Phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở trường đại học vinh

MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN CÁC NGÀNH NGOÀI SƯ PHẠM Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH .... Giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh ..

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:

PGS TS PHẠM MINH HÙNG

NGHỆ AN - 2016

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô ở Trường Đại học Vinh trong suốt quá trình đào tạo thạc sĩ đã cung cấp kiến thức và các phương pháp để tôi

có thể áp dụng trong nghiên cứu và giải quyết các vấn đề trong luận văn của

mình Xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới PGS TS Phạm Minh Hùng, người

đã nhiệt tình hướng dẫn tôi thực hiện luận văn này

Nghệ An, tháng 6 năm 2016

Tác giả

Trần Thị Lương

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận văn là công trình nghiên cứu khoa học, độc lập của tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc

rõ ràng

Nghệ An, tháng 6 năm 2016

Tác giả

Trần Thị Lương

MỤC LỤC

Trang

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC HÌNH, BẢNG BIỂU viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu 3

7 Đóng góp của luận văn 4

8 Cấu trúc của luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN CÁC NGÀNH NGOÀI SƯ PHẠM Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC 5

1.1 Sơ lược lịch sử vấn đề nghiên cứu 5

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 5

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước 6

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 9

1.2.1 Giảng viên và đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm 9

1.2.2 Phát triển và phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm 11

1.2.3 Giải pháp và giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm 13

1.3 Người giảng viên đại học trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo 14

1.3.1 Vị trí, vai trò của giảng viên đại học 14

1.3.2 Chức năng nhiệm vụ của giảng viên đại học 19

1.3.3 Yêu cầu về phẩm chất và năng lực của giảng viên các ngành ngoài sư phạm 20

1.4 Một số vấn đề phải phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường đại học 23

1.4.1 Sự cần thiết phải phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm ở Trường đại học 23

1.4.2 Nội dung phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm 25

1.4.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm 25

Kết luận chương 1 29

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN CÁC NGÀNH NGOÀI SƯ PHẠM Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH 30

2.1 Khái quát chung về Trường Đại học Vinh 30

2.1.1 Quá trình phát triển của Nhà trường 30

2.1.2 Cơ cấu tổ chức của Nhà trường 33

2.1.3 Đội ngũ cán bộ, giảng viên của Nhà trường 35

2.1.4 Cơ sở vật chất của Nhà trường 38

2.2 Thực trạng đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh 39

2.2.1 Về số lượng 39

2.2.2 Về cơ cấu 39

2.2.3 Cơ cấu về giới tính 41

2.2.4 Về chất lượng 42

2.3 Thực trạng phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh 48

2.3.1 Công tác tuyển dụng 48

2.3.2 Công tác đào tạo bồi dưỡng 50

2.3.3 Xây dựng cơ chế, chính sách đãi ngộ, thu hút đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm có trình độ cao về công tác tại trường 53

2.3.4 Công tác kiểm tra, đánh giá đối với đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm 55

2.4 Đánh giá chung về thực trạng 57

2.4.1 Về ưu điểm 57

2.4.2 Mặt hạn chế, thiếu sót 58

2.4.3 Nguyên nhân 58

Kết luận chương 2 60

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN CÁC NGÀNH NGOÀI SƯ PHẠM Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH 61

3.1 Một số nguyên tắc đề xuất giải pháp 61

3.1.1 Đảm bảo tính mục tiêu 61

3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn 61

3.1.3 Đảm bảo tính hiệu quả 61

3.1.4 Đảm bảo tính khả thi 61

3.2 Giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh 61

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho CBQL, GV và NV về vai trò, tầm quan trọng của việc phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh 61

3.2.2 Lập quy hoạch, kế hoạch phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh 63

3.2.3 Nâng cao chất lượng tuyển dụng đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh 64

3.2.4 Đổi mới công tác đào tạo bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho

đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm của Nhà trường 66

3.2.5 Sử dụng hợp lý đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm hiện có của Nhà trường 71

3.2.6 Xây dựng và bổ sung chế độ chính sách đối với giảng viên các ngành ngoài sư phạm 75

3.2.7 Đảm bảo các điều kiện cho giảng viên các ngành ngoài sư phạm phát huy vai trò của mình trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học 77

3.3 Khảo sát sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất 78

3.3.1 Mục đích khảo sát 78

3.3.2 Nội dung và phương pháp khảo sát 79

3.3.4 Kết quả khảo sát về sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất 79

Kết luận chương 3 84

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 86

1 Kết luận 86

2 Kiến nghị 87

TÀI LIỆU THAM KHẢO 89 PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

CBQL : Cán bộ quản lý CMNV : Chuyên môn nghiệp vụ CNH - HĐH : Công nghiệp hóa - hiện đại hóa

ở Trường Đại học Vinh 40 Bảng 2.4 Thống kê thâm niên công tác của đội ngũ giảng viên các

ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh 41 Bảng 2.5 Cơ cấu giới tính đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm

ở Trường Đại học Vinh 41 Bảng 2.6 Trình độ chuyên môn của đội ngũ giảng viên các ngành

ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh 42 Bảng 2.7 Kết quả điều tra thực trạng về phẩm chất chính trị của

đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh 44 Bảng 2.8 Kết quả điều tra thực trạng về phẩm chất đạo đức, lối sống,

tác phong của đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm

ở Trường Đại học Vinh 45 Bảng 2.9 Kết quả điều tra thực trạng về năng lực chuyên môn nghiệp

vụ của giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh 46 Bảng 2.10 Kết quả khảo sát, đánh giá về công tác tuyển dụng giảng viên

ở Trường Đại học Vinh 49 Bảng 2.11 Kết quả khảo sát, đánh giá về công tác đào tạo, bồi dưỡng

đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh 52

Bảng 2.12 Kết quả khảo sát, đánh giá về chính sách đãi ngộ, thu hút

nguồn nhân lực chất lượng cao ở Trường Đại học Vinh 54 Bảng 2.13 Kết quả khảo sát, đánh giá công tác kiểm tra, đánh giá

đối với giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh 56 Bảng 3.1 Đánh giá sự cần thiết của các giải pháp đề xuất (n = 104) 80 Bảng 3.2 Đánh giá tính khả thi của các giải pháp đề xuất (n = 104) 81

Hình:

Hình 2.1 Sơ đồ cơ cấu tổ chức hành chính Trường Đại học Vinh 35

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trường Đại học Vinh là cơ sở đào tạo đại học đa ngành, đa cấp ở khu vực Bắc Trung Bộ, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao và thích ứng nhanh với thế giới việc làm; là trung tâm nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của khu vực và cả nước; hướng đến là trường đại học trọng điểm quốc gia, có một số ngành đạt tiêu chuẩn quốc tế

Tiền thân là trường đại học sư phạm với nhiệm vụ chính là đào tạo giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục nhưng trước những yêu cầu bức thiết về đào tạo nguồn nhân lực phục vụ sự phát triển kinh tế - xã hội nên từ cuối những năm

1980, Đảng ủy, Ban Giám hiệu đã quyết tâm đưa Trường trở thành một trung tâm đào tạo đa ngành Từ năm 1991, ngoài việc tiếp tục duy trì, phát triển và hoàn thiện các ngành đào tạo sư phạm, Trường đã mở rộng và phát triển hàng chục mã ngành ngoài sư phạm để không ngừng đáp ứng các yêu cầu của xã hội về nhân lực trên các lĩnh vực: kinh tế, nông, lâm, ngư nghiệp, xây dựng, điện tử viễn thông, luật, công nghệ thông tin Đến nay, Nhà trường đã đào tạo nhiều bậc học, ngành học khác nhau với 15 chuyên ngành tiến sĩ, 31 chuyên ngành thạc sĩ; đào tạo 50 ngành kỹ sư, cử nhân; đào tạo học sinh trung học phổ thông chuyên với 6 môn chuyên (Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học và Tiếng Anh) Quy mô tuyển sinh của Trường ở các hệ, bậc học, ngành, hình thức đào tạo không ngừng tăng lên Hiện nay toàn Trường có khoảng 42.000 học sinh, sinh viên, học viên Ngoài ra Trường còn liên kết với các cơ sở giáo dục trong và ngoài nước đào tạo các trình độ đại học và sau đại học nhằm đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực có trình độ cao cho đất nước

Cụ thể hoá nội dung Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào

tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế vào điều kiện thực tiễn của Nhà trường

Đảm bảo sự thống nhất trong nhận thức và hành động của các cấp uỷ đảng, chính quyền, đoàn thể, cán bộ, đảng viên và học sinh, sinh viên, học viên: Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện đảm bảo thực hiện; đổi mới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục - đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học

Tuy nhiên, trước sự phát triển của giáo dục hiện nay thì đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm của trường còn có những bất cập nhất định trước yêu cầu đổi mới giáo dục:

Số lượng giảng viên của trường còn thiếu, chưa đáp ứng được sự tăng trưởng về quy mô đào tạo của nhà trường

Trình độ giảng viên không đồng đều, tay nghề chưa cao, chưa áp dụng thực tế trong bài giảng thực hành, khả năng nghiên cứu khoa học, khả năng

tự học, tự bồi dưỡng của đội ngũ giảng viên mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng vẫn còn ở mức độ thấp

Cơ cấu đội ngũ giảng viên chưa đồng bộ, nhiều khoa, bộ môn lực lượng giảng viên còn quá mỏng Do vậy, nhiệm vụ sắp tới nhất thiết cần xây dựng

và phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm cần phù hợp với quy

mô đào tạo và chiến lực phát triển của nhà trường

Xuất phát từ những lý do nêu trên, chúng tôi chọn đề tài: "Phát triển

đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh"

để nghiên cứu

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh

4 Giả thuyết khoa học

Có thể phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, nâng cao chất lượng, nếu đề xuất và thực hiện được một số giải pháp có cơ sở khoa học, có

tính khả thi

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm ở trường đại học

5.2 Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của vấn đề phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm ở Trường Đại học Vinh

5.3 Đề xuất một số giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành

sư phạm ở Trường Đại học Vinh

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin lý luận để xây dựng

cơ sở lý luận của đề tài Thuộc nhóm này có các phương pháp cụ thể sau đây:

+) Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu;

+) Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin thực tiễn để xây dựng cơ sở thực tiễn của đề tài Thuộc nhóm này có các phương pháp cụ thể sau đây:

+) Phương pháp điều tra;

+) Phương pháp tổng kết kinh nghiệm quản lý giáo dục;

+) Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động;

+) Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia;

+) Phương pháp khảo sát

6.3 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng các phần mềm để xử lý số liệu thu được

7 Đóng góp của luận văn

7.1 Về mặt lý luận

Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về phát triển đội ngũ nói chung, phát triển đội ngũ giảng viên trường đại học nói riêng

7.2 Về mặt thực tiễn

Làm rõ trực trạng phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm

ở Trường đại học Vinh; từ đó đề xuất các giải pháp có cơ sở khoa học để phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường đại học Vinh

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu; Kết luận và kiến nghị; Tài liệu tham khảo; Phụ lục nghiên cứu, luận văn có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề phát triển đội ngũ giảng viên các

ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học

Chương 2: Thực trạng phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư

phạm ở Trường Đại học Vinh

Chương 3: Một số giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên các ngành

ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN CÁC NGÀNH NGOÀI SƯ PHẠM

Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC

1.1 Sơ lược lịch sử vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài

Sự phát triển bền vững của một quốc gia phụ thuộc vào rất nhiều yếu

tố Một yếu tố quan trọng nhất đó là yếu tố con người Một quốc gia phát triển luôn coi trọng sự nghiệp giáo dục Lịch sử đã cho thấy, điều kiện quyết định

để nâng cao chất lượng giáo dục là chất lượng của đội ngũ giảng viên Chính

vì vậy, công tác phát triển ĐNGV luôn là vấn đề được quan tâm hàng đầu trong các trường đại học không chỉ ở Việt Nam mà ở cả những nước có nền giáo dục phát triển như Mỹ, Nhật, Hàn Quốc… Về vấn đề này chúng ta có thể bắt gặp trong nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học trên thế giới

như Motoko Akiba và Gerald LeTendre (Improving Teacher Quality -2009) [26], Mary M Kennedy cùng nhiều tác giả (Teacher Assessment and the Quest for Teacher Quality - 2010) [25]

Trong cuốn sách “Preparing Teachers for a Changing World” (2007) (Đào tạo đội ngũ nhà giáo trước một thế giới đang thay đổi) - Linda Darling -

Hammond - Giáo sư Giáo dục thuộc quỹ Charles E Ducommun ở Đại học Stanford đã đúc kết những thành quả từ công trình nghiên cứu bởi Ủy ban đào

tạo giáo viên thuộc Viện Hàn lâm quốc gia Hoa Kỳ [23] Tập sách phác thảo

các khái niệm và chiến lược chủ yếu là những điều phải làm rõ trong quá trình đào tạo các giáo viên, các chính sách cần thiết để tất cả những giáo viên có thể tiếp cận với những kiến thức thiết yếu của người thầy, tập sách cũng đúc kết nội dung việc đào tạo giáo viên cùng những khuyến nghị về chính sách

nhằm giúp công tác đào tạo những giáo viên giỏi một cách hiệu quả nhất

Kai-ming Cheng đã có bài “Development, Support and Retention of Teachers” (Phát triển, hỗ trợ và duy trì giáo viên) trong Hội nghị Thượng

đỉnh “Nâng cao chất lượng giáo viên thế giới” được tổ chức bởi Asia society,

ngày 16/3/2011 [22] Tiến sĩ Susan F Sclafani với bài “Recruiting, Training and Supporting at 21st Century Teaching Profession” (tuyển dụng, đào tạo và

hỗ trợ giáo viên chuyên nghiệp TK XXI), trong bài báo cáo này, tác giả đã đưa ra kinh nghiệm thực tiễn trong việc phát triển giáo viên chuyên nghiệp ở một số nước như Hàn quốc, Thụy Sĩ,… [ 27]

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: đội ngũ giáo viên luôn giữ một vị trí, vai trò vô cùng quan trọng, họ là người quyết định sự thành công trong công cuộc xây dựng và đổi mới nền giáo dục [14] Tiếp bước tư tưởng của Người, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến công tác phát triển ĐNGV

Trên tinh thần ấy, các nhà khoa học trong nước đã công bố nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề phát triển đội ngũ Các nhà nghiên cứu

đã kế thừa và phát huy có hiệu quả các giá trị lý luận và thực tiễn của những công trình nghiên cứu trên thế giới vào thực tiễn trong nước

Bàn về các giải pháp đổi mới giáo dục toàn diện, các chuyên gia giáo dục hầu như có chung một đề xuất, công tác xây dựng đội ngũ giáo viên phải được xem là giải pháp cốt lõi, quan trọng nhất Trong nghiên cứu “Một số giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên trường đại học Vinh” tác giả Thái Văn Thành đã đưa ra một số giải pháp để phát triển ĐNGV của Trường Đại học Vinh [15]

Mặc dù vai trò của người giáo viên trong giáo dục là căn cứ quan trọng

để hoạch định chiến lược phát triển giáo dục nhưng cho đến nay, vấn đề giáo viên chưa một lần được giải quyết căn cơ, thấu đáo, khiến cho tất cả những

mong muốn đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục ở nhà trường đều không thực hiện được đến nơi đến chốn Chính vì thế các nhà nghiên cứu vẫn luôn mày mò tìm kiếm một hướng đi đúng đắn cho việc phát triển ĐNGV

Tác giả Nguyễn Anh Tuấn với vấn đề “Phát huy vai trò của đội ngũ nhà giáo để đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam” đã đưa ra những giải pháp để đổi mới căn bản toàn diện giáo dục Việt Nam và tập trung chủ yếu vào đội ngũ nhà giáo [17]

Tác giả Nguyễn Văn Đệ trong đề tài nghiên cứu “Phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học vùng Đồng bằng sông Cửu Long đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học” đã đưa ra những bài học kinh nghiệm về phát triển ĐNGV ở một số nước trên thế giới Tác giả đánh giá thực trạng và đưa

ta được bức tranh tổng thể về giáo dục đại học và ĐNGV của các trường ĐH

ở vùng ĐBSCL, từ đó đưa ra hệ thống giải pháp phát triển ĐNGV, đặc biệt có nhóm giải pháp liên kết hệ ĐNGV giữa các trường ĐH ở vùng ĐBSCL để tạo thành mạng lưới [ 2 ]

Vì tầm quan trọng của công tác phát triển ĐNGV trong trường đại học, nhiều luận văn thạc sĩ đã tập trung nghiên cứu vấn đề này như: Nguyễn

Kỷ Trung với đề tài “Một số giải pháp phát triển ĐNGV trường ĐHSP TP HCM” [16]

Bên cạnh đó còn có các cuộc hội thảo bàn về việc xây dựng và phát triển

đội ngũ nhà giáo như hội thảo khoa học “Nhà giáo và cán bộ quản lý đối với

sự nghiệp đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam” (22/5/2012)

Việc tìm hiểu và vận dụng các kết quả nghiên cứu đã có để làm cơ sở

đề ra những giải pháp mới phù hợp với điều kiện phát triển của nhà trường nhằm phát triển ĐNGV trường Đại học Vinh là điều cần thiết

Hiện nay có nhiều đề tài và luận văn thạc sĩ bàn về vấn đề xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, giảng viên ở các trường đại học, cao đẳng:

Luận văn thạc sĩ của tác giả Phạm Công Lý (Trường Đại học Vinh)

nghiên cứu đề tài: “Các giải pháp chủ yếu phát triển đội ngũ giảng viên trường Đại học Vinh trong giai đoạn mới” [ 9 ] Luận văn đi sâu vào các nội dung:

- Tìm hiểu thực trạng của đội ngũ giảng viên ở Trường Đại học Vinh

- Đề xuất các giải pháp chủ yếu phát triển đội ngũ giảng viên ở Trường

ĐH Vinh trong giai đoạn mới, phù hợp với xu thế phát triển chung của giáo dục đại học, các trường đại học và tình hình thực tế của Trường ĐH Vinh

Luận văn thạc sĩ của tác giả Dương Đức Hùng (Trường ĐHSP Hải

Phòng) nghiên cứu đề tài: “Một số giải pháp phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy Trường Đại học sư phạm Hải Phòng đến năm 2010” [5] Mục tiêu của

luận văn là trên cơ sở đánh giá đúng thực trạng đội ngũ cán bộ giảng dạy của Trường ĐHSP Hải Phòng để đề xuất các giải pháp nhằm phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy của Trường Đại học Hải Phòng đến năm 2010

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thanh Hà (Trường Cao đẳng Cộng

đồng Đồng Tháp) nghiên cứu đề tài: “Một số giải pháp xây dựng đội ngũ giảng viên Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp giai đoạn 2008-2015”

[3] Mục tiêu của luận văn là: Trình bày một số giải pháp xây dựng đội ngũ giảng viên nhằm đáp ứng nhu cầu nâng cao chất lượng đào tạo

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Duy Vinh (Trường Cao đẳng nghề

Việt - Đức Hà Tĩnh) nghiên cứu đề tài: Một số giải pháp bồi dưỡng và phát triển đội ngũ giáo viên Trường Cao đẳng nghề Việt - Đức Hà Tĩnh trong giai đoạn 2008-2015 [21] Mục đích của luận văn là: trên cơ sở nghiên cứu về mặt

lý luận và thực tiễn về đội ngũ giáo viên dạy nghề ở Trường Cao đẳng nghề Việt - Đức Hà Tĩnh, đồng thời dựa trên cơ sở pháp lý và yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương để nghiên cứu đề xuất một số giải pháp bồi dưỡng và phát triển đội ngũ giáo viên ở Trường Cao đẳng nghề Việt - Đức Hà Tĩnh về số lượng, chất lượng và cơ cấu nhằm đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của Nhà trường từ nay đến năm 2015

Luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Thị Thanh Huyền với đề tài: “Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên Trường cao đẳng Văn hóa, nghệ thuật Thanh Hóa” [7] Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn đội ngũ CBQL

Trường cao đẳng Văn hóa, nghệ thuật Thanh Hóa, luận văn đã đề xuất một số giải pháp xây dựng đội ngũ CBQL đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của Nhà trường

Các công trình nghiên cứu trên chủ yếu tập trung vào cơ sở lý luận và thực tiễn để đưa ra giải pháp xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên các Trường ĐH Vinh, ĐHSP Hải Phòng, Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp, Cao đẳng nghề Việt - Đức; Trường Cao đẳng Văn hóa - Nghệ thuật Thanh Hóa;

Trên báo chí, các ý kiến đều thống nhất ở sự cần thiết phải thực hiện đồng bộ các giải pháp, trong đó đổi mới giáo dục đại học là khâu đột phá, xây dựng đội ngũ giảng viên đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, chuẩn hóa về trình độ là nhiệm vụ trung tâm

Tuy nhiên, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về một số giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường Đại học Vinh

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Giảng viên và đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm

1.2.1.1 Giảng viên

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, giảng viên là “tên gọi chung những người làm công tác giảng dạy ở các trường Đại học, Cao đẳng, ở các lớp tập huấn cán bộ Ở các trường Đại học và Cao đẳng, giảng viên là chức danh của những người làm công tác giảng dạy thấp hơn phó giáo sư ” [18]

Theo Từ điển Giáo dục học, giảng viên là “chức danh nghề nghiệp của nhà giáo trong các cơ sở giáo dục đại học và sau đại học, dưới giáo sư, phó giáo sư và giảng viên chính” [19; tr.103]

Còn theo theo Luật Giáo dục đại học của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, giảng viên là tên gọi chỉ nhà giáo thực hiện hoạt động dạy học và giáo dục tại các cơ sở giáo dục cao đẳng, đại học và sau Đại học [8]

Như vậy, giảng viên là nhà giáo làm công tác giảng dạy ở các cơ sở giáo dục Đại học và Cao đẳng

1.2.1.2 Đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm

Trong lĩnh vực giáo dục, thuật ngữ đội ngũ được sử dụng để chỉ những tập hợp người được phân biệt với nhau về chức năng trong hệ thống giáo dục Ví dụ: đội ngũ giáo viên, đội ngũ giảng viên, đội ngũ cán bộ quản

lý trường học

- Đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm

Đội ngũ giảng viên là một tập thể người có cùng một mục đích, chức năng, nhiệm vụ đào tạo, giáo dục và rèn luyện học sinh, sinh viên nhà trường nhằm hoàn thành tốt mục tiêu: “ Đào tạo người lao động có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, có ý thức phục vụ cộng đồng, có kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp ở trình độ đại học cao đẳng và các trình độ khác, có sức khoẻ, nhằm tạo điều kiện cho người lao động nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn, nghiệp

vụ, có khả năng tìm được hoặc tạo được việc làm, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nông, lâm, ngư nghiệp, xây dựng, điện tử viễn thông, luật, công nghệ thông tin, củng cố quốc phòng, an ninh của địa phương ” Họ làm việc có kế hoạch và gắn bó với nhau thông qua lợi ích về vật chất và tinh thần

trong khuôn khổ quy định của pháp luật thể chế xã hội Họ chính là nguồn lực quan trọng trong lĩnh vực giáo dục Đại học của quốc gia

Sau khi điểm lại các khái niệm trên, chúng ta thấy có thể đưa ra một định nghĩa về đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm: Đội ngũ giảng viên là một tập thể bao gồm những giảng viên và cán bộ quản lí giáo dục, được tổ chức thành một lực lượng, có chung nhiệm vụ thực hiện các mục tiêu giáo dục đã đặt

ra cho nhà trường hoặc cơ sở giáo dục đào tạo các ngành ngoài sư phạm

1.2.2 Phát triển và phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm

Theo từ điển Tiếng Việt, phát triển: biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp [20, tr769]

Theo hướng tiếp cận này, phát triển là sự gia tăng về số lượng và sự biến đổi về chất lượng vận động theo hướng đi lên trong mối quan hệ bổ sung cho nhau tạo nên giá trị mới trong một thể thống nhất; phát triển trong thế ổn định và bền vững Phát triển bao giờ cũng xuất phát từ thực tế Phát triển từ thấp đến cao, từ ít đến nhiều, từ yếu đến mạnh, bao hàm trong đó có một số giai đoạn phát triển có cả đường cong, đường dích dắc, vừa liên tục vừa đứt đoạn, vừa có tính phổ biến vừa mang tính đặc thù Đó là một quá trình tích luỹ và chuyển hoá không ngừng giữa lượng và chất, thông qua sự đấu tranh giữa các mặt đối lập theo con đường phủ định của phủ định Nó bao hàm cả những bước tiệm tiến và nhảy vọt

Phát triển đội ngũ giảng viên, làm cho đội ngũ này càng ngày càng được nâng cao về chất lượng là một nhiệm vụ thường xuyên, đặc biệt quan trọng đối với các trường đại học, cao đẳng

1.2.2.2 Phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm

Phát triển đội ngũ giảng viên có thể hiểu là một quá trình tăng tiến về mọi mặt của đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm trong một thời kỳ nhất định Trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về qui mô, số lượng và chất lượng giảng viên Đó là sự tiến bộ về nhận thức, trình độ chuyên môn - nghiệp vụ, khả năng chuyên môn đạt đến chuẩn và trên chuẩn của yêu cầu, các tiêu chí dành cho giảng viên trường Đại học, Cao đẳng Trong đó chú trọng đến sự phát triển bền vững Theo định nghĩa của Hội đồng thế giới về phát triển bền

vững (WCDE): "Sự phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng các yêu cầu hiện tại và có khả năng thích ứng với yêu cầu của thế hệ kế tiếp sau"

* Các quan điểm phát triển đội ngũ giảng viên

Việc phát triển đội ngũ giảng viên gắn liền với việc xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên Tùy theo mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ của nhà trường, cơ sở đào tạo mà phát triển đội ngũ giảng viên có thể theo chiều hướng quan điểm khác nhau:

- Quan điểm phát triển đội ngũ giảng viên lấy người GV làm trọng tâm

Đây là quan điểm được nhiều tác giả đề cập, và đề cao vai trò của GV trong quá trình phát triển đội ngũ GV là trung tâm, là đối tượng cần đặc biệt chú ý Tất cả mọi hoạt động khác đều tập trung vào mục đích tăng cường năng lực của các cá nhân GV trên cơ sở đáp ứng nhu cầu và khuyến khích sự phát triển của họ như những chuyên gia

- Quan điểm phát triển đội ngũ giảng viên trên cơ sở kết hợp giữa cá nhân giảng viên với mục tiêu của nhà trường Đây là quan điểm có sự kết hợp

giữa nhu cầu cá nhân (GV) và nhu cầu tổ chức (NT) trong sự phát triển đội

ngũ giảng viên, nhằm đảm bảo cho nhà trường ổn định và phát triển bền vững Quan điểm này đánh giá vai trò của GV và nhà trường ngang nhau Đó

là sự hợp tác, sự cộng đồng trách nhiệm, vì thế công tác xây dựng và phát triển ĐNGV sẽ đạt hiệu quả

Quan niệm về phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm

Phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm được hiểu phát triển

cả về số lượng, chất lượng, cơ cấu Trong phát triển có xây dựng và ngược lại, trong thế ổn định Quản lý phát triển đội ngũ giảng viên tạo dựng được đội ngũ các nhà giáo, trên cơ sở đó phát triển đội ngũ cả về số lượng, chất lượng,

cơ cấu của tổ chức: độ tuổi, giới tính Xây dựng và phát triển đồng bộ các yếu

tố trên trong mối quan hệ hữu cơ vận động theo hướng đi lên, tạo thành hệ thống đội ngũ bền vững quản lý phát triển đội ngũ giảng viên là một quá trình liên tục nhằm hoàn thiện, thậm chí "cách mạng hoá tình hình" tạo nên tổ chức (nhà trường) cùng nhịp với sự phát triển kinh tế của đất nước

1.2.3 Giải pháp và giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành

đến trình tự các bước có quan hệ với nhau để tiến hành một công việc có mục đích

Theo tác giả Nguyễn Văn Đạm, “phương pháp được hiểu là trình tự cần theo trong các bước có quan hệ với nhau khi tiến hành một công việc có mục đích nhất định” [1; tr.325]

Còn theo tác giả Hoàng Phê, “phương pháp là hệ thống các cách sử dụng để tiến hành một công việc nào đó” [12]

Về khái niệm biện pháp, theo Từ điển tiếng Việt, đó là “cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể” [20; tr.64]

Như vậy, khái niệm giải pháp tuy có những điểm chung với các khái niệm trên nhưng nó cũng có điểm riêng Điểm riêng cơ bản của thuật ngữ này

là nhấn mạnh đến phương pháp giải quyết một vấn đề, với sự khắc phục khó khăn nhất định Trong một giải pháp có thể có nhiều biện pháp

1.2.3.2 Giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm

Giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm là hệ thống các cách thức xây dựng, phát triển, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm

Từ đó, đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành

sư phạm thực chất là đưa ra các cách thức phát triển, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm

1.3 Người giảng viên đại học trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo

1.3.1 Vị trí, vai trò của giảng viên đại học

Trong mọi thời đại, người thầy luôn là người đảm đương vai trò quan trọng trong việc giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, rèn luyện và đưa con người trở thành những con người có tri thức có đạo đức và có kỹ năng để phục vụ

xã hội Xã hội đã đặt toàn bộ trọng trách, niềm tin lên vai người thầy trong

vai trò “dạy chữ, dạy người” Nhà giáo dục học vĩ đại người Slôvakia

Cô-men-xki đã đề cao vị trí của người thầy giáo, ông nói rằng: “Dưới ánh mặt trời, không có nghề nào cao quý hơn nghề dạy học” và ông đặt ra cho thầy

giáo những yêu cầu cao về lòng nhân ái, về phẩm chất đạo đức để làm gương sáng cho học sinh Người thầy phải đối xử với học sinh công bằng, ân

cần, hoà nhã Ông nói: “Không thể trở thành người thầy nếu không phải là người cha” [6]

Còn ở nước ta, truyền thống “tôn sư trọng đạo” vẫn luôn được tiếp nối

từ thế hệ này sang thế hệ khác Trong chúng ta không ai không biết đến câu

ca dao:

“Muốn sang phải bắc cầu kiều Muốn con hay chữ phải yêu lấy thầy"

Niềm tin đó đã được khắc sâu trong suy nghĩ, hành động của mỗi một

người dân Việt Nam Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Không có thầy giáo thì không có giáo dục không có giáo dục, không có cán bộ thì không nói gì đến kinh tế - văn hoá” [9] Xã hội dù có phát triển đến đâu thì vị trí, vai

trò của người thầy giáo, cô giáo trong lòng mỗi con người vẫn được khẳng

định với sự kính yêu và tôn trọng Người đã nói: “Còn gì vẻ vang hơn nghề đào tạo những thế hệ sau này, tích cực góp phần xây dựng chủ nghĩa xã hội

và chủ nghĩa cộng sản Người thầy tốt - thầy giáo xứng đáng là thầy giáo - là người vẻ vang nhất dù là tên tuổi không được đăng trên báo, không được hưởng huân chương, những người thầy giáo tốt là những người anh hùng vô danh” [11]

Trong thời kỳ đổi mới, đẩy mạnh CNH - HĐH và hội nhập kinh tế quốc

tế, sự nghiệp giáo dục - đào tạo với vị trí, vai trò của mình là phải đi trước một bước Việc chuẩn bị nhân tài, lực lượng lao động cho sự nghiệp CNH-HĐH là sự đầu tư vừa cơ bản, vừa lâu dài, vừa cấp bách

Trước những đòi hỏi đó, vai trò của người thầy càng có ý nghĩa Sứ mệnh, nhiệm vụ của những nhà giáo hơn lúc nào hết rất nặng nề và người thầy hơn ai hết hiểu rõ mình cần phải rèn luyện và tu dưỡng những phẩm chất

và năng lực để tự khẳng định mình nhằm cống hiến nhiều hơn nữa cho Tổ quốc nói chung, sự nghiệp giáo dục - đào tạo nói riêng Đội ngũ nhà giáo là lực lượng nòng cốt biến các mục tiêu giáo dục thành hiện thực và quyết định

chất lượng giáo dục Điều 15, Luật giáo dục nêu rõ: “Nhà giáo giữ vai trò quyết định trong đảm bảo chất lượng giáo dục.” [7]

Nói về tầm quan trọng của người giáo viên, đội ngũ giáo viên trong bối cảnh giáo dục đi vào thế kỷ XXI, Tiến sĩ Raja Roy Singh, nhà giáo dục nổi

tiếng ở Ấn độ đã nói: “Giáo viên giữ vai trò quyết định trong quá trình giáo dục.… Trong quá trình dạy học giáo viên không chỉ là người truyền thụ những phần tri thức rời rạc Giáo viên giúp người học thường xuyên gắn với

cơ cấu lớn hơn Giáo viên đồng thời là người hướng dẫn, người cố vấn, người mẫu mực của người học Giáo viên do đó không phải là người chuyên về ngành hẹp mà là người cán bộ tri thức, người học suốt đời Trong công cuộc hoàn thiện quá trình dạy học, người dạy, người học là những người bạn cùng làm việc, cùng nhau tìm hiểu và khám phá” [26]

Sự đánh giá cao vị trí và vai trò của người thầy đã đặt người thầy trước những thách thức mới với sự tiến bộ nhanh của mọi mặt đời sống xã hội Nhà giáo có sứ mệnh tiên phong trong cuộc cách mạng thực sự về giáo dục Để thực hiện được sứ mạng thiêng liêng của giáo dục đào tạo trong thời đại ngày nay, người giảng viên cần phải thể hiện tốt vai trò mới của mình Người giảng viên trong các trường đại học không chỉ là một nhà giáo mà còn phải là một nhà nghiên cứu và người cung ứng các dịch vụ cho xã hội

- Dân tộc ta vốn có truyền thống “tôn sư trọng đạo”, vị trí, vai trò của người thầy luôn được xã hội tôn vinh với sự kính trọng, tin tưởng Người thầy

là người đảm đương trọng trách đào tạo, bồi dưỡng, rèn luyện và đưa con người thành đạt trong cuộc sống, sống có nhân nghĩa và làm cho xã hội ngày càng tốt đẹp hơn; Xã hội đã đặt toàn bộ niềm tin lên vai người thầy trong vai trò “dạy chữ, dạy người” và niềm tin đó đã được khắc sâu trong suy nghĩ, hành động của mỗi một người dân Việt Nam Ý thức được trách nhiệm cao cả

ấy, thế hệ nối tiếp thế hệ, những lớp người đã cống hiến công sức, cuộc đời cho sự nghiệp GD&ĐT đã và đang hoàn thành tốt trách nhiệm của mình

- Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói về vai trò của nhà giáo “Không có thầy thì không có giáo dục, không có cán bộ và không nói gì đến kinh tế - văn hóa” Đảng ta cũng đã khẳng định “Người GV có vai trò đặc biệt quan trọng,

là nhân vật trung tâm trong nhiệm vụ đào tạo thế hệ tương lai cho đất nước”

TS Raja Roy Singh, nhà giáo dục nổi tiếng của Ấn Độ - chuyên gia giáo dục nhiều năm của UNESCO khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đã nói “Giảng viên giữ vai trò quyết định trong giáo dục và đặc biệt trong việc định hướng

lại giáo dục” [26]

- Trước đây, GV thường là những người chuyên tâm dạy học và quan niệm truyền thống cho rằng thầy phải là người có vốn hiểu biết rộng nên thầy phải là người chịu khó đọc, tích luỹ tri thức Ngày nay, nhu cầu đó chẳng những không giảm mà còn phát triển, tăng lên Song trong giai đoạn hiện nay, người thầy không chỉ biết lý thuyết mà còn phải có một trình độ thực tiễn cao

để tham gia cùng những người làm việc thực tế giải quyết những vấn đề mới

mà thực tiễn đang đặt ra Giá trị xã hội đối với người thầy là giá trị đóng góp cho xã hội bằng những cống hiến có kết quả, khả năng vận dụng tri thức vào việc giải quyết những đòi hỏi từ thực tiễn đang diễn ra

- Vai trò của GV các ngành ngoài sư phạm trong xã hội: Từ xưa đến

nay, người thầy luôn giữ vai trò quan trọng, là người trực tiếp thúc đẩy quá trình học tập phát triển Khi KHCN phát triển, các kỹ năng, kỹ xảo nghề

nghiệp ngày càng phức tạp, người học khó có thể tự nắm bắt được mà đòi hỏi cần có người định hướng, chỉ dẫn Nhờ có người GV mà kho tàng tri thức, kinh nghiệm của nhân loại ở mọi lĩnh vực được lưu truyền từ thế hệ trước sang thế hệ sau và được tinh lọc ngày càng hoàn thiện GV không những có nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực có tay nghề, kỹ thuật… trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội mà còn nhiệm vụ lớn hơn là dạy người, hình thành phẩm chất đạo đức của người lao động mới, ở người học phù hợp với chuẩn mực xã hội

- Vai trò của GV các ngành ngoài sư phạm đối với chất lượng đào tạo: “Người thầy là nhân tố quyết định đến chất lượng giáo dục” Kinh nghiệm

thực tế cho thấy, muốn đánh giá chất lượng đào tạo nghề của một cơ sở đào tạo, trước hết phải nhìn vào ĐNGV Nếu ĐNGV được đào tạo chính quy, có năng lực thực sự, có kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp thì đó là yếu tố cơ bản để đảm bảo chất lượng đào tạo Trình độ, kiến thức, nhận thức của người học phụ thuộc rất nhiều vào trình độ kiến thức, năng lực lý luận và thực tiễn; phẩm chất, nhân cách đạo đức; phương pháp truyền đạt của người thầy đối với người học

Vị trí, vai trò của người thầy trên con đường nhận thức tri thức của người học

là rất quan trọng Tuy nhiên, nếu chúng ta tuyệt đối hoá vai trò của người thầy

sẽ dẫn đến phiến diện, một chiều, chủ quan, duy ý chí Bởi vì, trên thực tế trình

độ tư duy lý luận, kiến thức thực tế của người học có được không chỉ thông qua một con đường duy nhất - “người thầy” mà nó được hình thành từ nhiều con đường khác nhau như: học ở sách vở, bạn bè, đồng nghiệp, xã hội, thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, qua thực tiễn công tác…

Điểm nổi bật về lao động sư phạm của giảng viên ngoài ngành sư phạm

là vừa lao động trí óc cần chất xám và có nhiều kinh nghiệm thực tế

- Vai trò của GV các ngành ngoài sư phạm đối với đổi mới giáo dục:

Phương pháp dạy thay đổi, từ chỗ lấy người dạy là trung tâm sang lấy người

học làm trung tâm của quá trình dạy - học, đòi hỏi người GV phải phấn đấu, rèn luyện để bước lên một tầm cao mới tiến kịp với thời đại Phương pháp này đòi hỏi người thầy không chỉ có kiến thức trên tất cả các lĩnh vực, đặc biệt về lĩnh vực mình đảm trách mà còn phải có phương pháp tổ chức việc học cho người học Người thầy phải trở thành người đạo diễn, kích thích hoạt động cho học viên, là “trọng tài khoa học” kết luận vấn đề do người học trình bày Phải hướng dẫn cho họ cách tự học, tự tìm kiếm kiến thức bằng suy nghĩ, hành động Dưới sự tổ chức, hướng dẫn của người thầy, người học sẽ tự tìm cách chiếm lĩnh tri thức khoa học, tự giác rèn luyện, phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo Qua phương pháp này, người học không chỉ tiếp thu tri thức với chất lượng và hiệu quả cao mà còn trau dồi được cách phát hiện vấn đề, giải quyết vấn đề, phương pháp khám phá chân lý… và đó chính là cơ

sở để trau dồi, phát huy tính chủ động, sáng tạo trong công tác của người học sau này

GV giữ vai trò quyết định tới chất lượng đào tạo nghề (tay nghề; đạo đức nghề nghiệp; khả năng tự thích nghi, tự học) đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp, thị trường lao động trong và ngoài nước, phù hợp với khả năng di chuyển lao động giữa các nước trong quá trình hội nhập quốc tế Đầu tư phát triển GV có thể coi là đầu tư “nguồn” để phát triển nguồn nhân lực

1.3.2 Chức năng nhiệm vụ của giảng viên đại học

Chức năng giảng viên đại học: Là công chức chuyên môn đảm nhiệm việc giảng dạy và đào tạo ở bậc đại học, cao đẳng thuộc một chuyên ngành đào tạo của trường đại học hoặc cao đẳng

Nhiệm vụ giảng viên đại học:

- Giảng dạy theo mục tiêu, chương trình đào tạo và thực hiện đầy đủ,

có chất lượng chương trình đào tạo

- Nghiên cứu, phát triển ứng dụng khoa học và chuyển giao công nghệ, bảo đảm chất lượng đào tạo

- Định kỳ học tập, bồi dưỡng nâng cao trình độ lý luận chính trị, chuyên môn nghiệp vụ và phương pháp giảng dạy

- Giữ gìn phẩm chất, uy tín, danh dự của giảng viên

- Tôn trọng nhân cách của người học, đối xử công bằng với người học, bảo vệ các quyền, lợi ích chính đáng của người học

- Tham gia quản lý và giám sát cơ sở giáo dục đại học, tham gia công tác Đảng, đoàn thể và các công tác khác

- Các nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật

1.3.3 Yêu cầu về phẩm chất và năng lực của giảng viên các ngành ngoài sư phạm

1.3.3.1 Phẩm chất của giảng viên

Phẩm chất của giảng viên là yếu tố có tính chất điều khiển mọi hành vi của giảng viên, làm cho sức mạnh của giảng viên được phát huy hay bị kìm hãm Phẩm chất của giảng viên trước hết được quán triệt quan điểm và đường lối giáo dục của Đảng và Nhà nước

Người thầy giáo có phẩm chất tốt phải có lòng yêu người, yêu nghề, hết lòng vì sự nghiệp đào tạo bồi dưỡng thế hệ trẻ Bên cạnh việc giác ngộ cách mạng và niềm tin yêu nghề nghiệp, người thầy giáo cần phải có tình cảm, hành động trong sáng, lành mạnh gương mẫu, có tính sư phạm cao trong các hoạt động

Cùng với những phẩm chất nêu trên người thầy giáo cũng cần phải có những phẩm chất khác, đó là sự thống nhất giữa tính mục đích và tính kế hoạch trong thiết kế và tổ chức hoạt động sư phạm, giữa tính tổ chức, kỷ luật

và tinh thần trách nhiệm với tính tự chủ; nguyên tắc sáng tạo, linh hoạt, chín chắn; tính nghiêm khắc, lòng vị tha, yêu thương nhẫn nại đối với học sinh và

đồng nghiệp Để hình thành nhân cách tốt đẹp ở học sinh trước hết người thầy phải có nhân cách tốt thực sự là tấm gương cho học sinh

Như vậy ta có thể kết luận: Phẩm chất của giảng viên là sự thống nhất hữu

cơ của nhiều yếu tố như phẩm chất chính trị, xã hội (thế giới quan, niềm tin, lý tưởng, thái độ), phẩm chất về tư cách đạo đức (lối sống, thói quen, tình cảm), phẩm chất ý chí (tính kỷ luật, tự chủ, sáng tạo, biết phê phán) cùng với các yếu

tố khác là trình độ, năng lực nó tạo nên chất lượng của người giảng viên

1.3.3.2 Yêu cầu về năng lực của đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm

Năng lực và kỹ năng của đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm

có mối quan hệ chặt chẽ, năng lực sư phạm là thuộc tính là đặc điểm của nhân cách còn kỹ năng là những thao tác riêng của hoạt động sư phạm trong các dạng hoạt động cụ thể Mặt biểu hiện của năng lực là hệ thống các kỹ năng, nhưng có các kỹ năng chưa chắc đã hình thành năng lực bởi nếu thiếu hệ thống cũng như độ bền chắc của hệ thống kỹ năng cơ bản

Thứ nhất là năng lực chương trình: Mỗi GV phải đọc, hiểu chương

trình và lên kế hoạch, đó là yêu cầu cơ bản cho mỗi GV Giảng viên phải gia công về mặt sư phạm đối với tài liệu học tập cho phù hợp với đặc điểm từng lớp học, đối tượng, chuyên ngành đào tạo Thực trạng cho thấy, vẫn còn nhiều giáo án trong tình trạng “chết”, không được bổ sung cập nhật, giáo án sử dụng chung cho tất cả các hệ học Cho nên, người GV giỏi là người GV hiểu học sinh, đặt mình vào vị trí người học để chế biến, trình bày tài liệu đúng với đối tượng Người GV có khả năng phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa được kiến thức, thấy được cái gì là cơ bản nhất và mối quan hệ với cái thứ yếu Ngoài

ra, người GV phải có sự sáng tạo trong cung cấp kiến thức cho người học, bên cạnh kiến thức tinh tế và chính xác, đòi hỏi phải liên hệ được nhiều mặt giữa kiến thức cũ và mới, kiến thức bộ môn này với bộ môn khác, liên hệ thực tiễn gắn với từng chuyên ngành đào tạo

Thứ hai là năng lực giảng dạy: Người GV tốt không chỉ truyền kiến

thức cho người học mà có nhiệm vụ tổ chức và điều khiển hoạt động của họ, hướng họ đi tìm kiếm và lĩnh hội tri thức Disterwey - một nhà sư phạm người

Đức đã nhấn mạnh: “Người thầy giáo tồi là người mang chân lý đến sẵn, còn người thầy giáo giỏi là người biết dạy học sinh đi tìm chân lý” Chính vì vậy

người GV phải: Nắm vững và sử dụng hợp lý các phương pháp dạy học tiên tiến; Sử dụng thành thạo các thiết bị và phương tiện dạy học; Rèn luyện năng lực ngôn ngữ truyền đạt kiến thức rõ ràng, dễ hiểu, vừa sức

Thứ ba là năng lực học hỏi và khám phá người học: Là kết quả của một quá trình lao động đầy trách nhiệm, thương yêu, sâu sát người học, nắm vững chuyên môn, am hiểu tâm lý người học, tâm lý học sư phạm cùng với một số phẩm chất tâm lý cần thiết khác như sự “tinh ý” sư phạm, trí tượng tượng, khả năng phân tích, tổng hợp…

Thứ tư là năng lực về hợp tác: GV không chỉ hợp tác với đồng nghiệp

mà với GV của môn học khác Ngoài ra, hoạt động hợp tác của GV trong xã hội hiện nay còn đòi hỏi phạm vi đối tượng rộng mở, đó là gia đình người học, các lực lượng xã hội khác, đặc biệt là những thành phần liên quan đến sản phẩm giáo dục (người sử dụng, doanh nghiệp, các cơ quan, công ty…) Trong giai đoạn hiện nay ĐNGV cần thay đổi căn bản nhận thức về mục tiêu, phương thức giáo dục, phương pháp dạy học

Thứ năm là năng lực đánh giá: Năng lực đánh giá giúp cho GV nắm

được trình độ và khả năng tiếp thu bài của người học để xác nhận kết quả của một hoạt động để bổ sung điều chỉnh trong dạy học Để tạo được uy tín trước người học, người GV phải có quan điểm đánh giá khách quan, chính xác và công bằng Thái độ và hành vi trung thực, khách quan của nhà giáo dục một mặt đảm bảo các yêu cầu của nhiệm vụ giáo dục mặt khác tạo ra sức cảm hóa lớn đối với người học kể cả đánh giá thành công hay hạn chế của người học

Khả năng đánh giá đúng của GV đối với người học sẽ tác động mạnh mẽ đến kết quả tự học và kết quả rèn luyện đạo đức cho học sinh và bản thân GV

Thứ sáu là năng lực phát triển chuyên môn: Mỗi GV có thể dạy 30 - 40

năm nhưng họ phải liên tục học hỏi, nghiên cứu Đây là năng lực trụ cột của năng lực sư phạm, là điều kiện để giảng dạy, “biết mười dạy một” Ngày nay, người học không nhất nhất cái gì cũng tuân thủ, phục tùng thầy vô điều kiện

Họ được tiếp cận rất nhiều thông tin, hiểu biết rất nhiều, là thầy, phải chinh phục trò bằng kiến thức sâu rộng của mình, điều đó còn có tác dụng tạo uy tín cho người thầy

Nghề giáo là nghề sáng tạo nhất trong các nghề Trong đổi mới giảng dạy, yếu tố quan trọng nhất vẫn là người thầy

1.4 Một số vấn đề phải phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm ở Trường đại học

1.4.1 Sự cần thiết phải phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm ở Trường đại học

Đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội Nhu cầu phát triển nhanh giáo dục đáp ứng đòi hỏi của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phát triển kinh tế theo chiều sâu tri thức với công nghệ tiên tiến và hội nhập quốc tế, trong khi đó nguồn lực đầu tư cho giáo dục là có hạn, sẽ tạo sức ép đối với phát triển giáo dục

Nguy cơ tụt hậu có thể làm cho khoảng cách kinh tế, tri thức, giáo dục giữa Việt Nam và các nước ngày càng gia tăng Hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế thị trường làm nảy sinh những vấn đề mới, như nguy cơ xâm nhập của văn hóa và lối sống không lành mạnh làm xói mòn bản sắc dân tộc, dịch vụ giáo dục kém chất lượng có thể gây nhiều rủi ro lớn đối với giáo dục đặt ra yêu cầu phải đổi mới cả về lý luận cũng như những giải pháp thực tiễn phù hợp để phát triển giáo dục” [6; tr 8]

Hoạt động dạy học ở trường đại học đa ngành có những đặc điểm chung như hoạt động dạy học ở các trường đại học khác, tuy nhiên nó có những điểm khác biệt đặc trưng do mục tiêu đào tạo của nhà trường quy định đó là đào tạo người học đa ngành ở trình độ đại học Hệ thống mục tiêu này đặt ra vấn đề mới về việc tổ chức quản lý đào tạo, đó là quản lý chương trình, nguồn nhân lực và cơ sở vật chất phục vụ đào tạo

Là nhà giáo dục, người GV cần phải nắm vững mục tiêu, nội dung, chương trình giáo dục của nhà trường, phải có kiến thức về Tâm lý và Tâm lý học lứa tuổi, kiến thức về Giáo dục học, về Phương pháp dạy học, trên nền tảng thế giới quan khoa học, đường lối giáo dục của Đảng, cùng với sự tâm huyết nghề nghiệp, tình yêu đối với sự nghiệp trồng người Họ phải là những

GV có phong cách mẫu mực, mô phạm Đó là những phẩm chất cơ bản để người GV thường xuyên trau dồi và nâng cao nghiệp vụ dạy học, nghiệp vụ

sư phạm nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục

Điều 5, mục tiêu chung của Luật Giáo dục đại học đã nêu rõ: “Đào tạo nhân lực, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài; nghiên cứu khoa học, công nghệ tạo ra tri thức, sản phẩm mới, phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế; Đào tạo người học có phẩm chất chính trị, đạo đức; có kiến thức, kỹ năng thực hành nghề nghiệp, năng lực nghiên cứu và phát triển ứng dụng khoa học và công nghệ tương xứng với trình độ đào tạo; có sức khỏe; có khả năng sáng tạo và trách nhiệm nghề nghiệp, thích nghi với môi trường làm việc; có ý thức phục vụ nhân dân” [7;tr, 2-3]

Do vậy, giáo dục đại học Việt Nam cần phải được đổi mới một cách cơ bản và toàn diện Trong đổi mới GDĐH, nâng cao chất lượng đội ngũ GV được xác định là một giải pháp mang tính chất đột phá Giải pháp này được cụ thể hóa như sau: “Tiếp tục đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo để

đến năm 2020, 100% giáo viên mầm non và phổ thông đạt chuẩn trình độ đào tạo, trong đó 60% giáo viên mầm non, 100% giáo viên tiểu học, 88% giáo viên trung học cơ sở và 16,6% giáo viên trung học phổ thông đạt trình độ đào tạo trên chuẩn; 38,5% giáo viên trung cấp chuyên nghiệp, 60% giảng viên cao đẳng và 100% giảng viên đại học đạt trình độ thạc sỹ trở lên; 100% giảng viên đại học và cao đẳng sử dụng thành thạo một ngoại ngữ

1.4.2 Nội dung phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm

Nội dung phát triển đội ngũ GV các ngành ngoài sư phạm bao gồm các vấn đề sau đây:

i) Xây dựng và thực hiện quy hoạch đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm bảo đảm đủ về số lượng, nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu đổi mới GDĐH

ii) Xây dựng nội dung, chương trình và phương pháp đào tạo, bồi ỡng đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm Chú trọng nâng cao trình

dư-độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm của GV, tầm nhìn chiến lược, năng lực sáng tạo và tính chuyên nghiệp của cán bộ lãnh đạo, quản lý

iii) Xây dựng phương thức tuyển dụng GV theo hướng khách quan, công bằng và có yếu tố cạnh tranh Hoàn thiện và thực hiện cơ chế hợp đồng dài hạn; bảo đảm sự bình đẳng giữa GV biên chế và hợp đồng

iv) Xây dựng và ban hành chính sách mới đối với GV bao gồm tiêu chuẩn

GV, định mức lao động, điều kiện làm việc, nhiệm vụ NCKH, chế độ nghỉ dài hạn để trao đổi học thuật và cơ chế đánh giá khách quan kết quả công việc

1.4.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác phát triển đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm

1.4.3.1 Yếu tố chủ quan

a) Trình độ, năng lực, phẩm chất của đội ngũ cán bộ quản lý

Quản lý ĐNGV vừa là một khoa học, vừa là một nghệ thuật ĐNGV ngày nay được đào tạo bài bản, có chuyên môn, nhạy bén trong việc nắm bắt

thông tin Do đó, việc bồi dưỡng, chuẩn hóa đội ngũ cán bộ giảng viên ngoài ngành sư phạm là một yêu cầu bắt buộc, bản thân đội ngũ cán bộ QLGD phải luôn luôn học hỏi, nắm bắt xu hướng phát triển kinh tế - xã hội để bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ giảng viên ngoài ngành sư phạm

từ đó mới có thể đáp ứng yêu cầu đổi mới sự nghiệp GD&ĐT Kết quả như mong muốn hay không phụ thuộc rất nhiều vào thái độ của nhà quản lý với lợi ích chính đáng của GV

b) Sự nỗ lực phấn đấu vươn lên của giảng viên

Cán bộ quản lý nhà trường phải làm cho ĐNGV ngoài ngành sư phạm luôn vận động đổi mới mình GV đạt chuẩn trình độ mới là yêu cầu tối thiểu,

sự phấn đấu vươn lên của mỗi GV để đạt chuyên môn cao, chuyên sâu trong từng nhóm ngành nghề và hoàn toàn làm chủ được lĩnh vực chuyên môn công tác, tích cực tham gia công tác giảng dạy, NCKH, nghiên cứu ứng dụng khoa học vào sản xuất… mới là điều quan trọng

Trong nhà trường mỗi GV là một thế giới riêng biệt, họ khác nhau về năng lực giảng dạy, về nguyện vọng, về sở thích… vì vậy họ có những nhu cầu ham muốn khác nhau Cùng với sự phát triển của khoa học- kỹ thuật thì trình độ của GV cũng được nâng cao, khả năng nhận thức cũng tốt hơn Điều này ảnh hưởng tới cách nhìn nhận của họ với công việc, nó cũng làm thay đổi những đòi hỏi, thoả mãn, hài lòng với công việc và phần thưởng của họ

1.4.3.2 Yếu tố khách quan

a./ Quan điểm, chủ trương về phát triển đội ngũ giảng viên

Đảng, Nhà nước ta rất quan tâm đến sự nghiệp GD&ĐT, đã có nhiều chủ trương, Nghị quyết, chỉ thị… về phát triển ĐNGV đây cũng chính là chăm lo cho chất lượng giáo dục Đây là căn cứ để các cấp QLGD quán triệt

và cụ thể hóa bằng các văn bản hướng dẫn thực hiện Đồng thời là cơ sở để Hiệu trưởng hoạch định chiến lược, xây dựng kế hoạch về phát triển ĐNGV

cho phù hợp trong điều kiện hiện nay

b/ Chế độ chính sách đối với đội ngũ giảng viên

Đời sống GV và gia đình họ được bảo đảm đáp ứng những nhu cầu cơ bản, thiết yếu, tiếng nói của GV trong chuyên môn nghiệp vụ được lắng nghe

và sự tôn vinh của xã hội đối với GV và nghề dạy học là động lực để họ nỗ lực và cống hiến nhiều hơn cho sự nghiệp giáo dục, đào tạo

Tiền lương là thu nhập chính, có tác động trực tiếp đến GV Một trong những mục tiêu chính của GV là làm việc để được đãi ngộ xứng đáng Vì vậy, vấn đề tiền lương thu hút được sự chú ý của tất cả mọi người, nó là công cụ

để thu hút lao động Muốn cho công tác quản lý GV được thực hiện một cách

có hiệu quả thì các vấn đề về tiền lương, chế độ chính sách đối với ĐNGV như bồi dưỡng nâng cao năng lực, kiến thức, kỹ năng, công nghệ mới, môi trường làm việc, nâng cao đời sống cho ĐNGV phải được quan tâm một cách thích đáng

c./ Cơ sở vật chất, quy mô đào tạo và cơ cấu ngành nghề

KHCN phát triển đặt ra nhiều thách thức về phát triển ĐNGV; đòi hỏi tăng cường việc đào tạo

Các cơ quan chính quyền cùng các đoàn thể có ảnh hưởng đến phát triển ĐNGV về những vấn đề liên quan đến chính sách, chế độ lao động và xã hội (quan hệ về lao động, giải quyết các khiếu nại và tranh chấp về lao động)

Với quan điểm maketing trong giáo dục thì học sinh là khách hàng mua sản phẩm và dịch vụ của nhà trường Không có khách hàng tức là không

có việc làm cho GV, doanh thu quyết định tiền lương và phúc lợi Do đó, phải

rời nhau Người quản lý nhà trường phải vận dụng, phối hợp, tạo nên sự giao thoa giữa các yếu tố chủ quan và khách quan để công tác phát triển ĐNGV đạt kết quả cao

1.4.3.3 Các yếu tố khác

Một số cấp ủy, chính quyền địa phương, nhất là cơ quan chủ quản chưa thật sự quan tâm đến công tác tuyên truyền để thay đổi và nâng cao nhận thức của người dân về vai trò, ý nghĩa của việc học nghề đối với sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

Do kinh tế và công nghiệp của tỉnh chậm phát triển, những ngành nghề thu hút lao động chưa nhiều, nhu cầu sử dụng lao động qua đào tạo của hầu hết các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh rất ít nên khó thu hút người học

Kết luận chương 1

Phát triển đội ngũ giảng viên ở nước ta trong giai đoạn hiện nay là việc làm hết sức quan trọng Phát triển đội ngũ giảng viên nói chung và phát triển đội ngũ giảng viên các ngành ngoài sư phạm nói riêng phụ thuộc vào nhiều yếu tố Vì vậy, trên cơ sở phân tích lý luận về phát triển đội ngũ GV các ngành ngoài sư phạm, chương 1 đã hệ thống hoá và đưa ra một số khái niệm liên quan đến việc phát triển đội ngũ GV các ngành ngoài sư phạm

Phát triển là biểu hiện sự thay đổi, sự tăng tiến về số lượng lẫn chất lượng của sự vật hiện tượng, của con người trong cộng đồng và trong xã hội

Phát triển đội ngũ GV các ngành ngoài sư phạm trường đại học là một quá trình các chủ thể quản lý sử dụng tổng hợp các biện pháp tác động vào đội ngũ GV các ngành ngoài sư phạm của Nhà trường nhằm bảo đảm cho đội ngũ này có đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu và đạt chuẩn về chất lượng, đáp ứng với nhu cầu đào tạo của Nhà trường

Các khái niệm, cơ sở lý luận về xây dựng và phát triển ĐN GV các ngành ngoài sư phạm được nêu ra ở chương 1 sẽ tạo cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp nhằm phát triển ĐN GV các ngành ngoài sư phạm Trường

ĐH Vinh, góp phần thúc đẩy chất lượng giáo dục nói chung và giáo dục ĐH Vinh nói riêng