Lý do chọn đề tài Giáo dục chính trị, tư tưởng có nhiệm vụ rất quan trọng trong việc truyền bá hệ tư tưởng của giai cấp công nhân và chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luậ
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG
Một số khái niệm
Hiện nay khái niệm chính trị có nhiều cách tiếp cận, cách diễn đạt khác nhau:
Chính trị là toàn bộ những hoạt động có liên quan đến các mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc, các tầng lớp xã hội, mà cốt lõi của nó là vấn đề giành chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực Nhà nước, sự tham gia vào công việc của Nhà nước, sự xác định hình thức tổ chức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của Nhà nước Bất kì vấn đề chính trị nào cũng đều có liên quan đến quyền lợi của các giai cấp và Nhà nước Chính trị thuộc kiến trúc thượng tầng, bao gồm hệ tư tưởng chính trị, Nhà nước, các đảng phái xuất hiện khi xã hội phân chia thành các giai cấp dựa trên cơ sở hạ tầng kinh tế Chính trị " là sự biểu hiện tập trung của kinh tế " [29, tr.349], đồng thời chính trị có vị trí độc lập và có tác dụng to lớn đối với kinh tế Việc hình thành một quan điểm chính trị đúng về lĩnh vực kinh tế là điều kiện để giải quyết có hiệu quả những nhiệm vụ kinh tế " không có một lập trường chính trị đúng thì một giai cấp nhất định nào đó, không thể nào giữ vững được sự thống trị của mình, và do đó, cũng không thể hoàn thành được nhiệm vụ của mình trong lĩnh vực sản xuất." [29, tr.350], Chính trị còn là sự biểu hiện tập trung của nền văn minh, của hoạt động sáng tạo, của sự giải phóng Trong điều kiện xây dựng chủ nghĩa xã hội, nói tới chính trị thì trước hết là bảo đảm vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản, hiệu lực quản lí của Nhà nước, quyền làm chủ của nhân dân lao động trên tất cả mọi lĩnh vực của đời sống xã hội
Như vậy, theo quan điểm chủ nghĩa Mác-Lênin thì Chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc, các quốc gia, trong việc giành, giữ và thực thi quyền lực chính trị mà trung tâm là quyền lực Nhà nước
Từ điển Tiếng Việt cho rằng: Chính trị là “những tổ chức và điều khiển máy bộ máy Nhà nước trong nội bộ một nước và về quan hệ chính thức giữa các nước với nhau”, “những hoạt động của một giai cấp, một chính đảng, một tập đoàn xã hội nhằm giành lấy hoặc duy trì quyền điều khiển bộ máy Nhà nước”,
“những hiểu biết về mục đích, đường lối, nhiệm vụ đấu tranh của một giai cấp, một chính đảng nhằm giành lấy hoặc duy trì quyền điều khiển bộ máy Nhà nước” [51, tr.163]
Khái quát lại, chính trị, xét về bản chất, là hoạt động có tính xã hội của con người xoay quanh vấn đề giành, giữ, tổ chức, thực thi quyền lực nhà nước nhằm thoả mãn lợi ích Nói cách khác, chính trị là hoạt động thực tiễn của các giai cấp, đảng phái, các tổ chức chính trị xã hội, của nhà nước nhằm hoạch định và thực hiện đường lối chính trị nhằm bảo vệ chế độ chính trị, bảo vệ quyền thống trị và lợi ích của giai cấp cầm quyền Đối với nước ta, nhà nước là nhà nước của dân, do dân và vì dân, quyền lực của Nhà nước chỉ là biểu hiện tập trung quyền lực của nhân dân; lợi ích của giai cấp công nhân, giai cấp lãnh đạo thông qua Đảng cộng sản thống nhất với lợi ích của nhân dân lao động, bởi vậy, Chính trị là sự tham gia của nhân dân vào việc hoạch định và thực hiện chính sách của Nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhằm xây dựng kiện toàn hệ thống chính trị, phát triển kinh tế, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc làm nền tảng tinh thần cho xã hội, bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước Chính trị Việt Nam là sự tham gia chủ động, tích cực, sáng tạo, hiệu quả của nhân dân vào sự nghiệp xây dựng đất nước Việt
Nam theo con đường xã hội chủ nghĩa vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh
Các nhà kinh điển Chủ nghĩa Mác - Lênin khi xây dựng học thuyết, truyền bá học thuyết của mình, tổ chức Đảng giai cấp vô sản đã giải quyết một loạt vấn đề lý luận của công tác tư tưởng như hệ tư tưởng, quá trình tư tưởng, công tác tuyên truyền, cổ động Trước hết các nhà kinh điển của Chủ nghĩa Mác-Lênin đã đề cập vấn đề hệ tư tưởng
Theo Chủ nghĩa Mác - Lênin, hệ tư tưởng là hệ thống những quan điểm và tư tưởng: chính trị, pháp luật, đạo đức, thẩm mỹ, tôn giáo, pháp luật, triết học
Hệ tư tưởng cũng là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng, xét cho cùng phản ánh những quan hệ kinh tế Cuộc đấu tranh tư tưởng ứng với cuộc đấu tranh lợi ích giai cấp trong xã hội có giai cấp đối kháng Hệ tư tưởng có thể phản ánh đúng hoặc phản ánh sai hiện thực, có thể là một tư tưởng khoa học hoặc không khoa học Lợi ích của giai cấp phản động nuôi dưỡng hệ tư tưởng sai lầm, lợi ích của giai cấp tiến bộ, cách mạng góp phần hình thành hệ tư tưởng khoa học V.I.Lênin coi tư tưởng là hình thức cao của nhận thức, là mục tiêu, chương trình, kế hoạch nhằm tiếp tục nhận thức và cải tạo thế giới khách quan
Hệ tư tưởng là phản ánh lợi ích giai cấp dưới hình thức lý luận cho nên nó mang bản chất giai cấp Vì vậy các quan hệ tư tưởng và quá trình tư tưởng cũng bị chi phối bởi lợi ích giai cấp Trong lịch sử loài người, những giai cấp có hệ tư tưởng thông qua đội ngũ các nhà tư tưởng và hệ thống thiết chế luôn tìm mọi cách tác động, chi phối các quan hệ tư tưởng và quá trình tư tưởng nhằm biến hệ tư tưởng của giai cấp mình thành hệ tư tưởng thống trị đời sống tinh thần xã hội, động viên, cổ vũ mọi thành viên trong xã hội tích cực hành động để xây dựng và bảo vệ chế độ V.I.Lênin viết: Cần phải học tập ở Mác “lòng tin tưởng vào cách mạng, cái bản lĩnh biết kêu gọi giai cấp công nhân bảo vệ đến cùng những nhiệm vụ cách mạng trực tiếp của mình, tinh thần kiên quyết không dùng những lời than vãn, ủy mị khi cách mạng tạm thời thất bại”[26, tr 483-484] Sự tác động của chủ thể hệ tư tưởng đến các quan hệ tư tưởng và quá trình tư tưởng để đạt mục đích đặt ra là công tác tư tưởng V.I.Lênin cho rằng phương hướng của công tác tư tưởng là việc tuyên truyền chủ nghĩa cộng sản Người đã dạy rằng công tác tuyên truyền ấy không được xuất phát từ những lý lẽ chung và những sự phán đoán…mà phải xuất phát từ những nhiệm vụ cụ thể của công cuộc xây dựng kinh tế và xây dựng nhà nước, phải lấy thực tiễn mà chứng minh xem xây dựng (chủ nghĩa xã hội) CNXH bằng cách nào
Có thể khẳng định rằng: công tác tư tưởng là hoạt động có mục đích của một giai cấp, một chính đảng nhằm hình thành, phát triển, truyền bá hệ tư tưởng trong quần chúng, thúc đẩy quần chúng hành động vì lợi ích của chủ thể hệ tư tưởng
Hệ tư tưởng chính trị của một giai cấp phản ánh trực tiếp tập trung lợi ích của giai cấp ấy Hệ tư tưởng chính trị được thể hiện trong đường lối, cương lĩnh chính trị của các chính đảng, của giai cấp khác nhau cũng như trong luật pháp, chính sách Nhà nước, công cụ của giai cấp thống trị Hệ tư tưởng chính trị được hình thành một cách tự giác, nó được các nhà tư tưởng của giai cấp xây dựng và truyền bá Hệ tư tưởng chính trị thường gắn với các tổ chức chính trị thông qua các tổ chức chính trị mà một giai cấp tiến hành cuộc đấu tranh về ý thức hệ vì lợi ích của giai cấp mình Với đặc trưng như vậy, tác động của ý thức chính trị phụ thuộc vào tính chất tiến bộ của giai cấp mang hệ tư tưởng đó Đảng ta, ngay từ khi ra đời đã xác định lấy chủ nghĩa Mác-Lênin, sau này bổ sung thêm tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ tư tưởng chính trị của đảng Sự kiên trì hệ tư tưởng chính trị Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là bài học đầu tiên dẫn tới thắng lợi của sự nghiệp đổi mới “Trong quá trình đổi mới phải kiên trì mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội trên nền tảng chủ nghĩa
Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh”[10, tr79]
Công tác chính trị, tư tưởng dưới Chủ nghĩa xã hội là hoạt động có mục đích của Đảng cộng sản và Nhà nước nhằm phát triển, truyền bá hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa, biến hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa thành hệ tư tưởng chi phối, thống trị đời sống tinh thần của xã hội, động viên, cổ vũ tính tích cực, tự giác, sáng tạo của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN
1.1.2 Giáo dục chính trị, tư tưởng
(Giáo dục chính trị, tư tưởng) GDCTTT là sự truyền đạt đối với con người trên lĩnh vực tình cảm, tư tưởng nhằm xác lập ở họ bản lĩnh chính trị, tư tưởng vững vàng, tuân thủ pháp luật, giác ngộ lý tưởng và lòng hăng say nhiệm vụ được phân công Trong đó, trước hết và quan trọng hàng đầu phải kể tới việc giác ngộ và xác định ý thức chính trị rõ ràng, kiên định với mục tiêu của Đảng, của dân tộc
Các nhà kinh điển Mácxít đều khẳng định mục đích của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa là đào tạo nên những con người xã hội chủ nghĩa, những người lao động mới có ý thức và đạo đức xã hội chủ nghĩa, có trình độ văn hoá và khoa học tiên tiến, có kỹ năng lao động cần thiết, có óc thẩm mỹ, có sức khoẻ tốt - những con người phát triển toàn diện Tính giai cấp của nền giáo dục thì hiện trong xã hội có giai cấp, giáo dục trở thành công cụ quan trọng của giai cấp cầm quyền, phục vụ cho mục đích chính trị của nó, chế độ khác thì giáo dục cũng phải khác
Nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục chính trị, tư tưởng cho đội ngũ giáo viên Trung học cơ sở
1.2.1 Nội dung giáo dục chính, trị tư tưởng cho đội ngũ giáo viên Trung học cơ sở
- Giáo dục thông qua học tập Nghị quyết, Văn kiện của Đại hội Đảng Khi nói về vai trò của giáo dục chính trị tư tưởng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần khẳng định: “Giáo dục tư tưởng và lãnh đạo tư tưởng là việc quan trọng nhất của Đảng Phải kiên quyết chống cái thói xem nhẹ tư tưởng” Đúng vậy, giáo dục chính trị, tư tưởng là bộ phận đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động của Đảng, luôn song hành với việc thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng cũng như việc thực hiện nhiệm vụ chính trị của tổ chức Đảng và đảng viên Không những thế, giáo dục chính trị, tư tưởng còn phải đi trước, mở đường cho việc thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là đối với những nhiệm vụ khó khăn, phức tạp hoặc ở những thời điểm có tính bước ngoặt của cách mạng
Giáo dục chính trị tư tưởng bao gồm nhiều nội dung như: tuyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối, Nghị quyết của Đảng cho cán bộ, đảng viên và nhân dân Tuyên truyền, giáo dục nhiệm vụ chính trị của tổ chức, địa phương, cơ quan, đơn vị theo đúng chức năng, nhiệm vụ được quy định Cập nhật kiến thức mới, nâng cao trình độ hiểu biết, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, nhất là đội ngũ giáo viên ở bậc THCS
Xác định rõ nội dung tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng đối với với từng tổ chức Đảng và đảng viên giáo viên Để triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương 4, bên cạnh các nội dung theo Hướng dẫn số 36-HD/BTGTW (Ban Tuyên giáo Trung ương) ngày 19-1-
2012 và Hướng dẫn số 42-HD/BTGTW ngày 3-3-2012 của BTGTW, các cấp ủy, tổ chức Đảng cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục những nội dung chủ yếu sau:
Một là, tuyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí
Minh, quan điểm, đường lối của Đảng cho cán bộ, đảng viên và nhân dân, nhất là thế hệ trẻ Đây là nội dung giáo dục cơ bản, nền tảng, quan trọng hàng đầu về tư tưởng chính trị đối với cán bộ, đảng viên Nắm vững lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm và đường lối của Đảng là cơ sở của sự thống nhất trong nhận thức và hành động Ngược lại, sự lạc hậu hay thiếu hiểu biết, hoặc nhận thức không đúng về lý luận chính trị sẽ tạo nên những khác biệt, lúng túng, thiếu thống nhất trong tư tưởng, nhận thức cũng như hành động thực tiễn, thậm chí gây sự hoài nghi về quan điểm, đường lối, mục tiêu của Đảng
Hai là, tăng cường tuyên truyền, giáo dục nhiệm vụ chính trị của tổ chức, địa phương, cơ quan, đơn vị theo đúng chức năng, nhiệm vụ được quy định Mục tiêu chủ yếu của giáo dục chính trị, tư tưởng là để hoàn thành nhiệm vụ chính trị Xa rời mục tiêu này, giáo dục chính trị, tư tưởng sẽ không còn hiệu quả Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, các cấp ủy cần xác định rõ nội dung giáo dục chính trị, tư tưởng đối với từng tập thể, cá nhân trong tổ chức, xác định rõ tính chính trị, tính tư tưởng trong từng nhiệm vụ Đồng thời cấp ủy lãnh đạo phát động phong trào thi đua thực hiện nhiệm vụ chính trị trong địa phương, cơ quan, đơn vị Kết quả lao động, chất lượng sản phẩm, mức độ hoàn thành nhiệm vụ chính trị là tiêu chí quan trọng đánh giá chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng của cấp ủy, tổ chức Đảng
Ba là, cập nhật kiến thức mới, nâng cao trình độ hiểu biết, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp Đó là những nhận thức mới về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, những quan điểm, chủ trương mới của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, những thông tin mới về vấn đề thời đại, về tình hình thời sự trong nước, quốc tế, về chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng lãnh đạo, quản lý… Thực tiễn luôn vận động và phát triển theo quy luật, nếu cán bộ, đảng viên không được đào tạo, bồi dưỡng, cập nhật, nâng cao trình độ về mọi mặt, lý luận không gắn liền thực tiễn, giáo dục chính trị, tư tưởng sẽ khô cứng, lạc hậu, nặng về giáo huấn một chiều
Bốn là, tăng cường giáo dục những yêu cầu, chuẩn mực đạo đức cách mạng, lối sống trong sạch, lành mạnh cho cán bộ, đảng viên trong cơ quan, đơn vị, gắn với việc kiểm điểm, đánh giá và biện pháp giải quyết vấn đề cấp bách trong công tác xây dựng Đảng của các cấp ủy theo tinh thần Nghị quyết Ban Chấp hành Trung ương 4 (khóa XI), tạo niềm tin trong Đảng và nhân dân Thực hiện yêu cầu này, ở mỗi tổ chức Đảng, cơ quan, đơn vị, ban thường vụ cấp ủy, ban lãnh đạo và đồng chí bí thư cấp ủy, người đứng đầu cần chỉ đạo, lựa chọn một số vấn đề bức xúc, nổi cộm thuộc lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống để chi bộ, Đảng bộ bàn biện pháp phấn đấu, khắc phục, tạo chuyển biến, đẩy lùi, tiến tới giải quyết dứt điểm trong một thời hạn nhất định
Năm là, tuyên truyền, giáo dục để mỗi cán bộ, đảng viên nêu cao vai trò, trách nhiệm, tinh thần gương mẫu thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Nếu cán bộ, đảng viên không có sự chuyển biến nào trong nhận thức và hành động thực tiễn, trong thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước là giáo dục chính trị, tư tưởng không đạt yêu cầu Mỗi cán bộ, đảng viên cần biến quá trình giáo dục chính trị, tư tưởng của tổ chức Đảng thành quá trình tự giáo dục, tự bồi dưỡng, gắn với việc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, chống suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống và những cám dỗ tầm thường ngay trong bản thân và gia đình mình
- Giáo dục thông qua tuyên truyền, phổ biến pháp luật Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, kịp thời triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đi vào cuộc sống, nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật cho đội ngũ giáo viên
Trung học cơ sở là rất cần thiết Các hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, hướng về cơ sở, gắn với việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật phải phù hợp với từng đối tượng; đưa công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật đi vào nền nếp và có hiệu quả, góp phần thực hiện tốt phương châm “ Sống và làm việc theo Hiến pháp và Pháp luật”
Tổ chức tuyên truyền các nội dung pháp luật liên quan đến đời sống, sinh hoạt hàng ngày cho đội ngũ giáo viên Trung học cơ sở như : Luật Giáo dục (sửa đổi, bổ sung); Luật Hình sự (sửa đổi, bổ sung); Bộ Luật Dân sự; Bộ Luật Lao động (sửa đổi); Luật Hôn nhân và Gia đình; Luật Phòng chống bạo lực gia đình; Luật Cán bộ công chức; Luật Viên chức; Luật Biển Việt Nam, các nội dung liên quan đến chủ quyền biển, đảo Việt Nam; bảo vệ môi trường; tuyên truyền các chủ đề về đảm bảo trật tự an toàn xã hội và an toàn giao thông; tập trung tuyên truyền thực hiện đạt các mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới…
- Giáo dục những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh, đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam
Khâu đầu tiên của giáo dục chính trị, tư tưởng là hình thành ở mỗi người tri thức chính trị cơ bản, có hệ thống, mà cốt lõi của nó là những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin Chủ nghĩa Mác-Lênin là học thuyết về giai cấp và đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân chống lại giai cấp tư sản, để thiết lập chủ nghĩa cộng sản, giải phóng triệt để giai cấp, xã hội và con người Chủ nghĩa Mác-Lênin là sản phẩm đúc kết và phát triển trí tuệ của nhân loại để nhận thức quy luật vận động của nó Lý luận và phương pháp luận của Mác - Lênin gồm các nội dung về triết học, kinh tế chính trị và chủ nghĩa xã hội khoa học
Nội dung quan trọng nữa trong giáo dục chính trị cho đội ngũ giáo viên bậc THCS là: Giáo dục đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam và sự vận dụng sáng tạo lý luận Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào hoàn cảnh cụ thể của nước ta; quán triệt nội dung các Nghị quyết của Đảng; những vấn đề lý luận chính trị quan trọng của các dự thảo các văn kiện trình Đại hội Đảng; quán triệt phương hướng nhiệm vụ của Đảng bộ cơ sở, liên hệ với ngành giáo dục địa phương và phạm vi cả nước
- Giáo dục lòng yêu nước, lý tưởng cộng sản, niềm tin đối với sự lãnh đạo của Đảng
Giáo dục lòng yêu nước, lý tưởng cộng sản, niềm tin đối với sự lãnh đạo của Đảng cho giáo viên bậc THCS hiện nay là một nội dung quan trọng đối với GDCTTT
Giáo dục chính trị, tư tưởng cần hướng tới việc hình thành lý tưởng chính trị, biến lý tưởng đó thành lý tưởng của mỗi người Trong thời kỳ cách mạng giải phóng dân tộc, lý tưởng cách mạng là “không có gì quý hơn độc lập tự do” đã mang sức mạnh tập hợp, cỗ vũ nhiều cho thế hệ con người Việt Nam dũng cảm chiến đấu, hy sinh dành độc lập, tự do cho Tổ quốc Ngày nay, lý tưởng chính trị “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” đang giúp con người Việt Nam cũng cố niềm tin vững chắc vào con đường mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn, xác định những phương thức, biện pháp có hiệu quả để hiện thực hóa niềm tin và lý tưởng đó
Nội dung cơ bản trong giáo dục lý tưởng cộng sản cho giáo viên bậc THCS đó là:
- Lý tưởng về một chế độ xã hội do nhân dân lao động làm chủ, Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý
- Lý tưởng về một xã hội phát triển cao, dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất
- Một xã hội không còn giai cấp đối kháng, không còn chế độ bóc lột, bất công, con người có điều kiện phát triển toàn diện