Tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh trung học cơ sở huyện kỳ sơn qua dạy học môn ngữ văn

Cùng với nhiệm vụ chung đó, môn Ngữ văn còn có lợi thế trong việc tích hợp giáo dục những giá trị của văn hóa truyền thống dân tộc đã được Nhà nước thừa nhận và bảo hộ.. Việc giáo dục tr

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

ĐÀO VĂN THỌ

TÍCH HỢP GIÁO DỤC VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN KỲ SƠN

QUA DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGHỆ AN, NĂM 2016

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

ĐÀO VĂN THỌ

TÍCH HỢP GIÁO DỤC VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG DÂN TỘC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN KỲ SƠN

QUA DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC CHUYÊN NGÀNH: LL VÀ PP DẠY HỌC BỘ MÔN NGỮ VĂN

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Văn Tứ

NGHỆ AN, NĂM 2016

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

ĐÀO VĂN THỌ

TÍCH HỢP GIÁO DỤC VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN KỲ SƠN

QUA DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN

Chuyên ngành: Lý luận và PPDH bộ môn Ngữ văn

Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:

PGS TS NGUYỄN VĂN TỨ

NGHỆ AN, NĂM 2016

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm trân trọng và chân thành tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Trường Đại học Vinh, Khoa Sư phạm Ngữ Văn đã tạo điều kiện cho chúng tôi được tham gia học tập, nghiên cứu khoa học để nâng cao trình độ nhằm đáp ứng tốt hơn nhiệm vụ được giao

Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn, biết ơn sâu sắc tới giảng viên, các nhà khoa học đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ chúng tôi trong quá trình học tập cũng như trong nghiên cứu khoa học Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Văn Tứ đã hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn “Tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn qua dạy học môn Ngữ văn”

Tôi xin chân thành cảm ơn tới Phòng Giáo dục – Đào tạo huyện Kỳ Sơn, ban Giám hiệu, các thầy cô giáo ở các trường trung học cơ sở, các đồng nghiệp

ở huyện Kỳ Sơn đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn Xin chân thành báo Nghệ An đã giúp đỡ, hỗ trợ, cung cấp các nguồn tài liệu liên quan đến việc nghiên cứu, giáo dục văn hóa truyền thống dân tộc ở huyện Kỳ Sơn

Mặc dù trong quá trình học tập và nghiên cứu hoàn thành luận văn tốt nghiệp, bản thân tôi đã nổ lực và cố gắng, song chắc chắn không thể tránh khỏi thiếu sót Vì vậy, rất mong nhận được ý kiến đóng góp quý báu của các nhà khoa học, các nhà giáo, bạn bè, đồng nghiệp để luận văn hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Nghệ An, tháng 8 năm 2016

Tác giả

Đào Văn Thọ

6 THCN Trung học chuyên nghiệp

7 PTDTBT Phổ thông Dân tộc Bán trú

DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN VĂN Bảng 1.1 Thống kê các bài học có thể tích hợp giáo dục văn hóa truyền

thống cho học sinh THCS

Bảng 2.1 Thống kê các bài học tự chọn hoặc hoạt động trải nghiệm, hoạt

động ngoài giờ chính khóa có thể tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh THCS

Bảng 3.1 Kết quả khảo sát thực trạng giáo dục văn hóa truyền thống cho

học sinh ở huyện Kỳ Sơn

Bảng 4.1 Kết quả khảo sát hiểu biết của học sinh về văn hóa truyền thống Bảng 5.3 Kết quả kiểm tra nhanh cuối giờ học trường Phổ thông Dân

tộc Bán trú Na Ngoi

Bảng 6.3 Kết quả kiểm tra nhanh cuối giờ học trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Nậm Càn

MỤC LỤC

3 Đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu, phạm vi khảo sát

4 Phương pháp nghiên cứu

5 Đóng góp của luận văn

6 Cấu trúc của luận văn

Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

1.1 Cơ sở lý luận của việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho

học sinh trung học cơ sở

1.1.1 Khái niệm

1.1.2 Giáo dục văn hóa truyền thống là một nhiệm vụ của giáo dục –

đào tạo

1.1.3 Văn hóa truyền thống của dân tộc thiểu số là một trong những di

sản quý giá mà Việt Nam cần gìn giữ, bảo vệ, phát triển

1.1.4 Tích hợp và phân hóa trong giáo dục và dạy học

1.1.5 Môn Ngữ văn ở THCS có khả năng tốt trong việc tích hợp giáo

dục văn hóa truyền thống cho học sinh dân tộc THCS

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống

cho học sinh trung học cơ sở

1.2.1 Chương trình Ngữ văn THCS với các nội dung, tri thức, kỹ năng

về giáo dục văn hóa truyền thống

1.2.2 Thực trạng giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh trung học

cơ sở người dân tộc ở Kỳ Sơn qua dạy học môn Ngữ văn

1.2.3 Những giá trị văn hóa truyền thống cần phát huy, giáo dục cho

học sinh trung học cơ sở

1.3 Đánh giá chung

Tiểu kết chương 1

Chương 2 Nội dung, phương pháp tích hợp giáo dục văn hóa

truyền thống trong dạy học môn Ngữ văn cho học sinh trung học

cơ sở

2.1 Những nguyên tắc chung của việc tích hợp giáo dục văn hóa

truyền thống trong dạy học môn Ngữ văn

2.2 Nội dung tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống trong dạy học

2.2.1 Giáo dục văn hóa truyền thống Việt Nam và văn hóa truyền

thống của các dân tộc thiểu số Việt Nam

2.2.2 Giáo dục văn hóa truyền thống của dân tộc Mông ở huyện Kỳ

2.3 Phương pháp tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống trong dạy

học môn Ngữ văn cho học sinh THCS người dân tộc ở Kỳ Sơn 45 2.3.1 Phân tích, giảng giải những tri thức, kỹ năng, tình cảm được thể

2.3.2 So sánh, đối chiếu, liên hệ để xác định những yếu tố tích cực,

yếu tố tiêu cực trong việc giữ gìn, bảo tồn 48 2.3.3 Tổ chức các hoạt động ngoài giờ chính khóa, phối hợp giữa nhà

2.3.4 Tổ chức đánh giá kết quả giáo dục văn hóa truyền thống cho học

3.1 Những vấn đề chung về thực nghiệm sư phạm 61

3.2 Tổ chức quá trình thực nghiệm

3.3 Kết quả thực nghiệm tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống trong

dạy học môn Ngữ văn cho học sinh THCS ở Kỳ Sơn

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục đào tạo hiện nay đang đổi mới mục tiêu giáo dục, thay vì chỉ chú trọng cung cấp kiến thức sang chú trọng phát triển phẩm chất, năng lực toàn diện người học Chương trình giáo dục phải chuẩn hóa, hiện đại hóa, tiếp nhận những tri thức tiên tiến nhưng phải giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc Việt Nam Giáo dục – đào tạo đang ngày càng chú ý đến đối tượng vùng sâu, vùng

xa, vùng dân tộc thiểu số để thực hiện quyền bình đẳng trong hưởng thụ quyền được giáo dục cũng như phát huy truyền thống văn hóa của các đồng bào dân tộc, miền núi Nghị quyết số 29 của Hội nghị Trương ương lần thứ 8 (khóa XI) cũng đã yêu cầu ngành giáo dục phải chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống, tri thức pháp luật và ý thức công dân; tập trung vào những giá trị cơ bản của văn hóa, truyền thống và đạo lý dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại, giá trị cốt lõi và nhân văn của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; quan tâm dạy tiếng nói và chữ viết của các dân tộc thiểu số; dạy tiếng Việt và truyền

bá văn hóa dân tộc cho người Việt Nam ở nước ngoài [13]

Nghị quyết số 33 của Hội nghị Trung ương 9 (khóa XI) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, đã xác định mục tiêu “xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững

và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” [14]

Với quan điểm chung được xác định là xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng của cộng đồng các

dân tộc Việt Nam, với các đặc trưng dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học, Nghị quyết nhấn mạnh: Xây dựng cơ chế để giải quyết hợp lý, hài hòa giữa bảo tồn, phát huy di sản văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội Bảo tồn, tôn tạo các

di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu, phục vụ giáo dục truyền thống và phát triển kinh tế; gắn kết bảo tồn, phát huy di sản văn hóa với phát triển du lịch Phục hồi

và bảo tồn một số loại hình nghệ thuật truyền thống có nguy cơ mai một… Giữ gìn và phát huy di sản văn hóa các dân tộc thiểu số, nhất là tiếng nói, chữ viết, trang phục, lễ hội truyền thống; các giá trị văn hóa tích cực trong tôn giáo, tín ngưỡng… Bổ sung chính sách kinh tế trong văn hóa, văn hóa trong kinh tế, xử

lý hài hòa mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và phát triển văn hóa; có chính sách văn hóa đặc thù đối với đồng bào dân tộc thiểu số.[14]

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII cũng đã chỉ rõ: Phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, giữ gìn bản sắc tốt đẹp của dân tộc; Chủ động hợp tác và giao lưu quốc tế về văn hóa, quảng bá văn hoá Việt Nam, tiếp nhận có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới, đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển; Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện và môi trường văn hoá lành mạnh, văn minh trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, khắc phục các biểu hiện xuống cấp về đạo đức xã hội; Nâng cao hiệu quả hoạt động của các thiết chế văn hóa; Xây dựng và nhân rộng các mô hình gia đình văn hóa tiêu biểu, tăng cường sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội” [15]

Trong chương trình giáo dục phổ thông, cùng với các môn học khác, môn Ngữ văn có vai trò quan trọng trong việc cung cấp tri thức, rèn luyện kỹ năng, phát triển nhân cách cho học sinh Cùng với nhiệm vụ chung đó, môn Ngữ văn còn có lợi thế trong việc tích hợp giáo dục những giá trị của văn hóa truyền thống dân tộc đã được Nhà nước thừa nhận và bảo hộ Việc giáo dục truyền thống của các dân tộc thiểu số cho học sinh trung học cơ sở quan môn Ngữ văn

là một trong những hoạt động có giá trị của giáo dục ở vùng dân tộc, miền núi

Những năm gần đây, do yêu cầu của sự phát triển khoa học kỹ thuật, của

sự phát triển kinh tế xã hội, của trào lưu thi cử vào đại học… cả xã hội và quản

lý nhà trường quá coi nặng việc dạy học kiến thức, chạy theo những cám dỗ của cuộc sống hiện đại, chưa chú ý đúng mức tới giáo dục truyền thống văn hóa cho người học Một bộ phận thanh thiếu niên đã có những biểu hiện phân hoá, xuống cấp về đạo đức, nếp sống, không tu chí học hành để chuẩn bị lập thân, lập nghiệp; ít quan tâm tới vấn đề chính trị, tư tưởng và thiếu hoài bão phục vụ sự nghiệp chung của đất nước và nhân dân; thị hiếu đua đòi, sùng ngoại, chạy theo những thị hiếu vật chất, tầm thường, thờ ơ với những giá trị truyền thống của dân tộc, của quá khứ

Bắt đầu từ năm học 2008 – 2009, phong trào xây dựng “Trường học thân thiện, học sinh tích cực” được phát động trong toàn ngành giáo dục Tuy mới ra đời nhưng phong trào thi đua này đã nhận được sự hưởng ứng nhiệt liệt của đội ngũ thầy cô giáo, học sinh và mọi lực lượng xã hội Ngoài việc giảng dạy văn hoá, để xây dựng môi trường thân thiện trong nhà trường, học sinh còn phải được trang bị về kỹ năng sống Kỹ năng sống được thể hiện qua kỹ năng giao tiếp, ứng xử; kỹ năng làm việc nhóm, rèn luyện và bảo vệ sức khoẻ; tôn trọng thầy cô, đoàn kết thương yêu bạn bè Là một giáo viên giảng dạy bộ môn Ngữ văn, tác giả nhận thấy phong trào này thực sự thiết thực góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh Văn hóa truyền thống là những giá trị vật thể và phi vật thể, nếu không được bảo tồn, bảo vệ trong hôm nay thì ngày mai

sẽ mất dần và sẽ không bao giờ khôi phục lại được Toàn xã hội, trong đó có giáo dục, phải quan tâm và có trách nhiệm về vấn đề này Nhiều hội nghị, hội thảo, bài viết đã đề cập đến vấn đề bảo vệ văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số ở Việt Nam về các phương diện khác nhau Thế nhưng cho đến nay, chưa có một công trình nào đi vào vấn đề "giáo dục giá trị truyền thống văn hóa cho lứa tuổi vị thành niên trong trường phổ thông" một cách chuyên biệt

Đối với huyện Kỳ Sơn (Nghệ An), do những nguyên nhân khách quan và chủ quan, việc giáo dục những giá trị của văn hóa dân tộc cho học sinh nói chung và cho học sinh THCS nói riêng còn những khó khăn, hạn chế Điều đó không những ảnh hưởng đến việc bảo tồn, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp mà còn ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục toàn diện đối với thế hệ trẻ

hiện nay Chính vì vậy, chúng tôi lựa chọn đề tài “Tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn qua dạy học môn Ngữ văn” làm đề tài nghiên cứu, nhằm góp phần giải quyết những tồn tại nói trên

HS Nhiều công trình nghiên cứu về văn hóa và văn hóa truyền thống đã tiếp cận

từ góc độ nhà trường để chuyển tải những vấn đề liên quan đến trách nhiệm của nhà trường, của thế hệ trẻ trong việc giữ gìn, bảo vệ, phát truyền truyền thống văn hóa dân tộc Trong số đó, phải kể đến các công trình của nhà nghiên cứu về Văn hóa Trần Ngọc Thêm [24], [25], [26]

Môn Ngữ văn có vị trí quan trọng trong việc giáo dục truyền thống văn hóa cho học sinh phổ thông Các bài đọc hiểu, hoạt động ngoại khóa, hoạt động dạy học văn học địa phương,… được triển khai nhằm làm cho học sinh hiểu được những giá trị của văn hóa truyền thống dân tộc, góp phần hình thành phát triển nhân cách con người mới Văn học dân gian, sự tích các di tích văn hóa – lịch sử, các làn điệu dân ca,… được lồng ghép trong các bài học của môn Ngữ

văn đã có tác dụng rõ rệt trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục Chính vì vậy, việc nghiên cứu về tích hợp giáo dục truyền thống văn hóa qua môn Ngữ văn ở trường phổ thông là một việc làm cần thiết

Các bài viết đều xem xét việc tích hợp giáo dục nhân cách, giáo dục kỹ năng sống, trong đó có giáo dục những giá trị văn hóa truyền thống, trong dạy

học môn Ngữ văn Tác giả Lê Kim Anh đã phân tích hoạt động “Tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học môn Ngữ văn” [1], trong đó đã nêu cơ sở lý luận, đề xuất các biện pháp cụ thể để đảm bảo tính hiệu quả, khả thi trong việc giáo dục kỹ năng sống trong hoạt động dạy học môn Ngữ văn ở trường phổ thông Tác giả Nguyễn Văn Tứ cũng đã phân tích, xác định dạy học tích hợp và

dạy học phân hóa trong quá trình “Tích hợp và phân hóa trong đào tạo, bồi dưỡng giáo viên Ngữ văn”, một trong những điều kiện để giáo viên có thể tích

hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho HS trong dạy học môn Ngữ văn [31]

2.2 Khái quát việc nghiên cứu về tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống qua môn Ngữ văn cho học sinh ở trường THCS huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An

Việc nghiên cứu về dạy học môn Ngữ văn hoặc giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh dân tộc, miền núi đã được đề cập đến trong nhiều công trình, bài viết Có thể kể:

Khi nghiên cứu về việc dạy học song ngữ cho học sinh dân tộc thiểu số,

tác giả Đào Thị Bình đã đề cập đến vấn đề “Giáo dục văn hoá cho học sinh dân tộc thiểu số và trữ lượng văn hoá trong sách tiếng Mông theo chương trình giáo dục song ngữ” [8] Công trình của Dự án phát triển giáo viên THPT và THCN –

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 về “Giáo trình Tiếng Việt (dành cho học sinh dân tộc thiểu số hệ Dự bị đại học)” [12] đã thiết kế chương trình, nội dung bài học, ngữ liệu dạy học, trong đó đã tích hợp nhiều vấn đề về giáo dục văn hóa cho học sinh hệ dự bị Đề cập đến hoạt động giao tiếp nói năng trong cuộc sống hàng ngày, từ góc độ văn hóa ngôn ngữ, tác giả Nguyễn Thị Hài nghiên cứu về

vấn đề “Giúp học sinh dân tộc cấp tiểu học giữ phép lịch sự khi nói câu cầu

khiến” [17] Tác giả Đỗ Thị Bích Loan cũng đã tích hợp một số khía cạnh về

nếp sống văn hóa thời kỳ hiện đại khi nghiên cứu về “Giáo dục giới cho học sinh người dân tộc thiểu số - Một vấn đề cần quan tâm” [22] Trong một bài viết

khác, tác giả Đỗ Thị Bích Loan cũng đã nêu được những vấn đề thực trạng, phân

tích nguyên nhân và đề xuất giải pháp khi nghiên cứu về “Giáo dục văn hóa truyền thống trong các trường phổ thông dân tộc nội trú ở Việt Nam” [21]

Đối với việc giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh ở huyện Kỳ Sơn chỉ được đề cập sơ lược trong một số công trình của các nhà nghiên cứu, nhà văn hóa ở Nghệ An như Vi Quán Miên, Đậu Kỷ Luật, Hoàng Đức Lương,… Trên báo Nghệ An (số thường kỳ và chuyên trang) [2] cũng đã có một bài viết nghiên cứu, giới thiệu về văn hóa, phong tục tập quán của các dân tộc thiểu số ở Nghệ An, trong đó có huyện Kỳ Sơn Tác giả Lã Thị Thanh Huyền cũng đã có một số bài viết nghiên cứu về dạy học môn Ngữ văn ở trường THCS huyện Kỳ Sơn [19], [20], nhưng chưa đề cập đến việc tích hợp giáo dục truyền thống văn hóa qua dạy học môn Ngữ văn Tuy nhiên, việc nghiên cứu về tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống dân tộc cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn qua dạy học môn Ngữ văn hầu như chưa có công trình nào thực hiện một cách có hệ thống, dựa vào cơ sở lý luận của hoạt động dạy học và cơ sở thực tiễn ở huyện

Kỳ Sơn hiện nay

Vì vậy, để đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục hiện nay, đặc biệt là thực hiện đổi mới chương trình sách giáo khoa phổ thông sau năm 2018, việc nghiên cứu về tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống dân tộc cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn qua dạy học môn Ngữ văn trở nên cần thiết, quan trọng

3 Đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu, phạm vi khảo sát

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An qua dạy học môn Ngữ văn

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu về cơ sở lý luận, cơ sở thực trạng việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An trong thời gian vừa qua

- Luận văn xây dựng một số nguyên tắc để lựa chọn nội dung và đề xuất hình thức, phương pháp tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống qua dạy học môn Ngữ văn cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An

- Xây dựng hệ thống tư liệu và thực nghiệm sư phạm việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống qua dạy học môn Ngữ văn cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An

3.3 Phạm vi khảo sát

Luận văn sẽ tìm hiểu, khảo sát, thăm dò những vấn đề liên quan đến tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh trung học cơ sở qua dạy học môn Ngữ văn, chủ yếu là học sinh dân tộc Mông ở Trường PTDTBT THCS Nậm Càn, Trường PTDTBT THCS Na Ngoi, Trường PTDTBT THCS Mường Lống (huyện Kỳ Sơn)

Thời gian khảo sát trong các năm học 2013-2014, 2014-2015 và

2015-2016

4 Phương pháp nghiên cứu

Xuất phát từ đối tượng, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn qua dạy học môn Ngữ văn, luận văn sẽ sử dụng các phương pháp chủ yếu sau:

4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp tổng hợp, khái quát tài liệu nghiên cứu để xây dựng cơ sở

lý luận, khái quát các công trình nghiên cứu liên quan về vấn đề giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh

- Phương pháp so sánh – đối chiếu nhằm xác định những điểm đồng nhất, khác biệt trong việc giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh THCS nói chung và cho học sinh THCS ở huyện Kỳ Sơn nói riêng

- Phương pháp miêu tả, phân tích, tổng hợp nhằm xác định những nội dung cụ thể của hoạt động giáo dục văn hóa truyền thống qua dạy học môn Ngữ văn cho học sinh THCS huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An

4.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra – phỏng vấn để nghiên cứu thực tiễn những vấn đề liên quan đến văn hóa truyền thống và giáo dục văn hóa truyền thống ở huyện

Kỳ Sơn

- Phương pháp thống kê để lượng hóa những vấn đề về giáo dục văn hóa truyền thống qua sách giáo khoa, thực tiễn giảng dạy môn Ngữ văn ở trường THCS huyện Kỳ Sơn

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm nhằm xác định mức độ cần thiết, khả thi, hiệu quả của việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống dân tộc cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn qua dạy học môn Ngữ văn

5 Đóng góp của luận văn

5.1 Đóng góp về lý luận

Luận văn góp phần tìm hiểu cơ sở lý luận về việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn qua dạy học môn Ngữ văn, nhằm góp phần nâng cao giáo dục toàn diện ở vùng dân tộc thiểu số, vùng cao và vùng sâu

5.2 Đóng góp về thực tiễn

- Luận văn góp phần đánh giá một cách toàn diện thực trạng việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn qua việc dạy học môn Ngữ văn

- Luận văn đề xuất một số nội dung, phương pháp có hiệu quả có thể áp dụng để tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh qua dạy học môn Ngữ văn ở trường trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn

6 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung của luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Nội dung, phương pháp tích hợp giáo dục văn hóa truyền

thống trong dạy học môn Ngữ văn cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN

CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở lý luận của việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống dân tộc cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn qua dạy học môn Ngữ văn

1.1.1 Khái niệm

1.1.1.1 Văn hóa

Nếu xét về nguồn gốc của từ, khái niệm “văn hóa” được bắt nguồn từ tiếng La-tinh Colere, nghĩa là "gieo trồng" Đến thế kỷ 19, thuật ngữ văn hóa đi vào khoa học xuất sinh từ phương Tây, tiếng Pháp và tiếng Anh đều viết là Culture Theo nghĩa rộng, văn hóa là phương thức tồn tại đặc hữu của con người, khác biệt với phương thức tổ chức cuộc sống của các loài sinh thể khác trên trái đất Quan điểm của C.Mác - Ph.Ăngghen khi nói về lực lượng bản chất người đã chứng minh tính chất xã hội chỉ có ở con người; một trong các lực lượng bản chất ấy là sức lao động, là tài năng sáng tạo của con người; căn cứ vào mức độ được con người biến thành bản chất người, tức là mức độ tự nhiên được con người khai thác, cải tạo, thì có thể xét được trình độ văn hóa chung của con người [24]

Các nhà xã hội học cũng chia văn hóa ra: văn hóa cá nhân và văn hóa cộng đồng [24] Văn hóa cá nhân là toàn bộ tri thức (vốn kinh nghiệm), quan niệm được tích lũy vào mỗi cá nhân, quy định ứng xử của nó trong quá trình hoạt động thực tiễn - lịch sử - xã hội Văn hóa cộng đồng không phải là con số cộng đơn giản của những văn hóa cá nhân sống trong cộng đồng xã hội ấy, mà là văn hóa của một nhóm xã hội Đó là toàn bộ những quan niệm và hành xử được cộng đồng chia sẻ và chấp nhận, đã trở thành truyền thống của cộng đồng xã

hội Chính hệ thống những quan niệm và hành xử này làm nên bản sắc văn hóa của cộng đồng xã hội ấy

Trong đề tài này, khi nói giáo dục văn hóa truyền thống tức là nói đến tác động của văn hóa cộng đồng đối với sự phát triển nhân cách, phẩm chất của học sinh THCS, nói đến sự phát triển văn hóa cá nhân, năng lực toàn diện ở người học Như vậy, đề tài sử dụng cả hai nghĩa của từ văn hóa Để tiếp cận đối tượng nghiên cứu, chúng tôi sẽ phân tích văn hóa dưới góc nhìn xã hội học và với phương pháp liên ngành: tâm lý, văn hóa, xã hội học Phù hợp với cách tiếp cận trên đây, đề tài vận dụng cách hiểu về khái niệm văn hóa sau đây: Văn hóa là toàn bộ sản phẩm vật chất tinh thần của hoạt động người, những hệ thống giá trị

và khuôn mẫu ứng xử được cộng đồng xã hội thừa nhận và truyền lại cho các cộng đồng người khác và cho những thế hệ tương lai thông qua các thiết chế xã hội - văn hóa của nó Định nghĩa trên đây là xuất phát từ quan điểm mác-xít xem văn hóa là hoạt động sáng tạo tích cực của con người, sống trong một cộng đồng

xã hội nhất định Hoạt động sáng tạo ấy đã tạo ra những sản phẩm vật chất và tinh thần nhằm đáp ứng các nhu cầu tồn tại và phát triển, nó còn tạo ra những hệ thống giá trị và chuẩn mực xã hội đóng vai trò nền tảng tinh thần, điều tiết và thúc đẩy xã hội đi lên theo hướng nhân bản

Qua những định nghĩa và quan niệm nêu trên cho ta thấy rõ hai vấn đề:

Một, lao động sáng tạo là cội nguồn khởi điểm của văn hóa Mọi hoạt động sáng

tạo chỉ trở thành văn hóa đích thực khi nó hướng về các giá trị nhân bản, tiến bộ

nhằm hoàn thiện con người Hai, văn hóa được con người tích lũy trong quá

trình hoạt động thực tiễn xã hội và đúc kết thành hệ giá trị - chuẩn mực xã hội, biểu hiện thông qua vốn di sản văn hóa (bao gồm văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể) Hệ giá trị xã hội là một thành tố làm nên bản sắc và truyền thống văn hóa của một cộng đồng xã hội Hệ giá trị xã hội có khả năng chi phối đời sống tâm lý và hệ ứng xử văn hóa của con người sống trong cộng đồng xã hội ấy và

nó được trao truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác Như vậy, văn hóa có những đặc trưng cơ bản riêng được biểu hiện ở: 1- Tính hệ thống, với tư cách là một phức hợp bao gồm cả tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, phong tục, thói quen, luật pháp mà con người vừa là chủ thể sáng tạo vừa là khách thể tiếp nhận văn hóa 2- Văn hóa dưới góc độ giá trị nó là cái đẹp, chỉ chứa cái đẹp và các giá trị văn hóa là thước đo mức độ nhân bản của con người 3- Văn hóa đối lập với

tự nhiên Văn hóa là tự nhiên có sự tác động của con người, do đó, nó mang tính nhân sinh 4- Văn hóa được hình thành trong một quá trình và được tích lũy qua nhiều thế hệ tạo nên bề dày văn hóa trong lịch sử

Các nhà văn hóa dưới thời Liên Xô đã quan niệm nhập thân văn hóa là quá trình, trong đó chủ thể cần phải học tập để nắm vững, hiểu thấu các mối liên

hệ trong nhóm, nắm được những nét, sắc thái và những chi tiết văn hóa cần và

đủ của xã hội hay của dân tộc mình, làu thông những hệ chuẩn tâm thức, những chuẩn mẫu văn hóa, những khuôn mẫu đa dạng mang tính cấu trúc của văn hóa Bằng khái niệm "nhập thân văn hóa", có thể diễn đạt trình bày sự lĩnh hội của trẻ

em đối với các chuẩn mực văn hóa, khuôn mẫu văn hóa, giá trị văn hóa trong quá trình hoạt động, chủ động tiếp cận với xã hội và với những cá thể khác" Như vậy, văn hóa bên cạnh sự vận hành tự thân trong thời gian, nó còn thâm nhập vào mọi hành vi ứng xử của con người những giá trị mà mỗi thế hệ đi qua

để lại Nhập thân văn hóa do đó, vừa là một cách thức để con người thích ứng với điều kiện sống, vừa là cách thức để văn hóa tồn tại và phát triển Theo các nhà nhân học, quá trình nhập thân văn hóa kéo dài suốt cả đời người, chỉ đến chết mới thôi (M.J Herskovits), song giai đoạn ấu thơ kéo đến đầu tuổi vị thành niên là giai đoạn quan trọng bậc nhất trong đời sống văn hóa của một cá thể Đặc biệt ở, giai đoạn đầu bước vào tuổi vị thành niên, những xuất hiện thay đổi đột biến (tâm, sinh lý) từ bên trong khiến các em có những hành vi bất thường thậm chí đi ngược lại truyền thống Tuy nhiên, để đảm bảo quá trình nhập thân văn hóa của cá nhân diễn ra hài hòa toàn vẹn ở lứa tuổi này chúng ta cần có

những giải pháp văn hóa để trở thành nhân tố tự điều chỉnh từ bên trong mỗi cá nhân Mặt khác, những nhân tố bảo đảm quá trình nhập thân văn hóa phụ thuộc vào hai yếu tố: áp lực xã hội và áp lực tín niệm Áp lực xã hội có thể từ gia đình, nhóm xã hội áp lực xã hội tỷ lệ nghịch với quy mô xã hội Nếu áp lực xã hội lớn, quy mô xã hội nhỏ (đó là gia đình) Áp lực xã hội giảm, quy mô xã hội lớn (cộng đồng xã hội) Ý nghĩa vấn đề ở chỗ giáo dục gia đình (quy mô nhỏ) áp lực tác động tới hành vi ứng xử cá nhân sẽ lớn hơn, chặt chẽ hơn, vào khuôn khổ hơn Giáo dục cộng đồng - xã hội (quy mô lớn) áp lực xã hội giảm do tính chất không ép buộc khuyến khích sự tự nguyện và hướng cá nhân tới hành vi lựa chọn Áp lực tín niệm là sự hướng tới ý niệm cao cả như một nhu cầu, có thể từ tôn giáo, từ hệ giá trị Chân - Thiện - Mĩ hay từ quan niệm về đạo đức Con người - ngoài quan hệ tác động và phụ thuộc vào nhau còn có quan hệ và sống với những giá trị thiêng liêng, những tín niệm mà họ tôn thờ Trong hành vi văn hóa của mình họ luôn đối diện với những giá trị đó

Tìm hiểu hệ thống những áp lực này sẽ cho ta hiểu được giá trị đặc thù của từng loại hành vi Cơ bản hơn, nó là sự hướng đạo thầm lặng cho cá nhân trong quá trình tiếp nhận và nhập thân văn hóa truyền thống

1.1.1.2 Văn hóa truyền thống

"Truyền thống", theo gốc từ Latinh được viết là "Tradio", gồm động từ

"Tradere (traditus) nguyên nghĩa của nó là "truyền lại", "nhường lại", "giao lại"

và "phân phát" Do vậy, hiểu theo nghĩa đơn giản nhất của từ này, truyền thống

là sự kế thừa di sản xã hội có giá trị được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Theo GS Trần Văn Giàu, truyền thống là những đức tính hay những thói tục kéo dài nhiều thế hệ, nhiều thời kỳ lịch sử và hiện có nhiều tác dụng, tác dụng

đó có thể tích cực, cũng có thể tiêu cực Khi bàn về “giá trị truyền thống trước những thách thức toàn cầu hóa”, tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Văn Huyên cho rằng, nói đến truyền thống là nói đến phức hợp của những tư tưởng,

tình cảm, tập quán, thói quen, những phong tục, lối sống, cách ứng xử, ý chí…của một cộng đồng người đã hình thành trong lịch sử, đã trở nên ổn định

và được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác [11] Trên một khía cạnh khác, George Mclean cho rằng: "Truyền thống là sự phát triển của các giá trị, đức hạnh và sự hội nhập của chúng nhằm tạo ra một nền văn hóa đặc sắc và phong phú trong lịch sử và vì thế phụ thuộc vào kinh nghiệm và sức sáng tạo của nhiều thế hệ Nền văn hóa được truyền lại được gọi là truyền thống văn hóa" (theo nghĩa) như vậy nó phản ánh được thành tựu con người tích tập được trong quá trình tìm hiểu, thực hiện và truyền bá ý nghĩa sâu lắng nhất của cuộc sống Đó chính là truyền thống theo nghĩa hài hoà của nó như là một sự hiện thân của trí tuệ" [dẫn theo 11]

Mỗi dân tộc dù ở trình độ văn minh cao hay thấp đều có những văn hoá đặc trưng riêng cuả mình Hệ thống giá trị đó chính là sự kết tinh tất cả những gì tốt đẹp nhất được chắt lọc qua nhiều thời đại lịch sử để tạo nên bản sắc riêng của một dân tộc Giá trị văn hóa truyền thống đó được truyền lại cho thế hệ sau trở thành một động lực nội sinh để phát triển đất nước

Trong việc xây dựng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, việc giữ gìn, phát triển nền văn hoá truyền thống Việt Nam là một yêu cầu cấp thiết Thực tế cũng cho thấy rằng, truyền thống văn hoá loài người, cũng như truyền thống văn hoá Việt Nam có cả truyền thống tốt, tiến bộ, có cả truyền thống xấu, lạc hậu Nói đến kế thừa truyền thống, chúng ta thường nghĩ ngay đến kế thừa những nét tinh hoa của truyền thống Trong ứng xử và quan hệ xã hội, chúng ta thấy ở bất cứ dân tộc nào, miền nào trên đất nước ta cũng có những tinh hoa đáng giữ gìn - truyền thống yêu nước, đánh giặc ngoại xâm, truyền thống đại đoàn kết dân tộc, truyền thống hiếu khách, yêu quê hương đất nước

Vậy văn hóa truyền thống là gì? Có nhiều quan điểm khác nhau về vấn đề này

Theo GS Trần Văn Giàu: “Giá trị truyền thống được hiểu là những cái tốt, bởi vì những cái tốt mới được gọi là giá trị Thậm chí không phải bất cứ cái gì tốt đều được gọi là giá trị; mà phải là cái tốt cơ bản, phổ biến, có nhiều tác dụng tích cực cho đạo đức, cho sự hướng dẫn nhận định, đánh giá và dẫn dắt hành động cuả một dân tộc thì mới mang đầy đủ ý nghĩa của khái niệm “giá trị truyền

thống” [Dẫn theo Trần Ngọc Thêm, 25]

Nhà nghiên cứu Trần Ngọc Thêm cho rằng: “Truyền thống văn hóa là những giá trị tương đối ổn định (những kinh nghiệm tập thể) thể hiện dưới những khuôn mẫu xã hội được tích luỹ và tái tạo trong cộng đồng người qua không gian và được cố định hoá dưới dạng những phong tục tập quán, nghi lễ,

luật phát, dư luận ” [24]

Một khái niệm khác, nền văn hóa được truyền lại được gọi là truyền thống văn hóa, nó phản ánh được những thành tựu con người, tích tập đươc trong quá trình tìm hiểu, thực hiện Và truyền bá ý nghĩa sâu lắng nhất của cuộc sống; đó chính là truyền thống theo nghĩa hài hoà của nó như là một hiện thân của trí tuệ Truyền thống văn hoá là một bộ phận tương đối ổn định của ý thức xã hội, được lặp đi lặp lại trong suốt tiến trình hình thành và phát triển của các nền văn hóa tinh thần và vật chất, là một giá trị nhất định đối với từng nhóm người, từng giai cấp, cộng đồng và xã hội nói chung

Như vậy, các tác giả đã khái quát những đặc điểm cơ bản của văn hoá truyền thống Theo chúng tôi, văn hóa truyền thống là những yếu tố tương đối

ổn định và được truyền từ đời này qua đời khác, là hiện thân của trí tuệ được

biểu hiện ra trong lối sống hằng ngày như phong tục tập quán, luật pháp, dư

luận

1.1.1.3 Văn hóa truyền thống dân tộc

Truyền thống dân tộc là một hệ thống các tính cách, các thế ứng xử của cả một dân tộc được hình thành trong những điều kiện tự nhiên, xã hội và lịch sử

nhất định, được kết tinh, tích luỹ và lưu truyền qua các thế hệ, trong lịch sử của dân tộc, làm nên bản sắc dân tộc

Các giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc Việt Nam Nói đến các giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc ta là nói đến đặc thù của văn hóa Việt Nam với những bản sắc đậm đà, tốt đẹp đã hình thành và được lưu truyền từ ngày dựng nước cho đến nay Xem xét các giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc Việt

Nam nổi lên 3 đặc điểm cơ bản: Một là, giá trị đạo đức chiếm vị trí nổi bật Hai

là, chủ nghĩa yêu nước được khẳng định là giá trị cốt lõi, giá trị định hướng các giá trị khác Ba là, những giá trị phổ biến của con người Việt Nam như tinh thần

đoàn kết, ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung; trọng nghĩa tình đạo lý; đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động, tinh thần lạc quan cũng được đề cập

và coi đó là những giá trị văn hoá truyền thống quý báu của dân tộc ta

1.1.2 Giáo dục văn hóa truyền thống là một nhiệm vụ của giáo dục – đào tạo

Giáo dục là một hoạt động của con người nhằm truyền thụ, phát triển những tri thức, kinh nghiệm của thế hệ trước đối với thế hệ sau, của quốc gia này đối với quốc gia khác Khi xã hội con người hình thành và phát triển, cũng kèm theo sự hình thành và phát triển giáo dục Tùy vào thời đại, vào đặc điểm của mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ, sự phát triển giáo dục và triết lý phát triển giáo dục của mỗi nước có những đặc điểm khác nhau Tuy nhiên, có một điểm chung của giáo dục ở tất cả các thời đại là nhằm cung cấp, truyền bá, khẳng định những giá trị về “chân thiện mỹ”, giáo dục những tri thức, kỹ năng, thái độ mà triết lý của nền giáo dục đó khẳng định

Giáo dục – đào tạo Việt Nam đã có lịch sử phát triển từ rất lâu, song hành với sự phát triển của xã hội, của dân tộc, của quốc gia Việt Nam Dù phát triển ở từng thời kỳ khác nhau, giáo dục đào tạo của Việt nam đều nhằm thực hiện những mục tiêu cao cả của con người, của dân tộc, của thời đại Trong bối cảnh

hiện nay, giáo dục Việt Nam hướng đến sự kết hợp giữa những giá trị tinh túy của hiện đại và truyền thống, của quốc gia và quốc tế

Điều 2 Luật Giáo dục 2005 (bổ sung 2009) đã xác định “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Điều 5 cũng đã xác định nội dung giáo dục phải bảo đảm tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại và có hệ thống; coi trọng giáo dục tư tưởng và ý thức công dân; kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp, bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; phù hợp với sự phát triển về tâm sinh lý lứa tuổi của người học[23]

Nghị quyết 29 của Hội nghị trung ương 8 (khóa XI) cũng đã khẳng định việc đổi mới giáo dục hiện nay phải nhằm nhằm phát triển năng lực và phẩm chất người học, hài hòa đức, trí, thể, mỹ; dạy người, dạy chữ và dạy nghề; chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống, tri thức pháp luật và ý thức công dân; tập trung vào những giá trị cơ bản của văn hóa, truyền thống và đạo lý dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại, giá trị cốt lõi và nhân văn của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; quan tâm dạy tiếng nói và chữ viết của các dân tộc thiểu số; dạy tiếng Việt và truyền bá văn hóa dân tộc cho người Việt Nam ở nước ngoài[13]

Vì vậy, có thể nói, giáo dục văn hóa truyền thống là một trong những nhiệm vụ quan trọng, cần thiết của ngành giáo dục hiện nay, nhằm giúp học trinh tiếp cận với những cái mới của thời đại, của quốc tế, nhưng không làm mất những giá trị, bản sắc của truyền thống văn hóa dân tộc

1.1.3 Văn hóa truyền thống của dân tộc thiểu số là một trong những di sản quý giá mà Việt Nam cần gìn giữ, bảo vệ, phát triển

Việt Nam là một quốc gia có nhiều dân tộc Hiến pháp Nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam khẳng định những giá trị truyền thống dân tộc và khẳng định sự bình đẳng giữa các dân tộc Việt Nam về các phương diện Các dân tộc ở Việt nam đều được Nhà nước bảo hộ, tôn trọng những giá trị truyền thống của dân tộc mình

Nghị quyết số 33-NQ/TW Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước cũng đã khẳng định: Huy động sức mạnh của toàn xã hội nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, khích lệ sáng tạo các giá trị văn hóa mới, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, làm giàu văn hóa dân tộc; xây dựng cơ chế để giải quyết hợp lý, hài hòa giữa bảo tồn, phát huy di sản văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội Bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu, phục vụ giáo dục truyền thống và phát triển kinh tế; gắn kết bảo tồn, phát huy di sản văn hóa với phát triển du lịch Phục hồi và bảo tồn một số loại hình nghệ thuật truyền thống có nguy cơ mai một Phát huy các di sản được UNESCO công nhận, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam[14]

Vì vậy, các hoạt động giáo dục nói chung và hoạt động dạy học nói riêng cần phải xác định ý thức xem truyền thống văn hóa dân tộc, trong đó các văn hóa các dân tộc thiểu số là một trong những di sản quý giá mà ngành giáo dục – đào tạo có trách nhiệm gìn giữ, bảo vệ, phát triển

1.1.4 Tích hợp và phân hóa trong giáo dục và dạy học

Trong thời đại này nay, do sự phát triển của khoa học kỹ thuật, do các điều kiện đảm bảo cho hoạt động nhận thức của con người, vấn đề tích hợp và phân hóa trong giáo dục và dạy học được xem là một vấn đề cơ bản để nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục Tích hợp và phân hóa trở thành một yêu cầu trong

đổi mới chương trình, nội dung, sách giáo khoa cũng như phương pháp, hình thức dạy học ở trường phổ thông hiện nay

Tích hợp là một hoạt động mà ở đó cần phải kết hợp, liên hệ, huy động

các yếu tố, có liên quan với nhau của nhiều lĩnh vực để giải quyết một vấn đề,

qua đó đạt được nhiều mục tiêu khác nhau Dạy học tích hợp là định hướng dạy

học trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng, thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết có hiệu quả nhất các nhiệm vụ học tập; thông qua đó hình thành những kiến thức, kỹ năng mới; phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong thực tiễn cuộc sống

Phân hoá là một hoạt động mà ở đó cần phải phân loại và chia tách các

đối tượng, từ đó tổ chức, vận dụng nội dung, phương pháp và hình thức sao cho

phù hợp với đối tượng ấy nhằm đạt hiệu quả cao Dạy học phân hoá là định

hướng dạy học trong đó giáo viên tổ chức dạy học tuỳ theo đối tượng, nhằm bảo đảm yêu cầu giáo dục phù hợp với đặc điểm tâm - sinh lý, nhịp độ, khả năng, nhu cầu và hứng thú khác nhau của học sinh; trên cơ sở đó phát triển tối đa tiềm năng vốn có của mỗi học sinh

Tích hợp và phân hoá là hai yêu cầu luôn cần được quán triệt đồng thời, thống nhất nhưng khác nhau ở các cấp học và trình độ đào tạo; được chú ý cả trong mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục và kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo dục Đây cũng là yêu cầu khi tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống dân tộc cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn qua dạy học môn Ngữ văn

1.1.5 Môn Ngữ văn ở THCS có khả năng tốt trong việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh dân tộc THCS

Môn Ngữ văn ở trường phổ thông là một môn học quan trọng, góp phần cung cấp tri thức, rèn luyện kỹ năng, hoàn thiện nhân cách, phát triển năng lực toàn diện cho học sinh Với ưu thế của một môn khoa học xã hội, có điều kiện

tiếp cận với những giá trị văn hóa, giá trị nhân bản, nên môn Ngữ văn có khả năng lớn và giữ vai trò quan trọng trong việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh

Đối với học sinh THCS người dân tộc thiểu số, môn Ngữ văn có lợi thế trong việc quảng bá những giá trị của văn hóa dân tộc Việt Nam nói chung và những giá trị văn hóa của mỗi dân tộc nói riêng thông qua hoạt động dạy học của giáo viên bộ môn Điều đó được thể hiện qua việc sáng tạo, vận dụng chương trình môn Ngữ văn, qua việc lựa chọn chương trình Ngữ văn địa phương, qua các hoạt động ngoài giờ chính khóa, qua sự so sánh – đối chiếu của giáo viên trong quá trình dạy học

Đối với học sinh THCS trên địa bàn huyện Kỳ Sơn, do điều kiện đặc thù nên các em tiếp xúc với nền văn hóa truyền thống của mình từ lúc còn nhỏ Do vậy, nền văn hóa dân tộc đã để lại dấu ấn rõ nét trong cuộc sống hàng ngày Tuy nhiên, để bảo tồn và phát huy những mặt tích cực của văn hóa ấy thì hầu hết các

em đều chưa có ý thức Trong khi đó, mỗi bài học Ngữ văn đều có lợi thế trong việc giáo dục học sinh hướng đến vấn đề này

1.2 Cơ sở thực tiễn của việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn qua dạy học môn Ngữ văn

1.2.1 Chương trình Ngữ văn THCS với các nội dung, tri thức, kỹ năng

về giáo dục văn hóa truyền thống

1.2.1.1 Chương trình môn Ngữ văn ở trường THCS hiện hành

Chương trình môn Ngữ văn ở trường THCS hiện hành có thể tích hợp giáo dục những giá trị văn hóa truyền thống về các phương diện:

- Giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Việt Nam nói chung

- Giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số ở Việt Nam

Những bài đọc – hiểu, tài liệu tham khảo có thể giáo dục truyền thống văn hóa một cách trực tiếp (phản ánh giá trị văn hóa) hoặc gián tiếp (thông qua sự so sánh – đối chiếu trong dạy học)

Bảng 1.1 Thống kê các bài học có thể tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống dân tộc cho học sinh THCS

TT Lớp Tên bài Khả năng tích hợp giáo dục

văn hóa truyền thống

Giáo dục nguồn gốc ra đời của các dân tộc Việt Nam nói chung và người Mông nói riêng

6 Nước Đại Việt

Lòng yêu thương con người, hạnh phúc trong hôn nhân

8 Nói với con Yêu thương, tôn trọng tình cảm

gia đình, nơi chôn rau cắt rốn

Nhận xét: Chương trình Ngữ văn THCS hiện hành có rất nhiều văn bản

có thể áp dụng để dạy học tích hợp giáo dục truyền thống cho HS Mỗi tác phẩm

dù ít hay nhiều cũng đều nói lên những nét đẹp văn hóa cần giáo dục cho HS Trên đây, chúng tôi chỉ lựa chọn ra một số tác phẩm tiêu biểu cần thiết để đưa vào tích hợp giáo dục truyền thống văn hóa cho HS THCS huyện Kỳ Sơn

1.2.1.2 Chương trình địa phương môn Ngữ văn và các hoạt động ngoài giờ chính khóa của môn Ngữ văn ở trường THCS hiện hành

Hiện nay, để đảm bảo phù hợp với các đối tượng học sinh ở các vùng miền khác nhau, chương trình môn Ngữ văn ở các trường THCS có quy định khoảng 20-25% thời lượng dành cho văn học địa phương Căn cứ vào đó, mỗi trường THCS có thể đưa những nội dung vào dạy học trong môn Ngữ văn để phù hợp với đối tượng học sinh Bên cạnh đó, có thể tổ chức các hoạt động trải nghiệm, hoạt động ngoài giờ lên lớp theo định hướng phát triển kỹ năng ở các vùng miền Có thể tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống dân tộc cho học sinh trung học cơ sở huyện Kỳ Sơn qua dạy học tự chọn hoặc hoạt động trải nghiệm của môn Ngữ văn

Bảng 2.1 Thống kê các bài học tự chọn hoặc hoạt động trải nghiệm, hoạt động ngoài giờ chính khóa có thể tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống dân tộc cho học sinh THCS

TT Lớp Tên bài học tự chọn,

hoạt động trải nghiệm

Khả năng tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống

Giáo dục cách ăn mặc trang phục truyền thống, các trò chơi dân gian

2 Các cuộc thi văn nghệ, Giáo dục các tiết mục, nhạc

thể dục thể thao cụ truyền thống của dân

tộc, các trò chơi dân gian

3

Lớp 7

Lễ khai giảng năm học mới, các ngày lễ truyền thống

Giáo dục cách ăn mặc trang phục truyền thống, các trò chơi dân gian

4 Các cuộc thi văn nghệ,

Giáo dục cách ăn mặc trang phục truyền thống, các trò chơi dân gian

6 Các cuộc thi văn nghệ,

Giáo dục cách ăn mặc trang phục truyền thống, các trò chơi dân gian

8 Các cuộc thi văn nghệ,

1.2.2 Thực trạng giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh trung học cơ sở người dân tộc ở Kỳ Sơn qua dạy học môn Ngữ văn

1.2.2.1 Nhận thức của CBQL và GV

Để có kết quả chính xác về thực trạng giáo dục truyền thống văn hóa cho học sinh THCS người dân tộc Mông trên địa bàn huyện Kỳ Sơn chúng tôi có đưa ra bảng khảo sát cho 10 giáo viên dạy Ngữ văn trên địa bàn 2 trường PTDTBT THCS Nậm Càn, PTDTBT THCS Na Ngoi và kết quả đạt được như sau:

Bảng 3.1 Kết quả khảo sát thực trạng giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh ở huyện Kỳ Sơn

biết

Biết nhưng không kỹ Biết rõ

13%: Có nhưng không hiệu quả

2%: Tích cực lồng ghép trong dạy học và giáo dục

Như vậy có thể thấy rằng, hiện nay các nhà trường trên địa bàn miền núi tỉnh Nghệ An nói chung và huyện Kỳ Sơn nói riêng đang càng ngày được chú trọng Môn Ngữ văn trong chương trình khả năng lớn giúp CBQL và GV thực hiện được mục tiêu đã đề ra Song qua quá trình thực hiện đã cho thấy còn nhiều vấn đề bất cập

Thứ nhất, hầu hết các CBQL và giáo viên công tác tại các trường THCS

Kỳ Sơn đều từ các huyện đồng bằng lên nên khó nắm bắt được những nét văn hóa truyền thống của địa phương Một số giáo viên tuy đã tích cực tìm hiểu các yếu tố này trong các già làng trưởng bản nhưng do bất đồng về ngôn ngữ khiến họ hạn chế rất nhiều

Thứ hai, trong quá trình giảng dạy, nhiều giáo viên còn quá nặng về kiến thức trong sách vở mà coi nhẹ việc giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho

HS Điều này dẫn tới việc giáo viên lên lớp dạy hết kiến thức trong sách giáo khoa thì cảm thấy đã hài lòng và coi đó là sự thành công của bài dạy

1.2.2.2 Nhận thức của HS

Nhận thức đúng đắn của HS về vấn đề này giúp cho học sinh tích cực, chủ động tham gia và tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc mình Chúng tôi đã sử dụng 1 số câu hỏi - Phiếu khảo sát học sinh (Bảng 4.1) để xin ý kiến của 58 HS lớp 9 của trường PTDTBT THCS Nậm Càn

Bảng 4.1 Kết quả khảo sát hiểu biết của học sinh về văn hóa truyền thống dân tộc

Câu

biết

Biết nhưng không kỹ Biết rõ

1 Em có biết nguồn gốc của người

2 Vì sao người Mông lại sử dụng

3 Em có biết chữ viết của người

4

Trẻ em người Mông thường

chơi những trò chơi dân gian

nào?

5

Nghề truyền thống của người

Mông ở địa phương là nghề

7%: Chỉ biết dùng trang phục và chơi trò chơi

0%

Qua khảo sát chúng tôi nhận thấy rằng, hầu hết học sinh người Mông trên địa bàn huyện Kỳ Sơn tuy không chú trọng đến việc phải giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc mình nhưng qua những biểu hiện các em đã và đang lưu giữ những nét văn hóa ấy Việc các em có thể lưu giữ được là nhờ vào quá trình tự học hỏi với nhau trong cộng đồng dân tộc mình Chẳng hạn về chữ viết của người Mông, tuy trong quá trình học tập các em không được học nhưng việc các em tự học hỏi lẫn nhau đã khiến chữ Mông trở nên phổ biến trong cộng đồng

1.2.3 Những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc cần phát huy, giáo dục cho học sinh trung học cơ sở ở huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An

Trong những năm gần đây, việc giáo dục văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số được nhiều trường THCS trên địa bàn huyện Kỳ Sơn thực hiện với nhiều hình thức khá phong phú, sáng tạo Trong đó có 1 số trường đã tổ chức cho học sinh tham gia các lễ hội văn hóa truyền thống, phong tục tập quán lành mạnh, các nghề thủ công truyền thống, văn hóa ẩm thực các dân tộc, các trò chơi dân gian, nhạc cụ dân tộc

Bên cạnh đó, nhiều trường còn tổ chức giáo dục học sinh tìm hiểu các di tích lịch sử, di tích cách mạng, giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”,

“đền ơn đáp nghĩa”, chăm sóc nghĩa trong liệt sĩ, thăm hỏi, giúp đỡ các gia đình thương binh, liệt sĩ, gia đình có công với cách mạng

Tăng cường sử dụng tiếng nói, chữ viết, các loại hình văn học nghệ thuật dân gian, nghệ thuật truyền thống của dân tộc, tổ chức dạy chữ, tiếng dân tộc phù hợp với điều kiện của các nhà trường

Lựa chọn một số địa chỉ tại địa phương (bản) nơi đó tập trung phong phú đặc sắc phong tục tục tập quán lành mạnh, phát triển nghề thổ công truyền thống, văn hóa ẩm thực… để tổ chức cho học sinh tham quan, tìm hiểu

Hàng năm, xây dựng kế hoạch tổ chức các hoạt động ngoạn khóa để dần hình thành và phát triển kỹ năng tìm hiểu, phát hiện các giá trị văn hóa truyền thống, những đặc trưng văn hóa, bản sắc văn hóa dân tộc thông qua các hoạt động

1.3 Đánh giá chung

1.3.1 Những ưu điểm:

Các trường THCS trên địa bàn huyện Kỳ Sơn trong những năm qua đã thực hiện tốt các cuộc vận động lớn và phong trào thi đua do ngành GD&ĐT phát động Đội ngũ CB, GV các trường THCS huyện Kỳ Sơn với sự nỗ lực của

mình đã tích cực, thường xuyên trau dồi phẩm chất và năng lực chuyên môn, thực sự là tấm gương sáng cho học sinh noi theo Các nhà trường đều chú trọng tới công tác chủ nhiệm lớp, đội ngũ GVCN là lực lượng trực tiếp quản lí, giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho HS, đây cũng là cầu nối giữa nhà trường với tập thể lớp, với từng HS và gia đình các em Đồng thời đội ngũ giáo viên cũng là người trực tiếp thực hiện mối quan hệ giữa nhà trường với gia đình HS, nắm bắt cụ thể hoàn cảnh từng gia đình HS từ đó vận dụng các biện pháp giáo dục phù hợp, để công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho HS dân tộc thiểu số thực sự có hiệu quả Việc thực hiện công tác giáo dục ngoài giờ lên lớp

đã được các nhà trường đổi mới với nhiều hình thức đa dạng, phong phú từ đó thu hút HS tích cực tham gia Qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp đã góp phần tích cực nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho

HS

Các em HS THCS trên địa bàn huyện Kỳ Sơn phần lớn đều có nhận thức đúng đắn về truyền thống văn hóa dân tộc, luôn vâng lời thầy, cô giáo, có chí hướng phấn đấu, tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất của mình để trở thành con ngoan trò giỏi, nhiều em đã có sự nỗ lực vượt bậc để đạt được những thành tích cao trong tu dưỡng, rèn luyện và học tập Nhiều HS đã vượt qua những hoàn cảnh khó khăn, phấn đấu trở thành những công dân có ích cho xã hội Các nhà trường đã làm tốt công tác phối hợp giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, để nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho HS Từ đó, đã có tác dụng tích cực trong công tác phòng chống các tệ nạn xã hội xâm nhập vào trường học, giữ được môi trường giáo dục lành mạnh Công tác giáo dục truyền thống văn hóa cho HS đã nhận được sự ủng hộ tích cực của các cấp ủy đảng và chính quyền, sự đánh giá cao của cơ quan quản lí giáo dục cấp trên

1.3.2 Những tồn tại:

Trong công tác quản lý, giảng dạy nhìn chung các nhà trường chưa thực

sự quan tâm đúng mức đến công tác giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh dân tộc thiểu số Nội dung giáo dục truyền thống văn hóa cho học sinh dân tộc thiểu số chưa phong phú, thiết thực, phù hợp với tình hình cụ thể của nhà trường và bản sắc văn hóa dân tộc địa phương Hình thức giáo dục truyền thống lịch văn hóa cho học sinh dân tộc thiểu số chưa thực sự hấp dẫn, cuốn hút

HS tham gia, đôi lúc còn mang tính hình thức Các nhà trường chưa chủ động đưa ra các biện pháp nhằm phát hiện sớm các HS có biểu hiện sai lệch về nhận thức, để từ đó có phương pháp giáo dục hiệu quả Vì vậy hiệu quả công tác giáo dục truyền thống văn hóa cho học sinh dân tộc thiểu số còn những hạn chế nhất định

Nguyên nhân của những tồn tại nêu trên đó là: Huyện miền núi Kỳ Sơn hầu hết đều có địa hình phức tạp, giao thông đi lại khó khăn, xuất phát điểm nền kinh tế thấp, phát triển còn chậm và thiếu bền vững; các chương trình, dự án đầu

tư của nhà nước tuy được tăng cường nhưng hiệu quả chưa cao, chưa đáp ứng được thực tế ở cơ sở; còn tồn tại tư tưởng trông chờ ỷ lại sự đầu tư của nhà nước; trình độ học vấn, nhận thức của đồng bào nhìn chung thấp; một số cấp uỷ Đảng, chính quyền địa phương chưa nhận thức đầy đủ vai trò của công tác bảo tồn văn hóa dân tộc, chưa chú trọng và có biện pháp chỉ đạo tích cực, hữu hiệu cho việc bảo tồn, phát huy nền văn hóa truyền thống; trình độ đội ngũ cán bộ dân tộc thiểu số ở cơ sở còn yếu; công tác quy hoạch, đào tạo, sử dụng cán bộ người dân tộc thiểu số chưa được quan tâm đúng mức; việc tuyên truyền, giáo dục và vận động quần chúng tham gia giữ gìn văn hóa dân tộc chưa được tiến hành thường xuyên và sâu rộng đến các tầng lớp dân cư trên toàn huyện… Những nguyên nhân đó làm cho công tác giáo dục truyền thống văn hóa cho học sinh cũng phần nào bị hạn chế

Do vậy, cần có mục tiêu trước mắt và lâu dài để sớm đưa công tác giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh trên địa bàn huyện Kỳ Sơn vào thực hiện một cách nghiêm túc, hiệu quả Mục tiêu ấy phải gắn liền với việc nâng cao nhận thức, phát triển kinh tế xã hội cho người dân địa phương

Tiểu kết chương 1

Những giá trị truyền thống văn hóa của dân tộc Việt Nam được cô đúc lên trong suốt quá trình hình thành, tồn tại và phát triển của đất nước Nó gắn liền với những thăng trầm của lịch sử nước nhà, nó là cái thể hiện bản chất nhất, đặc trưng nhất, cốt lõi văn hóa, bản sắc dân tộc Việt Nam Hiện nay, những giá trị tốt đẹp đó vẫn còn tồn tại và ngày càng phát triển trong điều kiện lịch sử mới Giáo dục truyền thống văn hóa là giúp cho học sinh nhận thức, hiểu biết về giá trị truyền thống dân tộc mình, qua đó có ý thức giữ gìn và phát triển nó trong cuộc sống hiện đại, giúp cho học sinh ngày càng nêu cao tinh thần dân tộc, từ đó chuyển hóa những kiến thức, những hiểu biết về các giá trị truyền thống tốt đẹp thành thực tiễn

Hiện nay, văn hóa truyền thống dân của các dân tộc thiểu số nói chung và dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện Kỳ Sơn nói riêng đang có sự tiếp xúc giao lưu với nhiều nền văn hóa mới, bên cạnh những giá trị cần được tiếp thu, góp phần làm phong phú thêm nền văn hóa truyền thống, cũng có không ít quan điểm, tư tưởng thể hiện trong các văn hóa phẩm trái với thuần phong mỹ tục đang được phổ biến, lan truyền trên nhiều phương tiện thông tin đại chúng Hơn

ai hết, học sinh là những người đang chịu sự tác động mạnh mẽ của các "luồng" văn hóa ngoại lai đó Vì vậy, vấn đề giáo dục truyền thống văn hóa cho tầng lớp học sinh hiện nay là một việc làm hết sức cấp bách, nó có vai trò cực kỳ to lớn đối với việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, đối với sự thành công và phát triển nhân cách hoàn chỉnh của chính các em học sinh trong giai đoạn hiện nay

Chương 2 NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP GIÁO DỤC VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN KỲ SƠN

2.1 Những nguyên tắc chung của việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống trong dạy học môn Ngữ văn cho học sinh THCS người dân tộc

ở Kỳ Sơn

2.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu

Mục tiêu của việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống trong dạy học môn Ngữ văn cho học sinh THCS người dân tộc ở Kỳ Sơn là góp phần giáo dục văn hóa truyền thống, không đi chệch hướng trong việc bảo tồn phát huy giá trị truyền thống cũng như bảo thủ, lạc hậu trong việc đánh giá các biểu hiện phi văn hóa, phi khoa học Đoàn kết dân tộc, tôn trọng tự do tín ngưỡng, lấy tiêu chí góp phần nâng cao đời sống vật chất của đồng bào dân tộc ít người, nhanh chóng tiến kịp với miền xuôi, là những chính sách có tính nguyên tắc trong việc tích hợp giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho học sinh phổ thông

2.1.2 Nguyên tắc đảm bảo đặc trưng của môn Ngữ văn

Việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống trong dạy học môn Ngữ văn cho học sinh THCS người dân tộc ở Kỳ Sơn phải thông qua dạy học môn Ngữ văn, thông qua nghệ thuật để tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống Không biến giờ dạy thành một giờ giáo dục công dân hoặc tuyên truyền văn hóa đơn thuần Không gò ép cứng nhắc, phải thông qua các hoạt động trải nghiệm, sự so sánh đối chiếu liên hệ trong dạy học môn Ngữ văn để học sinh có được những tri thức, kỹ năng, nhân cách một cách bền vững, tích cực

2.1.3 Nguyên tắc đảm bảo phù hợp đối tượng học sinh và tính hiệu quả

Việc tích hợp giáo dục văn hóa truyền thống phải phù hợp với đối tượng học sinh dân tộc, miền núi ở huyện Kỳ Sơn Phải từ những tập quán, thói quen,

sự hiểu biết của học sinh để phân tích, giảng giải, đánh giá, làm cho học sinh

hiểu sâu hơn, tích cực hơn trong việc tiếp thu những giá trị văn hóa truyền thống Hoạt động dạy học tích hợp phải phù hợp, khả thi với điều kiện cơ sở vật chất thiết bị, đội ngũ giáo viên Ngữ văn và điều kiện kinh tế - xã hội của huyện

2.2.1.1 Giáo dục văn hóa truyền thống Việt Nam

Trong bối cảnh hiện nay, khi đời sống xã hội đang trong quá trình toàn cầu hóa đã mang lại cho nước ta nhiều cơ hội lớn để phát triển nhưng bên cạnh

đó, chúng ta cũng đang phải đối mặt với những vấn đề mang tính báo động, đó

là sự tha hóa về nhân cách, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ dân

cư, những tệ nạn xã hội đang len lỏi phá hoại nếp sống văn minh, đạo lý truyền thống tốt đẹp ngàn đời của dân tộc Vậy làm thế nào để những truyền thống tốt đẹp của chúng ta được bảo tồn và phát huy trong giai đoạn hội nhập hiện nay? Làm thế nào để mọi công dân, đặc biệt là thế hệ trẻ thấy tự hào về truyền thống dân tộc, tự hào khi là công dân Việt Nam?

Nhà trường với đặc trưng riêng của mình là nơi thuận lợi nhất cho việc truyền dạy cho thế hệ trẻ hiểu, yêu, tự hào với các truyền thống tốt đẹp của dân tộc và biết cách phát huy nó Có rất nhiều cách để các nhà trường giáo dục truyền thống cho học sinh như lồng ghép giáo dục trong các hoạt động ngoại khóa, hoạt động tập thể; lồng ghép giáo dục trong các tiết dạy, các môn học…

Thứ nhất, tạo lập cho học sinh thói quen ứng xử theo các chuẩn mực

truyền thống Từ điển Tiếng Việt đã chỉ rõ: “Truyền thống là cách suy nghĩ, cư

xử, hành động, thừa hưởng từ thế hệ trước” Truyền thống có nhiều cấp độ khác

nhau Có truyền thống gia đình, truyền thống địa phương, đơn vị, truyền thống

cách mạng, truyền thống dân tộc Truyền thống là những quy tắc sống, những kinh nghiệm xã hội được hình thành từ lâu đời được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác Và nói đến truyền thống là đề cập đến những quy tắc, thói quen tốt đẹp cần giữ gìn, phát huy Giáo dục truyền thống cho học sinh qua các tiết học là quá trình tác động có tổ chức, có mục đích của thầy cô giáo tới các em học sinh để hình thành cho các em ý thức, tình cảm, niềm tin, niềm tự hào với những quy tắc, thói quen tốt đẹp, những giá trị chuẩn mực của thế hệ đi trước từ

đó tạo lập cho học sinh thói quen, hành vi ứng xử theo các chuẩn mực truyền thống của dân tộc

Bên cạnh việc tổ chức nhiều hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh

hướng về các giá trị đạo đức cần phát huy như cuộc thi “Tìm hiểu về các ngày lễ truyền thống”, “Câu lạc bộ Em yêu lịch sử”, “Tìm hiểu văn học dân gian”

trong các tiết học, giáo viên nhà trường cũng đã đưa việc giáo dục những quy tắc, thói quen tốt đẹp, những giá trị chuẩn mực vào nội dung bài dạy để qua đó dần hình thành ý thức, tình cảm, niềm tin cho học sinh

Thứ hai, lồng ghép giảng dạy để học sinh thêm yêu quê hương, đất nước

và những truyền thống tốt đẹp của dân tộc Truyền thống có nhiều cấp độ, nhưng truyền thống đẹp nhất, đáng trân trọng nhất của nhân dân Việt Nam chính là truyền thống yêu nước Chính truyền thống này đã giúp chúng ta tạo dựng nên tên tuổi quốc gia Việt Nam trên trường quốc tế Làm thế nào để bồi đắp cho các

em lòng yêu Tổ quốc? Giáo viên dạy văn qua từng tiết dạy giới thiệu với học sinh những nét đẹp khác nhau của đất nước Việt Nam được thể hiện trong các văn bản đã được biên soạn trong sách giáo khoa Đó là vẻ đẹp của thiên nhiên

vùng biển Bái Tử Long trong bài “Cô Tô”(Ngữ văn 6), vẻ đẹp của Động Phong Nha trong bài “Động Phong Nha” (Ngữ văn 6), vẻ đẹp của Huế mộng mơ trong

“Ca Huế trên sông Hương”… Và không chỉ vẻ đẹp của thiên nhiên, mà điều

đáng trân quý hơn là vẻ đẹp của con người Việt Nam Đó là vẻ đẹp chịu thương