Một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học huyện lâm hà, tỉnh lâm đông

Mục đích nghiên cứu Đề xuất một số giải pháp quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học ở các trường tiểu học huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng, nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện

ĐỖ THỊ THU LIÊN

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC

HUYỆN LÂM HÀ, TỈNH LÂM ĐỒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Nghệ An, 6/2016

ĐỖ THỊ THU LIÊN

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC

HUYỆN LÂM HÀ, TỈNH LÂM ĐỒNG

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.01.14 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN VĂN TỨ

Nghệ An, 6/2016

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn các nhà khoa học, các giảng viên, các nhà quản lý của Trường Đại học Vinh và Trường Đại học Kinh tế - Công nghiệp Long An đã tổ chức, giảng dạy để chúng tôi hoàn thành chương trình đào tạo trình độ thạc sĩ quản lý giáo dục

Tôi xin chân thành cảm ơn cán bộ, giáo viên các trường tiểu học và Phòng Giáo dục huyện Lâm Hà đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi hoàn thành khóa học

Đặc biệt, tôi xin bày bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Văn

Tứ đã định hướng, tận tình hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin gởi lời cảm ơn đến gia đình, bè bạn đã động viên, ủng hộ và tạo nhiều điều kiện thuận lợi để tôi yên tâm học tập và hoàn thành luận văn

Mặc dù đã hết sức cố gắng, nhưng luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót Rất mong được các nhà khoa học, các giảng viên chỉ dẫn, góp ý để luận văn được hoàn thiện hơn!

Tác giả

Đỗ Thị Thu Liên

MỤC LỤC

Trang

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN v

DANH MỤC BẢNG vi

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 5

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

1.2 Một số khái niệm cơ bản 9

1.2.1 Hoạt động giáo dục và hoạt động dạy học ở trường tiểu học 9

1.2.2 Phương pháp và phương pháp dạy học tiểu học 12

1.2.3 Đổi mới và quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học 15

1.3 Một số vấn đề lý luận về quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học 24

1.3.1 Mục tiêu của giáo dục tiểu học 24

1.3.2 Giáo viên tiểu học 25

1.3.3 Học sinh tiểu học 26

1.3.4 Nội dung dạy học ở trường tiểu học 26

1.3.5 Phương pháp dạy học ở tiểu học 27

1.4 Nội dung quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học 27

1.4.1 Quản lý công tác nâng cao nhận thức về đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học 27

1.4.2 Quản lý công tác lập kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học 29

1.4.3 Quản lý công tác phát triển chương trình đào tạo, đổi mới hoạt động dạy và học ở trường tiểu học 29

1.4.4 Quản lý công tác sinh hoạt tổ chuyên môn, nghiệp vụ ở trường tiểu học 30

1.4.5 Quản lý công tác nâng cao năng lực toàn diện của đội ngũ giáo viên ở trường tiểu học 31

1.4.6 Quản lý công tác kiểm tra, đánh giá ở trường tiểu học 31

1.4.7 Quản lý công tác đảm bảo các điều kiện cho việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học 32

1.5 Một số yếu tố cơ bản chi phối việc quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học 33

1.5.1 Sự chỉ đạo của các cấp ủy, công tác điều hành, quản lý của cấp trên 33

1.5.2 Sự phối hợp giữa nhà trường - gia đình - xã hội và thực hiện xã hội

hóa giáo dục ở bậc tiểu học 34

1.5.3 Xây dựng các điều kiện về nhân lực và cơ sở vật chất của trường tiểu học 35

Chương 2.THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN LÂM HÀ, TỈNH LÂM ĐỒNG 38

2.1 Đặc điểm kinh tế - xã hội, văn hóa - giáo dục ở huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng 38

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 38

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 38

2.1.3 Đặc điểm văn hóa - giáo dục 40

2.2 Khái quát về khảo sát thực trạng 42

2.2.1 Nhiệm vụ khảo sát 42

2.2.2 Nội dung khảo sát 42

2.2.3 Phương pháp khảo sát 42

2.2.4 Đối tượng và địa bàn khảo sát 42

2.3 Thực trạng giáo dục tiểu học ở huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng 42

2.3.1 Mạng lưới trường lớp 42

2.3.2 Đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý 43

2.3.3 Học sinh 44

2.3.4 Cơ sở vật chất, thiết bị giáo dục 45

2.3.5 Chất lượng giáo dục tiểu học 46

2.4 Thực trạng đổi mới phương pháp dạy học của các trường tiểu học ở huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng 49

2.4.1 Kết quả nhận thức về tầm quan trọng của việc đổi mới PPDH 49

2.4.2 Thực trạng hoạt động đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên trường tiểu học huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng 49

2.4.3 Thực trạng về hoạt động học của học sinh 50

2.5 Thực trạng quản lý đổi mới phương pháp dạy học của các trường tiểu học ở huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng 51

2.5.1 Thực trạng quản lý để nâng cao nhận thức của giáo viên về đổi mới phương pháp dạy học 51

2.5.2 Thực trạng quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn 52

2.5.3 Thực trạng quản lý công tác bồi dưỡng và tự bồi dưỡng giáo viên 53

2.5.4 Thực trạng quản lý việc chuẩn bị bài lên lớp, lên lớp của giáo viên 53

2.5.5 Thực trạng quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học 55

2.5.6 Thực trạng quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh 57

2.5.7 Thực trạng quản lý việc đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị giáo dục 58

2.5.8 Thực trạng về tạo động lực hoạt động đổi mới phương pháp dạy học 59

2.6 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học của các trường tiểu học huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng 60

2.6.1 Những kết quả đạt được và nguyên nhân 60

2.6.2 Những hạn chế và nguyên nhân 62

2.6.3 Bài học 63

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN LÂM HÀ, TỈNH LÂM ĐỒNG 65

3.1 Các nguyên tắc đề xuất giải pháp 65

3.2 Một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng 66

3.2.1 Nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí của hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học 66

3.2.2 Quản lý tốt công tác xây dựng kế hoạch về hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học 71

3.2.3 Nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ về hoạt động đổi mới phương pháp dạy học cho đội ngũ giáo viên và các đối tượng liên quan 74 3.2.4 Đổi mới cách đánh giá kết quả giáo dục và học tập theo hướng phát triển năng lực toàn diện của học sinh tiểu học 79

3.2.5 Không ngừng tăng cường cơ sở vật chất, thiết bị dạy học đảm bảo thực hiện hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học huyện Lâm Hà 85

3.2.6 Thực hiện tốt công tác kiểm tra và tạo động lực cho hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học huyện Lâm Hà 89

3.3 Mối quan hệ giữa các giải pháp 92

3.4 Thăm dò tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học đã đề xuất 93

3.3.1 Những vấn đề chung về thăm dò 93

3.3.2 Kết quả thăm dò tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học huyện Lâm Hà 95

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 100 CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

DANH MỤC BẢNG

Trang

Bảng 2.1 Thống kê đội ngũ GV các trường tiểu học huyện Lâm Hà 43

Bảng 2.2 Thống kê đội ngũ CBQL các trường tiểu học huyện Lâm Hà 43

Bảng 2.3 Số lớp, số HS Tiểu học huyện Lâm Hà (từ năm 2013 - 2014 đến 2015 - 2016) 44

Bảng 2.4 Số lượng học sinh Tiểu học huyện Lâm Hà năm học 2015 - 2016 44

Bảng 2.5 Đối với các lớp học chương trình hiện hành năm học 2013-2014 47

Bảng 2.6 Đối với các lớp học thực hiện mô hình VNEN năm học 2013-2014 47 Bảng 2.7 Kết quả kiểm tra HS tiểu học cuối năm học 2014-2015 48

Bảng 2.8 Kết quả giáo dục học sinh tiểu học năm học 2014-2015 48

Bảng 2.9 Kết quả kiểm tra HS tiểu học cuối kì I năm học 2015-2016 48

Bảng 2.10 Kết quả giáo dục học sinh tiểu học cuối kì I năm học 2015-2016 48

Bảng 2.11: Thực trạng việc đổi mới phương pháp dạy học 50

Bảng 2.12: Thực trạng công tác quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn 52

Bảng 2.13: Quản lý giờ lên lớp của GV và hoạt động học tập của HS 54

Bảng 2.14: Thực trạng quản lý việc thực hiện đổi mới PPDH 55

Bảng 2.15: Thực trạng Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học 57

Bảng 2.16: Thực trạng quản lý phương tiện, điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học 58

Bảng 3.1 Kết quả thăm dò tính cần thiết của các giải pháp đã đề xuất 95

Bảng 3.2 Kết quả thăm dò tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất 97

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cách mạng khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ trong những năm qua làm tăng vọt khối lượng tri thức của nhân loại, giáo dục không thể thực hiện được chức năng truyền thống của nó là truyền đạt lại khối kiến thúc khổng lồ ấy

Do vậy, nội dung các môn học trong tương lai không phải là liệt kê hết những kiến thức cần truyền đạt, mà chỉ là những kiến thức cơ bản, nền tảng, chủ yếu rèn luyện cho người học kỹ năng tư duy, kỹ năng ngôn ngữ, kỹ năng biểu đạt, kỹ năng khai thác và xử lý thông tin Rèn luyện cho người học áp dụng, sử dụng có ích các thông tin đó và trên cơ sở đó, biến thông tin thành tri thức

Nội dung giáo dục được đổi mới tất yếu dẫn đến sự đổi mới phương pháp giáo dục Phương pháp dạy - học mới đòi hỏi thầy trò cùng nhau khám phá kiến thức, tìm tòi cái mới với sự hỗ trợ của các phương tiện giáo dục hiện đại

Để đổi mới GD-ĐT nói chung và GDTH nói riêng, vấn đề đổi mới phương pháp hoạt động giáo dục ở trường tiểu học là rất quan trọng Đặc biệt là đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học để phát triển trí tuệ và hình thành kỹ năng cho trẻ ngay từ những ngày đầu tiên cắp sách đến trường nhằm giúp trẻ thành công ngay lần đầu tiên bước vào cuộc sống học tập, lao động trí óc một cách nghiêm túc

Bậc GDTH đã có nhiều áp dụng thành tựu về các phương diện Những vấn đề liên quan đến việc xây dựng trường chuẩn quốc gia, mô hình trường tiểu học mới VNEN, chương trình công nghệ giáo dục, trường bán trú, Thông tư 30, đã khẳng định những thành tựu chung của giáo dục tiểu học

Tuy nhiên, GDTH và việc đổi mới phương pháp giáo dục, phương pháp dạy học ở các trường tiểu học của huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng đang còn có nhiều bất cập, chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới Tình hình này có nhiều nguyên nhân, trong đó có vai trò của Hiệu trưởng trong việc quản lý hoạt động

đổi mới phương pháp dạy học còn nhiều hạn chế, chưa có giải pháp hợp lý đáp ứng cho đòi hỏi sự nghiệp đổi mới chất lượng GDTH Do đó, việc tìm kiếm những giải pháp để nâng cao chất lượng dạy học ở các trường tiểu học của huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng là vấn đề cấp bách hiện nay Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu “Một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường tiểu học huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng” làm đề tài nghiên cứu Qua đề tài chúng tôi hy vọng cung cấp cho các nhà quản lý những

cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất những giải pháp quản lý tốt hơn nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở tiểu học

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số giải pháp quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học ở các trường tiểu học huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng, nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Công tác quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học ở các trường tiểu học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Giải pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học các trường tiểu học huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất và thực thi được một số giải pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học có cơ sở khoa học và có tính khả thi thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học và chất lượng giáo dục toàn diện ở các trường tiểu học huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng

5 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài về những vấn đề liên quan đến

quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, đặc biệt là vấn đề quản lý đổi mới phương

pháp dạy học ở trường tiểu học

5.2 Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của đề tài

- Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng của họat động dạy học và việc quản lý quá trình dạy học, đánh giá tình hình, hiệu quả quản lý đổi mới phương pháp dạy và học ở các trường tiểu học huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng

- Đề xuất một số giải pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở các trường tiểu học huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng, nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:

Phân tích, tổng hợp, khái quát hóa và hệ thống hóa tài liệu về quản lý, quản

lý hoạt động dạy học và đổi mới phương pháp dạy học, quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

Phương pháp điều tra, phương pháp phỏng vấn, phương pháp quan sát, phương pháp lấy ý kiến chuyên gia, phương pháp tổng kết kinh nghiệm

6.3 Phương pháp thống kê

Sử dụng phương pháp thống kê trong xử lý và phân tích số liệu về khảo sát thực trạng cũng như tính cần thiết, khả thi của các giải pháp đề xuất

7 Đóng góp của luận văn

- Về mặt lý luận, góp phần hệ thống hoá cơ sở lý luận về quản lý nhà trường, về phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp dạy học và quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học

- Về mặt thực tiễn, luận văn khảo sát, đánh giá thực trạng đổi mới phương pháp dạy học ở các trường tiểu học huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng

- Đề xuất một số giải pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở các trường tiểu học huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng, nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, luận văn gồm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận của việc quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học

- Chương 2: Thực trạng việc quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường tiểu học huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng

- Chương 3: Một số giải pháp quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở các trường tiểu học huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Cũng như hoạt động giáo dục nói chung, ngay từ xa xưa, vấn đề phương pháp dạy học đã được đề cập đến trong các tác phẩm của các nhà triết học, giáo dục học, các nhà tư tưởng

Ở Trung Quốc, nhà triết học nổi tiếng, nhà giáo dục nổi tiếng Khổng Tử (551 - 479 TCN) đã có nhiều quan niệm về giáo dục nói chung và phương pháp giáo dục nói riêng Ông chủ trương giáo dục phải làm cho con người đạt tới những chuẩn mực về trung, hiếu, nhân, nghĩa, lễ, trí, tín; về mối quan hệ “quân

sư phụ”, về “tam cương, ngũ thường” Khổng Tử cho rằng, giáo dục là một thành tố không thể thiếu được cho mỗi người, mỗi dân tộc, giáo dục cần thiết cho mọi người, rằng “nhân bất học bất tri lý” (người không học, không biết được cái lý của đạo trời), “ấu bất học, lão hà vi” (nhỏ không học, lớn lên biết làm gì)

Về PP giáo dục, Khổng Tử coi trọng việc tự học, tự luyện, tu thân Phương pháp giáo dục của Khổng Tử là phát huy tính sáng tạo, phát triển động cơ hứng thú ý chí người học Tính biện chứng trong phương pháp giáo dục, phương pháp dạy học của Khổng Tử được ông khẳng định về tính đa dạng của môi trường học tập:

“tam nhân hành, tất hữu ngã sư yên” (trong ba người cùng đi, thế nào cũng có một người là thầy của ta), về mối quan hệ giữa kiến thức cũ và tri thức mới : “ôn

cố tri tân” (ôn cũ thì biết mới”)

Ở phương Tây, việc nghiên cứu về phương pháp dạy học và cải tiến phương pháp dạy học như thế nào cho có hiệu quả được nhiều nhà khoa học quan tâm Tác giả I.F.Kharlamôp, trong cuốn “Phát huy tính tích cực của HS thế nào”, đã khẳng định vai trò to lớn của tính tích cực, chủ động, tự giác của người học trong việc tiếp thu tri thức mới; quá trình nắm kiến thức mới không thể hình

thành bằng cách học thuộc các quy tắc, các kết luận khái quát hoá, mà phải được xây dựng trên cơ sở của việc cải tiến, đổi mới hoạt động tự lập của người học, phải phân tích tính lôgích sâu sắc tài liệu, sự kiện làm nền tảng cho việc hình thành các khái niệm khoa học một cách bền vững [18]

Nhà giáo dục học vĩ đại phương Tây, Komenxky (1592 - 1670), trong tác phẩm “Thiên đường của trái tim”, đã đưa ra một hệ thống những nguyên tắc vàng ngọc về giáo dục nói chung và phương pháp dạy học nói riêng Về PPDH

và đổi mới PPDH ông đã chỉ rõ, người dạy học phải quan tâm tìm tòi, sáng tạo tất cả mọi con đường dẫn đến việc mở mang trí tuệ và vận dụng hợp lý những con đường đó cho người học [17]

Bước vào thế kỷ XX và trong giai đoạn hiện nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, đã có nhiều công trình nghiên cứu về đổi mới phương pháp giáo dục và PPDH ở nhiều nước trên thế giới và đó là một trong những yếu tố tạo nên những nền giáo dục tiên tiến ở các nước phát triển mà Việt Nam chúng ta học tập để đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT

Đối với Việt Nam, khoa học giáo dục được hình thành và phát triển theo chủ nghĩa Mác lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh Mục tiêu, nguyên lý giáo dục đã được Đảng, Nhà nước khẳng định qua các chủ trương, trính sách về giáo dục, đào tạo Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đã khẳng định nhiều vấn đề liên quan đến đổi mới phương pháp giáo dục, phương pháp dạy học Người cho rằng, cách học phải nhẹ nhàng, không gò ép HS vào khuôn khổ người lớn, phải đặc biệt chú trọng đến sức khỏe của các cháu, chú trọng bồi dưỡng phương pháp tự phát huy nội lực, óc tư duy lý luận, tư duy kỹ thuật, tư duy kinh tế, óc phê phán

và sáng tạo cho người học [19]

Chính vì vậy, vấn đề đổi mới PPDH đã được các nhà khoa học, nhà giáo dục quan tâm nghiên cứu từ cuộc cải cách giáo dục lần thứ 2 (1956), cải cách giáo dục lần thứ ba (1979) và những năm đổi mới hiện nay Nhiều công trình,

bài viết, hội thảo khoa học, luận án tiến sĩ, đề tài nghiên cứu, giáo trình đào tạo của các trường sư phạm,… về đổi mới phương pháp dạy học được công bố, đã đóng góp quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện ở nhà trường Nhiều nhà khoa học như Thái Duy Tuyên, Đặng Quốc Bảo, Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Ngọc Quang,… Đã có nhiều công trình về đổi mới phương pháp giáo dục và phương pháp dạy học

Trong xu thế chung đó, đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học cũng đã được quan tâm nghiên cứu Với vị trí là một bậc học mở đầu cho giáo dục phổ thông, phương pháp giáo dục nói chung và phương pháp dạy học ở tiểu học có những tính chất đặc thù, phải luôn đổi mới để phù hợp với đối tượng học sinh Mô hình trường tiểu học bán trú, mô hình trường tiểu học VNEN, giáo dục theo công nghệ dạy học, phương pháp bàn tay nặn bột, Thông tư 30 về đánh giá học sinh tiểu học,… là những bằng chứng khẳng định kết quả nghiên cứu về đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học

Trong giai đoạn hiện nay, nhiệm vụ đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT, trong đó có đổi mới phương pháp dạy học, trở nên quan trọng và cần thiết Đổi mới phương pháp dạy học là một trong những yếu tố thực hiện thành công đổi mới giáo dục tiểu học Với quan điểm “GD là quốc sách hàng đầu, đầu tư cho

GD là đầu tư cho phát triển”, Nghị quyết 29 của Hội nghị TƯ lần thứ 8 (khóa XI) đã khẳng định: tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc; tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực; chuyển

từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học [11]

Tuy nhiên, việc nghiên cứu về quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học chưa có nhiều công trình để có thể áp dụng cho tất cả các trường tiểu học trên mọi địa bàn, trong đó có các trường tiểu học ở huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng GD bậc TH của huyện Lâm Hà đã có những kết quả, tiến bộ về nhiều phương diện trong hoạt động nâng cao chất lượng GD toàn diện Các trường TH trong huyện đã có nhiều giải pháp chỉ đạo việc quản lí, tổ chức dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng và định hướng phát triển năng lực học sinh (HS); điều chỉnh nội dung dạy học phù hợp đặc điểm tâm sinh lí học sinh tiểu học (HSTH) miền núi; tăng cường GD đạo đức, GD kĩ năng sống; chỉ đạo triển khai hiệu quả

mô hình trường TH mới, mở rộng áp dụng tại các trường có điều kiện; đổi mới phương pháp dạy, phương pháp học và thực hiện tốt thông tư 30/2014/TT-BGDĐT ngày 28/8/2014 về quy định đánh giá HSTH [5]; đảm bảo cơ hội tiếp cận GD cho HS có hoàn cảnh khó khăn; tăng cường tiếng Việt cho HS dân tộc thiểu số; đảm bảo các điều kiện và triển khai dạy học ngoại ngữ theo chương trình mới; duy trì, củng cố và nâng cao chất lượng phổ cập GDTH đúng độ tuổi; đẩy mạnh xây dựng trường chuẩn quốc gia và tổ chức dạy học 2 buổi/ngày Đổi mới mạnh mẽ công tác quản lí, phát triển đội ngũ giáo viên (GV) và cán bộ quản

lí GD; đề cao trách nhiệm, khuyến khích sự sáng tạo của GV và cán bộ quản lí GD; ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học và quản lí Trong những thành tựu chung đó, có những kết quả về đổi mới PPDH ở trường TH Tuy nhiên, với đối tượng HS đặc thù, với điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, việc đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện GDTH ở huyện Lâm Hà đang là nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết Chính vì vậy, nghiên cứu, đề xuất các giải pháp quản lý hoạt động đổi mới PPDH phù hợp với điều kiện cụ thể ở địa bàn được xem là một hoạt động chủ yếu của các trường TH của huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng là một việc làm cần thiết, quan trọng Đó chính là mục tiêu của luận văn chúng tôi thực hiện

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Hoạt động giáo dục và hoạt động dạy học ở trường tiểu học

1.2.1.1 Khái niệm hoạt động giáo dục

Giáo dục là một trong những chức năng, thuộc tính cơ bản của xã hội loài người, nhằm lưu giữ, truyền thụ và phát triển những kinh nghiệm, tri thức, hiểu biết của con người từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ môi trường này sang môi trường khác Không có giáo dục thì loài người sẽ không tồn tại và phát triển Liên hợp quốc đã khẳng định những chức năng cơ bản của giáo dục là để biết,

để làm việc, để chung sống, để tự khẳng định mình

Vì vậy, dù được tiếp cận một cách khác nhau, nhưng các nhà nghiên cứu đều cho rằng hoạt động giáo dục là sự tác động của chủ thể đối với đối tượng giáo dục để làm cho đối tượng ấy phát triển nhân cách, tri thức và kỹ năng, nhằm đáp ứng được một mức độ của mục têu đã đặt ra Chủ thể giáo dục rất đa dạng, nhưng quan trọng nhất là các trường học Chính vì vậy, hoạt động giáo dục là hoạt động cơ bản của các trường học, trong đó có các trường tiểu học

1.2.1.2 Khái niệm hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học tồn tại như một hoạt động xã hội, nó gắn liền với hoạt động của con người Mục đích dạy học phản ánh tập trung nhất những yêu cầu của xã hội đối với quá trình dạy học Nó gắn liền với mục tiêu giáo dục nói chung và mục tiêu giáo dục đào tạo bậc tiểu học nói riêng

Hoạt động dạy học bao gồm hai hoạt động: Hoạt động dạy và hoạt động học Hai hoạt động này luôn gắn bó mật thiết với nhau, có tác động qua lại lẫn nhau, là tiền đề phát triển cho nhau Trong đó, hoạt động dạy của người GV là

tổ chức, điều khiển HS học tập; hoạt động học của HS là chủ động tích cực, tự giác và sáng tạo dưới sự điều khiển của GV

a Khái niệm về hoạt động dạy:

Theo quan điểm của tác giả Nguyễn Cảnh Toàn, Trần Bá Hoành, Vũ Văn Tảo, Nguyễn Kỳ thì hoạt động dạy là hoạt động tổ chức, hướng dẫn, tạo điều

kiện thuận lợi cho người học hoạt động, để tự người học thu lượm tri thức, chiếm lấy tài sản sở hữu của mình Người dạy giúp đỡ người học thực hiện phương pháp học

Như vậy, vai trò của giáo viên không chỉ truyền thụ nội dung kiến thức,

mà chính là người tạo hứng thú học tập, hướng dẫn người học về phương pháp Ngoài ra, người thầy lúc bấy giờ đóng vai trò là người trọng tài, cố vấn, kết luận

về các cuộc tranh luận, đối thoại trò - trò, thầy - trò, để khẳng định về mặt khoa học kiến thức do người học tìm ra Cuối cùng, thầy là người kiểm tra, đánh giá kết quả học của HS trên cơ sở tự đánh giá, tự điều chỉnh

b Khái niệm về hoạt động học:

Hoạt động học được thể hiện ở việc học sinh tiếp nhận nhiệm vụ và kế hoạch do GV tổ chức, có kĩ năng thực hiện các thao tác học tập nhằm giải quyết các nhiệm vụ do GV yêu cầu, tự điều chỉnh các hoạt động học tập dưới sự kiểm tra của GV và tự kiểm tra của bản thân Ngoài ra, tự tổ chức, tự điều khiển, tự đánh giá HĐDH để đạt kết quả tốt Nội dung của hoạt động học là: kiến thức, kĩ năng, thái độ

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Hoạt động học nhằm tiếp thu (lĩnh hội) những điều của hoạt động dạy truyền thụ và biến những điều tiếp thu được thành năng lực thể chất và năng lực tinh thần”

Trong nhà trường phổ thông nói chung, trường tiểu học nói riêng thì HĐDH là hoạt động trọng tâm, nó giúp HS nắm vững kiến thức phổ thông một cách có hệ thống thông qua hoạt động dạy của người thầy Hoạt động dạy theo Đặng Vũ Hoạt: “Hoạt động của thầy là hoạt động điều khiển, hoạt động của trò

là đối tượng của QTDH”

Tóm lại, QTDH luôn tồn tại đồng thời hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò Chất lượng và hiệu quả của QTDH phụ thuộc vào chất lượng, hiệu quả của hoạt động thành phần, đặc biệt phụ thuộc vào hiệu quả sự tương tác lẫn nhau giữa hai hoạt động đó

1.2.1.3 Hoạt động dạy học ở trường tiểu học

Ở trường tiểu học, hoạt động dạy học là hoạt động trung tâm của GV Đây

là hoạt động đặc trưng nhất của nhà trường phổ thông Nội dung giáo dục được lựa chọn, xây dựng theo các nguyên tắc: phát triển, chuẩn mực và tối ưu Bậc tiểu học hướng chủ yếu vào hình thành cho HS hệ thống kỹ năng cơ bản trên cơ

sở có lý thuyết và khả năng tư duy Vì vậy, thực chất của phương pháp giáo dục, dạy học ở tiểu học là tổ chức cho HS hoạt động, tổ chức cho HS học tập, hay có thể gọi là phương pháp “Thầy tổ chức - Trò hoạt động”

Trong hoạt động dạy học ở trường tiểu học, chủ thể của hoạt động dạy là nhà giáo, người có chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm và có đủ các tiêu chuẩn về nhân cách theo quy định trong Luật Giáo dục và các văn bản quy phạm pháp luật khác hiện hành

Đối tượng của hoạt động dạy là HS với hoạt động học của các em học sinh với tính đa dạng về tâm lý lứa tuổi, vùng miền

Cũng như giáo dục phổ thông nói chung, mục đích của hoạt động dạy ở trường tiểu học là tổ chức cho HS thực hiện hoạt động học để các em hiện thực hóa mục tiêu giáo dục cụ thể cho bản thân mình, hướng tới mục tiêu chung là hoàn thiện nhân cách, tiếp thu tri thức, rèn luyện kỹ năng, phát triển năng lực toàn diện

Phương tiện của hoạt động dạy là nội dung (chương trình, tài liệu), phương pháp, thiết bị và cả chính phẩm chất nhân cách và năng lực sư phạm của

GV Phương tiện dạy học ở trường tiểu học liên quan đến yếu tố của cơ sở giáo dục như nhân lực, tài lực, vật lực, liên quan đến xã hội - nhà trường và gia đình

Ở trường tiểu học, kết quả của hoạt động dạy là sự phát triển của HS theo mục tiêu giáo dục, được hiện thực hóa từng bước qua sự lĩnh hội kiến thức, kĩ năng và thái độ của HS theo những tiêu chuẩn quy định trong chương trình học của HS Kết quả học tập của HS cũng phản ánh phần nào sự hoàn thiện về tri

thức và khả năng sư phạm, sự thỏa mãn nhu cầu chính trị đạo đức và văn hóa, nghiệp vụ của GV và đội ngũ cán bộ quản lý ở trường tiểu học

Từ đó cho thấy, giáo dục tiểu học đã trở thành cấp học bắt buộc, với mục tiêu nhằm giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, Học sinh tiểu học ngày hôm nay phải được chuẩn

bị để đón nhận những thách thức của việc hòa nhập toàn cầu, liên quan đến sự tồn tại của dân tộc và phát triển bền vững quốc gia Nhà trường tiểu học không chỉ dạy chữ cho HS mà còn dạy cách học, dạy cách tự định hướng, cách giao tiếp, ứng xử, kỹ năng sống, tạo khả năng tự nâng cao hiểu biết của bản thân

Giáo dục tiểu học là cấp học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, tạo

cơ sở ban đầu cho việc hình thành và phát triển nhân cách HS, đặt nền tảng vững chắc cho giáo dục phổ thông và toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân thì việc đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở cấp học này là cực kỳ quan trọng

1.2.2 Phương pháp và phương pháp dạy học tiểu học

1.2.2.1 Khái niệm phương pháp

- Theo từ điển Tiếng Việt: Phương pháp là cách thức tiến hành để có hiệu quả một hoạt động cụ thể nào đó [29]

Phương pháp được định nghĩa theo quan điểm triết học: PP là hình thái chiếm lĩnh hiện thực Trong tác phẩm: "Bút ký triết học", khi đề cập đến mối quan hệ giữa nội dung và phương pháp, Lênin đã dẫn câu nói của Hegel:

"Phương pháp là ý thức về hình thức của sự tự vận động bên trong của bản thân nội dung" Phương pháp, như vậy không phải là hình thức bên ngoài mà là thành

tố có quan hệ hữu cơ, biện chứng với nội dung, chịu sự chi phối của nội dung, đồng thời tác động đến việc lựa chọn, cấu trúc nội dung

Như vậy, phương pháp được hiểu là cách thức, con đường thực hiện nội dung để đạt được một mục tiêu nào đó

1.2.2.2 Khái niệm phương pháp dạy học

- Phương pháp dạy học là một hệ thống tác động liên tục của người dạy nhằm tổ chức hoạt động nhận thức, rèn luyện của người học để đạt được mục tiêu đã định Phương pháp dạy học luôn được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với các thành tố khác của quá trình dạy học Đó là mối quan hệ giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức, kết quả và nhất là mối quan hệ giữa người dạy và người học trong dạy học

- PPDH bao gồm phương pháp dạy và phương pháp học Phương pháp dạy là PP tổ chức nhận thức, PP điều khiển các hoạt động trí tuệ và thực hành,

PP giáo dục ý thức và thái độ đúng đắn cho HS Phương pháp học là PP nhận thức và rèn luyện để hình thành hệ thống tri thức và kỹ năng thực hành, hình thành nhân cách người học Hai PP này không tồn tại độc lập, tách rời nhau mà

nó liên quan và phụ thuộc nhau, chúng vừa là mục đích vừa là nguyên nhân tồn tại của nhau

- Các nhà nghiên cứu đã nêu 6 đặc điểm của phương pháp dạy học, xem

đó là yếu tố cần phải nắm hiểu để đổi mới phương pháp dạy học có hiệu quả

Thứ nhất, PPDH mang tính khách quan và chủ quan của phương pháp dạy

học Tính khách quan thể hiện ở chỗ mọi PPDH đều phải xuất phát từ đối tượng,

từ đặc điểm, quy luật vận động, cấu trúc của đối tượng; đối tượng của PPDH vừa là nội dung dạy học, vừa là người học Tính chủ quan thể hiện ở chỗ PPDH

do các chủ thể GV và HS tiến hành; hiệu quả của PPDH phụ thuộc vào năng lực người sử dụng, vào sự nhuần nhuyễn, linh hoạt, sáng tạo và tích cực trong việc

sử dụng PPDH ở các trường học

Thứ hai, PPDH mang tính mục đích, chịu sự quy định của mục đích và

nội dung dạy học Thực chất PPDH là phương thức để đạt được mục đích; mỗi mục đích dạy học đòi hỏi PPDH tương ứng và mỗi PPDH bao giờ cũng hướng tới đạt một mục đích cụ thể nào đó Không có một PPDH nào đạt được tất cả các mục đích Mỗi PPDH giúp HS đạt được trình độ, năng lực nhất định Việc xác

định mục đích hình thành năng lực ở HS để chọn PPDH phù hợp là điều quan trọng (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, phân tích, tổng hợp và đánh giá)

Thứ ba, phương pháp dạy học gắn liền với nội dung dạy học Phương

pháp là sự vận động bên trong của nội dung nên nó không có phương pháp nào nằm ngoài nội dung của nó Nội dung quyết định sự lựa chọn phương pháp Không có PPDH nào phù hợp với mọi nội dung dạy học Có 4 kiểu nội dung dạy học cơ bản: hệ thống tri thức về thế giới và về cách thức hành động; hệ thống những kinh nghiệm thực tiễn hoạt động (kỹ năng, kỹ xảo); hệ thống kinh nghiệm hoạt động sáng tạo; hệ thống kinh nghiệm về thái độ và quy tắc ứng xử

Thứ tư, phương pháp dạy học gắn liền với phương tiện dạy học PPDH và

phương tiện dạy học là 2 phạm trù độc lập với nhau nhưng tồn tại và vận động trong mối quan hệ biện chứng với nhau Một PPDH bao giờ cũng gắn chặt với phương tiện dạy học Phương tiện dạy học là một bộ phận của PPDH vì nó là cái thể hiện PPDH Phương tiện dạy học sẽ trở lên vô nghĩa khi không chứa đựng phương pháp Việc lựa chọn PPDH phải tính đến phương tiện dạy học mà các nhà trường hiện có

Thứ năm, phương pháp dạy học gắn liền với đặc điểm đối tượng và hình

thức tổ chức lớp học Có thể có nhiều phương pháp và hình thức để chuyển tải cùng một nội dung, nhưng phải lựa chọn phương pháp sao cho phù hợp với đối tượng và hình thức tổ chức Việc tìm hiểu rõ đối tượng để lựa chọn hình thức và PPDH là yếu tố quan trọng tạo nên hiệu quả của PPDH ở các trường học hiện nay

Thứ sáu, phương pháp dạy học có cấu trúc đa cấp PPDH thực chất là hệ

thống các hành động và thao tác, nên việc thiết kế quá trình dạy học đòi hỏi GV bao giờ cũng phải xác lập được một hệ thống các hành động, thao tác của thầy

và trò tương ứng với từng đơn vị, nội dung dạy học cụ thể nhằm đạt được các mục tiêu cụ thể và xây dựng chúng thành quy trình PPDH thực chất là sự thực hiện quy trình các hành động và thao tác trong thực tiễn của các cơ sở giáo dục

1.2.2.3 Phương pháp dạy học ở trường tiểu học

Phương pháp dạy học ở tiểu học là cách thức tổ chức, tác động, hướng dẫn, phối hợp, đánh giá của giáo viên đối với hoạt động tiếp nhận tri thức, rèn luyện nhân cách, phát triển kỹ năng của học sinh tiểu học, phù hợp với đối tượng

và môi trường giáo dục Phương pháp dạy học tiểu học phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho

HS

Theo các nhà nghiên cứu, PPDH hiện hành gồm nhóm các PPDH sử dụng ngôn ngữ, nhóm các PPDH trực quan, nhóm các PPDH thực hành, nhóm các PPDH kiểm tra đánh giá kiến thức của HS và tìm tòi các PPDH mới, dạy học Algôrith, dạy học chương trình hoá, dạy học nêu vấn đề Trong sự phát triển như

vũ bão của khoa học công nghệ, những yếu tố kỹ thuật hiện đại đã xâm nhập sâu vào tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội trong đó có lĩnh vực khoa học giáo dục nói chung và phương pháp dạy học nói riêng Chính vì thế trong lý luận dạy học nói chung cũng như PPDH nói riêng đã xuất hiện những xu hướng tiếp cận mới

về PPDH như: DH theo quan điểm hợp tác, dạy và học phát hiện và giải quyết vấn đề, dạy và học hợp tác trong nhóm nhỏ, dạy và học theo dự án, dạy và học với hỗ trợ của công nghệ thông tin… Những vấn đề lý luận về PPDH nói trên sẽ

là điểm tựa để nghiên cứu đổi mới PPDH ở trường tiểu học hiện nay

1.2.3 Đổi mới và quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học

1.2.3.1 Khái niệm đổi mới

Theo Từ điển tiếng Việt, đổi mới là sự thay đổi hoặc làm thay đổi tốt hơn, tiến bộ hơn so với trước [29]

Đổi mới là thay đổi, kế thừa cái cũ và tiếp thu những cái mới một cách linh hoạt phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh để đáp ứng yêu cầu của xã hội trong giai đoạn hiện nay Đổi mới trên cơ sở những cái đã có, không phủ định những yếu tố

tích cực của cái đã có, phát triển, bổ sung để phù hợp với môi trường, điều kiện và mục tiêu mới

Trong lĩnh vực GD-ĐT, khái niệm “đổi mới” được hiểu là thường xuyên đưa cái mới vào GD để tạo ra sự phát triển mới, để nâng cao hiệu quả đào tạo mà vẫn giữ được sự ổn định Như thế, “đổi mới” không phủ nhận cái hiện hành mà kế thừa và phát huy những thành tựu đã được thử thách qua nhiều thế hệ, đồng thời tìm cách phối hợp một cách hợp lý giữa truyền thống và hiện đại, giữa dân tộc và quốc tế, để đáp ứng những yêu cầu mới của kinh tế - xã hội đối với sự nghiệp giáo dục trong bối cảnh hiện nay

Vì vậy, đổi mới PPDH cần phải đặt trong mối quan hệ biện chứng với sự đổi mới mục tiêu, nội dung, chương trình sách giáo khoa và thiết bị dạy học, đổi mới kiểm tra - đánh giá đặc biệt là năng lực của giáo viên Đổi mới PPDH là quá trình phối hợp linh hoạt và hợp lý những kinh nghiệm và thành tựu sử dụng và cải tiến các PPDH của đội ngũ giáo viên ở nước ta với việc vận dụng các PPDH mới

đã được thử thách trong thực tế dạy học ở nước ta và các nước khác

1.2.3.2 Đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học

a) Đổi mới phương pháp dạy học là những hoạt động nhằm tìm kiếm những cách thức, con đường, mô hình, phương pháp dạy học mới nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục toàn diện ở trường tiểu học Đổi mới phương pháp dạy học có thể hiểu là con đường tốt nhất để chất lượng và hiệu quả dạy học cao Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng của đổi mới mục tiêu giáo dục hiện nay, về bản chất là sự đổi mới cách thức tổ chức dạy học theo quan điểm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, hướng quá trình dạy học nhằm phát triển năng lực toàn diện

Vì vậy, đổi mới PPDH cần phải đặt trong mối quan hệ biện chứng với sự đổi mới mục tiêu, nội dung, chương trình sách giáo khoa và thiết bị dạy học, đổi mới kiểm tra - đánh giá đặc biệt là năng lực của giáo viên Đổi mới PPDH là quá

trình phối hợp linh hoạt và hợp lý những kinh nghiệm và thành tựu sử dụng và cải tiến các PPDH của đội ngũ giáo viên ở nước ta với việc vận dụng các PPDH mới

đã được thử thách trong thực tế dạy học ở nước ta và các nước khác

b) Đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học

Trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế hiện nay, đổi mới PPDH trong các trường tiểu học là một yêu cầu cấp thiết nhằm hướng tới một đội ngũ giáo viên lành nghề, đáp ứng những đòi hỏi ngày một cao của giáo dục Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Đổi mới PPDH, trước hết phải đổi mới về quan niệm, về mặt nhận thức Đổi mới không phải là thay cái cũ bằng cái mới mà chính là sự kế thừa, sử dụng có chọn lọc và sáng tạo hệ thống PPDH truyền thống hiện còn có giá trị tích cực trong việc hình thành tri thức, rèn luyện kỹ năng, kinh nghiệm và thái độ tích cực đối với đời sống, chiếm lĩnh các giá trị xã hội Việc đổi mới phải được tổ chức một cách có hệ thống, có khoa học, đồng bộ, có điều kiện khả thi với điều kiện thực tế của trường tiểu học

1.2.3.3 Quản lý

Từ khi có sự phân công lao động, xã hội loài người đã xuất hiện một dạng lao động mang tính đặc thù, đó là tổ chức, điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định, đó chính là hoạt động QL QL vừa là khoa học vừa là nghệ thuật trong việc điều khiển một hệ thống ở tầm vĩ mô lẫn vi mô Đó là những hoạt động cần thiết phải thực hiện khi những con người kết hợp với nhau trong các nhóm, các tổ chức nhằm đạt được những mục tiêu chung của con người

Trong nghiên cứu, thuật ngữ QL đã trở nên phổ biến nhưng chưa có một định nghĩa thống nhất Có nhiều cách tiếp cận khác nhau:

- Các Mác cho rằng, tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận

động của những khí quan độc lập của nó; một người độc tấu vĩ cầm tự điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần có nhạc trưởng [17]

- QL là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể QL lên khách thể QL về các mặt chính trị, văn hóa xã hội, kinh tế, bằng hệ thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các PP và các giải pháp cụ thể nhằm tạo

ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng [17]

- QL là thiết kế duy trì một môi trường mà trong đó các cá nhân làm việc với nhau trong các nhóm có thể hoàn thành các nhiệm vụ và các mục tiêu đã định [17]

- Theo quan điểm tiếp cận hệ thống, QL là quá trình lập kế hoạch tổ chức lãnh đạo và kiểm tra công tác của các thành viên thuộc hệ thống đơn vị và việc

phương thức để đạt được mục tiêu Chức năng lập kế hoạch là chức năng trung tâm trong các chức năng QL Vì người QL không làm cho người được QL hiểu được nhiệm vụ của họ và phương pháp đạt được mục tiêu đó thì sự QL sẽ không hiệu quả và mục tiêu đặt ra chắc chắn sẽ không hoàn thành

- Chức năng tổ chức: tổ chức là sắp xếp một cách khoa học những yếu tố lượng con người theo loại hình hoạt động thành hệ toàn vẹn nhằm đảm bảo có

sự tương tác tối ưu

- Chức năng chỉ đạo: chỉ đạo là hoạt động của QL tác động tới đối tượng

QL nhằm để thực hiện kế hoạch theo dự kiến đạt đến kết quả theo mục tiêu đã định

- Chức năng kiểm tra đánh giá: kiểm tra là khâu không thể thiếu được bởi

vì QL mà thiếu kiểm tra thì như không QL Có tổ chức kiểm tra người QL mới đánh giá mức độ hoàn thành kế hoạch theo mục tiêu để kịp thời bổ sung, điều chỉnh kế hoạch nếu có sai sót hoặc có biện pháp uốn nắn kịp thời những sai lệch của đối tượng QL Theo thuyết hệ thống (cybernetique): kiểm tra là giữ vai trò liên hệ nghịch, là trái tim mạch máu của hoạt động QL

1.2.3.4 Quản lý giáo dục và quản lý nhà trường

a) Quản lý giáo dục

Trong xã hội con người, giáo dục xuất hiện nhằm thực hiện cơ chế truyền kinh nghiệm lịch sử, xã hội của loài người, của thế hệ đi trước cho thế hệ sau và

để thế hệ sau có trách nhiệm kế thừa, phát triển nó một cách sáng tạo, làm cho

xã hội và bản thân con người phát triển không ngừng Để đạt được mục đích đó,

QL được coi là nhân tố tổ chức, chỉ đạo việc thực thi cơ chế nói trên của xã hội con người

Cũng như QL xã hội nói chung, QLGD là hoạt động có ý thức của con người nhằm theo đuổi những mục đích của mình Chỉ có con người mới có khả năng khách thể hoá mục đích, nghĩa là thể hiện cái nguyên mẫu lý tưởng của tương lai được biểu hiện trong mục đích đang ở trạng thái tiềm ẩn sang trạng

thái hiện thực Tuy không phải là mục đích duy nhất của mục đích QLGD, nhưng mục đích giáo dục chính là mục đích của QL Đây là mục đích có tính khách quan Nhà QL, cùng với đông đảo đội ngũ GV, HS, các lực lượng xã hội,… bằng hành động của mình hiện thực hoá mục đích đó trong hiện thực trong cuộc sống

Vấn đề cốt lõi của QLGD là quản lý nhà trường, tổ chức HĐDH, có tổ chức được các HĐDH, thực hiện được các tính chất của nhà trường phổ thông Việt Nam xã hội chủ nghĩa, mới quản lý được giáo dục; tức là cụ thể hoá đường lối giáo dục của Đảng và biến đường lối đó thành hiện thực, đáp ứng yêu cầu của nhân dân, của đất nước trong giai đoạn mới

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất” [17]

Như vậy, khái niệm QLGD chứa đựng những nhân tố đặc trưng bản chất sau: Phải có chủ thể QLGD, ở tầm vĩ mô là QL của Nhà nước mà cơ quan QL trực tiếp là Bộ, Sở, Phòng giáo dục, ở tầm vi mô là QL của HT nhà trường Nhà trường là đối tượng cuối cùng và cơ bản nhất của QLGD, trong đó đội ngũ GV

và HS là đối tượng QL quan trọng nhất Từ những quan niệm nêu trên, có thể thấy các yếu tố của QLGD, đó là: chủ thể QL, phương pháp QL, công cụ QL, đối tượng bị QL, khách thể QL và mục tiêu QL

QL nhà trường nhất thiết phải vừa có tính chất nhà nước, vừa có tính chất xã hội

Nhà trường là tổ chức cơ sở của các cấp QLGD, cho nên QL trường học

là nội dung quan trọng của QLGD, khoản 2, điều 48, Luật GD 2005 (bổ sung năm 2009) đã quy định: “Nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân thuộc loại hình được thành lập theo quy hoạch, kế hoạch của nhà nước nhằm phát triển

sự nghiệp giáo dục” [22]

Vì vậy, có thể hiểu, nhà trường là một thiết chế xã hội thể hiện chức năng tái tạo nguồn lực phục vụ cho sự duy trì và phát triển của xã hội, thiết chế chuyên biệt này hoạt động trong tính quy luật của xã hội Vấn đề cơ bản của QLGD là QL nhà trường, vì nhà trường là cơ sở giáo dục, nơi tổ chức thực hiện mục tiêu giáo dục Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục với thế hệ trẻ và từng HS

Quản lý nhà trường về bản chất là quản lý con người Điều đó tạo cho các chủ thể (người dạy và người học) trong nhà trường một sự liên kết chặt chẽ không chỉ bởi cơ chế hoạt động của những tính quy luật khách quan của một tổ chức xã hội - nhà trường, mà còn bởi hoạt động chủ quan, hoạt động quản lý của chính bản thân giáo viên và học sinh Trong nhà trường, GV và HS vừa là đối tượng, vừa là chủ thể QL Với tư cách là đối tượng QL, họ là đối tượng tác động của chủ thể QL (Hiệu trưởng) Với tư cách là chủ thể QL, họ là người tham gia chủ động, tích cực vào hoạt động QL chung và biến nhà trường thành hệ tự QL Cho nên, QL nhà trường không chỉ là trách nhiệm riêng của người HT, mà còn

là trách nhiệm chung của tất cả các thành viên trong nhà trường

1.2.3.5 Quản lý công tác đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học

Luật Giáo dục năm 2005 (bổ sung 2009), điều 24.2, đã ghi: “ phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo

của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng PP tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tâp cho HS” Định hướng đổi mới PP dạy và học

đã được xác định trong Nghị quyết trung ương 29 của Hội nghị TW8 (XI)

Quản lý công tác đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học là quá trình tác động có mục đích có tổ chức của chủ thể quản lý đến cách thức tổ chức dạy học của giáo viên nhằm đạt được mục tiêu dạy học và giáo dục của nhà trường

Quản lý công tác đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học thể hiện

trên những phương diện cơ bản:

- Quản lý việc lập kế hoạch HT nhà trường dựa trên những định hướng lớn

về đổi mới PPDH của Đảng, các văn bản hướng dẫn thực hiện của các cấp QLGD

và căn cứ vào các điều kiện thực tế của nhà trường về tổ chức bộ máy, về nguồn nhân lực và các điều kiện khác để xây dựng kế hoạch hoạt động đổi mới PPDH

- Quản lý giờ lên lớp HT phải có biện pháp tạo khả năng, điều kiện thuận lợi cho cho GV lên lớp có hiệu quả Do đó trong quá trình QL hoạt động dạy, HT phải có những biện pháp tác động cụ thể, linh hoạt, phong phú để nâng cao chất lượng giờ lên lớp của GV, chỉ đạo tổ chuyên môn xây dựng tiêu chuẩn đánh giá tiết dạy phù hợp với từng loại bài, từng môn học Có thể nói rằng, việc xây dựng tiêu chuẩn giờ lên lớp để QL giờ lên lớp của GV là một yêu cầu rất cần thiết HT

sử dụng tiêu chuẩn giờ lên lớp làm cơ sở kiểm tra, đánh giá và từng bước nâng cao dần chất lượng toàn diện giờ lên lớp của GV ở trường tiểu học

- Quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn, dự giờ, rút kinh nghiệm sư phạm Điều

lệ trường Tiểu học ở điều 15 đã quy định: “Tổ chuyên môn bao gồm giáo viên, viên chức làm công tác thư viện, thiết bị giáo dục Mỗi tổ có ít nhất 5 thành viên

Tổ chuyên môn có tổ trưởng, tổ phó” [1] Yêu cầu đối với việc QL sinh hoạt tổ chuyên môn: tạo điều kiện giúp đỡ các cá nhân trong tổ nhận thức rõ về vai trò,

nhiệm vụ của mình; tích cực tham gia các hoạt động giáo dục của nhà trường, cũng như hoàn thành tốt nhiệm vụ chuyên môn Tổ chức tốt các buổi sinh hoạt chuyên môn sẽ là môi trường tốt để bồi dưỡng, trau dồi về nghiệp vụ chuyên môn của GV Dự giờ, rút kinh nghiệm sư phạm là nét đặc thù trong QL trường Tiểu học

- Quản lý đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học

- Quản lý cơ sở vật chất, phương tiện dạy học góp phần đổi mới phương pháp dạy học Quản lý CSVC, phương tiện DH góp phần đổi mới PPDH cần tuân theo các nguyên tắc về tính mục đích, tính kế thừa và phát triển, tuân thủ chu trình quản lý Muốn QL tốt, người HT phải thường xuyên nâng cao nhận thức cho GV đối với việc sử dụng TBDH, tổ chức sử dụng TBDH tuân thủ các yêu cầu chung từ

kế hoạch đào tạo chung đến kế hoạch phân theo tổ bộ môn; bổ sung kịp thời các TBDH, đảm bảo các điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng TBDH ở trường tiểu học

- Quản lý kiểm tra và đánh giá đổi mới phương pháp dạy học Trong quá trình QL, HT cần phải chú ý đến công tác kiểm tra, đánh giá nhằm so sánh giữa việc thực hiện với kế hoạch chỉ đạo; so sánh giữa tiến độ học tập với kế hoạch giảng dạy, chương trình và nội dung qui định; điều chỉnh kế hoạch hoặc phát huy kết quả bước đầu đã chỉ đạo từ việc đổi mới phương pháp giảng dạy đến các công việc khác của nhà trường

- Xây dựng và thực hiện chế độ thi đua trong thực hiện đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học Việc chỉ đạo đổi mới PPDH có thể gắn kết với phong trào: "Thi đua dạy tốt, học tốt" Phong trào này chính là sự tích hợp của các hoạt động chỉ đạo xây dựng nền nếp DH và nâng cao chất lượng DH Nó được quy tụ lại ở những dạng hoạt động nổi bật mà người HT cần tập trung chỉ đạo hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò

1.2.3.6 Giải pháp và giải pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học tiểu học

a) Giải pháp

Theo từ điển Tiếng Việt, giải pháp là cách thức, cách giải quyết một vấn đề

để đạt được mục tiêu theo những nội dung và bước đi cụ thể Giải pháp càng thích hợp , càng tối ưu, càng giúp con người nhanh chóng giải quyết được vấn đề đặt ra trong thực tiễn cuộc sống [29]

b) Giải pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học

Giải pháp QL đổi mới PPDH ở trường tiểu học được hiểu là những cách giải quyết cụ thể nhằm QL hoạt động dạy và học để đảm bảo tính hiệu quả Như vậy, giải pháp đó phải bao gồm về quản lý nhận thức, quản lý kế hoạch, quản lý tổ chức hoạt động dạy học, quản lý giáo viên và học sinh, quản lý cơ sở vật chất thiết

bị, quản lý công tác kiểm tra và các điều kiện đảm bảo khác

1.3 Một số vấn đề lý luận về quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học

1.3.1 Mục tiêu của giáo dục tiểu học

Giáo dục tiểu học là một bậc học của giáo dục phổ thong, nên phải thực hiện mục tiêu chung của giáo dục phổ thong Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp HS phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc

Theo điều lệ trường tiểu học hiện hành, giáo dục tiểu học nhằm giúp HS hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam XHCN, bước đầu xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho HS tiếp tục học THCS

1.3.2 Giáo viên tiểu học

Giáo viên tiểu học phải có những phẩm chất, trình độ, kỹ năng sư phạm theo chuẩn nghề nghiệp của giáo viên tiểu học GV tiểu học dạy nhiều môn, mỗi giáo viên phụ trách một lớp Trong một số trường hợp, có giáo viên chuyên ngành dạy một môn trong một số lớp (năng khiếu, ngoại ngữ, thể thao,…) Do

+ GV tiểu học đúng nghĩa là “người thầy tổng thể”, là chuyên gia về

chuyên môn, là nhà giáo dục học, là nhà quản lý và tư vấn, giúp đỡ học sinh tiểu

học GV tiểu học là “thần tượng” của HS tiểu học, là tấm gương về đạo đức, tự

học và sáng tạo cho HS Học sinh tiểu học xem giáo viên là mô hình mà mình phải noi theo, học tập

+ GV là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục nói chung và hoạt động dạy học nói riêng ở các trường tiểu học, trong đó có hoạt động đổi mới phương pháp dạy học

+ Giáo viên phải quan tâm đến thái độ, hiểu rõ tính cách, khí chất, năng khiếu của học sinh tiểu học Đây là vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng Do đó, muốn tiến hành dạy học hiệu quả thì người dạy cần phải hiểu được trình độ nhận thức của người học, nhằm hướng các hoạt động của HS vào mục đích chung của tập thể, phân loại đối tượng và lựa chọn nội dung, phương pháp truyền đạt phù hợp Đối tượng người học cũng rất đa dạng và phong phú, mỗi lứa tuổi có sự phát triển về tâm sinh lý khác nhau, hoạt động chủ đạo đặc trưng,…Chẳng hạn, lứa tuổi HS tiểu học thì hoạt động học tập chiếm vai trò chủ đạo, học sinh THCS thì hoạt động giao tiếp lại chủ đạo, đòi hỏi người dạy phải biết tổ chức cuộc

sống sư phạm cũng như các tác động giáo dục phù hợp mới mang lại hiệu quả thiết thực

+ Giáo viên tiểu học cần điều chỉnh cảm xúc theo các nội dung nhất định

và diễn biến tâm lý của người học, nhất là phải giữ vững được thái độ tích cực của mình trước tập thể HS, không bao giờ mang tâm trạng tiêu cực đến lớp học Trên thực tế, có những GV không gây được thiện cảm ban đầu với HS, như khắt khe quá mức, coi thường tập thể HS,… đều khó đảm bảo tốt CLGD Hiểu HS là một phẩm chất cần thiết của GV trong QTDH ở các trường phổ thông Do đó, đòi hỏi người dạy phải nắm vững được kiến thức cơ bản về tâm lý học, giáo dục học; những kiến thức thực tiễn cuộc sống trong hoạt động của tập thể HS

1.3.3 Học sinh tiểu học

Theo Điều lệ trường tiểu học, học sinh tiểu học có độ tuổi từ 7 tuổi đến 11 tuổi Căn cứ vào điều kiện cụ thể, học sinh tiểu học được chia thành các lớp từ lớp 1 đến lớp 5

Do đặc điểm lứa tuổi nên học sinh tiểu học có những tính chất riêng về sự phát triển thể lực, trí tuệ, tâm sinh lý và các kỹ năng nói chung Các tính chất này sẽ chi phối, quy định hoạt động giáo dục của các trường tiểu học như: chương trình giáo dục, thời gian ở trường, số môn học, sự phối hợp giữa nhà trường - gia đình và xã hội,… Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học là đi từ trực quan sinh động đến tư duy trìu tượng, kết hợp “học và chơi”; HS tiểu học

có tâm lý tuân thủ lời dạy của giáo viên; trong mắt các em GV là người tốt nhất,

là người giỏi nhất, là người đúng nhất

1.3.4 Nội dung dạy học ở trường tiểu học

Theo quy định hiện hành, nội dung dạy học ở trường tiểu học phải đảm bảo cho HS có hiểu biết đơn giản, cần thiết về tự nhiên, xã hội và con người; có

kĩ năng cơ bản về nghe, đọc, nói, viết và tính toán; có thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh; có hiểu biết ban đầu về nghệ thuật

Nội dung dạy học ở tiểu học được thể hiện thong qua các môn học trong chương trình chính khóa và chương trình hoạt động ngoài giờ lên lớp Mỗi môn học thể hiện một nội dung chuyên ngành (Toán, Tiếng Việt,…) hoặc tích hợp các nội dung giáo dục khác nhau (Tìm hiểu tự nhiên và xã hội,…)

Nội dung dạy học ở trường tiểu học là sự kết hợp biện chứng giữa yêu cầu chung của bậc học với đặc điểm đối tượng học sinh ở từng trường (trường có yếu tố nước ngoài, trường ở thành phố lớn, trường chuẩn, trường ở địa bàn khó khăn, trường dạy học hòa nhập,…), từng địa phương (thành thị, nông thôn, vùng núi,…) Vì vậy, năng lực phát triển chương trình giáo dục là một trong những phẩm chất của đội ngũ giáo viên tiểu học nhằm đổi mới phương pháp dạy học có hiệu quả

1.3.5 Phương pháp dạy học ở tiểu học

Như đã nói ở phần khái niệm, phương pháp dạy học tiểu học phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS

Trong xu thế đổi mới giáo dục hiện nay, phương pháp dạy học ở trường tiểu học phải chuyển từ quá trình chủ yếu cung cấp tri thức sang quá trình chủ yếu phát trển năng lực toàn diện của học sinh tiểu học Vì vậy, đổi mới phương pháp giáo dục và phương pháp dạy học là hoạt động đặc trưng cơ bản của trường tiểu học hiện nay Chính vì vậy, việc đánh giá kết quả giáo dục và kết quả dạy học ở trường tiểu học cũng được đổi mới theo Thông tư 30 [5]

1.4 Nội dung quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học

1.4.1 Quản lý công tác nâng cao nhận thức về đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học

Quản lý việc đổi mới PPDH là quá trình tác động có tổ chức, có mục đích của Hiệu trưởng đến đội ngũ GV nhằm tạo được động lực dạy tốt, GV tích

cực giảng dạy theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của HS Để thực hiện tốt việc quản lý đổi mới PPDH, Hiệu trưởng cần tổ chức cho GV nghiên cứu, thảo luận để nhận thức sâu sắc về yêu cầu đổi mới PPDH nhằm nâng cao chất lượng dạy học, đồng thời nắm vững về PPDH theo hướng tích cực hóa HS, biết kết hợp giữa PPDH truyền thống và hiện đại để chất lượng giờ dạy nói chung

và chất giáo dục nói riêng đạt kết quả tốt nhất nhằm giúp các em phát triển toàn diện

Phương pháp được tạo ra không phải là công cụ như chiếc chìa khóa vạn năng để mở mọi cánh cửa khám phá, thâu tóm tri thức mà cái quan trọng (bản chất) của phương pháp chính là tư duy định hướng, gợi mở, trợ giúp cho chủ thể hoạt động phát huy năng lực, sở trường, thói quen, kinh nghiệm, tư duy sáng tạo để hành động hiệu quả Tính hiệu quả của phương pháp không phải bị định khuôn khi người thực hiện tuân theo các yêu cầu cần thiết mà nó luôn là một chuỗi các thao tác mở, phong phú đa dạng các chiều hướng để cho người thực hiện tự do sáng tạo, thực hiện mục đích PPDH vì thế không thể là một sự ngộ nhận hay rập khuôn máy móc, áp đặt đối với nội dung và đối tượng dạy học, chủ thể sử dụng phương pháp cũng cần hiểu rõ bản chất của phương pháp

và khả năng ứng dụng của từng cá nhân vào quá trình dạy và học Không có PPDH độc tôn và cũng không có PPDH cho một sự chuyên biệt nào mà là một

sự tương tác, tích hợp đa dạng, vừa tách rời vừa hợp nhất, khi độc thoại lúc đàm thoại, diễn dịch, quy nạp, tổng hợp,…để tạo thành một môi trường dạy học đầy sinh khí, hợp tác, cùng phát triển

Không quá tuyệt đối đề cao vai trò của PPDH vì phương pháp không phải là tất cả để đánh giá một quá trình giáo dục tối ưu, tính hiệu quả của phương pháp có liên quan đến nhiều yếu tố: người dạy, người học, chương trình, sách giáo khoa, môi trường giáo dục,…Nên hướng tới sự dạy học tích cực, người thầy không nên tự ti về những gì đang xảy ra với bài học, người học, tài liệu, nhà trường,…mà cần thấy sự thành công hay hiệu quả dạy học là

cả một quá trình giáo dục, từ tư duy đến hành động, từ ý tưởng đến năng lực thực hiện, từ thầy đến trò, từ cơ quan quản lý đến trường học,…Yếu tố quan trọng mang đến sự thành công trong học tập chính là nội lực của các nhân tố: thầy, trò, nhà trường,…

1.4.2 Quản lý công tác lập kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học

Quản lý việc lập kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học là một việc làm

vô cùng quan trọng của Hiệu trưởng nhà trường Hiệu trưởng phải nắm vững các giai đoạn của quy trình quản lý: giai đoạn lập kế hoạch, giai đoạn tổ chức, giai đoạn chỉ đạo, giai đoạn kiểm tra Hiệu trưởng chỉ đạo Phó hiệu trưởng xây dựng

kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học, trong đó chú trọng đến việc xác định nhiệm vụ cụ thể, biện pháp thực hiện Hướng dẫn các tổ chuyên môn và GV dựa vào kế hoạch của nhà trường để lập kế hoạch của tổ, của bản thân trên cơ sở bám sát thực trạng và năng lực thực tế của GV, lựa chọn biện pháp tối ưu để thực hiện kế hoạch đã đề ra Hiệu trưởng thường xuyên kiểm tra để kịp thời tháo

gỡ những khó khăn, vướng mắc đồng thời chỉ đạo điều chỉnh kế hoạch cho phù hợp với thực tế

1.4.3 Quản lý công tác phát triển chương trình đào tạo, đổi mới hoạt động dạy và học ở trường tiểu học

Phát triển chương trình giáo dục là một quá trình liên tục nhằm hoàn thiện không ngừng chương trình giáo dục Chương trình giáo dục là một thực thể không phải được thiết kế một lần và dùng cho mãi mãi, mà được phát triển, bổ sung, hoàn thiện tùy theo sự thay đổi của trình độ phát triển kinh tế - xã hội, của thành tựu khoa học kỹ thuật và công nghệ

Phát triển chương trình bao gồm:

+ Xác định mục tiêu giáo dục

+ Sắp xếp nội dung học tập

+ Lựa chọn phương pháp, kỹ thuật học tập

+ Xác định nguồn lực cần cho quy trình học tập

+ Sắp xếp lên kế hoạch cho các bài giảng

+ Lựa chọn, sáng tạo các vật liệu hỗ trợ quá trình học tập

+ Lựa chọn, xây dựng các hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

Từ chuẩn kiến thức kỹ năng của từng môn học, lớp học, GV xây dựng kế hoạch dạy học cho phù hợp với học sinh của lớp Khi kế hoạch dạy học của GV

đã được tổ trưởng chuyên môn duyệt, GV thiết kế bài dạy, tiết dạy chi tiết, cụ thể phù hợp với từng đối tượng HS của lớp

1.4.4 Quản lý công tác sinh hoạt tổ chuyên môn, nghiệp vụ ở trường tiểu học

Ở nhà trường, tổ chuyên môn là tổ chức cơ sở của bộ máy hành chính nhà trường, trực tiếp quản lý GV về chuyên môn nghiệp vụ, về phẩm chất tư cách,

về kế hoạch giáo dục đào tạo cũng như về kết quả của HS Sinh hoạt chuyên môn là hoạt động không thể thiếu trong hoạt động ở các nhà trường phổ thông Hoạt động này được tiến hành 02 tuần/ lần theo quy định Tuy nhiên vẫn có thể họp đột xuất nếu có vấn đề gấp cần trao đổi Nhiệm vụ: “Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ theo tuần, tháng, năm học Thực hiện bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho GV thông qua thao giảng, dự giờ đồng nghiệp trong tổ Thực hiện việc kiểm tra, đánh giá GV theo chuẩn nghề nghiệp,…”

Để tổ chuyên môn hoạt động có hiệu quả thì các thành viên phải làm việc cùng nhau và hướng đến mục tiêu đã định Mặt khác, để hoạt động sinh hoạt chuyên đề ở tổ hiệu quả hãy bắt đầu từ việc xây dựng kế hoạch hoạt động của tổ Ngoài ra, tổ chuyên môn cần thống nhất với nhau về việc sẽ ra quyết định thế nào khi giải quyết vấn đề và xác định các nguyên tắc làm việc của tổ Phân công nhiệm vụ phù hợp, phát huy tối đa năng lực tiềm tàng và vai trò của mỗi GV trong tổ: Mỗi GV sẽ cống hiến hết mình nếu họ được đánh giá đúng năng lực,

sử dụng đúng và được tin tưởng Sự phân công rõ ràng trách nhiệm của từng GV

sẽ là yếu tố quan trọng tạo nên thành công của tổ chuyên môn

Phát huy tốt vai trò của nhóm trưởng, nhóm trưởng giữ vai trò là nguồn sinh lực, người liên hệ chính giữa tổ và các bộ phận khác trong trường, là người phát ngôn cho nhóm Xây dựng môi trường khuyến khích mọi người làm việc: Trong tổ chuyên môn luôn tuân thủ kế hoạch đã vạch ra; làm việc đúng giờ, tôn trọng, nêu cao tinh thần hợp tác và chia sẻ, dân chủ, công bằng Bên cạnh đó, Hiệu trưởng duyệt kế hoạch hoạt động của tổ và thay phiên trong đội ngũ CBQL

dự họp tổ để chỉ đạo chuyên môn kịp thời khi có vướng mắc xảy ra

1.4.5 Quản lý công tác nâng cao năng lực toàn diện của đội ngũ giáo viên ở trường tiểu học

Chất lượng dạy học, chất lượng giáo dục được quyết định bởi nhân tố con người, những con người tham gia vào quá trình giáo dục, đó là HS, GV và CBQL giáo dục, Trong đó GV là lực lượng tác động trực tiếp đến HS Vì thế, hiệu trưởng phải coi trọng công tác bồi dưỡng GV Đây là yêu cầu thường xuyên, liên tục và là giải pháp then chốt trong việc nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường góp phần tích cực thực hiện sự nghiệp đổi mới giáo dục phổ thông

Hiệu trưởng chỉ đạo, tổ chức, động viên tạo điều kiện từ tinh thần lẫn vật chất để GV nghiên cứu, học tập để nâng cao trình độ về mọi mặt nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội Đồng thời qua việc bồi dưỡng, Hiệu trưởng nắm được chuyên môn, trình độ tay nghề của GV được chắc hơn

Hiệu trưởng phải chủ động trong việc xây dựng chương trình, kế hoạch, chỉ đạo công tác bồi dưỡng GV qua việc tổ chức thường xuyên các chuyên đề, thao giảng, rút kinh nghiệm nghiêm túc để GV thấy được điểm nổi bật cần học tập và hạn chế của tiết dạy nhằm mang lại hiệu quả cao nhất cho giờ dạy của mình

1.4.6 Quản lý công tác kiểm tra, đánh giá ở trường tiểu học

Có thể khẳng định kiểm tra và đánh giá là khâu không thể thiếu trong quá trình quản lý Thông qua việc quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá việc đổi mới

phương pháp dạy học, hoạt động kiểm tra đánh giá HS của GV giúp người quản

lý nắm bắt được việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, nắm bắt được chất lượng dạy và học của GV lớp đó

Việc kiểm tra, đánh giá việc đổi mới phương pháp dạy học của GV cần thực hiện thường xuyên (dự giờ, thao giảng, chuyên đề, kiểm tra toàn diện…)

Từ đó, định hướng cho giáo viên lựa chọn phương pháp dạy học hợp lý và hiệu quả Việc lựa chọn phương pháp dạy học sẽ quy định bởi:

+ Mục tiêu, nội dung dạy học

+ Phải thực hiện đúng theo Thông tư 30/2014 do Bộ GD&ĐT ban hành + Kiểm tra, đánh giá công bằng, chính xác, khách quan

+ Hiệu trưởng thường xuyên kiểm tra, xem xét việc thực hiện kiểm tra, đánh giá HS của GV để có điều chỉnh kịp thời

1.4.7 Quản lý công tác đảm bảo các điều kiện cho việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường tiểu học

Quản lý phương tiện, điều kiện hỗ trợ cho việc đổi mới phương pháp dạy học Các phương tiện, điều kiện nhằm hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học là