… Vì vậy, khi đưa tài liệu về di tích lịch sử cách mạng ở địa phương vào trong dạy học lịch sử ở trường THPT sẽ tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc với những tài liệu về các sự kiện liên quan đến mảnh đất, con người cụ thể nơi các em đang sống và học tập sẽ

có tác động to lớn đến tư tưởng tình cảm của học sinh, nuôi dưỡng lòng yêu mến tự hào và biết ơn quê hương mình đặc biệt là về truyền thống đấu tranh cách mạng của các thế hệ cha anh Đó chính là cội nguồn của lòng yêu nước

Trải qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, ông cha ta đã để lại cho các thế hệ kế tiếp biết bao truyền thống tốt đẹp trong đó quý báu và tươi đẹp nhất là truyền thống yêu nước Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam là di sản quý báu trong đời sống tinh thần của nhân dân ta, được hình thành từ rất sớm và được tôi luyện phát triển qua hàng ngàn năm lịch sử Truyền thống tốt đẹp đó đã trở thành bài ca bất tử, trở thành sức mạnh vô biên của dân tộc vượt qua mọi gian nan, thử thách như chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói : “ Dân tộc ta có một lòng nồng nàn yêu nước

Đó là truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay mỗi khi tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả bè lũ bán nước và cướp nước”[16; tr.65] Lòng yêu nước có nguồn gốc từ những tình cảm đơn giản, gần gũi trong một không gian nhỏ hẹp

đó là tình yêu của một người con đối với gia đình, họ tộc, làng xóm, quê hương nơi mình sinh ra và lớn lên…Chính vì vậy, thông qua việc đưa tài liệu về di tích lịch sử cách mạng của địa phương vào giảng dạy “ có vai trò không nhỏ trong giáo dục tư tưởng- chính trị đạo đức cho học sinh, góp phần hình thành lòng yêu nước chân chính kết hợp với tinh thần quốc

tế vô sản cho thế hệ trẻ” [10; tr.41], có thể nói đây là phương tiện giáo dục truyền thống yêu nước hiệu quả nhất

Sử dụng di tích lịch sử cách mạng của Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử Việt Nam góp phần giáo dục cho học sinh đức tính chân, thiện, mĩ Qua việc tìm hiểu các di tích lịch sử cách mạng sẽ bồi dưỡng cho học sinh phẩm chất đức tính tốt đẹp như biết nhớ ơn công lao của các vị anh hùng dân tộc, biết quý trọng những người dân lao động, đoàn kết yêu thương chia sẻ giúp đỡ lẫn nhau trong khó khăn đồng thời qua đó cũng giáo dục cho học sinh những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, những di tích lịch sử cách mạng ngoài thể hiện lòng yêu nước còn là biểu hiện của truyền thống biết ơn những người có công với quê hương đất nước của người Việt Nam Khi đến học tập, tham quan các di tích lịch sử cách mạng, học sinh còn được thưởng ngoạn cái đẹp của di tích, kết hợp hài hòa với thiên nhiên Điều này không những bồi dưỡng cho học sinh về thẩm mỹ mà còn cung cấp những kiến thức về kỹ thuật kiến trúc, tính chất tôn giáo của xã hội có liên quan đến di tích Đồng thời còn trau dồi cho các em ý thức giữ gìn cảnh quan, môi trường

Ngoài ra việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông còn có ý nghĩa giáo dục lòng biết ơn, kính trọng, khâm phục các thế hệ cha anh, những chiến sĩ yêu nước, những người con kiên trung của Đảng… đã hi sinh xương máu vì tổ quốc thân yêu, vì sự nghiệp cách mạng, vì độc lập của dân tộc, tự do của nhân dân

Là thế hệ trẻ hiện nay nhất là các thế hế học sinh phải luôn luôn được giáo dục, học tập đạo lý “ uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ kẻ trông cây” , đó chính là truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta đã có từ xa xưa Qua những đoạn tài liệu cụ thể, sinh động sẽ tạo cảm xúc thực cho học sinh, làm cho học sinh không chỉ hiểu rõ hơn về truyền thống bất khuất của quê hương

mà còn giáo dục cho các em lòng căm thù sâu sắc bọn xâm lược và tay sai Cũng qua đó học sinh sẽ nhận thấy rằng, những thành quả cách mạng

của ngày hôm nay không hề dễ dàng mà phải đánh đổi bằng xương máu của biết bao thế hệ cha anh Như vậy, việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng ở địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc sẽ góp phần xây dựng nền móng vững chắc cho việc hình thành lòng yêu nước, từ đó giáo dục cho học sinh thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng Tài liệu về di tích lịch sử cách mạng là tài liệu cần thiết để cùng với SGK sẽ giúp học sinh có những hình ảnh, biểu tượng sinh động về những sự kiện, con người cụ thể để khơi dậy ở các em những tình cảm đạo đức đúng đắn Chính những tấm gương có tinh thần chiến đấu không khoan nhượng với

kẻ thù trong thời chiến và ý thức vươn lên xây dựng quê hương , đất nước khi hòa bình được lập lại sẽ giáo dục cho các em thái độ đúng đắn, lòng biết ơn kính yêu sâu sắc đối với các thế hệ cha anh- những người đã mang lại cuộc sống tươi đẹp hôm nay, các em biết noi gương nhưng thế

hệ đi trước, có ý thức trách nhiệm với những thành quả cách mạng cả trong quá khứ và cuộc sống hiện tại Từ đó các em sẽ tự hình thành trách nhiệm với bản thân, xác định nghĩa vụ của mình đối với quê hương đất nước, kích thích tinh thần học tập, đoàn kết, ý chí phấn đấu, năng lực vượt khó, tham gia có hiệu quả các hoạt động chính trị, lao động, sản xuất, noi gương, tiếp bước cha anh trong sự nghiệp xây dựng bảo vệ tổ quốc

Qua sử dụng tài liệu về di tích lịch sử cách mạng vào dạy học cũng

sẽ góp phần giáo dục các em lòng kính yêu quần chúng nhân dân, những người sáng tạo ra lịch sử, là động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội Mặt khác, việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng vào dạy học lịch sử cũng sẽ giáo dục cho các em niềm tin vào sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, về chế độ chủ nghĩa xã hội, về con đường cách mạng mà Đảng

và Bác Hồ đã lựa chọn Thông qua việc đưa các tài liệu về di tích lịch sử cách mạng vào giảng dạy sẽ cho học sinh thấy được vai trò to lớn của Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo nhân dân ta đánh thắng hai tên đế

quốc xâm lược hùng mạnh, đưa con tàu cách mạng của dân tộc cập bến vinh quang

Một ý nghĩa giáo dục quan trọng khác của việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử cách mạng ở trường THPT là giáo dục cho học sinh sự quý trọng, ý thức giữ gìn, bảo vệ các di sản lịch

sử văn hóa của cha ông để lại đặc biệt là các di tích lịch sử cách mạng Tình trạng xuống cấp nghiêm trọng của các di tích lịch sử ở nước ta đòi hỏi các ngành, các cấp, mọi người tăng cường ý thức giữ gìn, bảo vệ, tôn tạo, những di sản quý giá của dân tộc Học sinh THPT là một lực lượng đông đảo được trang bị những kiến thức lịch sử, văn hóa nhất định Vận dụng những kiến thức đó để tìm hiểu, nghiên cứu nội dung lịch sử, văn hóa hàm chứa trong mỗi di tích sẽ tạo ra một môi trường tốt nhất để bảo

vệ di tích Chính các em mới là lực lượng đông đảo có tri thức lịch sử, có nhu cầu sử dụng di tích lịch sử cách mạng sẽ là lực lượng bảo vệ, phát huy giá trị của di tích hiệu quả nhất

Trong tình hình hiện nay, khi mà không ít học sinh phổ thông không ham thích tìm hiểu lịch sử dân tộc, không say mê học môn lịch sử thì việc khai thác, sử dụng nguồn tài liệu về di tích lịch sử cách mạng còn tạo cho học sinh sự yêu thích, say mê nghiên cứu, tìm hiểu lịch sử, góp phần thay đổi thái độ của học sinh đối với môn học

1.3.3 Đối với việc phát triển kỹ năng của học sinh(về mặt phát triển)

Tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương dùng trong dạy học lịch sử dân tộc không chỉ có ý nghĩa to lớn trong việc hình thành kiến thức lịch sử, giáo dục tư tưởng tình cảm thái độ cho học sinh mà còn có vai trò quan trọng trong sự phát triển toàn diện của học sinh Nó góp phần rèn luyện kỹ năng phát triển các năng lực tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh

Sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử Việt Nam sẽ góp phần cụ thể hóa nội dung lịch sử dân tộc trong SGK, thông qua tường thuật, miêu tả, tái hiện bức tranh quá khứ một cách

cụ thể sinh động sẽ góp phần làm cho học sinh phát triển về tri giác, quan trọng là óc quan sát: Nhận thấy cái mới, cái đặc điểm chung - riêng giữa lịch sử địa phương với lịch sử dân tộc, đồng thời trí tưởng tượng của học sinh được phát huy Từ đó làm giàu thêm các kỹ năng nhớ và tư duy của học sinh Thông qua tài liệu di tích lịch sử cách mạng ở địa phương sẽ làm minh chứng cho bài học lịch sử dân tộc, góp phần giúp học sinh phát triển trí nhớ: nhớ hình ảnh, nhớ logic Từ chỗ nhớ hình ảnh của di tích lịch sử cách mạng địa phương, học sinh dễ dàng liên tưởng – nhớ đến cái chung của sự kiện, hiện tượng lịch sử trong một khoảng thời gian cụ thể nào đó Bên cạnh đó học sinh còn được phát triển các kỹ năng tư duy: trên

cơ sở phân tích so sánh, liên hệ từ những cái riêng của lịch sử địa phương học sinh sẽ tổng hợp và rút ra được bản chất, quy luật phát triển chung của lịch sử dân tộc giải thích được những “ cái riêng ấy nảy sinh và tồn tại trong hoàn cảnh chung của dân tộc như thế nào, thấy được mối liên hệ biện chứng giữa “ cái chung” và “ cái riêng”

Tài liệu di tích lịch sử cách mạng góp phần rèn luyện cho học sinh thao tác tư duy lịch sử như phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa, trừu tượng hóa… Bên cạnh đó còn giúp hình thành các kỹ năng bộ môn:

Từ biết đến hiểu đến vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học để lĩnh hội kiến thức kỹ năng mới, vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống hiện tại ở địa phương; học sinh bước đầu còn được làm quen với các thao tác nghiên cứu sử học như sưu tầm, đánh giá, phân tích, phân loại, sắp xếp các nguồn tài liệu về di tích lịch sử cách mạng địa phương, sưu tầm các nguồn sử liệu…

Ngoài ra việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng còn phát triển

ở các em năng lực hoạt động thực tiễn như xây dựng các đồ dùng trực

quan phục vụ cho học lịch sử địa phương lịch sử dân tộc ( vẽ bản đồ, sơ đồ…), tham gia vào các hoạt động công ích xã hội có những hành động

cụ thể ,thiết thực bảo vệ các di tích lịch sử cách mạng của địa phương… Tóm lại, ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh vào dạy học lịch sử Việt Nam gồm nhiều mặt Với đặc trưng cụ thể của bộ môn thì việc sử dụng tài liệu tham khảo đặc biệt là nguồn tài liệu gắn với các di tích lịch sử cách mạng của địa phương vào bài giảng góp phần quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng bộ môn…

1.4 Thực trạng việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng trong dạy học lịch sử ở các trường THPT tỉnh Hà Tĩnh hiện nay 1.4.1 Điều tra thực trạng

Để có được những nhận xét khách quan, khoa học về thực tiễn việc

sử dụng tri thức lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc giai đoạn 1930 - 1975 ở trường THPT tỉnh Hà Tĩnh, chúng tôi đã tiến hành điều tra, khảo sát ở trường THPT Lý Tự Trọng, THPT Lê Quý Đôn, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh Đối tượng khảo sát là các giáo viên bộ

môn lịch sử và học sinh lớp 12

- Đối với giáo viên: Chúng tôi đã kết hợp với dự giờ, phỏng vấn, trao đổi và đã xây dựng 10 câu hỏi trắc nghiệm khách quan (xem Phụ lục II) để khảo sát ý kiến của các giáo viên nhằm hiểu rõ thực trạng của việc sử dụng tài liệu lịch sử địa phương ở các trường THPT tỉnh Hà Tĩnh, các câu hỏi tập trung vào những nội dung sau:

+ Nội dung thứ nhất, tìm hiểu nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của việc sử dụng tài liệu lịch sử Hà Tĩnh vào dạy học lịch sử dân tộc

+ Nội dung thứ hai, những quan niệm về tài liệu di tích lịch sử cách mạng và việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc ở trường phổ thông

+ Nội dung thứ ba, tìm hiểu xem tình hình thực tế giáo viên đã sử dụng tài liệu lịch sử Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử dân tộc ở trường THPT như thế nào

+ Nội dung thứ tư, tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn của giáo viên khi sử dụng tài liệu lịch sử Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử dân tộc ở trường THPT

+ Nội dung thứ năm, ý kiến đề xuất của giáo viên về sử dụng tài liệu lịch sử địa phương vào dạy học lịch sử dân tộc ở trường THPT Hà Tĩnh

Dựa trên kết quả điều tra giáo viên, thông qua 11 phiếu điều tra, qua xử lí, chúng tôi nhận thấy:

Ở nội dung thứ nhất, có tới 81,82 % (9/11 phiếu) cho rằng việc

sử dụng tài liệu lịch sử Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử dân tộc (1930 - 1975) là rất cần thiết, 19,18 % (2/11 phiếu) cho rằng cần thiết Phần lớn giáo viên cho biết, tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương nếu được

sử dụng tốt trong dạy học lịch sử dân tộc không những gây hứng thú học tập cho học sinh mà còn giúp các em hiểu sâu hơn về lịch sử dân tộc, tạo điều kiện cho các em tìm tòi, nâng cao hiểu biết của mình về mảnh đất, con người nơi các em sinh ra và lớn lên, cũng như hiểu được mối dây liên

hệ bản chất giữa lịch sử địa phương với lịch sử dân tộc, đồng thời góp phần thực hiện tốt mục tiêu giáo dục và phát triển toàn diện học sinh

Ở nội dung thứ hai, qua khảo sát và thống kê số liệu, chúng tôi nhận thấy có tới 36,36 % (4/11 phiếu) chưa nhận thức đầy đủ về nguồn tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương.Tuy nhiên vẫn có tới 63,64 % (7/11 phiếu)giáo viên chọn phương án tài liệu di tích lịch sử cách mạng gồm tài liệu hiện vật, tài liệu tranh ảnh, sơ đồ, tài liệu thành văn và tài liệu truyền miệng Có tới 90,9 % (10/11 phiếu) nhận thức được tầm quan trọng của việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc

Ở nội dung thứ ba, cả 11 giáo viên khi được hỏi về việc có thường xuyên sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử dân tộc thì đều trả lời “không thường xuyên”, nếu

có thì chỉ thực hiện trong tiết dạy lịch sử địa phương (2 tiết ở học kì II) theo phân phối chương trình, chứ chưa xem sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử dân tộc là việc làm thường xuyên Ngoài ra, trong hoạt động ngoại khóa có chủ đề liên quan đến lịch sử thì cũng rất ít sử dụng đến tài liệu di tích lịch sử cách mạng ở địa phương Về hình thức, giáo viên sử dụng tài liệu về di tích lịch sử cách mạng địa phương chủ yếu nhằm để minh họa cho kiến thức lịch sử dân tộc trong SGK dưới hình thức thông báo Đa số giáo viên chưa xem tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương là nguồn nhận thức, ít chú ý

sử dụng nguồn tài liệu nói trên trong tường thuật, phân tích, giải thích, dùng để đặt câu hỏi nêu vấn đề, tổ chức thảo luận; chưa chú ý đến việc phát huy tính tích cực nhận thức cho học sinh trong quá trình dạy học Rõ ràng giữa nhận thức và thực tế giảng dạy chưa có sự đồng nhất Đây là một trong những nguyên nhân khiến học sinh ít hứng thú đối với việc học lịch sử dân tộc và khó tránh khỏi những lệch lạc trong nhận thức của các

em

Ở nội dung thứ tư, chúng tôi tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn trong việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử dân tộc Về thuận lợi, 100% giáo viên cho rằng nếu sử dụng có hiệu quả sẽ thu hút học sinh vào nhiệm vụ giờ học, tạo được sự hứng thú học tập cho học sinh, các em say mê học tập bộ môn hơn Mặt khác, giáo viên cũng cho rằng tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương có thể sử dụng linh hoạt kết hợp với nhiều nguồn tài liệu tham khảo khác trong dạy học lịch sử, làm cho bài giảng phong phú, lôi cuốn, hấp dẫn hơn

Về khó khăn, đa số giáo viên được hỏi đều cho rằng khó khăn lớn nhất là thiếu nguồn tài liệu về di tích lịch sử cách mạng tham khảo cần thiết có thể vận dụng trong dạy học, trong khi lâu nay giáo viên chưa chú trọng việc sưu tầm và vận dụng nguồn tài liệu nói trên Khi trao đổi trực tiếp, hầu hết giáo viên cho rằng hệ thống tài liệu về di tích lịch sử cách mạng địa phương dùng cho bậc THPT ở Hà Tĩnh chưa được biên soạn, nếu có sử dụng thì chủ yếu là vận dụng tài liệu lịch sử địa phương của bậc THCS do Sở Giáo dục – Đào tạo Hà Tĩnh biên soạn năm 2008, hoặc chỉ là những tài liệu có liên quan đến lịch sử Đảng bộ tỉnh, huyện, các công trình lịch sử địa phương viết về Hà Tĩnh và một số tác phẩm viết

về các di tích lịch sử văn hóa ở Hà Tĩnh… Nhìn chung, hệ thống tài liệu

di tích lịch sử cách mạng địa phương dùng cho dạy học còn quá ít, thậm chí là không có ở thư viện một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh Ngoài ra còn những khó khăn khác, như: thiếu sự quan tâm, hướng dẫn chỉ đạo về phân bố thời gian, nội dung, phương pháp của các cấp quản lí chuyên môn Do đó, việc triển khai nội dung tài liệu lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc còn thiếu đồng bộ, thiếu thống nhất, thiếu

phương pháp hợp lí Vì vậy, trả lời cho câu hỏi “Khi chưa có tài liệu về

di tích lịch sử cách mạng địa phương chính thống dùng trong nhà trường phục vụ cho việc dạy học các tiết lịch sử địa phương theo phân phối chương trình thì thường thời gian tiết đó các Thầy (Cô) làm gì?”, đa số

giáo viên cho rằng sử dụng để ôn tập, tổng kết, dạy bù cho các ngày nghỉ ngoài kế hoạch trong năm, hoặc sử dụng vào các công việc khác của trường, lớp Một số giáo viên có thực hiện, nhưng do thiếu tài liệu cần thiết, thống nhất nên việc dạy các tiết lịch sử địa phương đôi khi vẫn còn tùy tiện, không thực hiện đủ số tiết quy định của chương trình Theo nhận xét của chúng tôi, vấn đề dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT Hà Tĩnh, tuy có đặt ra nhưng chưa được chú trọng đúng mức và hiệu quả dạy học lịch sử đạt được trên thực tế chưa cao

Với nội dung thứ năm, đa số giáo viên đều nhận thấy được tầm quan trọng và ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng

Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử Việt Nam Vì vậy các giáo viên có đề xuất tương đối giống nhau, đó là cần biên soạn nội dung lịch sử địa phương, tăng cường hệ thống tài liệu tham khảo cần thiết cho phù hợp với nội dung, chương trình sách giáo khoa mới, cần mở các lớp tập huấn để thống nhất nguồn tài liệu về di tích lịch sử cách mạng địa phương có thể sử dụng trong dạy học, cần có sự thống nhất chỉ đạo qua các cấp để việc sử dụng tài liệu về di tích lịch sử cách mạng địa phương trong dạy học lịch

sử dân tộc được xem là việc làm thường xuyên, góp phần thực hiện mục tiêu gắn nhà trường với xã hội

- Đối với học sinh: chúng tôi đưa ra 10 câu hỏi (xem Phụ lục I) tập trung vào ba nội dung cơ bản sau:

+ Nội dung thứ nhất: điều tra mức độ hứng thú học tập của học sinh, mức độ sử dụng tài liệu về di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử dân tộc của giáo viên (bài nội khóa)

+ Nội dung thứ hai: điều tra, tìm hiểu mức độ hiểu biết của học sinh về các sự kiện, nhân vật, di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh có liên quan đến lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930 – 1975

+ Nội dung thứ ba: điều tra xem việc nắm các vấn đề lịch sử Hà Tĩnh có giúp các em hiểu sâu sắc lịch sử dân tộc không

Qua xử lí hệ thống phiếu điều tra từ 145 học sinh ở trường THPT Lý Tự Trọng, THPT Lê Quý Đôn, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh, chúng tôi nhận thấy:

Ở nội dung thứ nhất, học sinh khi được hỏi “Em có thích học bộ môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông không?”, có tới 85,5% (với 124/ 145 phiếu) đều có chung câu trả lời “ bình thường ” Học sinh không

tỏ thái độ dứt khoát là “thích” hoặc “không thích” Chỉ một số ít học sinh trả lời “thích” hoặc “rất thích” Cá biệt có một số học sinh trả lời là

“không thích” học tập bộ môn Lịch sử Về vấn đề này chúng tôi đã trao đổi với một số giáo viên ở trường THPT Lý Tự Trọng và Lê Quý Đôn để tìm hiểu và được họ cho biết do xu thế chung đa số phụ huynh không muốn con em mình theo học các ngành khoa học xã hội, họ chủ yếu đầu

tư cho các em theo học các ngành khoa học tự nhiên hoặc là khối chuyên ngoại ngữ nên việc các em chú ý đầu tư cho việc học bộ môn Sử là rất ít Chỉ có trường hợp, các em không học được các môn khoa học tự nhiên nên mới tập trung cho các môn khoa học xã hội Mặt khác, một số giáo viên còn cho biết thêm: có một số ít học sinh thích học môn Sử là do các

em có năng khiếu hoặc có đam mê thật sự đối với bộ môn lịch sử

Với câu hỏi “Em có thích khi giáo viên sử dụng tài liệu về di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử Việt Nam không ?” thì

đa số các em trả lời là “rất thích”, nhưng vẫn còn 33,1% học sinh (48/145 phiếu) trả lời là“bình thường” hoặc “không thích" Qua trao đổi trực tiếp với các em, chúng tôi được biết, các giáo viên có sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh trong dạy học lịch sử Việt Nam Mặt khác, các

em đều cho rằng, nội dung tài liệu không phong phú, cách giảng của giáo viên còn mang nặng tính minh họa, nội dung đưa vào bài giảng lịch sử dân tộc còn dài, làm nặng nề, không hấp dẫn được các em Đồng thời các

em còn cho biết học môn lịch sử là học thuộc lòng bài mà thầy cô cho ghi

ở trên lớp, các em chỉ quan tâm đến tài liệu lịch sử địa phương khi nào giáo viên yêu cầu

Với câu hỏi về việc giáo viên có thường xuyên liên hệ kiến thức về các di tích cách mạng địa phương khi dạy học lịch sử dân tộc hay không, thì có tới 86,9% (126/145 phiếu) học sinh trả lời là “một vài lần”, có 11,7% (17/145 phiếu) học sinh trả lời “chưa lần nào” và có vài em trả lời

là “thường xuyên” Đặc biệt khi chúng tôi đưa ra câu hỏi “Giáo viên có thường xuyên yêu cầu các em tìm hiểu với nguồn tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương hay không?” Với câu hỏi này, đa số học sinh đều

trả lời là “không thường xuyên” Như vậy, chúng tôi nhận thấy phần đông giáo viên giảng dạy lịch sử hiện nay ở các trường THPT ít nhiều đã nhận thức được tầm quan trọng của việc sử dụng tài liệu về di tích lịch sử cách mạng địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc, nhưng chưa xem đây là việc làm thường xuyên, chưa hướng dẫn một cách đầy đủ để các em tiếp cận với nguồn tài liệu lịch sử quan trọng này

Ở nội dung thứ hai, với 5 câu hỏi liên quan đến nhân vật, sự kiện lịch

sử, di tích cách mạng của Hà Tĩnh Qua điều tra cho thấy kết quả thật đáng buồn vì trong 5 câu hỏi mà chúng tôi đưa ra thì chỉ có 17,24% (25/145 phiếu) học sinh trả lời đúng cả 5 câu, phần đa các em chỉ trả lời đúng 3 câu và có nhiều trường hợp các em không chọn phương án nào vì còn lúng túng trong việc lựa chọn phương án đúng cho mình

Nhìn chung, học sinh nhớ rất ít các nhân vật, sự kiện, di tích cách mạng ở Hà Tĩnh có liên quan đến lịch sử Việt Nam Một số em tuy

có nắm được nhưng còn rời rạc thiếu tính bền vững, chưa thấy được mối liên hệ giữa lịch sử địa phương với lịch sử dân tộc, vốn kiến thức của các

em còn nghèo nàn, chính vì thế nên động cơ thái độ và hứng thú của các

em đối với việc học tập của các em chưa đúng đắn

Ở nội dung thứ ba, chúng tôi đưa ra câu hỏi phỏng vấn: muốn

có được tài liệu về di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh khi học bài lịch sử dân tộc thì các em cần phải làm những công việc gì? Với câu hỏi này thì phần lớn các em đều nhận biết được cách thức để có được nguồn tài liệu phục vụ cho việc học tập lịch sử dân tộc Từ kết quả điều tra trên càng chứng tỏ được thái độ và hứng thú học tập của các em đối với bộ môn lịch

sử Điều khá bất ngờ là qua trao đổi với học sinh thì đa số đều cho rằng cần thiết phải sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh để các

em có thể hiểu biết hơn về lịch sử quê hương mình

1.4.2 Một vài nhận xét

Từ thực tế điều tra, qua xử lý số liệu, chúng tôi rút ra một số nhận xét

sau đây:

- Về phía giáo viên :

+ Trong dạy học lịch sử dân tộc, tuy giáo viên có sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng ở Hà Tĩnh nhưng chưa thường xuyên, còn lúng túng trong việc sưu tầm, lựa chọn, sử dụng trong giảng dạy Nếu có sử dụng, giáo viên chỉ thực hiện trong giờ nội khóa và chỉ dừng ở mức độ minh họa chứ chưa xem đó là nguồn nhận thức, làm cho bài giảng thêm nặng nề, thiếu tính hấp dẫn, đôi khi còn làm loãng trọng tâm bài học Mặt khác, đa số giáo viên cũng chưa chú trọng đầu tư thời gian, công sức cho việc sưu tầm, lựa chọn, chưa chú ý việc hướng dẫn học sinh làm việc với nguồn tài liệu về di tích lịch sử cách mạng địa phương phục vụ cho dạy học lịch sử dân tộc một cách có hiệu quả

+ Tài liệu tham khảo dùng cho việc dạy học lịch sử nói chung, dạy học lịch sử địa phương nói riêng còn thiếu, một số giáo viên còn cho rằng

sử dụng tài liệu về di tích lịch sử cách mạng địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc không phải là điều bắt buộc nên đôi khi chỉ dừng ở việc sử dụng SGK, sách hướng dẫn giáo viên Mặt khác do nhận thức chưa đầy

đủ về việc đổi mới phương pháp dạy học ở THPT, nhiều giáo viên cho rằng sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương trong tiết lịch

sử dân tộc là không phù hợp, chỉ nên sử dụng trong các tiết lịch sử địa phương Thời gian chủ yếu của tiết học chỉ nên dành cho việc tổ chức các hoạt động nhận thức cho học sinh thông qua việc phát vấn giữa thầy và trò

+ Sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương trong dạy học lịch sử dân tộc là cần thiết nhằm làm sinh động, phong phú bài giảng, tạo được sự hấp dẫn, thu hút được sự hứng thú học tập, giúp các em hiểu bản chất các sự kiện lịch sử dân tộc, thấy được mối liên hệ gắn bó giữa lịch sử địa phương với lịch sử dân tộc, sử dụng tốt nguồn tài liệu nói trên cũng có tác dụng trong việc phát triển tư duy, năng lực nhận thức độc lập cho các em, góp phần to lớn trong việc bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, tình yêu quê hương, biết trân trọng những giá trị truyền thống của cha ông trong quá khứ

- Về phía học sinh:

+ Nhìn chung, đa số học sinh chưa thực sự hứng thú với việc học tập

bộ môn lịch sử, điều này do nhiều nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan Trong việc sử dụng tài liệu về di tích lịch sử cách mạng địa phương của giáo viên trong dạy học lịch sử dân tộc còn sơ sài, chiếu lệ, thiếu hấp dẫn, tài liệu học tập ít, các em không có điều kiện tiếp cận với nguồn tài liệu ngoài SGK

+ Trong việc học ở nhà, học sinh chỉ thuộc lòng những điều đã được thầy cho ghi chép ở trên lớp, ít được giáo viên hướng dẫn sưu tầm, tìm hiểu di tích lịch sử cách mạng địa phương thông qua hệ thống bài tập, các hoạt động ngoại khóa, nên hiểu biết của các em về lịch sử địa phương còn hạn chế Do đó, học sinh ít nhớ và có biểu tượng đầy đủ về các nhân vật,

sự kiện, di tích lịch sử địa phương có liên quan đến lịch sử dân tộc và tất yếu là học sinh thiếu sự hứng thú động cơ, thái độ học tập lịch sử một cách đúng đắn

Từ thực tế cho chúng ta thấy, việc sử dụng tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương là rất cần thiết trong dạy học lịch sử dân tộc nhằm làm sinh động, phong phú bài giảng, tạo được sự hấp dẫn, thu hút được sự hứng thú học tập, giúp các em hiểu bản chất các sự kiện lịch sử dân tộc, thấy được mối liên hệ gắn bó giữa lịch sử địa phương với lịch sử dân tộc;

sử dụng tốt nguồn tài liệu trên còn có tác dụng trong việc phát triển tư duy, năng lực nhận thức độc lập cho các em; góp phần to lớn trong việc bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, tình yêu quê hương biết trân trọng những giá trị truyền thống của cha ông trong quá khứ Vì vậy chúng ta cần có kế hoạch triển khai đồng bộ, phải có nguồn tài liệu về di tích lịch sử cách mạng Hà Tĩnh đa dạng, phong phú, phải xác định được những nguyên tắc

và phương pháp thích hợp, khoa học, để sử dụng tốt tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương vào bài giảng lịch sử dân tộc ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ TÀI LIỆU VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ CÁCH MẠNG Ở HÀ TĨNH SỬ DỤNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1930 – 1975 (LỚP 12 THPT – CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN) 2.1 Mục đích, yêu cầu và nội dung kiến thức cơ bản phần Lịch

sử Việt Nam giai đoạn 1930 – 1975 (Lớp 12 THPT – chương trình Chuẩn)

2.1.1 Mục đích, yêu cầu của khóa trình

Theo chương trình mới, môn lịch sử thực hiện hai chương trình chuẩn và nâng cao Trên cơ sở hoàn thiện những kiến thức cơ bản đã học ở THCS, môn lịch sử ở trường THPT giúp học sinh đạt trình độ văn hóa phổ thông về lịch sử, hình thành hứng thú và khả năng học tập tốt hơn môn học Trên cơ sở ấy, giúp các em nắm vững hơn thế giới quan khoa học, tăng cường giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, truyền thống Việt Nam, tinh thần quốc tế chân chính, niềm tin vào CNXH; nâng cao hơn các kỹ năng học tập bộ môn, các năng lực tư duy, hành động, có thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội, chuẩn bị tiềm lực cho học sinh tiếp tục học tập ở bậc học cao hơn thuộc các ngành khoa học xã hội, nhân văn Học xong THPT, học sinh cần đạt được những yêu cầu về mặt kiến thức, kỹ năng và tình cảm, thái độ, tư tưởng theo quy định của chương trình, được xây dựng trên quan điểm đảm bảo tính khoa học, tính cơ bản, tính dân tộc và tính thực tiễn

Khóa trình lịch sử dân tộc lớp 12 trang bị cho các em những hiểu biết về kinh tế, chính trị, quân sự, ngoại giao, văn hóa, xã hội, giáo dục… Ngoài ra, nó còn trang bị cho các em tư tưởng thế giới quan khoa học, các kỹ năng, kỹ xảo, thực hành bộ môn… Chính vì vậy, khóa trình lịch sử dân tộc giai đoạn 1930 - 1975 giữ một vị trí hết sức quan trọng trong chương trình lịch sử THPT Việc nghiên cứu giảng dạy học tập lịch

sử Việt Nam có tác dụng to lớn trong giáo dưỡng, giáo dục và phát triển toàn diện cho học sinh

Quán triệt “Mục tiêu của giáo dục là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc” [2;tr 5], các môn học ở bậc phổ thông cũng đã xác định mục tiêu cụ thể của mình để góp phần thực hiện mục tiêu chung của giáo dục

Bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông, với đặc trưng riêng của mình

đã xác định mục tiêu là “ nhằm giúp cho học sinh có những kiến thức cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới; góp phần hình thành ở học sinh thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, truyền thống dân tộc, cách mạng, bồi dưỡng các năng lực tư duy, hành động, thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội” [2; tr 5]

Để đạt được mục tiêu ấy, qua những nội dung chính của khóa trình lịch sử Việt Nam (1930 - 1975), giáo viên cần hình thành cho học sinh những kĩ năng học tập cần thiết, như: nắm được mối liên hệ giữa lịch

sử địa phương, lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, nhận thức vai trò của quần chúng nhân dân và cá nhân trong lịch sử; nêu rõ nguyên nhân và động lực tạo ra các chuyển biến lịch sử, quy luật vận động của lịch sử, xem xét các sự kiện lịch sử trong các quan hệ không gian, thời gian; biết cách làm việc với SGK, các nguồn sử liệu (trong đó có tài liệu di tích lịch sử cách mạng địa phương) Đồng thời phát triển các năng lực nhận thức của học sinh, như: óc quan sát, tri giác, hình dung tưởng tượng, rèn kỹ năng thực hành bộ môn, sưu tầm tài liệu, làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, công tác công ích xã hội Đặc biệt phát triển các thao tác tư duy cần thiết đối với việc học tập lịch sử, như: so sánh, tổng hợp, phân tích, vận dụng kiến thức để đặt vấn

đề, để vận dụng kiến thức đã học vào thực tế đời sống và tiếp thu kiến thức mới Mặt khác, thông qua việc dạy học khóa trình lịch sử nói trên, giáo viên bồi dưỡng cho học sinh tình cảm, tư tưởng, thái độ đúng đắn, như tình yêu quê hương, đất nước, niềm tự hào dân tộc, biết trân trọng quá khứ và truyền thống tốt đẹp của dân tộc, niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, vào CNXH, vào sự thắng lợi trong công cuộc đổi mới; bồi dưỡng những phẩm chất cần thiết cho công dân, như thái độ, trách nhiệm đối với cộng đồng, tôn trọng pháp luật, đoàn kết dân tộc

2.1.2 Nội dung kiến thức cơ bản của khóa trình

Kiến thức cơ bản của khóa trình “Lịch sử Việt Nam giai đoạn

1930 – 1975” (Lớp 12 THPT – chương trình Chuẩn) được trình bày trong

3 chương, 10 bài Nội dung kiến thức cơ bản của các chương là:

Chương 2 “Việt Nam từ năm 1930 đến năm 1945” cung cấp cho

học sinh những kiến thức cơ bản là:

- Hoàn cảnh, diễn biến, ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm của phong trào cách mạng 1930-1931 mà đỉnh cao là Xô Viết Nghệ Tĩnh, phong trào dân chủ 1936-1939

- Sự chuyển hướng đấu tranh của Đảng thể hiện trong Nghị quyết các Hội nghị Trung ương lần thứ VI và lần thứ VIII Nguyên nhân, diễn biễn, ý nghĩa lịch sử của khởi nghĩa Bắc Sơn, Nam Kỳ và binh biến Đô Lương, công cuộc chuẩn bị khởi nghĩa của Đảng sau Hội nghị Trung ương lần thứ VIII

- Hoàn cảnh lịch sử, diễn biến, ý nghĩa lịch sử, nguyên nhân thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám

Chương 3 “Việt Nam từ năm 1945 đến năm 1954” bao gồm những

kiến thức cơ bản sau:

- Những thành tựu của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, Chính phủ trong việc giải quyết khó khăn, xây dựng và bảo vệ chính

quyền cách mạng sau Cách mạng tháng Tám 1945 Chủ trương, sách lược của Đảng, chính phủ ta đối với Tưởng và Pháp

- Những thắng lợi tiêu biểu của quân và dân ta trên các mặt trận quân

sự, chính trị- ngoại giao, kinh tế- tài chính từ ngày kháng chiến toàn quốc bùng nổ đến trước Đông Xuân 1953-1954

- Diễn biến cuộc Tiến công chiến lược Đông Xuân 1953-1954 Diễn biến, kết quả, ý nghĩa của chiến thắng Điện Biên Phủ

- Nội dung cơ bản và ý nghĩa lịch sử của Hiệp định Giơnevơ 1954 về Đông Dương

- Ý nghĩa lịch sử và nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp ( 1945-1954)

Chương 4 “ Việt Nam từ năm 1954 đến năm 1975” giúp học

sinh có được những kiến thức quan trọng sau đây:

- Tình hình nước ta sau Hiệp định Giơnevơ 1954 Những thành

tựu chủ yếu của cách mạng miền Bắc từ 1954 đến 1965 Phong trào đấu tranh của nhân dân miền Nam chống chế độ Mỹ- Diệm từ 1954 đến 1958 Hoàn cảnh lịch sử, diễn biến, kết quả, ý nghĩa của phong trào “ Đồng khởi” Thắng lợi của quân và dân miền Nam trong cuộc chiến đấu chống

“ Chiến tranh đặc biệt” của đế quốc Mĩ(1961-1965)

- Thắng lợi của quân và dân miền Nam trong cuộc chiến đấu chống “Chiến tranh cục bộ” của đế quốc Mĩ Hoàn cảnh lịch sử, diễn biễn, kết quả và ý nghĩa của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy tết Mậu Thân (1968) Thắng lợi của quân và dân miền Bắc trong cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của Mĩ từ năm 1965 đến năm 1968

- Thắng lợi của ba nước Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia trên các mặt trận quân sự, chính trị, ngoại giao chống chiến lược “ Việt Nam hóa chiến tranh ” và “Đông Dương hóa chiến tranh” của đế quốc Mĩ (1969-1973) Miền Bắc vừa chiến đấu chống chiến tranh phá hoại, vừa sản xuất