Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học phổ thông thị xã hoàng mai tỉnh nghệ an

Thực hiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường tiến lên trạng thái mới”[24, tr.43] Theo tác giả Phạm Viết Vượng: “Quản lý trường học là lao động của các cơ quan quả

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Như An

NGHỆ AN - 2016

LỜI CÁM ƠN

Với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tác giả luận văn xin gửi lời cảm ơn tới Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, khoa Giáo dục trường Đại học Vinh, xin cảm ơn Quý thầy, cô giáo đã tham gia quản lý, giảng dạy

và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập

Xin cảm ơn các đồng chí lãnh đạo, chuyên viên Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An; Các đồng chí cán bộ quản lý, tổ trưởng chuyên môn các trường THPT ở Thị xã Hoàng Mai đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi trong việc cung cấp tài liệu, số liệu và đóng góp ý kiến cho quá trình nghiên cứu và thực hiện luận văn

Đặc biệt xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Như An, người hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Xin được gửi lời cảm ơn tới các bạn đồng nghiệp, bạn bè, những người thân đã có sự giúp đỡ, động viên, khích lệ đầy quý báu cả về vật chất cũng như tinh thần để tác giả hoàn thành bản luận văn này

Mặc dù đã rất cố gắng trong quá trình học tập và nghiên cứu, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả kính mong nhận được sự góp ý chân tình của thầy cô giáo và bạn bè đồng nghiệp

Xin chân thành cảm ơn!

Nghệ An, tháng 4 năm 2016

Tác giả

Nguyễn Bá Vinh

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 5

1.1 Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Các nghiên cứu trên thế giới 5

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam 6

1.2 Các khái niệm cơ bản 7

1.2.1 Trường Trung học phổ thông, vị trí, vai trò trường THPT trong hệ thống giáo dục quốc dân 7

1.2.2 Hoạt động dạy học 8

1.2.3 Quản lý nhà trường và quản lý hoạt động dạy học 10

1.2.4 Giải pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học 13

1.3 Hoạt động dạy học ở trường THPT 13

1.3.1 Mục tiêu của hoạt động dạy học ở trường THPT 13

1.3.2 Nội dung hoạt động dạy học ở trường THPT 14

1.3.3 Phương pháp thực hiện hoạt động dạy học ở trường THPT 15

1.4 Nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT 17

1.4.1 Quản lý kế hoạch dạy học của nhà trường 17

1.4.2 Quản lý hoạt động dạy của giáo viên 20

1.4.3 Quản lý hoạt động học của học sinh 26

1.4.4 Quản lý các điều kiện, phương tiện hỗ trợ hoạt động dạy học 29

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌCỞ CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNGTHỊ XÃ HOÀNG MAI, TỈNH NGHỆ AN 34

2.1 Khái quát về giáo dục THPT ở Thị xã Hoàng Mai 34

2.1.1 Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, dân cư và nguồn nhân lực Thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An 34

2.1.2 Tình hình giáo dục các trường THPT Thị xã Hoàng Mai 35

2.1.2.1 Quy mô phát triển trường lớp 35

2.1.3 Thực trạng chất lượng dạy học ở các trường THPT Thị xã Hoàng Mai từ năm học 2013 - 2014 đến học kỳ 1, năm học 2015- 2016 37

2.2 Thực trạng hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở các trường THPT Thị xã

Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An 40

2.2.1 Thực trạng nhận thức của CBQL, GV ở các trường THPT Thị xã Hoàng Mai đối với công tác QL HĐDH 40

2.2.2.Thực trạng công tác chỉ đạo, quản lý việc xây dựng kế hoạch dạy học 41

2.2.3 Thực trạng quản lý hoạt động dạy của đội ngũ giáo viên 43

2.2.4 Thực trạng hiệu quả quản lý hoạt động học tập của học sinh 51

2.2.5 Thực trạng quản lý các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học 54

2.3 Đánh giá chung về hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở các trường THPT Thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An 60

2.3.1 Ưu điểm 60

2.3.2 Hạn chế 61

2.3.3 Nguyên nhân của những hạn chế 61

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THPT THỊ XÃ HOÀN MAI, TỈNH NGHỆ AN 64

3.1 Các nguyên tắc đề xuất giải pháp 64

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 64

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học, đồng bộ 64

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi, hiệu quả 64

3.2 Một số giải pháp nâng cao quản lý hoạt động dạy học ở các trường THPT Thị xã Hoàng Mai, Tỉnh Nghệ An 65

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên trường THPT về vai trò, vị trí của hoạt động dạy học 65

3.2.2 Tăng cường quản lý hoạt động chuyên môn của GV 66

3.2.3 Tăng cường quản lý hoạt động học tập của HS 75

3.2.4 Tăng cường các điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học 79

3.3 Mối quan hệ giữa các giải pháp 91

3.4 Khảo sát sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp được đề xuất 92

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 94

TÀI LIỆU THAM KHẢO 96

Bảng 2.1: Số học sinh Các trường THPT thị xã Hoàng Mai trong 3 năm gần

Bảng 2.4: Tỷ lệ học sinh trúng tuyển vào các trường Đại học - Cao đẳng 38

Bảng 2.5: Chất lượng giáo dục toàn diện của học sinh THPT Thị xã Hoàng

Mai 39

Bảng 2.6: Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp ở các trường THPT Thị xã Hoàng Mai 39

Bảng 2.7: Số lượng học sinh giỏi cấp tỉnh hàng năm của các trường THPTThị

xã Hoàng Mai 39

Bảng 2.8: Khảo sát nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên các trường THPT 41

về những yếu tố cần thiết trong việc QL HĐDH 41

Bảng 2.9 Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động xây dựng kế hoạch 42

Bảng 2.10: Thực trạng quản lý hoạt động dạy của đội ngũ giáo viên 43

Bảng 2.11: Thực trạng quản lý việc thực hiện chương trình của giáo viên 44

Bảng 2.12: Thực trạng quản lý việc soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp của GV 45

Bảng 2.13 Thực trạng quản lý việc lên lớp, sử dụng TBDH, THTN của các

trường THPT Thị xã Hoàng Mai 47

Bảng 2.14: Thực trạng quản lý hoạt động đổi mới PPDH và đánh giá giờ dạy

của giáo viên 48

Bảng 2.15 Thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

của học sinh 49

Bảng 2.16: Thực trạng quản lý thực hiện nề nếp hồ sơ chuyên môn của GV 51

Bảng 2.17 Thực trạng quản lý nề nếp kỷ cương trong học tập của HS 52

Bảng 2.19: Thực trạng quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn 55 Bảng 2.20: Thực trạng bố trí ,sử dụng đội ngũ giáo viên ở các trường THPT57 Thị xã Hoàng Mai 57 Bảng 2.21: Thực trạng quản lý Tài sản - tài chính ở các trường THPT Thị xã Hoàng Mai 58 Bảng 2.22: Thực trạng quản lý công tác thi đua khen thưởng ở các trường THPT Thị xã Hoàng Mai 59 Bảng 3.1: Tổng hợp đánh giá về sự cần thiết và tính khả thicủa các giải pháp 92

Viết tắt Viết đầy đủ

GDNGLL Giáo dục ngoài giờ lên lớp

TTCM Tổ trưởng chuyên môn

MỞ ĐẦU

Nghị quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng cộng sản Việt Nam đã khẳng định mục tiêu tổng quát của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2010- 2020 là: “Phấn đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại; chính trị - xã hội ổn định, dân chủ, kỷ cương, đồng thuận; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được nâng lên rõ rệt; độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ được giữ vững; vị thế Việt Nam trên trường quốc tế được nâng lên; tạo tiền đề vững chắc để phát triển cao hơn trong giai đoạn sau”

Để đạt được mục tiêu đó, sự nghiệp Giáo dục - Đào tạo đóng vai trò quan trọng Phát triển Giáo dục và Đào tạo là chìa khóa để phát huy nguồn nhân lực - yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh, bền vững Chính vì thế Đảng

và Nhà nước ta đã xác định: “Phát triển Giáo dục phải thực sự là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân” Trong điều kiện các ngành khoa học và công nghệ phát triển như vũ bão ngày nay, đặc biệt các ngành Công nghệ Sinh học, Tin học đã làm cho thế giới thay đổi từng giờ, từng ngày Vì vậy Nghị quyết 29 Hội nghị TW 8 Ban Chấp hành Trung

ương Đảng Cộng sản Việt Nam (khóa XI) về: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”

đã nêu rõ: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ

sự lãnh đạo của Đảng, sự quan tâm của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục và đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội

và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học” [1,tr 2]

Điều này đặt ra cho cả hệ thống giáo dục quốc dân một trọng trách trong việc nâng cao chất lượng giáo dục mà trong đó hoạt động dạy học trong các nhà trường, các cơ sở giáo dục có vai trò quyết định

Đối với các trường THPT việc nâng cao chất lượng dạy học là nhiệm

vụ quan trọng nhất, cũng là nhiệm vụ cơ bản đầu tiên của các nhà trường, đây chính là điều kiện quyết định để nhà trường tồn tại, phát triển và cũng là

“thương hiệu” của nhà trường đó đối với địa phương Trong việc nâng cao chất lượng dạy học THPT, vai trò của đội ngũ cán bộ quản lý là vô cùng quan trọng, góp phần không nhỏ làm nên thành công của sự nghiệp lớn này Thực chất của công tác quản lý nhà trường là quản lý hoạt động dạy học, công việc này được tiến hành thường xuyên, liên tục qua từng giờ dạy học, qua các học

kỳ và từng năm học, đây là điều kiện tất yếu để nhà trường đáp ứng yêu cầu của mục tiêu giáo dục là: “Nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực và bồi dưỡng nhân tài”

Trong những năm qua, hoạt động quản lý dạy học trong các trường THPT đang ngày càng được sự quan tâm đầu tư của Đảng, Nhà nước và của toàn ngành Giáo dục Thiết nghĩ, để hoạt động này đạt hiệu quả cao nhất, mỗi cán bộ quản lý càng cần phải có những biện pháp quản lý, điều hành thực sự khoa học và hợp lý

Trong những năm gần đây, công tác quản lý hoạt động dạy học các trường THPT ở Thị xã Hoàng Mai tuy có sự cải tiến, chất lượng dạy học được nâng cao, vì vậy đã có nhiều kết quả đáng ghi nhận Tuy nhiên, qua khảo sát hoạt động quản lý giáo dục ở các trường PTHT trên địa bàn Thị xã Hoàng Mai, chúng tôi thấy rằng các biện pháp quản lý nhiều khi còn chưa đạt hiệu quả cao Điều đó đã phần nào ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục đào tạo ở các trường THPT tại đây

Đồng thời, trước những yêu cầu mới của xã hội trong việc đào tạo nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng nền kinh tế tri thức, tôi thấy cần phải có những giải pháp tốt hơn, hiệu quả hơn trong quản lý hoạt động dạy học để đưa chất lượng giáo dục của các nhà

trường ngày càng cao hơn góp phần vào sự đổi mới, phát triển Giáo dục - Đào tạo nước nhà

Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Giải pháp nâng cao hiệu quả quản

lý hoạt động dạy học ở các trường trung học phổ thông Thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An” để nghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở các trường THPT Thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lý hoạt động dạy học ở các

trường THPT

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt

động dạy học ở các trường THPT Thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An

4 Giả thuyết khoa học: Có thể nâng cao chất lượng quản lý dạy học các

trường THPT Thị xã Hoàng Mai nếu thực hiện hợp lý và đồng bộ các giải

pháp quản lý có tính khoa học và khả thi

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở các trường THPT

- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở các trường THPT Thị xã Hoàng Mai

- Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục các trường THPT Thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Phương pháp phân tích-

tổng hợp; phân loại- hệ thống hóa các tài liệu có liên quan để xây dựng cơ sở

lý luận của đề tài

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Nhằm xây dựng cơ sở

thực tiễn của đề tài Cụ thể:

- Quan sát

- Tổng kết kinh nghiệm giáo dục

- Điều tra bằng phiếu hỏi

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

6.3 Phương pháp thống kê toán học: Để xử lý các số liệu thu thập được

thông qua các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn được bố trí trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT

Chương 2: Thực trạng hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở các trường THPT Thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở các trường THPT Thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Sơ lược lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu trên thế giới

Để đáp ứng nhu cầu phát triển của quốc gia, nhiệm vụ nâng cao chất

lượng dạy học trong nhà trường nói chung và nhà trường phổ thông nói riêng

từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm hàng đầu của các nước trên thế giới trong

đó có Việt Nam

Ngay từ thời cổ đại, tư tưởng về dạy học và quản lý dạy học đã được

thể hiện trong những quan điểm của nhiều nhà triết học - giáo dục nổi tiếng ở

cả phương Đông lẫn phương Tây Đức Khổng Tử (551- 479 TCN) đã giúp

học trò phát triển bằng cách khuyến khích sở trường và phê bình sở đoản,

phương châm chính của dạy học là khải phát (gợi mở) Socrates (469 - 399

TCN) đã đề xuất thực hiện phương pháp dạy học và được sử dụng cho đến

ngày nay J.A.Komenxki (1592-1670) đã phân tích các hiện tượng trong tự

nhiên và hiện thực để đưa ra các biện pháp dạy học buộc học sinh phải tìm

tòi, suy nghĩ để nắm được bản chất của sự vật hiện tượng J.J.Rousseau

(1717-1778) chủ trương giáo dục trẻ em một cách tự nhiên và người học sẽ tự

khám phá tích luỹ kiến thức thông qua chính hoạt động của mình

Nhiều nhà giáo dục tiêu biểu xuất hiện khoảng cuối thế kỷ XIX, đầu thế

kỷ XX như John Dewey (1859-1952), A.Macarenco (1888-1938), Jean Piaget

(1896-1980),… cũng có quan điểm hướng đến sự tích cực hóa hoạt động nhận

thức của người học

Vào nửa đầu thế kỷ XX, T.Makiguchi (Nhật Bản) đã nêu lên quá trình

phát triển của giáo dục tương ứng với nó là sự thay đổi vai trò của người thầy

trong quá trình giáo dục, dạy học Dạy học phải hướng vào người học, dạy

học tích cực, biến quá trình dạy học thành quá trình tự học Xu thế dạy học

hiện nay hoàn toàn phù hợp với tư tưởng này

Trong những thập kỷ gần đây ở Liên xô (cũ) đã có một số công trình nghiên cứu hệ thống các vấn đề về PPDH mà tiêu biểu là công trình của các nhà khoa học: V.V.Davưdop, N.A.Menchinskaia, M.N.Statkin, I.Ia.Lecne, trong đó việc công nghệ hóa quá trình dạy học của Giáo sư Viện sĩ V.V.Davưdop đã được tổ chức vận dụng tại Việt Nam

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam

Ở Việt Nam, trước hết phải nói đến tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh

về quản lý giáo dục (QLGD) và dạy học Qua việc vận dụng sáng tạo Triết học Mác - Lê nin và kế thừa tinh hoa của các tư tưởng giáo dục tiên tiến, Người đã để lại cho nền giáo dục cách mạng Việt Nam những tư tưởng có giá trị cao trong quá trình phát triển lý luận giáo dục và dạy học

Trên phương diện nghiên cứu lý luận quản lý giáo dục, dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các nhà khoa học nước ta đã tiếp cận quản lý giáo dục (QLGD) và quản lý (QL) trường học để

đề cập đến việc phát triển công tác QL trường học; các tác phẩm tiêu biểu

như: Phương pháp luận khoa học giáo dục của Phạm Minh Hạc; Khoa học Quản lý giáo dục - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của Trần Kiểm,

Với nhiệm vụ đổi mới giáo dục hiện nay thì việc đổi mới nội dung, phương pháp dạy học là việc làm cần thiết và cấp bách Một số tác giả như nhà nghiên cứu giáo dục Trần Hồng Quân, Phạm Viết Vượng, đã cho ra đời nhiều công trình trong lĩnh vực này

Gần đây một số luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục chuyên ngành quản

lý giáo dục bước đầu tổ chức nghiên cứu thực trạng và hệ thống được một số vấn đề về quản lý cũng như đề xuất một số biện pháp quản lý như đề tài:

“Biện pháp quản lý hoạt động dạy và giao lưu thầy trò nhằm nâng cao chất lượng giáo dục học sinh THPT tỉnh Gia Lai” của Trần Ngọc Chi (1997);

“Các biện pháp quản lý hoạt động dạy của hiệu trưởng trường THPT tỉnh Thái Nguyên” của Đinh Thị Tuyết Mai (2002) “Biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng trường THPT Ngô Gia Tự tỉnh Bắc Ninh” của Nguyễn Hữu Hùng (2010), Các đề tài đã nghiên cứu lý luận quản lý, quản lý giáo

dục, quản lý trường học tương đối sát với thực trạng quản lý hoạt động dạy học (QLHĐ DH) trong các trường THPT và đã đề xuất được một số biện pháp quản lý có tính khả thi Kết quả nghiên cứu của các đề tài trên đã đóng góp thêm vào việc hiểu rõ, sáng tỏ cơ sở lý luận về QL HĐDH nhằm nâng cao chất lượng ở các trường THPT và đem lại một số kinh nghiệm quản lý cho cán bộ quản lý ở từng địa phương Tuy nhiên, thị xã Hoàng Mai với đặc thù vùng miền là Thị xã công nghiệp kết hợp với du lịch, dịch vụ; ngoài việc vận dụng các phương pháp đã có, người cán bộ quản lý cần phải đề ra các giải pháp thực sự phù hợp với địa bàn có trường mình quản lý

Đối với các trường THPT ở Thị xã Hoàng Mai hoạt động quản lý dạy học được quan tâm thường xuyên Dựa trên thành tựu nghiên cứu về hoạt động quản lý giáo dục ở Việt Nam và trên thế giới, các nhà trường đã vận dụng được một số giải pháp quản lý hoạt động này, song cần phải có những nghiên cứu cụ thể để có thể đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học Vì thế, trong khuôn khổ luận văn này, chúng tôi sẽ

cụ thể hơn về các giải pháp QL HĐDH phù hợp với địa phương nhằm đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Trường Trung học phổ thông, vị trí, vai trò trường THPT trong hệ thống giáo dục quốc dân

Luật Giáo dục năm 2005 trong điều 26 mục 1, điểm c có ghi: “giáo dục trung học phổ thông được thực hiện trong ba năm học, từ lớp mười đến lớp mười hai Học sinh vào học lớp mười phải có bằng tốt nghiệp trung học cơ sở,

có tuổi là mười lăm” [26, tr 31]

Điều 2, Điều lệ Trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông có nhiều cấp học đã ghi: “ Trường trung học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân Trường có tư cách pháp nhân và có con dấu riêng” [6, tr74]

Cấp THPT là cấp học nối tiếp cấp THCS, HS đã có kiến thức cơ bản của chương trình THCS Một số học sinh không đủ điều kiện học tiếp thì trực

tiếp tham gia lao động trong các lĩnh vực khác nhau của xã hội, còn lại đa số các em tiếp tục học lên tiếp chương trình THPT, hoàn thiện về tri thức, để dự tuyển vào các trường Đại học, Cao đẳng, Trung cấp chuyên nghiệp và số còn lại tiếp tục học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động sản xuất

- Đây là cấp học đang chuyển sang sự đa dạng về loại hình, đa dạng hóa các trường học, ở cấp học này, cần phải tính đến sự kết nối liên tục chương trình giáo dục THCS với chương trình mà học sinh sẽ được học ở cấp THPT

- Là cấp học có nhiệm vụ tạo nguồn đáng kể cho đào tạo Trung cấp nghề, Cao đẳng, Đại học nhằm phục vụ cho CNH-HĐH đất nước, cần có sự tăng cường trong các nội dung giáo dục, đào tạo và giáo dục hướng nghiệp

- Là cấp học chịu áp lực về nhu cầu học tiếp của THCS đang phổ cập cho trên 80% học sinh ở độ tuổi 11-15, hoàn thành phổ cập THCS vào năm

2015, chuẩn bị tham gia hoàn thành phổ cập THPT vào năm 2020

- Giáo dục THPT trực tiếp góp phần đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội Trên nền tảng đã đạt được ở các cấp học dưới, giáo dục THPT tiếp tục phát triển và hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam

Có thể nói cấp THPT là nơi tạo ra những hạt giống tốt cho các trường dạy nghề, Cao đẳng, Đại học và đội ngũ lao động có văn hóa cho địa phương, đất nước, đó chính là nguồn lực con người Trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, đất nước ta phải đối diện với yêu cầu của sự phát triển KT-

XH nhanh, mạnh trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và đứng trước một thử thách cạnh tranh với các nước trong khu vực và thế giới Chính vì thế, giáo dục phải đổi mới và đi trước một bước, tạo tiền đề cho sự phát triển KT- XH Bậc THPT đóng vai trò hết sức quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân

1.2.2 Hoạt động dạy học

1.2.2.1.Khái niệm về hoạt động dạy học

Theo Phạm Minh Hạc “Dạy học là một chức năng xã hội, nhằm truyền đạt và lĩnh hội kiến thức, kinh nghiệm xã hội đã tích luỹ được,

nhằm biến kiến thức, kinh nghiệm xã hội thành phẩm chất và năng lực cá nhân” [17, tr18]

Theo Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt: “Quá trình dạy học là một quá trình

sư phạm bộ phận, một phương tiện để trau dồi học vấn, phát triển giáo dục và giáo dục phẩm chất, nhân cách thông qua sự tác động qua lại giữa người dạy

và người học nhằm truyền thụ và lĩnh hội một cách có hệ thống những tri thức khoa học, những kỹ năng, kỹ xảo, nhận thức và thực hành”[18, tr.25]

Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Dạy học được nghiên cứu theo quan điểm

là một quá trình Dạy học bao gồm hai quá trình đó là quá trình dạy của thầy

và quá trình học của trò Hai quá trình này có mối quan hệ biện chứng, tồn tại

vì nhau, sinh ra vì nhau và thúc đẩy nhau phát triển Nội dung dạy học được tiến hành trong một môi trường hết sức thuận lợi đó là nhà trường Nội dung này được thiết kế phù hợp với đặc thù lứa tuổi thể hiện qua các bậc học”

Có thể khẳng định rằng hoạt động dạy học (HĐDH) là hoạt động trung tâm chi phối tất cả các hoạt động khác trong nhà trường Do đó là con đường trực tiếp và thuận lợi nhất để giúp học sinh lĩnh hội tri thức của loài người

HĐDH làm cho học sinh nắm vững tri thức khoa học một cách có hệ thống cơ bản, có những kỹ năng, kỹ xảo cần thiết trong học tập, lao động

và đời sống Hoạt động này làm phát triển tư duy độc lập sáng tạo, hình thành những năng lực cơ bản về nhận thức và hành động của học sinh, hình thành ở học sinh thế giới quan khoa học, lòng yêu tổ quốc, yêu CNXH, đó chính là động cơ học tập trong nhà trường và định hướng hoạt động của học sinh

Do vậy, có thể nói HĐDH trong nhà trường đã tô đậm chức năng xã hội, đặc trưng nhiệm vụ của nhà trường và là hoạt động giáo dục trung tâm, là

cơ sở khoa học của các hoạt động giáo dục khác trong nhà trường

1.2.2.2 Hoạt động dạy của giáo viên

Hoạt động dạy (HĐD) là sự tổ chức, điều khiển tối ưu quá trình học sinh lĩnh hội tri thức, hình thành và phát triển nhân cách học sinh Vai trò chủ đạo của HĐD với ý nghĩa là tổ chức và điều khiển quá trình học tập của học

sinh, giúp cho học sinh nắm được kiến thức, có khả năng vận dụng vào thực tiễn, hình thành kỹ năng thái độ

1.2.2.3 Hoạt động học của học sinh

Học là quá trình tự giác tích cực, tự lực chiếm lĩnh khái niệm khoa học của học sinh biến nó từ kho tàng văn hóa xã hội thành học vấn riêng của bản thân, học sinh sẽ hình thành cho mình một thái độ mới trong việc đánh giá các giá trị tinh thần vật chất của thế giới khách quan, một phẩm chất đạo đức mới, dưới sự điều khiển sư phạm của giáo viên Đó là quá trình tự điều khiển tối

ưu, sự chiếm lĩnh khái niệm khoa học, bằng cách đó hình thành cấu trúc tâm

lý mới, phát triển nhân cách toàn diện

1.2.3 Quản lý nhà trường và quản lý hoạt động dạy học

1.2.3.1 Quản lý

Quản lý hình thành và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài

người Nó bắt nguồn và gắn chặt với sự phân công, hợp tác lao động QL là

một dạng hoạt động xã hội đặc thù, trở thành một nhân tố của sự phát triển xã hội, một hoạt động phổ biến, diễn ra ở mọi lĩnh vực, ở mọi cấp độ và liên quan đến mọi người Có thể nói QL là một trong những loại hình lao động có hiệu quả nhất, quan trọng nhất

Quản lý là một chức năng lao động xã hội bắt nguồn từ tính chất xã hội của lao động

Ngay từ khi con người bắt đầu hình thành nhóm đã biết phối hợp các

nỗ lực cá nhân để thực hiện mục tiêu duy trì sự sống Từ khi xuất hiện nền sản xuất xã hội, nhu cầu phối hợp các hoạt động riêng lẻ càng tăng lên Bất cứ một tổ chức, một lĩnh vực nào từ sự hoạt động của nền kinh tế quốc dân, hoạt động của một doanh nghiệp, một đơn vị hành chính sự nghiệp,… đến một tập thể thu nhỏ như tổ sản xuất, tổ chuyên môn bao giờ cũng có hai phân hệ: Người quản lý và đối tượng được quản lý, sự cần thiết của quản lý được C.Mác viết: “Tất cả mọi lao động trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung, phát sinh

từ vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những cơ quan độc lập của nó Một người độc tấu vĩ cầm riêng lẻ tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng”[12, tr.34]

Như vậy, C.Mác đã chỉ ra bản chất quản lý là một hoạt động lao động để điều khiển lao động, một hoạt động tất yếu quan trọng trong quá trình phát triển của xã hội loài người Quản lý trở thành một hoạt động phổ biến, mọi nơi, mọi lúc, mọi lĩnh vực, mọi cấp độ và có liên quan đến mọi người Đó là một loại hoạt động xã hội bắt nguồn từ tính chất cộng đồng dựa trên sự phân công và hợp tác để làm một công việc nhằm đạt một mục tiêu chung

Theo Từ điển Tiếng Việt: “Quản lý là tổ chức, điều khiển và theo dõi thực hiện như đường lối của chính quyền quy định” [20, tr.699]

Khi bàn đến Khái niệm quản lý có nhiều cách tiếp cận khác nhau:

Theo giáo sư Hà Sĩ Hồ: Quản lý là một quá trình tác động có định hướng (có chủ định) có tổ chức, lựa chọn trong số các tác động có thể có, dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tượng và môi trường nhằm giữ cho sự vận hành của đối tượng được ổn định và làm cho nó phát triển tới mục đích

đã định

Theo Giáo sư Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích,

có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung

là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [23,tr35]

Như vậy, quản lý phải bao gồm các yếu tố sau: Phải có mục tiêu đặt ra cho cả đối tượng và chủ thể làm căn cứ định hướng cho mọi hoạt động của tổ chức, phải có nội dung, phương pháp, phương tiện và kế hoạch hành động, một môi trường nhất định

1.2.3.2 Quản lý nhà trường

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý nhà trường là tập hợp những tác động tối ưu của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh và cán bộ khác, nhằm tận dụng các nguồn dự trữ do nhà nước đầu tư, lực lượng

xã hội đóng góp và do lao động xây dựng vốn tự có Hướng vào việc đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường mà điểm hội tụ là quá trình đào tạo thế

hệ trẻ Thực hiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường tiến lên trạng thái mới”[24, tr.43]

Theo tác giả Phạm Viết Vượng: “Quản lý trường học là lao động của các cơ quan quản lý nhằm tập hợp và tổ chức lao động của giáo viên, học sinh

và các lực lượng giáo dục khác, cũng như huy động tối đa các nguồn lực giáo dục để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong nhà trường”[35, tr.23]

Tóm lại: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục với thế hệ trẻ và với từng học sinh”

Bản chất của hoạt động quản lý trong nhà trường là quản lý hoạt động dạy học, tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để dần tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo

Quản lý nhà trường là một hoạt động được thực hiện trên cơ sở những quy luật chung của quản lý, đồng thời cũng có những nét đặc thù riêng của nó Quản

lý nhà trường khác với các loại quản lý xã hội khác, được quy định bởi bản chất hoạt động sư phạm của người giáo viên, bản chất của quá trình dạy học, giáo dục trong đó mọi thành viên của nhà trường vừa là đối tượng quản lý vừa là chủ thể hoạt động của bản thân mình Sản phẩm tạo ra của nhà trường là nhân cách của người học được hình thành trong quá trình học tập, tu dưỡng và rèn luyện theo yêu cầu của xã hội và được xã hội thừa nhận

Quản lý nhà trường là phải quản lý toàn diện nhằm hoàn thiện và phát triển nhân cách của thế hệ trẻ một cách hợp lý, khoa học và hiệu quả Thành công hay thất bại của nhà trường phụ thuộc rất lớn vào điều kiện cụ thể của nhà trường Vì vậy muốn thực hiện có hiệu quả công tác giáo dục người quản

lý phải xem xét đến những điều kiện đặc thù của nhà trường, phải chú trọng tới việc cải tiến công tác quản lý các hoạt động trong nhà trường mà trọng tâm

là quản lý hoạt động dạy học

1.2.3.3 Quản lý hoạt động dạy học

Dạy học và giáo dục trong sự thống nhất là hoạt động trung tâm của nhà trường Mọi hoạt động đa dạng và phức tạp của nhà trường đều hướng vào hoạt động trung tâm đó Vì vậy, trọng tâm của việc quản lý trường học là

QL HĐDH và GD Đó chính là quản lý hoạt động lao động sư phạm của người thầy và hoạt động học tập, rèn luyện của trò mà nó được diễn ra chủ yếu trong HĐDH

QL HĐDH là quản lý một quá trình xã hội, một quá trình sư phạm đặc thù, nó tồn tại như một hệ thống, bao gồm nhiều thành tố cấu trúc: Mục đích

và nhiệm vụ dạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học và phương tiện dạy học, thầy với hoạt động dạy, trò với hoạt động học tập, kết quả dạy học

1.2.4 Giải pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy

học

1.2.4.1 Giải pháp: Là cách thức, con đường, một phương tiện mang tính

điều kiện, do con người sáng tạo ra, nó có thể được sử dụng tiến hành một hoạt động hướng đích nào đó nhằm đem lại hiệu quả cho người sử dụng

1.2.4.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả: Là tổ hợp các phương pháp tiến

hành của chủ thể quản lý, nhằm tác động đến đối tượng quản lý để các hoạt động trong nhà trường đạt được hiệu quả cao nhất Các giải pháp quản lý phải

có mục tiêu xác định rõ ràng, cụ thể, có cơ sở khoa học và tính thực tiễn, có tính khả thi và đạt được mục tiêu đề ra

1.2.4.3 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học: Là tổ

hợp những cách thức cụ thể của người phụ trách chuyên môn tiến hành để tác động đến đội ngũ giáo viên, học sinhtrong nhà trường nhằm mục tiêu quản lý hoạt động dạy học của nhà trường đề ra Người phụ trách chuyên môn phải

có những giải pháp quản lý mang tính đồng bộ thì mới đảm bảo chất lượng dạy học, giáo dục học sinh trong nhà trường

1.3 Hoạt động dạy học ở trường THPT

1.3.1 Mục tiêu của hoạt động dạy học ở trường THPT

“Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện

về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống

lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [26, tr 32]

Giáo dục THPT nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục THCS, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học Đại học, Cao đẳng, Trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” [26, tr 32]

Từ những mục tiêu giáo dục phổ thông đã được xác định trong Luật Giáo dục, ta có thể thấy được mục tiêu cụ thể của hoạt động dạy học ở trường THPT đó là trang bị cho học sinh những kiến thức, kỹ năng thực hành, giúp học sinh có một trình độ học vấn có thể đáp ứng được việc tiếp tục học cao hơn hoặc đủ khả năng để tham gia lao động ngoài xã hội Như vậy, mục tiêu của hoạt động dạy học THPT phải hình thành và phát triển ở học sinh nền

tảng tư duy con người thời đại mới

1.3.2 Nội dung hoạt động dạy học ở trường THPT

Từ khái niệm về HĐDH ta có thể hiểu nội dung HĐDH là một hệ thống bao gồm hai thành tố đó là HĐD của GV và HĐH của HS

* HĐD là truyền đạt lại cho thế hệ sau nền văn hoá của nhân loại, giúp cho họ bảo tồn, kế thừa và phát triển nền văn hoá đó Đây còn là sự điều khiển quá trình giúp học sinh tự giác, tích cực, tự lực chiếm lĩnh tri thức khoa học, bằng cách đó mà hình thành cấu trúc tâm lý mới, phát triển nhân cách toàn diện Như vậy HĐD có chức năng kép truyền đạt và điều khiển

HĐD của giáo viên thực chất gồm hai hoạt động:

- Giáo viên nghiên cứu nội dung sách giáo khoa, trình độ học sinh, điều kiện của giáo viên, tài liệu tham khảo, nắm vững các phương pháp dạy, lựa chọn phương pháp dạy thích hợp với các điều kiện trên Từ đó giáo viên xây dựng được phương án thích hợp nhất để dạy từng bài cụ thể cho từng đối tượng học sinh

- Giáo viên phối hợp hoạt động với học sinh trên lớp, đây là quá trình giảng dạy của giáo viên Giáo viên nêu vấn đề, giảng dạy kiến thức mới, rèn luyện kỹ năng, củng cố kiến thức, hướng dẫn học sinh giải quyết vấn đề Trong quá trình giảng dạy, các hoạt động của giáo viên được phối hợp nhịp nhàng với HĐH của học sinh Giáo viên càng tăng cường việc hướng dẫn chỉ đạo thì học sinh càng có nhiều cơ hội hoạt động tìm hiểu kiến thức, rèn luyện

kỹ năng thực hành

* HĐH của HS nhằm thu nhận tri thức một cách chủ động, tích cực, sáng tạo dưới sự hướng dẫn của GV chiếm lĩnh tri thức, hiểu biết và có kỹ năng vận dụng trong thực tiễn cuộc sống HĐH của học sinh bao gồm:

- Phối hợp hoạt động với giáo viên trên lớp, học sinh tiếp thu các kiến thức, kỹ năng mới

- Học sinh tự học ở nhà để hiểu sâu, mở rộng kiến thức, vận dụng kiến thức mới luyện tập thực hành và ứng xử trong cuộc sống Học sinh ghi nhớ các kiến thức, kỹ năng cơ bản để có thể truyền đạt hoặc giảng giải lại cho người khác

Như vậy, quá trình học là quá trình học sinh biến kinh nghiệm xã hội lịch sử loài người thành kiến thức, kinh nghiệm của bản thân để từ đó mà hình thành và phát triển nhân cách

Với những nội dung HĐD của GV và HĐH của HS, để thực hiện mục tiêu của HĐDH ở trường THPT thì nội dung HĐDH ở trường THPT phải đảm bảo yêu cầu sau: “Củng cố và phát triển những nội dung đã học ở THCS, hoàn thành nội dung giáo dục phổ thông; ngoài nội dung chủ yếu nhằm đảm bảo chuẩn kiến thức kỹ năng, cơ bản, toàn diện và hướng nghiệp cho mọi học sinh còn có nội dung nâng cao ở một số môn học để phát triển năng lực, đáp ứng nguyện vọng của học sinh” [26, tr.33]

1.3.3 Phương pháp thực hiện hoạt động dạy học ở trường THPT

“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo phù hợp với từng đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dướng phương pháp tự học, khả năng làm việc nhóm; rèn luyện kỹ năng, vận

dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [26, tr-33]

Trong quá trình dạy học, giáo viên là người điều khiển, hướng dẫn để

HS tự giác và tích cực học tập Giáo viên khơi dậy sự hào hứng, say mê học tập của HS Giáo viên phải biết cách tổ chức để học sinh chủ động tích cực tham gia vào bài học, phát huy khả năng sáng tạo trong học tập Nghệ thuật sử dụng phương pháp trong hoạt động dạy học của giáo viên quyết định nhiều đến hiệu quả của quá trình dạy học

1.3.4 Một số yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động dạy học ở trường THPT

Quá trình dạy học được cấu thành bởi nhiều thành tố, mỗi thành tố có

vị trí xác định, có chức năng riêng, tác động qua lại với nhau và vận động theo qui luật chung, tạo nên chất lượng toàn diện của hệ thống Chúng ta thường xuyên nghiên cứu để hoàn thiện từng thành tố của quá trình dạy học, nâng cao chất lượng của chúng, góp phần thúc đẩy chất lượng của toàn bộ hệ thống mà tựu chung là chất lượng dạy học, chất lượng giáo dục

Dạy học có chất lượng chính là thực hiện tốt các nhiệm vụ: Cung cấp kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ Thực hiện tốt 3 nhiệm vụ đó

sẽ làm cho hiệu quả dạy học ngày càng cao, chất lượng dạy học ngày càng được nâng lên

Chất lượng dạy học ổn định và phát triển, nó quy tụ ở những yếu tố sau:

- Đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất - trang thiết bị dạy học, nguồn tài chính và môi trường sư phạm

- Mục tiêu, nội dung, chương trình, kế hoạch dạy học

- Qui mô phát triển học sinh

- HĐDH của thầy trong mối quan hệ không thể tách rời với hoạt động học của trò

- Cơ chế tổ chức quản lý

- Cơ chế cộng đồng phối hợp trong và phối hợp ngoài

- Hiệu quả dạy học

Trên cơ sở đó, các nhà quản lý cần tìm ra các biện pháp khả thi để quản lý hoạt động giáo dục trong nhà trường, mà trọng tâm là HĐDH

1.4 Nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT

1.4.1 Quản lý kế hoạch dạy học của nhà trường

Trong bối cảnh đổi mới GDPT của nước ta hiện nay, phát triển chương trình nhà trường là một hoạt động rất cần thiết Trên cơ sở chương trình quốc gia do Bộ GD &ĐT ban hành, Sở GD&ĐT các tỉnh sẽ xây dựng chương trình địa phương để từ đó các trường THPT sẽ xây dựng nên chương trình nhà trường thực sự phù hợp với đặc điểm tình hình, các điều kiện thực tế cụ thể của trường mình Một trong những nội dung quan trọng của phát triển chương trình nhà trường đó là quản lý kế hoạch dạy học trường THPT Việc quản lý

kế hoạch dạy học của nhà trường bao gồm: Xây dựng kế hoạch dạy học, tổ chức triển khai thực hiện kế hoạch dạy học, chỉ đạo thực hiện kế hoạch dạy học và kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch dạy học

1.4.1.1 Xây dựng kế hoạch dạy học trong trường THPT

Nếu như kế hoạch năm học là bản kế hoạch tổng hợp tất cả các hoạt động trong năm học của toàn trường, thì kế hoạch dạy học là một loại kế hoạch tác nghiệp nói riêng và bao quát về quản lý dạy học của người CBQL

Kế hoạch dạy học được lập từ đầu năm học và tuân theo đúng các quy định về cấu trúc mà một bản kế hoạch cần có

Khi xây dựng kế hoạch dạy học của nhà trường cần chú ý các nội dung sau:

- Chỉ rõ những căn cứ để lập kế hoạch, mô tả thực trạng nhà trường (các yếu tố trong và ngoài nhà trường với những mặt mạnh, mặt yếu, thuận lợi và khó khăn), phân tích đặc điểm tình hình dạy học của nhà trường (thành tích và những hạn chế về mặt dạy học trong những năm qua, những việc cần làm trong năm học này,…) để từ đó xác định mục tiêu cần đạt

- Nêu rõ, gọn phương hướng, nhiệm vụ, các chỉ tiêu về dạy học( đề cập

cụ thể các mục tiêu cần đạt của các tổ CM và các mục tiêu khác về chất lượng dạy học của toàn trường)

- Các biện pháp thực hiện để đạt được các mục tiêu đề ra

- Xác định cụ thể thời gian tiến hành các hoạt động, dự trù các nguồn tài lực, vật lực để thực hiện kế hoạch, gắn mỗi công việc với cá nhân hay bộ phận phụ trách,…

Từ kế hoạch dạy học chung của nhà trường, các TCM xây dựng kế hoạch dạy học của tổ để từ đó GV có căn cứ xây dựng kế hoạch cá nhân Cán

bộ phụ trách CM nhà trường có trách nhiệm hướng dẫn, giám sát và phê duyệt

kế hoạch tổ và kế hoạch dạy học của GV

1.4.1.2 Tổ chức triển khai thực hiện kế hoạch dạy học trong trường THPT

Trong quản lý dạy học ở trường THPT, tổ chức triển khai thực hiện kế hoạch dạy học chính là khâu tiếp nhận các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực), sắp xếp, phân bổ các nguồn lực đó nhằm đạt mục tiêu về dạy học, giáo dục của nhà trường Việc làm này đòi hỏi người quản lý phải có tầm nhìn và đầu óc khoa học Các bước triển khai thực hiện như sau:

- Tiếp nhận các nguồn lực từ các bộ phận khác Ví dụ: tiếp nhận giáo viên, học sinh trúng tuyển vào trường, kinh phí do ngân sách cấp, sách vở, TBDH,…

- Sắp xếp, bố trí giáo viên, bổ nhiệm TTCM, xếp lớp,… Phân chia bàn ghế, CSVC,…

- Hoạch định, cân đối tài chính cho các hoạt động trong năm học ( ưu tiên các nội dung cấp thiết và quan trọng)

- Phổ biến đến toàn thể CBGV để cùng thực hiện Giao cho các TTCM giám sát việc thực hiện để đảm bảo kế hoạch được thực thi hiệu quả

1.4.1.3 Chỉ đạo thực hiện kế hoạch dạy học trong trường THPT

Chỉ đạo thực hiện kế hoạch dạy học trong trường THPT là một hoạt động thường xuyên, liên tục và được tiến hành trong suốt cả năm học Nội dung của hoạt động này bao gồm:

- Chỉ huy, ra các quyết định làm cho hoạt động dạy học của nhà trường diễn ra thuận lợi theo đúng kế hoạch và đạt được mục tiêu mong muốn

- Đôn đốc, động viên, khích lệ mọi người khi họ gặp khó khăn để kế hoạch dạy học được thực hiện đúng tiến độ, cần thiết có sự khen thưởng bằng vật chất

- Theo dõi và giám sát, điều chỉnh với tư cách là người hướng dẫn, trợ giúp kĩ thuật cho GV trong quá trình thực hiện kế hoạch dạy học

- Chỉ đạo, kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện kế hoạch dạy học Trong bước chỉ đạo, người ta thường thực hiện theo chu trình “hoạch định -kiểm soát”

Trong QLHĐDH trong trường THPT, người CBQL đồng thời vừa là nhà thiết kế vừa là người thi công cùng các GV, nên tổ chức thực hiện kế hoạch và chỉ đạo thực hiện kế hoạch dạy học là lúc đòi hỏi người CBQL kết hợp được tính khoa học và tính nghệ thuật của nhà quản lý, nhà sư phạm, cùng những kinh nghiệm thực tiễn của bản thân

Trong QLHĐDH trong trường THPT, người CBQL chỉ đạo thực hiện

kế hoạch dạy học thông qua việc chỉ đạo thống nhất các tổ CM thực hiện các nội dung sau:

- Tổ chức cho GV học tập nắm vững các mục tiêu DH và GD cấp học, chương trình, SGK, hướng dẫn dạy học theo chuẩn kiến thức kỹ năng, hướng dẫn xây dựng ma trận đề kiểm tra và các quy định, quy chế CM khác

- Tổ chức bàn bạc xây dựng kế hoạch thực hiện những mục tiêu CM theo từng tổ CM

- Tổ chức thảo luận, xây dựng kế hoạch DH theo nhóm CM; thống nhất

tổ chức các hoạt động CM nội ngoại khoá; kiểm tra đánh giá, bồi dưỡng HSG, phụ đạo học sinh yếu, tổ chức cho HS học tập ở nhà,…

- Chỉ đạo và giám sát khâu lập kế hoạch, soạn, giảng, chấm, chữa đánh giá của GV

- Tổ chức các chuyên đề, tập huấn các nội dung liên quan đến HĐDH…

- Chỉ đạo làm và sử dụng đồ dùng dạy học

- Xây dựng tổ nhóm CM thành tổ chức học tập, đoàn kết, học hỏi, cùng giúp nhau tiến bộ

Để theo dõi việc triển khai thực hiện kế hoạch dạy học, các nhà trường

có thể lập tiến độ thực hiện kế hoạch và treo ở phòng hội đồng để mọi thành viên nhà trường cùng biết Đảm bảo chế độ thông tin hàng tuần, hàng tháng về tình hình thực hiện và những điều chỉnh nếu có để dảm bảo kế hoạch được thực hiện đúng tiến độ và đúng hướng

1.4.1.4 Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch DH trong trường THPT

Đây là việc làm thường xuyên của người quản lý nhà trường nhằm đánh giá việc thực hiện kế hoạch, xác định mức độ đạt được so với kế hoạch Phát hiện những sai lệch, xem xét những gì chưa đạt hoặc ở mức độ thấp và những nguyên nhân của chúng cũng như những vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn

để điều chỉnh cho kịp thời, phù hợp Sau khi kiểm tra và đánh giá sơ bộ, phải đưa ra được những kết luận cần thiết làm cơ sở cho việc thực hiện những hoạt động tiếp theo, như phát huy thành tích, uốn nắn sửa chữa hay bổ sung, điều chỉnh kế hoạch nếu thấy cần thiết Kết quả kiểm tra phải đánh giá đúng thực trạng tình hình nhà trường, khẳng định được những mặt đã làm được ; đồng thời có những kiến nghị với các cấp quản lý điều chỉnh, bổ sung các chính sách, quy định cần thiết phù hợp với thực tế

1.4.2 Quản lý hoạt động dạy của giáo viên

Hoạt động dạy của giáo viên là hoạt động chủ đạo trong quá trình dạy học Quản lý hoạt động này bao gồm: Quản lý việc thực hiện trương trình dạy học, quản lý việc soạn bài và chuẩn bị lên lớp, quản lý giờ lên lớp của giáo viên, quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học của GV, quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh,…

1.4.2.1 Quản lý việc thực hiện chương trình

Thực hiện trương trình dạy học là thực hiện kế hoạch đào tạo theo mục tiêu của nhà trường phổ thông, nó là pháp lệnh của Nhà nước do Bộ Giáo dục

& Đào tạo ban hành Trên cơ sở nắm vững chương trình, tổ chức cho giáo viên nghiên cứu theo từng nhóm môn để xây dựng một chương trình thực sự phù hợp với đặc điểm cụ thể của nhà trường, đối tượng học sinh, đặc thù năm

học và các điều kiện hỗ trợ khác như thời gian, CSVC, TBDH… Và đây chính là chương trình dạy học của nhà trường Tuy nhiên phải đảm bảo đầy

đủ các nội dung theo chương trình quốc gia do Bộ GD& ĐT ban hành

Nắm vững chương trình dạy học là việc đảm bảo quản lý thực hiện tốt chương trình dạy học, bao gồm:

- Nắm vững những nguyên tắc cấu tạo chương trình, nội dung và phạm

vi kiến thức dạy học của từng môn học, cấp học

- Nắm vững phương pháp dạy học của từng môn học, từng khối lớp trong cấp học

- Phương pháp dạy đặc trưng của bộ môn, của bài học phù hợp với từng loại lớp học, từng loại bài của cấp học

- Vận dụng các hình thức tổ chức dạy học khác nhau, kết hợp giữa các hình thức dạy học trên lớp, ngoài lớp, thực hành, tham quan,… một cách hợp lý

- Dạy học và coi trọng tất cả các môn học theo quy định của phân phối chương trình - nghiêm cấm việc cắt xén, dồn ép bài học, thêm bớt tiết học với bất cứ môn học nào, lớp học nào, dưới bất kỳ hình thức nào

Để việc quản lý thực hiện chương trình dạy học đạt kết quả, đảm bảo thời gian cho việc thực hiện chương trình dạy học, phải chú ý sử dụng thời khoá biểu như là công cụ để theo dõi, điều khiển và kiểm soát tiến bộ thực hiện chương trình dạy học, để thường xuyên, kịp thời điều chỉnh những lệch lạc trong quá trình thực hiện chương trình dạy học

1.4.2.2 Quản lý việc soạn bài và chuẩn bị lên lớp

Soạn bài là khâu quan trọng nhất trong việc chuẩn bị của giáo viên cho giờ lên lớp, tuy nó chưa dự kiến hết các tình huống trong qua trình lên lớp nhưng soạn bài thực sự là lao động sáng tạo của từng giáo viên, nó thể hiện sự suy nghĩ, lựa chọn, quyết định của giáo viên về nội dung, phương pháp giảng dạy, hình thức lên lớp phù hợp với đối tượng học sinh và đúng với yêu cầu của chương trình

Quản lý việc soạn bài và chuẩn bị lên lớp phải đảm bảo những yêu cầu cần thiết đó là:

- Đảm bảo tính tư tưởng, tính giáo dục của bài giảng

- Thực hiện soạn bài phải đúng quy chế, soạn bài chu đáo trước khi lên lớp, chống việc soạn bài để đối phó với kiểm tra

- Đảm bảo nội dung, tri thức khoa học mang tính giáo dưỡng Đưa việc soạn bài, chuẩn bị lên lớp vào nề nếp, nghiêm túc và phải đảm bảo chất lượng

- Chỉ đạo không rập khuôn máy móc, đảm bảo và khuyến khích tính tích cực, tự giác và sáng tạo của giáo viên

Để soạn bài chuẩn bị lên lớp của giáo viên có thể thực hiện theo một kế hoạch đồng bộ và có hiệu quả, cần phải phân công trách nhiệm cụ thể cho cán

bộ giáo viên trong nhà trường, tạo mọi điều kiện để họ thực hiện tốt việc soạn bài và chuẩn bị lên lớp, có kế hoạch thường xuyên kiểm tra, theo dõi để khuyến khích kịp thời, đồng thời điều khiển những sai lệch nhằm thực hiện đúng những quy định đề ra

1.4.2.3 Quản lý giờ lên lớp, sử dụng thiết bị dạy học (TBDH) và thực hành thí nghiệm (THTN) của giáo viên

Hoạt động dạy và học trong nhà trường phổ thông hiện nay được thực hiện chủ yếu bằng hình thức dạy và học trên lớp, với những giờ lên lớp và hệ thống bài học cụ thể cùng với việc sử dụng TBDH và THTN một cách có hiệu quả Nói cách khác, giờ lên lớp là hình thức tổ chức cơ bản và chủ yếu nhất của quá trình dạy học trong nhà trường để thực hiện mục tiêu cấp học

Chính vì vậy trong quá trình quản lý dạy và học phải có những biện pháp tác động cụ thể, phong phú và linh hoạt để nâng cao chất lượng giờ lên lớp và việc sử dụng TBDH, THTN của giáo viên

Quản lý giờ lên lớp của giáo viên phải đảm bảo các yêu cầu chủ yếu là:

- Xây dựng được “chuẩn” giờ lên lớp để quản lý tốt giờ lên lớp của giáo viên Chuẩn này, ngoài những quy định chung của ngành như Thông tư 13/TT/GD-ĐT ngày 12/9/1994 Thông tư 12/TT/GD-ĐT ngày 4/8/1997 của

Bộ GD-ĐT, cần thường xuyên bổ sung, điều chỉnh để thể hiện được sự tiến bộ chung của trường và của giáo viên trong trường

- Phải xây dựng nề nếp giờ lên lớp cho thầy và trò nhằm đảm bảo tính nghiêm túc trong mọi hoạt động hết sức nhịp nhàng của nhà trường, góp phần nâng cao chất lượng dạy học

- Phải tác động đến giờ lên lớp một cách tích cực và càng trực tiếp càng tốt để mọi giờ lên lớp góp phần thực hiện mục tiêu

- Phải yêu cầu cụ thể từng đối tượng thực hiện đầy đủ, nghiêm túc những quy định của nhà trường, thực hiện nghiêm túc quy chế có liên quan đến giờ lên lớp, việc khai thác, sử dụng TBDH, THTN

Để đảm bảo được những yêu cầu quản lý giờ lên lớp, sử dụng TBDH

và THTN cần quy định và rõ chế độ thực hiện và kiểm tra, sử dụng thời khóa biểu, kế hoạch sử dụng TBDH ,THTN nhằm kiểm soát các giờ lên lớp, duy trì

nề nếp dạy học, điều khiển nhịp điệu dạy học và tạo nên bầu không khí sư phạm trong nhà trường

1.4.2.4 Quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) của GV

Đổi mới PPDH là vấn đề cốt lõi của hoạt động dạy học, là đòn bẩy trực tiếp để

nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học trong nhà trường Đổi mới PPDH được

thực hiện theo các định hướng sau:

- Bám sát mục tiêu giáo dục phổ thông

- Phù hợp với nội dung dạy học cụ thể

- Phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh

- Phù hợp với cơ sở vật chất, các điều kiện dạy học của nhà trường

- Phù hợp với đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học

- Kết hợp giữa việc tiếp thu và sử dụng có chọn lọc, có hiệu quả các PPDH tiên tiến, hiện đại với việc khai thác các yếu tố tích cực của các PPDH truyền thống

- Tăng cường sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học và đặc biệt lưu

ý đến những ứng dụng của công nghệ thông tin

Quản lý đổi mới PPDH phải đảm bảo những yêu cầu sau:

- Nắm vững chủ trương đổi mới giáo dục phổ thông thể hiện ở chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học, sử dụng phương tiện, thiết bị, hình thức tổ chức dạy học và đánh giá kết quả giáo dục

- Phải xác định cho GV đây là nhiệm vụ trọng tâm của mình

- Tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên thực hiện đổi mới phương pháp dạy học

- Có biện pháp quản lý, chỉ đạo đổi mới PPDH trong nhà trường một cách có hiệu quả; thường xuyên tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá các hoạt động dạy và học theo định hướng đổi mới PPDH

- Động viên, khen thưởng kịp thời những giáo viên thực hiện có hiệu quả đổi mới PPDH, đồng thời nhắc nhở và phê bình những người chưa tích cực đổi mới phương pháp dạy học

1.4.2.5 Quản lý hoạt động kiểm tra - đánh giá kết quả việc học tập của HS

Kiểm tra đánh giá là bộ phận hợp thành, không thể thiếu được trong quá trình giáo dục ở tất cả các môn học, ở GVCN lớp Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh được tồn tại đồng thời với quá trình dạy học, đó là quá trình thu nhập và xử lý thông tin về trình độ và khả năng thực hiện nhiệm

vụ học tập của học sinh, trên cơ sở đó đề ra những biện pháp phù hợp giúp học sinh học tiến bộ

Chính vì qua việc quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá học sinh của giáo viên, người quản lý sẽ nắm bắt được chất lượng dạy và học ở từng giáo viên một, nó vừa là cơ sở để đánh giá quá trình và hiệu quả của người dạy lẫn người học, nhất là trong giai đoạn hiện nay khi tình trạng học thêm, dạy thêm tràn lan, khi trình độ chuyên môn của một số giáo viên còn hạn chế thì việc quản lý hoạt động kiểm tra kết quả học tập của học sinh là điều rất quan trọng

Việc kiểm tra đánh giá kết quả của học sinh, là việc làm hết sức cần thiết của nhà trường nhằm tác động trực tiếp đến giáo viên thực hiện đầy đủ

và chính xác quá trình kiểm tra đánh giá, thúc đẩy quá trình nâng cao hiệu quả

dạy học theo mục tiêu Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh phải đạt được những yêu cầu cơ bản sau đây:

- Phải thực hiện nghiêm chỉnh quy chế chuyên môn trong nhà trường thông qua điểm số, đánh giá chất lượng học của học sinh và giảng dạy của giáo viên, từ đó rút ra được những vấn đề cần phải điều chỉnh, uốn nắn và bổ sung, giúp cho người quản lý chỉ đạo hoạt động này một cách đầy đủ, chặt chẽ hơn

- Phải thực hiện đầy đủ nghiêm túc các văn bản hướng dẫn về đánh giá xếp loại học sinh

- Phải đánh giá xếp loại học sinh một cách công bằng chính xác, tránh những biểu hiện không đúng trong việc đánh giá xếp loại học sinh Trong quá trình thực hiện,các thành viên trong nhà trường phải được phân công nhiệm

vụ cụ thể , phải lập kế hoạch kiểm tra đánh giá học tập một cách đầy đủ theo yêu cầu của chương trình Đồng thời phải thường xuyên kiểm tra, xem xét việc thực hiện nhiệm vụ của các đối tượng để đảm bảo công việc đã đề ra, từng bước nâng cao chất lượng toàn diện của quá trình dạy học

1.4.2.6 Quản lý hồ sơ chuyên môn của giáo viên

Hồ sơ chuyên môn của giáo viên là phương tiện phản ánh quá trình quản lý có tính khách quan và cụ thể, giúp người quản lý nắm chắc hơn, cụ thể hơn tình hình thực hiện nhiệm vụ chuyên môn của giáo viên

Có thể nói hồ sơ chuyên môn của giáo viên là một trong những cơ sở pháp lý để nói lên việc thực hiện nề nếp chuyên môn, việc chuẩn bị, đầu tư cho công việc của giáo viên

Tuy nhiên, hồ sơ chuyên môn của giáo viên không thể xem đồng nghĩa với năng lực giảng dạy của giáo viên trên lớp Nó chỉ là điều kiện cần chứ không phải đủ

Hồ sơ của giáo viên phục vụ cho hoạt động dạy theo Điều 25.2 của Điều lệ nhà trường Phổ thông bao gồm các loại hồ sơ sau:

- Giáo án (bài soạn)

- Các loại sổ: Sổ dự giờ, sổ chủ nhiệm (đối với giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp), sổ công tác, sổ điểm cá nhân,…

- Các loại sách: Sách giáo khoa, sách hướng dẫn, phân phối chương trình, các tài liệu tham khảo

Trong quá trình quản lý, phải hướng dẫn cụ thể yêu cầu của từng loại

hồ sơ, và thường xuyên kiểm tra bằng nhiều hình thức khác nhau để kịp thời điều chỉnh những sai lệch trong hoạt động dạy và học

Tóm lại: QL HĐD của giáo viên là quản lý một quá trình chủ đạo của người thầy trong quá trình dạy học, đòi hỏi người cán bộ quản lý phải hiểu hết nội dung, yêu cầu cần quản lý để đưa ra những quyết định quản lý vừa mang tính nghiêm chỉnh, chính xác, nhưng lại vừa mềm dẻo linh hoạt để đưa hoạt động dạy của giáo viên vào nề nếp kỷ cương nhưng vẫn phát huy được khả năng sáng tạo khoa học của giáo viên trong việc thực hiện nhiệm vụ của mình

Tuy nhiên hoạt động dạy của giáo viên sẽ hoàn thành trọn vẹn khi tổ chức tốt hoạt động của trò Đó là sự liên tục của hoạt động dạy học, là trách nhiệm của người thầy đối với “Sản phẩm đào tạo” của mình

1.4.3 Quản lý hoạt động học của học sinh

Hoạt động học tập của học sinh là một hoạt động song song tồn tại cùng với hoạt động dạy của giáo viên

Vì vậy, quản lý hoạt động học tập của học sinh cần phải đạt được những yêu cầu chủ yếu sau đây:

- Phải làm cho học sinh có động cơ và thái độ đúng đắn trong học tập, rèn luyện, ham thích đến trường đến lớp, ham học các bộ môn Tự giác tìm tòi phát hiện vấn đề, chủ động lĩnh hội kiến thức, biến quá trình giáo dục thành tự giáo dục

- Phải tổ chức hướng dẫn học sinh học tập, giúp học sinh học tập có phương pháp, nắm được các phương pháp học tập ở từng bộ môn

- Phải làm cho học sinh có nề nếp thói quen học tập tốt, làm cho hoạt động học tập của nhà trường có kỷ luật, trật tự

- Kết quả điểm kiểm tra, xếp loại phản ảnh được khả năng học tập của học sinh Kết quả này phải giúp cho học sinh nhận ra mặt mạnh, mặt hạn chế

để vươn lên đồng thời nó giáo dục cho học sinh tính trung thực trong học tập, trong cuộc sống

Việc quản lý hoạt động học tập của học sinh phải được thực hiện đầy

đủ, toàn diện và mang tính giáo dục cao Nội dung cơ bản của nó bao gồm: 1.4.3.1 Quản lý việc giáo dục phương pháp nề nếp kỷ cương, thái độ học tập cho học sinh

Phương pháp học tập là vấn đề hết sức quan trọng trong việc nâng cao chất lượng học tập của học sinh Vì vậy, quản lý việc giáo dục phương pháp học tập cho học sinh cần phải đạt được những yêu cầu chủ yếu là:

- Làm cho học sinh nắm được kỹ năng chung của hoạt động học tập

- Làm cho học sinh có kỹ năng học tập phù hợp với từng bộ môn

- Giúp học sinh có phương pháp học tập ở lớp

- Giúp cho học sinh có phương pháp học tập ở nhà

Để đạt được những yêu cầu trên, phải tổ chức học tập nghiên cứu, bồi dưỡng để toàn thể giáo viên trong nhà trường nắm vững và thống nhất các phương pháp học tập và trách nhiệm của các đối tượng trong trường với việc hướng dẫn học tập cho học sinh, từ đó vạch ra kế hoạch chỉ đạo thực hiện và thường xuyên kiểm tra đôn đốc điều chỉnh, uốn nắn kịp thời những biểu hiện sai lệch nhằm thực hiện có hiệu quả việc giáo dục phương pháp học tập cho học sinh

Nề nếp học tập, kỷ luật học tập của học sinh là những điều quy định cụ thể về tinh thần, thái độ, hành vi ứng xử nhằm làm cho hoạt động học tập được hoạt động nhịp nhàng và có hiệu quả Nề nếp học tập sẽ quyết định nhiều đến hiệu quả học tập Vì vậy, cần phải xây dựng và hình thành được những nề nếp học tập sau đây:

- Phải xây dựng cho học sinh có tinh thần, thái độ học tập tốt, chuyên cần, chăm chỉ, có nề nếp học bài và làm bài đầy đủ

- Giúp học sinh có nề nếp tổ chức học tập ở trường cũng như ở nhà và những nơi sinh hoạt văn hoá,…

- Nề nếp sử dụng, bảo quản và chuẩn bị đồ dùng học tập

- Xây dựng được nề nếp về khen thưởng kỷ luật, chấp hành nề nếp nội quy học tập cho học sinh

Nề nếp học tập tốt, sẽ duy trì mọi hoạt động học tập tốt, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Vì vậy, phải thường xuyên theo dõi, kiểm tra, nhận xét tình hình thực hiện nề nếp và phân công trách nhiệm cụ thể cho các đối tượng để phối hợp thực hiện, tạo ra bầu không khí thuận lợi cho sự giáo dục của nhà trường

1.4.3.2 Quản lý hoạt động học tập trên lớp của HS

Hoạt động học tập của học sinh diễn ra trong không gian và thời gian tương đối rộng, bao gồm chủ yếu là học tập trên lớp và ở nhà Trong thời gian học tập trên lớp, dưới sự hướng dẫn, tổ chức của GV, HS được tiếp nhận tri thức đồng thời có cơ hội thực hành để từ đó hình thành kỹ năng thái độ cho bản thân Để HS phát huy tính sáng tạo, chủ động trong việc học trên lớp đòi hỏi GV ngoài việc vững vàng trong CM còn phải có những thủ pháp, kỹ thuật dạy học cũng như khả năng bao quát, điều hành tốt HS Vì thế trong việc quản

lý hoạt động dạy học, nhà trường cần phải thường xuyên chỉ đạo, đôn đốc GV thực hiện tốt vai trò của mình GV phải không ngừng tìm hiểu những kiến thức thuộc bộ môn mình cũng như kiến thức trong khoa học quản lý Bên cạnh đó cần phải nắm vững đối tượng HS, đặc thù của từng lớp, tâm lý của độ tuổi Ngoài ra GV phải luôn đặt việc quản lý việc học tập của HS trong các mối quan hệ phối hợp Không thể tách biệt riêng bộ môn của bất cứ GV nào,

và cũng không xem nhẹ vai trò của tổ chức nào đối với hoạt động học của HS Tuy nhiên, mọi sự phối kết hợp cần phải chặt chẽ nhưng phải thực sự nhẹ nhàng để tránh cảm giác áp lực cho HS, phải tạo cho HS không khí học tập thoải mái, cởi mở, chia sẻ và hợp tác để đạt được kết quả học tập như mong muốn từ đó hình thành những phẩm chất tốt và các kỹ năng cần thiết giúp các

em tự tin bước vào cuộc sống

1.4.3.3 Quản lý hoạt động học tập ở nhà của HS

Cùng với việc quản lý học tập tại trường của HS, nhà trường phải quản

lý chặt chẽ việc học tập ở nhà của các em, bởi đây chính là một thành tố quan trọng trong hoạt động học tập của HS Với những kiến thức được lĩnh hội từ các giờ học trên lớp, các em cần phải có thời gian để nghiền ngẫm, để tái tạo thông qua việc luyện tập ở nhà để từ đó có thể chiếm lĩnh tri thức khoa học một cách tự tin và chủ động Như vậy, nếu như việc học ở nhà của HS không đảm bảo thì HĐDH sẽ kém hiệu quả và mục tiêu GD khó đạt được như mong muốn Nhà trường giao việc quản lý học tập ở nhà của HS cho GVCN GVCN sẽ có kế hoạch thật khoa học và hợp lý từ việc xây dựng thời gian biểu cho HS, phân chia các nhóm học tập, phát động thi đua giữa các nhóm, các cá nhân, kiểm tra đầu mỗi buổi học về kết quả thực hiện ở nhà của HS và đặc biệt phải thực hiện tốt việc phối hợp với gia đình HS Phối hợp với gia đình

HS không những giúp GV nắm được tình hình học tập của các em ở nhà mà còn làm rõ trách nhiệm của phụ huynh đối với học tập của con em mình, từ đó thắt chặt thêm mối quan hệ giữa nhà trường và gia đình trong công tác giáo dục góp phần làm tốt công tác xã hội hóa giáo dục

Tóm lại: Quản lý hoạt động học tập của trò là yêu cầu không thể thiếu được và rất quan trọng trong quá trình quản lý dạy và học của nhà trường Nếu quản lý tốt đối tượng này sẽ tạo được cho học sinh ý thức tự giác trong học tập, rèn luyện, các em sẽ có được thái độ, động cơ học tập đúng từ đó góp phần và quyết định hiệu quả của hoạt động dạy và học nói riêng và thực hiện được mục tiêu giáo dục đề ra nói chung

1.4.4 Quản lý các điều kiện, phương tiện hỗ trợ hoạt động dạy học

HĐDH là hoạt động trọng tâm của mỗi nhà trường Nó được thực hiện bởi các chủ thể và đối tượng là giáo viên và học sinh Tuy nhiên, để hoạt động này có hiệu quả cao cần phải có các điều kiện, phương tiện hỗ trợ khác Chính vì thế việc quản lý các điều kiện và phương tiện hỗ trợ này là một nội dung không kém phần quan trọng trong công tác QL hoạt động dạy học ở các nhà trường Nó bao gồm các nội dung sau:

1.4.4.1 Quản lý việc thực hiện các chế định GD và ĐT

Chế định xã hội và chế định GD & ĐT đối với dạy học bao gồm; luật

GD, chiến lược phát triển GD, các quy chế, các điều lệ của ngành và các nội quy của mỗi nhà trường Trong mọi hoạt động của nhà trường các văn bản hướng dẫn, các quy chế, quy định về GD & ĐT có vai trò vô cùng quan trọng Chúng giúp cho các hoạt động này đảm bảo tính pháp quy, theo đúng định hướng và quỹ đạo phát triển của ngành giáo dục cũng như sự phát triển của đất nước trên mọi lĩnh vực Chính vì thế việc thực hiện các chế định GD và

ĐT có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động dạy học của nhà trường Điều này đòi hỏi công tác quản lý việc thực hiện các quy định, quy chế về GD& ĐT phải hết sức chặt chẽ, khoa học và kịp thời

1.4.4.2 Quản lý việc xây dựng và hoạt động của tổ chuyên môn

Tổ chuyên môn chính là nơi các giáo viên sinh hoạt và phát triển chuyên môn của mình Ở đây giáo viên có cơ hội để học hỏi chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn hẹp cũng như trau dồi phẩm chất đạo đức nghề nghiệp một cách dễ dàng, thoải mái và hiệu quả nhất Thông qua tổ chuyên môn nhà trường có cơ sở để nắm bắt trình độ năng lực cũng như các tâm tư, nguyện vọng hay sở trường của các thành viên nhà trường một cách chính xác để có những biện pháp trong vấn đề phân công bố trí, sắp xếp công việc thuận lợi và đạt được hiệu quả cao nhất Chính vì thế, việc quản lý hoạt động của tổ chuyên môn có giá trị và ý nghĩa quyết định đối với công tác quản lý hoạt động dạy học ở mỗi nhà trường Để quản lý tốt hoạt động tổ chuyên môn, cần phải đảm bảo các nguyên tắc sau:

- Đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng trong quản lý tổ

Quản lý việc sử dụng và bồi dưỡng giáo viên là một yêu cầu, một mục tiêu không thể thiếu được trong quá trình quản lý nhà trường, nó thể hiện cụ thể ở hai nội dung sau:

- Sử dụng đội ngũ giáo viên: Phân công hợp lý trong chuyên môn, phối hợp với năng lực chuyên môn trên cơ sở có chú ý đến điều kiện của từng giáo viên trong trường

- Bồi dưỡng đội ngũ: Bao gồm việc tự học, bồi dưỡng thường xuyên theo chương trình của Bộ GD&ĐT theo hình thức bồi dưỡng tại trường hoặc tham gia các lớp bồi dưỡng do cấp trên mở, bồi dưỡng nâng cao trình độ nhằm chuẩn hoá đội ngũ giáo viên, bồi dưỡng nâng chuẩn,…

Quản lý việc sử dụng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên có vai trò quan trọng, nó ảnh hưởng quyết định đến chất lượng giảng dạy và giáo dục của nhà trường, vì vậy nhà trường phải có chương trình, kế hoạch, chủ động trong việc bồi dưỡng giáo viên, nhằm từng bước nâng cao trình độ và năng lực sư phạm cho giáo viên

1.4.4.4 Quản lý các nguồn lực trong nhà trường ( vật lực, tài lực)

a Quản lý tài cơ sở vật chất nhà trường

Cơ sở vật chất là điều kiện tiên quyết để nhà trường hình thành và đi vào hoạt động, là điều kiện không thể thiếu được trong việc nâng cao chất lượng dạy học Cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ dạy và học của nhà trường là

hệ thống các phương tiện vật chất - kỹ thuật dạy và học trong nhà trường

Quản lý cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ cho dạy và học đảm bảo được

3 yêu cầu liên quan mật thiết với nhau đó là:

- Đảm bảo đầy đủ cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ dạy và học

- Sử dụng có hiệu quả cơ sở vật chất - kỹ thuật trong việc dạy và học

- Tổ chức quản lý tốt cơ sở vật chất - kỹ thuật trong nhà trường

Nội dung quản lý cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ dạy và học trong nhà trường bao gồm:

- Quản lý trường lớp, phòng học, bàn ghế, bảng

- Quản lý các trang thiết bị phục vụ dạy học, hoạt động của các phòng

bộ môn, phòng chức năng

- Quản lý thư viện trường học với các sách báo, tài liệu

- Quản lý đồ dùng học tập của học sinh

Tất cả các nội dung trên đều cần thiết, cơ sở vật chất và thiết bị ngày càng được trang bị hiện đại để phục vụ cho việc đào tạo đội ngũ lao động đáp ứng được thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

b Quản lý nguồn kinh phí nhà trường

Nguồn kinh phí đóng vai trò rất quan trọng trong việc duy trì các hoạt động dạy và học trong nhà trường, nó là nguồn lực dùng để chi trả lương cho CBGV, khen thưởng giáo viên, học sinh có thành tích trong dạy và học Trong lúc nguồn ngân sách nhà nước chi cho trường học ít so với nhu cầu hoạt động giáo dục, kinh phí đó dành cho việc chi lương lên trên 90% trên tổng ngân sách được cấp thì việc đảm bảo các nguồn tài chính ở nhà trường là mối quan tâm chỉ đạo của hiệu trưởng Việc tạo nguồn kinh phí bằng nhiều cách: Kinh phí ngân sách, kinh phí được trích qua nguồn học phí, qua việc dạy các lớp hai buổi, qua việc cho thuê sử dụng mặt bằng trường lớp, qua công tác Xã hội hóa Giáo dục, qua hoạt động lao động sản xuất của trò,…

Nguồn kinh phí này được chi dùng cho các hoạt động chuyên môn như :

Tổ chức các câu lạc bộ học tập, hội thảo, báo cáo chuyên đề, thao giảng, thăm quan phục vụ môn học, thí nghiệm thực hành, bổ sung nguồn sách,…chi khen thưởng giáo viên, học sinh có thành tích, hỗ trợ giáo viên đi học nâng cao, đi học bồi dưỡng thăm hỏi, hỗ trợ giáo viên khi gặp hoạn nạn,

ốm đau,…

Nếu nhà trường tạo được nguồn kinh phí tốt và sử dụng đúng vào mục đích trên thì người quản lý không những thực hiện tốt phương pháp kinh tế trong quản lý giáo dục mà còn làm tốt phương pháp tâm lý - xã hội quản lý giáo dục

1.4.4.5 Quản lý công tác thi đua khen thưởng giáo viên và học sinh trong hoạt động dạy học