Nâng cao vai trò lãnh đạo của ban tuyên giáo tỉnh ủy đối với hoạt động báo chí trên đại bàn hà tĩnh trong giai đoạn hiện nay

Đồng thời, đã phản ánh những mặt hạn chế, vướng mắc trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển chính trị ở các địa phương, đơn vị… Những hoạt động tích

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

-** -

PHAN THỊ MAI LINH

NÂNG CAO VAI TRÒ LÃNH ĐẠO CỦA

BAN TUYÊN GIÁO TỈNH ỦY ĐỐI VỚI

HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ TRÊN ĐỊA BÀN HÀ TĨNH

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

NGHỆ AN - 2016

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

-** -

PHAN THỊ MAI LINH

NÂNG CAO VAI TRÒ LÃNH ĐẠO CỦA

BAN TUYÊN GIÁO TỈNH ỦY ĐỐI VỚI

HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ TRÊN ĐỊA BÀN HÀ TĨNH

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành chương trình cao học và viết luận văn này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ và góp ý nhiệt tình của quý thầy cô Khoa Giáo dục chính trị, Phòng Sau đại học, Trường Đại học Vinh; các giảng viên đã trực tiếp giảng dạy và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập Đặc biệt tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với TS Nguyễn Hoài Sanh và các thầy cô trong Hội đồng phản biện đã hết sức quan tâm, tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Hà Tĩnh đã tạo điều kiện, thời gian để tôi học tập và hoàn thành chương trình khóa học, đồng thời tôi cũng xin cảm ơn quí anh, chị và lãnh đạo các sở, ngành liên quan, ban Tuyên giáo các huyện, thành, thị ủy, đảng ủy trực thuộc, Trung tâm thư viện, Đại học Vinh, Học viện Báo chí và Tuyên truyền Hà Nội… đã cung cấp tài liệu và tạo điều kiện cho tôi điều tra, khảo sát để có dữ liệu thực tiễn minh chứng cho luận văn

Xin cảm ơn, bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã động viên, quan tâm giúp

đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài

Trong suốt quá trình nghiên cứu, thực hiện luận văn, bản thân rất tâm huyết và cố gắng, song chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót, khiếm khuyết Rất mong nhận được nhiều sự góp ý, chỉ dẫn của quý thầy cô giáo, bạn bè đồng nghiệp để đề tài được hoàn thiện hơn

Vinh, tháng 8 năm 2016

Phan Thị Mai Linh

MỤC LỤC

TRANG PHỤ BÌA 1

LỜI CẢM ƠN 2

MỤC LỤC 3

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 4

MỞ ĐẦU 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ LÃNH ĐẠO CỦA BAN TUYÊN GIÁO TỈNH ỦY ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ 9

1.1 Khái quát chung về công tác tuyên giáo 9

1.2 Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động báo chí 13

1.3 Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với báo chí 18

1.4 Tính tất yếu phải nâng cao vai trò của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy đối với báo chí trong giai đoạn hiện nay 21

Chương 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC LÃNH ĐẠO CỦA BAN TUYÊN GIÁO TỈNH ỦY ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ TRÊN ĐỊA BÀN HÀ TĨNH 33

2.1 Tác động của điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội đối với hoạt động báo chí 33

2.2 Thực trạng hoạt động báo chí tỉnh Hà Tĩnh hiện nay 38

2.3 Thực trạng công tác lãnh đạo của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Hà Tĩnh đối với hoạt động báo chí trên địa bàn 41

Chương 3 QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VAI TRÒ LÃNH ĐẠO CỦA BAN TUYÊN GIÁO TỈNH ỦY ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ TRÊN ĐỊA BÀN HÀ TĨNH TRONG GIAI ĐOẠN TIẾP THEO 68

3.1 Quan điểm nâng cao vai trò lãnh đạo của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy đối với hoạt động báo chí 68

3.2 Giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao vai trò công tác lãnh đạo của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Hà Tĩnh đối với hoạt động báo chí trên địa bàn Hà Tĩnh trong giai đoạn tiếp theo 71

KẾT LUẬN 87

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 89

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

CNXH CNH, HĐH HĐND

Chủ nghĩa xã hội Công nghiệp hóa, hiện đại hóa Hội đồng nhân dân

LLCT PT-TH

Lý luận chính trị Phát thanh - Truyền hình

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong thời gian vừa qua, sự phát triển của báo chí trên phạm vi toàn quốc

và trên địa bàn Hà Tĩnh có ảnh hưởng đa chiều đến đời sống vật chất và tinh thần của người dân Hoạt động báo chí ở Hà Tĩnh nhìn chung ngày càng có nhiều chuyển biến tích cực Công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý báo chí đạt kết quả quan trọng trên các mặt Hoạt động của các cơ quan báo chí ngày càng sôi động Nội dung và hình thức được đổi mới Các loại hình báo chí tăng cường cả

về số lượng về chất lượng Các báo trên địa bàn đã đã tập trung tuyên truyền các lĩnh vực kinh tế, văn hóa - xã hội, quốc phòng - an ninh, công tác xây dựng Đảng

và hệ thống chính trị Đồng thời, đã phản ánh những mặt hạn chế, vướng mắc trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển chính trị ở các địa phương, đơn vị… Những hoạt động tích cực đó của báo chí

Hà Tĩnh đã ngày càng đáp ứng nhu cầu thông tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân, góp phần quan trọng vào thành tựu chung của tỉnh nhà, đưa Hà Tĩnh tiếp tục phát triển nhanh hơn và bền vững hơn theo hướng công nghiệp hiện đại… Tuy nhiên, bên cạnh những mặt đạt được, hoạt động của báo chí Hà Tĩnh còn tồn tại không ít những hạn chế, thiếu sót, trong đó có công tác lãnh đạo của cấp ủy Đảng đối với hoạt động báo chí, nhất là đối với vấn đề: ban hành các văn bản lãnh đạo, quản lý báo chí; vấn đề quy hoạch báo chí; định hướng thông tin, phối hợp cung cấp thông tin cho báo chí, xử lý các vấn đề báo chí nêu; vấn đề cấp phép hoạt động cho các Văn phòng đại diện, phóng viên thường trú, phóng viên các báo Trung ương có thông báo hoạt động trên địa bàn; vấn đề sinh hoạt Đảng của các đảng viên là nhà báo, phóng viên; vấn đề đạo đức người làm báo, quản lý phóng viên, cộng tác viên các báo Trung ương hoạt động trên địa bàn tỉnh…

Những tồn tại, hạn chế đó có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân

từ công tác lãnh đạo, chỉ đạo Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy đối với hoạt động báo chí trên địa bàn tỉnh trên một số mặt chưa thực sự đạt hiệu quả cao, từ khâu hoạch định đường lối chính sách đến việc tổ chức thực hiện… Điều đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng, hiệu quả sự phát triển bền vững của toàn bộ hoạt động báo chí trên địa bàn

Nghiên cứu về vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng đối với công tác báo chí

đã có một số công trình nghiên cứu tiếp cận từ góc độ dân tộc học, xã hội học,

sử học… Qua tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy, trong các công trình nghiên cứu về hoạt động báo chí ở Hà Tĩnh có một số công trình đề cập ít nhiều đến nội dung

đề tài đặt ra Ngoài ra, trên một số ấn phẩm như: Báo Hà Tĩnh, Tạp chí Thông tin -

tư tưởng (của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh), Đặc san Hà Tĩnh - Người làm báo (của Hội Nhà báo tỉnh) và một số báo Trung ương có các bài viết của tác giả Nguyễn Phú Trọng, Nguyễn Thế Kỷ, Phan Tấn Linh, Nguyễn Viết Trường, Nguyễn Xuân Hải, Nguyễn Thanh Phong… có đề cập đến hoạt động báo chí, công tác lãnh đạo, quản lý báo chí của Hà Tĩnh nói riêng và của cả nước nói chung

Trong các công trình: “Lịch sử 80 năm hoạt động ngành Tuyên giáo của Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh 1930 - 2010”, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, tháng 6/2010; “Báo cáo sơ kết 5 năm thực hiện Nghị quyết TW 5 (khóa X) về công tác

tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới (2007-2012)” của Ban Thường

vụ Tỉnh ủy Hà Tĩnh; Báo cáo 15 năm thi hành Luật Báo chí của Ủy ban Nhân dân tỉnh Hà Tĩnh 1999 - 2014; Báo cáo công tác báo chí hàng tháng, hàng quý, năm của Ban Tuyên giáo TW, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Hà Tĩnh… cũng đề cập nhiều nội dung về công tác báo chí của Hà Tĩnh từ năm 2010 đến nay

Trong báo cáo tháng, quý, năm của Sở Thông tin và Truyền thông, của một

số sở, ban, ngành, địa phương liên quan cũng cho biết ít nhiều nội dung liên quan đến một số nội dung trong công tác báo chí

Tuy chưa có công trình nào nghiên cứu về “Nâng cao vai trò lãnh đạo của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy đối với hoạt động báo chí trên địa bàn Hà Tĩnh trong

giai đoạn hiện nay” ở góc độ chính trị học, nhưng những kết quả nghiên cứu của

những người đi trước thực sự là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích và quý giá để chúng tôi thực hiện đề tài Luận văn này

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng hoạt động báo chí trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh cũng như tình hình lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động báo chí của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, luận văn đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy đối với hoạt động báo chí trên địa bàn Hà Tĩnh trong tình hình mới, góp phần đưa hoạt động báo chí trên địa bàn hoạt động hiệu quả hơn

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Luận văn tập trung đề cập đến một số vấn đề lý luận về công tác tuyên giáo và tình hình lãnh đạo của Ban Tuyên giáo các tỉnh, thành trên cả nước đối với hoạt động báo chí hiện nay’

- Khảo sát, đánh giá công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Ban Tuyên giáo Hà Tĩnh đối với hoạt động báo chí trên địa bàn trong thời gian vừa qua; chỉ ra nguyên nhân ưu điểm, hạn chế;

- Đề xuất một số giải pháp nhằm khắc phục những tồn tại, hạn chế trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý hoạt động báo chí trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy đối với hoạt động báo chí trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Hà Tĩnh

- Phạm vi thời gian: Từ năm 2010 đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn vận dụng lý luận Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng ta về công tác báo chí

Quá trình nghiên cứu luận văn dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử cùng với những phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể: phân tích, tổng hợp, thống kê, điều tra xã hội học

6 Những đóng góp của luận văn

- Góp phần làm rõ tình hình hoạt động báo chí trên địa bàn Hà Tĩnh từ năm

7 Bố cục Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương,

9 tiết

Công tác tuyên giáo (hay còn gọi là công tác tư tưởng) là hoạt động có mục

đích của một giai cấp, một chính đảng, nhằm hình thành, phát triển, truyền bá hệ

tư tưởng của giai cấp trong quần chúng, thúc đẩy quần chúng đi tới hành động Công tác tuyên giáo của Đảng Cộng sản Việt Nam là một bộ phận cấu thành rất quan trọng trong hoạt động lãnh đạo của Đảng, là hoạt động truyền bá, bổ sung

và phát triển sáng tạo Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước nhằm xây dựng thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cộng sản, giá trị đạo đức đúng đắn Công tác tuyên giáo góp phần tạo sự thống nhất cao trong toàn Đảng, sự đồng thuận trong nhân dân, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy tính chủ động sáng tạo của các tầng lớp nhân dân, thực hiện thắng lợi mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”

Công tác tuyên giáo là cụm từ chỉ các hoạt động tham mưu, chỉ đạo, kiểm tra của tổ chức đảng về lĩnh vực tư tưởng, văn hóa và khoa giáo, giáo dục lý luận chính trị, lịch sử đảng Từ khi thành lập đến nay, Đảng ta luôn coi công tác tuyên giáo là mặt trận hàng đầu; là một bộ phận cấu thành quan trọng trong toàn bộ hoạt động của Đảng

Theo Nghị quyết Trung ương 5 (khoá X) về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới: “Công tác tư tưởng, lý luận (nói rộng ra là công tác tuyên giáo) là một bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động của Đảng ta, là lĩnh vực trọng yếu để xây dựng, bồi đắp nền tảng chính trị

và tinh thần của chế độ Khẳng định và nâng cao vai trò tiên phong của Đảng

về chính trị, lý luận, trí tuệ, văn hoá và đạo đức” [3, Tr.4]

1.1.2 Vị trí, vai trò của công tác tuyên giáo

Công tác tuyên giáo là một bộ phận hợp thành trong hoạt động lãnh đạo của

tổ chức đảng, một mặt công tác trọng yếu của chính quyền và các tổ chức, đoàn thể trong hệ thống chính trị

Công tác tuyên giáo có vị trí và ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với sự phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa; xây dựng hệ thống chính trị phát triển vững mạnh, toàn diện

Công tác tuyên giáo trước hết nhằm xây dựng tổ chức cơ sở đảng trong sạch, vững mạnh, có sức chiến đấu cao và không ngừng nâng cao năng lực lãnh đạo thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị

Công tác tuyên giáo có vai trò quan trọng hàng đầu trong việc đưa đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với mỗi người dân; khơi dậy và phát huy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, tính chủ động, sáng tạo của quần chúng nhằm biến chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước thành hiện thực, thành phong trào hành động cách mạng của quần chúng

Công tác tuyên giáo có vai trò quan trọng trong việc tạo nên sự thống nhất cao trong tổ chức đảng, sự đồng thuận trong xã hội, góp phần giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội

1.1.3 Nội dung công tác tuyên giáo

Công tác giáo dục lý luận chính trị, giáo dục truyền thống cách mạng Đây

là nội dung quan trọng hàng đầu, nhằm bồi dưỡng, nâng cao nhận thức lý luận chính trị, lòng yêu nước, yêu quê hương, tình cảm cách mạng cho cán bộ, đảng viên và nhân dân, thông qua việc tổ chức nghiên cứu, học tập, quán triệt nghị quyết, chỉ thị của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Công tác giáo dục

lý luận chính trị tạo nên sự nhất trí, tin tưởng và quyết tâm thực hiện thắng lợi

các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của cán bộ, đảng viên và nhân dân

Công tác tuyên truyền nhằm phổ biến, truyền bá đường lối, chủ trương của

Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, kiến thức khoa học, kỹ thuật, công nghệ phục vụ sản xuất, đời sống, thông tin kịp thời tình hình thời sự, chính trị định hướng tư tưởng trước các sự kiện tác động đến tư tưởng, tình cảm, tâm trạng của cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân

Công tác cổ động, nêu gương tốt, điển hình tiên tiến nhằm cổ vũ hành động

của quần chúng nhân dân, biến nhận thức tư tưởng thành niềm tin, hành động cách mạng cụ thể, thành phong trào quần chúng rộng rãi

Công tác văn hoá, văn nghệ Lĩnh vực văn hoá ở đây được hiểu chủ yếu ở khía cạnh tư tưởng, chính trị của văn hoá Công tác văn hoá, văn nghệ nhằm thoả

mãn nhu cầu tinh thần của nhân dân, qua đó giáo dục đạo đức, lối sống, phát huy truyền thống cách mạng, xây dựng đời sống văn hoá

Công tác nắm bắt tình hình tư tưởng, dư luận xã hội và định hướng tư

tưởng, dư luận xã hội

Công tác lãnh đạo, chỉ đạo hoạt động báo chí: chủ trì chỉ đạo định hướng

tư tưởng trong hoạt động báo chí, thông tin, tuyên truyền, xuất bản; tham mưu ban hành các chỉ thị, nghị quyết về lĩnh vực báo chí; phát huy vai trò định hướng

dư luận của báo chí; tổ chức Hội nghị giao ban báo chí hàng tháng, quý, sơ kết công tác 6 tháng và tổng kết công tác năm; tham gia đề xuất với cơ quan chủ quản việc bổ nhiệm, miễn nhiệm, khen thưởng, kỷ luật cán bộ lãnh đạo cơ quan báo chí; khen thưởng cơ quan báo chí; phối hợp đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ và bản lĩnh chính trị cán bộ báo chí; chỉ đạo công tác xây dựng Đảng

ở các cơ quan báo chí…

Đấu tranh tư tưởng, phê phán các quan điểm sai trái, thù địch, tin đồn và tài liệu xấu lan truyền, phát tán trong xã hội

Ngoài các nội dung cơ bản trên, công tác tuyên giáo còn có các nội dung khác, như giáo dục thẩm mỹ, giáo dục thể lực, giáo dục về sinh thái, môi trường qua các hoạt động trong lĩnh vực khoa giáo

1.1.4 Nguyên tắc, phương châm công tác tuyên giáo

Nguyên tắc công tác tuyên giáo

Nguyên tắc tính đảng: Tính đảng là nguyên tắc cơ bản nhất của công tác tuyên giáo Công tác tuyên giáo phải đứng vững trên lập trường của giai cấp công nhân, bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng; chủ động đấu tranh không khoan nhượng với những tư tưởng thù địch, phản khoa học, đi ngược lại với lợi ích giai cấp, lợi ích dân tộc

Nguyên tắc tính khoa học: Công tác tuyên giáo được tiến hành trên cơ sở khoa học, tuân theo các quy luật vận động, biến đổi của lĩnh vực tuyên giáo Nguyên tắc tính khoa học yêu cầu công tác tuyên giáo được tiến hành có kế hoạch, nội dung và hình thức phù hợp với từng đối tượng, đáp ứng nhu cầu giải đáp vướng mắc và định hướng tư tưởng cho mọi đối tượng Công tác tuyên giáo phải sử dụng các phương tiện tác động ngày càng hiện đại

Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận với thực tiễn: Công tác tuyên giáo phải xuất phát từ thực tiễn và phục vụ thực tiễn; đồng thời phải được soi sáng, định hướng bằng lý luận, được chỉ đạo, tổ chức thực hiện một cách khoa học Tổng kết thực tiễn là nhiệm vụ và phương thức căn bản để thực hiện sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong công tác tuyên giáo, khắc phục chủ nghĩa giáo điều và chủ nghĩa kinh nghiệm

Thực hiện đúng đắn và đầy đủ những nguyên tắc trên là yêu cầu chung của công tác tuyên giáo của Đảng Nó có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong việc nâng

cao chất lượng và hiệu quả công tác tuyên giáo của Đảng nói chung và ở cơ sở nói riêng

Phương châm công tác tuyên giáo

Công tác tuyên giáo phải gắn chặt với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị, với phong trào cách mạng của quần chúng, với từng đối tượng

Kết hợp chặt chẽ ba nội dung giáo dục: chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; kiến thức khoa học, phẩm chất và đạo đức cách mạng; kết hợp giáo dục lý luận với giáo dục tình hình và nhiệm vụ trước mắt

Kết hợp công tác tuyên giáo với công tác tổ chức và các mặt công tác khác Kết hợp giáo dục tư tưởng trong học tập với việc rèn luyện trong thực tiễn cách mạng

Kết hợp giáo dục tư tưởng trong nội dung sinh hoạt của tất cả các tổ chức, kết hợp công tác tư tưởng trong Đảng với công tác tư tưởng trong xã hội

Kết hợp bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm cách mạng với phê phán mạnh mẽ những biểu hiện tư tưởng sai trái; biểu dương những ưu điểm đi đôi với phê bình nghiêm khắc những khuyết điểm

1.2 Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động báo chí

1.2.1 Khái niệm phương thức lãnh đạo của Đảng

Theo cuốn Đại từ điển tiếng Việt, "phương thức" là phương pháp và hình

thức tiến hành "Phương pháp" là cách thức tiến hành để có hiệu quả cao Như vậy, phương thức là phương pháp, hình thức hay cách thức tiến hành công việc

để có hiệu quả cao

Cũng theo Đại từ điển tiếng Việt, "lãnh đạo là sự dẫn dắt đối tượng đi theo

một đường hướng đã xác định”

Khái niệm "lãnh đạo" được Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện trong tác phẩm

"Sửa đổi lối làm việc", với đầy đủ nội hàm của khái niệm này, ngoài ra Người

còn phân tích về khái niệm "lãnh đạo đúng" Theo Hồ Chí Minh, "lãnh đạo đúng"

là việc quyết định mọi vấn đề cho đúng (ra quyết định đúng); tổ chức thi hành cho đúng (thực hiện đúng) và tổ chức việc kiểm tra và giám sát cho đúng Ba yếu

tố này có mối quan hệ biện chứng với nhau Từ đó, Hồ Chí Minh đã chỉ ra quy trình lãnh đạo của Đảng ta, đó là: ra quyết định, tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát

Từ những định nghĩa và phân tích nêu trên, có thể hiểu: sự lãnh đạo của Đảng là việc Đảng đề ra chủ trương, đường lối; tổ chức, động viên hệ thống chính trị và các tầng lớp nhân dân thực hiện, đồng thời Đảng tiến hành kiểm tra, giám sát viêc thực hiện chủ trương đường lối đó

Khái niệm "phương thức lãnh đạo của Đảng" có nội dung rất rộng, chỉ toàn

bộ phương pháp chung và các phương pháp cụ thể của quá trình lãnh đạo và cầm quyền của Đảng - bắt đầu từ khâu xây dựng đường lốì, chủ trương cho đến khi đưòng lối, chủ trương đó đến được với quần chúng nhân dân và trở thành hiện thực vởi những chỉ số hiệu quả cụ thể

Trên cơ sở kế thừa và tổng hợp ý kiến của các nhà khoa học, có thể hiểu: Phương thức lãnh đạo của Đảng là hệ thống các phương pháp, hình thức, biện pháp, quy trình, lề lối làm việc, tác phong công tác mà Đảng sử dụng trong toàn

bộ quá trình lãnh đạo, với tư cách là đảng cầm quyền, để tác động vào các tổ chức, con người trong hệ thống chính trị và cả xã hội nhằm làm cho đường lối chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước được thực hiện có hiệu quả nhất trong cuộc sống

Đại hội Đảng lần thứ XI đã thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) Trong đó nêu rõ phương thức lãnh đạo của Đảng như sau: "Đảng lãnh đạo bằng Cương lĩnh, chiến lược, các định hướng về chính sách và chủ trương lớn Đảng lãnh đạo bằng công tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động, tổ chức, kiểm tra, giám sát và bằng hành động gương mẫu của đảng viên Đảng thông nhất lãnh đạo

công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ, giới thiệu những đảng viên ưu tú có

đủ năng lực và phẩm chất vào hoạt động trong các cơ quan lãnh đạo của hệ thông chính trị Đảng lãnh đạo thông qua tổ chức đảng và đảng viên hoạt động trong các tổ chức của hệ thống chính trị, tăng cường chế độ trách nhiệm cá nhân, nhất là người đứng đầu” [22, Tr.75]

Đại hội XII của Đảng xác định: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị, đặc biệt là với Nhà nước Các tổ chức của Đảng và đảng viên phải gương mẫu tuân thủ Hiến pháp và pháp luật Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, tôn trọng nguyên tắc hiệp thương dân chủ trong tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Coi trọng xây dựng văn hóa trong các tổ chức đảng, cơ quan nhà nước, trong hệ thống chính trị [23, Tr.456]

1.2.2 Khái niệm báo chí

Theo Điều 1, Luật Báo chí năm 1989: "Báo chí ở nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống xã hội; là cơ quan ngôn luận của các tổ chức của Đảng, cơ quan Nhà nước,

tô chức xã hội ; là diễn đàn của nhân dân" [18, Tr.1]

Báo chí được hiểu theo nghĩa rộng bao gồm báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình và hãng thông tấn

Theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác-Lênin, báo chí là công cụ, phương tiện phục vụ cho đấu tranh giữa các giai cấp; là công cụ của giai cấp cầm quyền nhằm bảo vệ, củng cố cho quyền lực chính trị của giai cấp cầm quyền

Với ý nghĩa đó, báo chí chịu sự chi phối của các nguyên tắc nhất định, gọi

là nguyên tắc báo chí như tính khuynh hướng (tính đảng), tính khách quan (trung thực), tính nhân dân (đại chúng), tính nhân bản, tính dân tộc và tính quốc

tế, tính thời đại Báo chí có các chức năng chính là: chức năng tư tưởng (nâng cao nhận thức chính trị tư tưởng cho công chúng và cộng đồng; định hướng dư luận xã hội đúng hướng, lành mạnh, hợp quy luật); chức năng giáo dục văn hóa,

hình thành nhân cách, truyền bá hệ tư tưởng thống trị và truyền thống văn hóa dân tộc; chức năng quản lý, tổ chức liên kết hành động công chúng rộng rãi, giám sát và phản biện xã hội; chức năng giải trí; chức năng dự báo,

Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động báo chí vừa là hoạt động kinh tế trong văn hóa - tư tưởng, vừa là hoạt động văn hóa - tư tưởng trong cơ chế thị trường, lợi nhuận của hoạt động báo chí không thể tách rời mục tiêu chính trị, tư tưởng, văn hóa Chính trị, văn hóa - tư tưởng luôn là mục tiêu hàng đầu trong hoạt động báo chí

Báo chí tiếp cận từ góc độ chính trị học, đó là việc nghiên cứu những vấn

đề liên quan tới sự tác động qua lại trong mối quan hệ giữa chủ thể quyền lực nhà nước với báo chí, phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu trong đời sống

xã hội, có vai trò quan trọng trong việc giành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nước Giữa chủ thể quyền lực nhà nước với báo chí là mối quan hệ tác động qua lại Một mặt, báo chí là đối tượng chịu sự tác động bởi ý chí của giai cấp cầm quyền, thể hiện qua tác động của quyền lực nhà nước tới báo chí, mặt khác, báo chí lại đóng vai trò là chủ thể trong việc phản ánh tồn tại xã hội tác động tới tư tưởng, ý thức xã hội, giám sát quyền lực nhà nước Như vậy, báo chí vừa tác động tới chủ thể quyền lực nhà nước, vừa là đối tượng bị tác động bởi quyền lực

ấy Ở Việt Nam, báo chí là công cụ công tác tư tưởng của Đảng, do đó, báo chí chịu sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng

1.2.3 Khái niệm phương thức lãnh đạo của Đảng đối với báo chí

Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với báo chí là hệ thống các phương pháp, hình thức, biện pháp, quy chế, quy trình, quy định, lề lối làm việc, tác phong công tác mà Đảng sử dụng để tác động vào chủ thể của hoạt động báo chí

và công tác báo chí, nhằm thực hiện tốt nội dung lãnh đạo của Đảng trong việc định hướng chính trị tư tưởng cho báo chí Đảng chỉ đạo, định hướng và cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ, kịp thời về đường lối, chính sách và tình hình thực tiễn cho cơ quan báo chí; tổ chức phối hợp hoạt động giữa các cơ quan báo chí

nhằm bảo đảm tính định hướng chính trị cho sự phát triển của đất nước

Theo quan điểm của Đảng ta, báo chí phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật; bảo đảm tính tư tưởng, tính chân thật, tính nhân dân, tính chiến đấu và tính đa dạng

Công tác báo chí là một bộ phận cấu thành hữu cơ trong bộ máy hoạt động của Đảng ta, là yếu tố cấu thành hoạt động tư tưỏng, lý luận Không chỉ là vậy, báo chí còn là vũ khí xung kích trên mặt trận tư tưởng, lý luận Báo chí có vai trò quan trọng đối với công tác tư tưởng, lý luận và tổ chức Quan điểm này đã được thể hiện xuyên suốt trong hoạt động của Mác-Ănghen, V.I Lênin và Hồ Chí Minh cũng như trong lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng ta Báo chí là

bộ phận hữu cơ trong bộ máy hoạt động của Đảng ta và đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện và trực tiếp của Đảng

Để xác định đúng phương thức lãnh đạo của Đảng, yếu tố quan trọng là phải căn cứ vào tình hình cụ thể trong nước và quốc tế, xu hướng phát triển của cách mạng; về nhận thức chính trị và trình độ chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ lãnh đạo, phóng viên, biên tập viên các cơ quan báo chí; trình độ mọi mặt của cán bộ, công chức làm công tác quản lý nhà nước về báo chí,

Phương thức lãnh đạo của Đảng đốì với báo chí còn phụ thuộc vào trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ trong các cơ quan, bộ máy của Đảng, nhất là cán bộ chủ chốt của các cơ quan đó Bởi vì, Đảng là chủ thể lãnh đạo đối vối báo chí, vì vậy, chọn phương thức lãnh đạo báo chí như thế nào, sử dụng báo chí ra sao hoàn toàn phụ thuộc vào trình độ, năng lực của chủ thể lãnh đạo Đây là điều kiện bảo đảm cho phương thức lãnh đạo của Đảng đối với báo chí có tính khả thi trong thực tiễn

Đảng lãnh đạo báo chí được hiểu là lãnh đạo chủ thể của hoạt động báo chí

và công tác báo chí

Chủ thể của hoạt động báo chí gồm: lãnh đạo cơ quan báo chí và đội ngũ

cán bộ, phóng viên, biên tập viên báo chí thuộc các loại hình: báo in, báo phát

thanh, báo truyền hình, báo điện tử và hãng thông tấn

Chủ thể của công tác báo chí gồm: lãnh đạo và cán bộ các cơ quan chỉ đạo,

quản lý báo chí, các cấp hội nhà báo và lãnh đạo cơ quan chủ quản báo chí

Cơ quan chỉ đạo báo chí gồm ở Trung ương là Ban Tuyên giáo Trung

ương; ở địa phương là Ban Tuyên giáo các tỉnh, thành phố

Cơ quan quản lý báo chí gồm ở Trung ương là Bộ Thông tin và Truyền

thông; ở địa phương là Sở Thông tin và Truyền thông các tỉnh, thành phố

1.3 Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với báo chí

Tiếp cận dưới góc độ chính trị học và từ thực tiễn công tác lãnh đạo báo chí của Đảng cho thấy, sự lãnh đạo của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy/Thành ủy đối với báo chí bao gồm một số phương thức sau đây

1.3.1 Đảng ban hành nghị quyết, chỉ thị và các văn bản lãnh đạo, chỉ đạo khác để định hướng chính trị, tư tưởng cho hoạt động báo chí

Phương thức định hướng chính trị, tư tưởng trong hoạt động báo chí là việc Đảng đề ra đường lối chính trị đúng đắn và mục tiêu chính trị rõ ràng để báo chí thực hiện Đường lối chính trị của báo chí là cương lĩnh, đường lối, nghị quyết của Đảng Chủ trương, đường lối đúng đắn là nội dung lãnh đạo cơ bản, tổng quát nhất của Đảng đối với báo chí Để thực hiện mặt công tác này, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy/Thành ủy là cơ quan được các Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Ban Thường vụ Tỉnh/Thành ủy giao tham mưu cho cấp ủy ban hành nghị quyết, chỉ thị, quyết định, thông báo, thông tri, kế hoạch để định hướng báo chí về chính trị,

tư tưởng, đồng thời đề ra chủ trương, đường lối phát triển và tăng cường công tác lãnh đạo, quản lý báo chí để báo chí thực hiện tốt vai trò là công cụ công tác tư tưởng của Đảng

1.3.2 Đảng lãnh đạo Nhà nước thể chế hóa đường lối, quan điểm của Đảng về báo chí thành pháp luật, văn bản pháp quy của Nhà nước về báo chí

Trong điều kiện Đảng cầm quyền, Đảng đề ra cương lĩnh xây dựng đất nước, đồng thời Đảng lãnh đạo bằng nghị quyết, chỉ thị và các văn bản chỉ đạo

khác để thực hiện mục tiêu mà cương lĩnh đề ra Nghị quyết của Đảng định hướng cho hoạt động của các cơ quan nhà nước và xã hội Cương lĩnh của Đảng, nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, của Bộ Chính trị; chỉ thị của Ban Bí thư, Bộ Chính trị đề cập vấn đề báo chí đã thể hiện quan điểm của Đảng

về lĩnh vực này Nghị quyết của Đảng có tác động trực tiếp đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực báo chí

Sự lãnh đạo của Đảng được cụ thể hóa bằng quyền lực nhà nước trong quản

lý báo chí Báo chí hoạt động trong khuôn khổ của pháp luật cũng chính là đang thực hiện sự lãnh đạo của Đảng về báo chí Hiến pháp được xây dựng trên cơ sở quán triệt tư tưởng được nêu trong cương lĩnh của Đảng Trên cơ sở các nghị quyết, chỉ thị của Đảng về báo chí, Nhà nước đã xây dựng Luật báo chí (năm 1989) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật báo chí (năm 1999), trong

đó đã thể hiện đầy đủ những quan điểm cơ bản của Đảng ta về hoạt động báo chí và công tác báo chí Để hướng dẫn cụ thể việc thực hiện Luật báo chí, Chính phủ đã xây dựng các nghị định, quyết định, các bộ đã xây dựng thông tư hướng dẫn thi hành nghị định Hoạt động của Hội Nhà báo Việt Nam được quy định trong nghị định của Chính phủ, chịu sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước

Sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí trước hết thông qua các nghị quyết của Đảng, từ đó quan điểm của Đảng được thể chế hóa thành các văn bản pháp quy đưa vào thực tiễn cuộc sống, giúp báo chí thực hiện đúng chức năng của mình

1.3.3 Đảng giao cho Ban Tuyên giáo Trung ương, Ban Tuyên giáo các Tỉnh ủy/Thành ủy trực tiếp chỉ đạo, định hướng và cung cấp thông tin cho báo chí

Ban Tuyên giáo các tỉnh/thành ủy là cơ quan được Ban Chấp hành, Ban Thường vụ tỉnh/thành ủy giao là cơ quan trực tiếp chỉ đạo, định hướng và cung

cấp thông tin đầy đủ, kịp thời cho báo chí về chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Những sự kiện, sự việc và vấn đề phát sinh trong thực tiễn của công cuộc đổi mới và đời sống xã hội được Đảng thông tin

và định hướng kịp thời, giúp cho cơ quan báo chí và đội ngũ những ngưòi làm báo hiểu đúng bản chất sự việc để làm tốt công tác thông tin tuyên truyền Thông qua các hình thức tuyên truyền, các lớp tập huấn, đào tạo, bồi dưỡng để vận động, thuyết phục đội ngũ những người làm báo tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, tin tưởng vào sự thành công của công cuộc đổi mới và mục tiêu cuối cùng của Đảng Với niềm tin ấy, đội ngũ báo chí sẽ là lực lượng bảo vệ Đảng, bảo vệ thành quả cách mạng của Đảng trong xây dựng chủ nghĩa xã hội, phản bác và đấu tranh với những quan điểm sai trái của các thế lực thù định Công tác chỉ đạo, định hướng và cung cấp thông tin cho báo chí giúp cho Đảng củng cố quyền lực chính trị của mình trong lãnh đạo Nhà nước và xã hội

1.3.4 Đảng lãnh đạo công tác cán bộ trong các cơ quan báo chí

Đảng lãnh đạo báo chí bằng công tác tổ chức cán bộ thể hiện trong việc đề

ra tiêu chuẩn cán bộ lãnh đạo các cơ quan báo chí, cơ quan chủ quản báo chí, cơ quan chỉ đạo quản lý báo chí và lãnh đạo các cấp hội nhà báo; đề ra quy định, thủ tục trong việc quy hoạch, đào tạo, sử dụng cán bộ báo chí và kiểm tra, giám sát, quản lý đội ngũ cán bộ này Đảng giới thiệu đảng viên có đủ phẩm chất chính trị, đạo đức và năng lực vào các vị trí quan trọng trong công tác báo chí là

để lãnh đạo báo chí thực hiện tốt tôn chỉ mục đích và các quy định của pháp luật về báo chí, bảo đảm thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị theo quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước đã đề ra

1.3.5 Đảng kiểm tra, giám sát hoạt động báo chí

Để hoạt động báo chí thực hiện theo đúng đường lối, quan điểm của Đảng, Đảng phải tiến hành việc kiểm tra, giám sát thông qua Ủy ban Kiểm tra Trung ương, Ban Tuyên giáo Trung ương, cấp tỉnh là Ban Tuyên giáo các Tỉnh/Thành

ủy và Ủy ban Kiểm tra Tỉnh/Thành ủy

Việc kiểm tra của Đảng được tiến hành ngay trong quá trình xây dựng đưòng lối và trong quá trình tổ chức thực hiện để bảo đảm tính đúng đắn, chính xác của chủ trương, đường lối do Đảng đề ra Căn cứ tình hình thực tiễn, Đảng

có sự điều chỉnh, uốn nắn việc tổ chức thực hiện của các cấp ủy đảng cơ quan báo chí, cơ quan chủ quản, cơ quan chỉ đạo, quản lý báo chí, các cấp hội nhà báo Đảng điều chỉnh sự phân công, phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, các đoàn thể; phát hiện và động viên kịp thời những tập thể và cá nhân điển hình tiên tiến; xử lý các sai phạm của tổ chức, cấp ủy đảng và cán bộ, đảng viên theo quy định của Điều lệ Đảng Đảng kiểm tra, giám sát thể hiện ở cả mặt lý luận

và thực tiễn của hoạt động báo chí và công tác báo chí, là quy trình xuyên suốt quá trình lãnh đạo của Đảng đối với báo chí

Công tác kiểm tra, giám sát hoạt động báo chí nhằm kịp thời chấn chỉnh những lệch lạc về nội dung thông tin báo chí và công tác chỉ đạo, quản lý báo chí Đó là các mặt công tác như: kiểm tra nội dung chính trị - tư tưởng trong nội dung báo chí; xử lý nghiêm đốỉ với hành vi vi phạm pháp luật của lãnh đạo các

cơ quan báo chí, cơ quan chủ quản báo chí, cơ quan chỉ đạo, quản lý báo chí; kiểm tra việc thể chế hóa quan điểm của Đảng về báo chí thành pháp luật của Nhà nước; kiểm tra trách nhiệm chỉ đạo toàn diện báo chí của các cơ quan chủ quản báo chí Thông qua sinh hoạt và làm việc định kỳ, các cấp ủy đảng trong

cơ quan báo chí kiểm tra hoạt động của cơ quan báo chí để kịp thòi có những uổn nắn, xử lý vi phạm Công tác kiểm tra, giám sát giúp cho báo chí thực hiện

tốt vai trò là công cụ công tác tư tưởng của Đảng, qua đó củng cố quyền lực

chính trị của Đảng trong lãnh đạo Nhà nước và xã hội

1.4 Tính tất yếu phải nâng cao vai trò của Đảng đối với báo chí trong giai đoạn hiện nay

1.4.1 Những hạn chế trong hoạt động báo chí đòi hỏi phải tăng cường

sự lãnh đạo của Đảng

Trong những năm qua, báo chí nước ta đã làm tốt chức năng vừa là cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước, vừa là diễn đàn của Nhân dân Báo chí đã hoạt động đúng pháp luật, đúng định hướng, tuyên truyền kịp thời việc triển khai thực hiện các nghị quyết, chỉ thị, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Chủ động xây dựng, triển khai kế hoạch tuyên truyền góp phần củng

cố, tăng cường sự đồng thuận, niềm tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng nhằm đáp ứng yêu câu nhiệm vụ trong giai đoạn cách mạng mới Tuy nhiên, hoạt động báo chí vẫn còn nhiều hạn chế, nhất là về nội dung thông tin trên báo chí, biểu hiện ở một số dạng sau:

Thứ nhất, thông tin không đúng với tôn chỉ, mục đích, không đúng đối

tượng phục vụ đã được quy định trong giấy phép Nhiều thời điểm báo chí thông tin quá dày đặc về các vụ án, vụ việc tiêu cực, với cách miêu tả quá tỉ mỉ, chi tiết các hành vi tội ác, gây cảm giác nặng nề, u ám trong đời sống xã hội Nhiều vụ việc có hàng ngàn tin, bài với cách rút tít giật gân, không phù hợp nội dung bài viết, gây tâm lý hoang mang trong xã hội Điều này cũng góp phần làm cho nội dung thông tin báo chí thiếu bản sắc, trùng lặp thông tin, thiếu tính định hướng

Thứ hai là, thông tin sai sự thật, xúc phạm uy tín của tổ chức, danh dự,

nhân phẩm của công dân Dạng vi phạm này tập trung chủ yếu ở báo in và báo điện tử Nhiều thông tin chưa được kiểm chứng nhưng báo chí vẫn cho đăng, phát Đáng lưu ý, báo điện tử khai thác thông tin từ truyền thông xã hội nhưng không kiểm chứng tính xác thực của thông tin, đưa thông tin sai, làm ảnh hưởng đến uy tín cá nhân, tổ chức

Thứ ba là, thông tin giật gân, câu khách, khai thác các mặt trái xã hội,

không phù hợp với thuần phong mỹ tục, văn hóa Việt Nam Nhiều cơ quan báo chí xin ra ấn phẩm phụ chỉ để đăng các câu chuyện giật gân, trên cơ sở khai thác những vấn đề tâm linh, mê tín, dị đoan, các tin đồn không có thật

Thứ tư là, thông tin nhạy cảm về chính trị, không phù hợp với lợi ích của

đất nước và nhân dân, không phù hợp với định huớng thông tin Đây là dạng sai phạm có tác động xấu đến dư luận xã hội, tạo kẽ hở để các thế lực thù địch, phần

tử cơ hội chính trị lợi dụng chống phá, xuyên tạc

Thứ năm là, nhiều quy định của pháp luật về báo chí hiện hành chưa được

điều chỉnh kịp thời với những nảy sinh trong thực tiễn hoạt động báo chí, chưa phát huy được hiệu lực và nâng cao hiệu quả của công tác quản lý nhà nước về báo chí giai đoạn hiện nay; quy định về quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí nhưng cơ chế bảo đảm quyền này chưa cụ thể Thực tiễn hoạt động báo chí, nhiều vấn để đã vượt ra ngoài các quy định của pháp luật như: cơ quan báo chí thực hiện nhiều loại hình, vấn đề liên kết trong hoạt động báo chí, vấn đề kinh tế báo chí, tên gọi và trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan báo chí Hơn nữa, các quy phạm về báo chí được quy định trong nhiều văn bản, phân tán, chồng chéo, gây khó khăn trong việc triển khai thực hiện

Thứ sáu là, một bộ phận phóng viên còn hạn chế về trình độ chuyên môn,

thiếu nhạy cảm về chính trị, không tuân thủ nghiêm quy tắc đạo đức nghề nghiệp, vi phạm pháp luật bị khởi tố, bắt giam

Những yếu kém, khuyết điểm trong hoạt động báo chí như nêu trên có phần trách nhiệm của cơ quan chỉ đạo, quản lý báo chí trong việc định hướng chính trị, tư tưởng; chỉ đạo, định hướng thông tin; lãnh đạo công tác cán bộ và trong việc kiểm tra, giám sát Công tác chỉ đạo, quản lý thông tin đôi lúc còn chưa chủ động, lúng túng chạy theo sự vụ Nhiều trường hợp thông tin cung cấp cho báo chí chậm, thiếu sự định hướng, có trường hợp thiếu thống nhất, không tập trung đầu mối, gây khó khăn, lúng túng cho hoạt động báo chí Một bộ phận cán bộ chỉ đạo, quản lý báo chí các cấp còn hạn chế về năng lực, nhận thức chưa đầy đủ

về các văn bản chỉ đạo và các văn bản quy phạm pháp luật về báo chí Việc xử

lý vi phạm trong hoạt động báo chí chưa kịp thời, thiếu kiên quyết, hình thức xử

lý chưa nghiêm Vai trò của cơ quan chủ quản chưa được phát huy đầy đủ, còn

có hiện tượng né tránh trách nhiệm đối với sai phạm của cơ quan báo chí thuộc

quyền Công tác đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao nhận thức chính trị cho phóng viên, biên tập viên của cơ quan báo chí chưa được quan tâm đúng mức Việc bổ nhiệm lãnh đạo cơ quan báo chí không đúng quy trình, quy định pháp luật và quy định của Đảng, Nhà nước Sự phối hợp giữa cơ quan chỉ đạo, cơ quan quản

lý, cơ quan chủ quản trong quản lý báo chí có lúc, có nơi còn chưa kịp thời, hiệu quả thấp

Những hạn chế, khuyết điểm trong hoạt động báo chí và công tác báo chí như trình bày ở trên đòi hỏi Đảng phải lãnh đạo, chỉ đạo kịp thời để nội dung thông tin báo chí không sai lệch về chính trị, tư tưởng, giúp báo chí ngày càng phát triển và nâng cao cả về chất lượng đội ngũ cán bộ và chất lượng nội dung tuyên truyền

1.4.2 Sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông đại chúng trong giai đoạn hiện nay

Cuộc cách mạng về khoa học - công nghệ, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ thông tin và truyền thông, đã tác động làm thay đổi cách thụ hưởng thông tin của người dân, đồng thời cũng làm thay đổi tư duy trong quản lý truyền thông và mô hình sản xuất tin tức ở các tòa soạn Số lượng độc giả của báo chí

in ngày càng giảm, trong khi đó, số lượng độc giả của báo điện tử và truyền hình ngày càng tăng Lĩnh vực truyền hình và báo điện tử được đầu tư phát triển mạnh cả về tài chính và nguồn nhân lực Hoạt động của các cơ quan báo chí có

xu hướng chuyển dần sang mô hình cơ quan truyền thông đa phương tiện, với nhiều loại hình báo chí, cung cấp nhiều dịch vụ liên quan đến truyền thông Trong xu thế phát triển mạnh mẽ công nghệ, các loại hình truyền thông giờ đây được hội tụ trên môi trường mạng Xem phim, nghe nhạc, đọc sách đều thông qua Internet Đặc biệt, truyền thông xã hội với đặc tính tương tác cao đang thu hút đông đảo người dân sử dụng Ngày nay, người dân không còn thụ động thụ hưởng thông tin như trước đây Họ vừa là nguồn phát thông tin đồng thời là nguồn nhận thông tin trong quy trình truyền thông

Sự phát triển mạnh mẽ của truyền thông xã hội đặt ra nhiều vấn đề về tương lai phát triển của báo chí in, về cách thức xây dựng và hoạt động của mô hình tòa soạn đa phương tiện, về phương thức xử lý tin tức, về thời gian tính của thông tin Xu hướng phát triển của những dạng truyền thông mới là vấn đề đặt ra đòi hỏi các cơ quan quản lý của Nhà nước phải có sự điều chỉnh trong chính sách phát triển báo chí Từ thực tiễn đó, Đảng cần nâng cao vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng báo chí nhằm bảo đảm hoạt động báo chí bám sát sự phát triển nhanh chóng của công nghệ truyền thông, đồng thời không để mất thế chủ động

và tính chủ động trên mặt trận thông tin trong bối cảnh truyền thông xã hội phát triển mạnh mẽ cùng với sự tác động của các thế lực truyền thông quốc tế

1.4.3 Tác động của xu thế toàn cầu hóa và dân chủ hóa

Tác động của toàn cầu hóa không chỉ thể hiện ở lĩnh vực kinh tế mà còn ở nhiều lĩnh vực khác của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực truyền thông Quá trình toàn cầu hóa đã phá vỡ thế độc quyền của quốc gia trong thông tin Thông tin giờ đây mang tính quốc tế Thông tin là yếu tố cấu thành quan trọng của nền kinh tế tri thức, do vậy thông tin là đối tượng bị tác động không chỉ trên bình diện quốc gia mà còn từ nhiều chủ thể khác nhau trong quan hệ chính trị quốc tế

Đã xuất hiện xu hướng các cường quốc tranh giành, lập lại trật tự thông tin mới trên thế giới, tạo nên sự bất bình đẳng trong thông tin Một số nước có tiềm lực chiếm ưu thế về phương tiện, hạ tầng kỹ thuật, nhân lực và nguồn tin đã hình thành các tập đoàn truyền thông đa phương tiện chi phối hầu hết nguồn thông tin trên thế giới Điều đó cho thấy, toàn cầu hóa đang bị chi phối, bị lợi dụng và ưu thế đang thuộc về những nước có trình độ phát triển cao hơn Thực tiễn đó đòi hỏi mỗi quốc gia phải có sự điều chỉnh về chính sách phát triển truyền thông, báo chí để không bị phụ thuộc về nguồn tin từ bên ngoài, hạn chế được những tác động tiêu cực của công nghệ, đồng thời bảo đảm thế trận thông tin luôn chủ động, ứng phó linh hoạt với những tác động của truyền thông bên ngoài

Dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực của công cuộc đổi mới đất nước nói chung, của đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta nói riêng Sự phát triển của nền dân chủ có tác động mạnh mẽ tới ý thức của các tổ chức và các thiết chế xã hội trong việc công khai, minh bạch các hoạt động Trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và với sự mở rộng, không giới hạn về thông tin là những yếu tố tác động mạnh mẽ tới xu thế dân chủ hóa trong đời sống xã hội Người dân ngày càng được nâng cao về trình độ học vấn, nhận thức

và phát huy quyền làm chủ của mình trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Hiến pháp năm 1992, sửa đổi, bổ sung năm 2001, đặc biệt là Hiến pháp năm

2013 và các văn bản pháp quy đã thể hiện rõ và cụ thể hóa các quyền của công dân Nhà nước hoạt động trên nguyên tắc công khai, minh bạch, do vậy, Nhà nước phải tổ chức, vận hành xã hội theo khuôn khổ pháp luật, thể hiện ý chí, nguyện vọng của nhân dân Mọi áp đặt dựa vào quyền lực nhà nước đi ngược lại

ý chí, nguyện vọng của nhân dân đều bị lên án, bị khước từ

Nói cách khác, dân chủ hóa xã hội đòi hỏi phải dân chủ hóa phương thức lãnh đạo của Đảng Điều đó không thể đạt được nếu Đảng không đổi mới phương thức lãnh đạo của mình Đảng lãnh đạo đối với báo chí cũng như lãnh đạo các lĩnh vực khác của công tác tư tưởng, lý luận, đòi hỏi phải có sự điều chỉnh trong phương thức lãnh đạo trên cơ sở quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng được hình thành bởi sự định hướng của chính nhân dân và các tổ chức của nhân dân

1.4.4 Báo chí đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp CNH, HĐH và hội nhập quốc tế

Trước bối cảnh toàn cầu hóa và công nghệ thông tin phát triển như vũ bão, vấn đề tự do báo chí, tự do ngôn luận trên báo chí, cuộc đấu tranh tư tưởng và đấu tranh dân tộc ngày càng phức tạp, tinh vi thì lãnh đạov à quản lý báo chí là một yêu cầu tất yếu để báo chí phát triển đúng định hướng, phục vụ tốt nhất cho

sự nghiệp CNH, HĐH đất nước

Hoạt động báo chí có vai trò rất quan trọng đối với đời sống xã hội, từ kinh tế đến chính trị - tư tưởng, từ văn hóa đến xã hội và dân sinh Thông qua các chức năng của mình, báo chí cung cấp thông tin một cách nhanh chóng, kịp thời và đầy đủ cho công chúng, đáp ứng nhu cầu thông tin - giao tiếp ngày càng lớn, càng đa dạng, phong phú của xã hội và của con người Báo chí góp phần truyền bá Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối quan điểm của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước ngày càng thấm sâu, bám rễ trong Nhân dân nhất là trong thanh niên và giới trẻ Báo chí góp phần đấu tranh chống các thế lực thù địch, các tư tưởng bảo thủ, lạc hậu và tiêu cực trong nhân dân nhất là chống tham nhũng trong bộ máy công quyền Bên cạnh đó, báo chí còn góp phần to lớn vào việc nâng cao dân trí, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc cũng như giao lưu, tiếp thu các tinh hoa văn hóa của các dân tộc trên thế giới phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước, chấn hưng dân tộc

Báo chí ngày càng tham gia tích cực và hiệu quả vào quản lý xã hội Báo chí là cầu nối giữa Đảng - Nhà nước - Nhân dân; góp phần quan trọng trong việc phát huy dân chủ xã hội: truyền đạt, giải thích, hướng dẫn nhân dân thực hiện mọi chủ trương đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; tham mưu, tư vấn cho Đảng, Nhà nước điều chỉnh những chính sách không còn phù hợp; phản ánh tâm tư, nguyện vọng, những vướng mắc trong dân

Với các games show, giải trí nói riêng và các dịch vụ xã hội nói chung, báo chí đã đáp ứng khá tốt nhu cầu giải trí - dịch vụ của Nhân dân, tạo điều kiện, tổ chức và hướng dẫn công chúng sử dụng thời gian rỗi một cách hữu ích để cân bằng trạng thái tâm lý và tái sản xuất sức lao động

Hiện nay, có quá nhiều tờ báo, nhất là báo mạng, trang thông tin điện tử tổng hợp ra đời, được cấp phép tràn lan, thiếu kiểm tra, xử lý, thiếu kiểm chứng thông tin, cho ra đời những tác phẩm báo chí thiếu sự định hướng, giật gân, câu khách… trở thành công cụ phục vụ lợi ích cá nhân, lợi ích của một nhóm người,

tạo kẻ hở cho các thế lực thù địch lợi dụng công kích, chống phá Sự phát triển mạnh mẽ của các trang mạng xã hội facebook, zalo, blog… trở thành một lực cản không nhỏ đối với các báo, đài chính thống ở Việt Nam, trong khi chúng chuyển tải một lượng thông tin cực lớn về mọi mặt đời sống xã hội, khiến công chúng, người bị nhiễu loạn thông tin, mất định hướng Những tồn tại, hạn chế đó đòi hỏi chúng ta phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước đối với hoạt động báo chí Để báo chí Việt Nam hoạt động đúng định hướng, đúng tôn chỉ, mục đích và thực sự là tiếng nói của Đảng, Chính quyền và Nhân dân, từ đó góp phần quan trọng trong công tác đấu tranh phòng, chống âm mưu diễn biến hòa bình và

sự xuyên tạc chống phá của các thế lực thù địch

1.4.5 Tác động của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ

Về tình hình thế giới thế kỷ XXI, từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng, Đảng ta đã sáng suốt nhận định: "Thế kỷ XXI sẽ tiếp tục có nhiều biến đổi Khoa học và công nghệ sẽ có những bước tiến nhảy vọt Kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất" [20, tr.13]

Sự phát triển của khoa học và công nghệ, cũng như kinh tế tri thức đã trực tiếp làm đổi mới phương thức sản xuất, đặc biệt là lực lượng sản xuất Những tiến bộ về khoa học và công nghệ, đặc biệt về công nghệ thông tin ngày càng thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế tri thức - nền kinh tế dựa chủ yếu vào khoa học và tri thức, sản phẩm làm ra có hàm lượng trí tuệ cao, giá trị sản phẩm không còn dựa vào vật liệu cơ bản mà dựa trên giá trị sáng chế Trong cuốn sách của Văn Nam (Chủ biên), khi nghiên cứu về tư tưởng chính trị của Alvin Toffler, đã đề cập khái niệm "quyền lực tri thức", dự báo sự lên ngôi của quyền lực mới - quyền lực tri thức trong nền kinh tế siêu tượng trưng Theo

Alvin Toffler: "Quyền lực của tri thức không phải chỉ là vấn đề khoa học kỹ thuật không chỉ là về thương mại và chính trị mà cả văn hóa, tâm lý, xã hội”

Sự cạnh tranh quyền lực giữa các quốc gia, theo Alvin Toffler, quan trọng nhất

là sự phát minh và phổ biến quan niệm, tư tưởng, thông tin, hình ảnh, tri thức

Do đó, có thể nhận thấy có nhiều yếu tố để tăng cường quyền lực của một quốc gia trên vũ đài chính trị thế giới, tuy nhiên, tri thức vẫn là tài nguyên quan trọng

và nền tảng cơ bản nhất [71, Tr.126]

Như vậy, nếu nhìn dưới góc độ của "quyền lực tri thức" thì cuộc cách mạng khoa học - công nghệ đang được triển khai trên quy mô thế giới là một dạng thức tác động của tri thức tới nền kinh tế các quốc gia thông qua công nghệ mới Công nghệ mới được ứng dụng đòi hỏi phải có nguồn nhân lực có trình độ tương ứng Công nghệ thông tin phát triển và được ứng dụng ở Việt Nam đòi hỏi chúng ta phải phát triển nguồn nhân lực có trình độ cao Trong lĩnh vực báo chí, công nghệ thông tin được ứng dụng đã giúp báo chí phát triển mạnh mẽ, thông tin có sự tương tác và nhanh hơn, sản phẩm có hình thức đẹp hơn, tiện ích hơn, đáp ứng nhu cầu đa dạng trong thụ hưởng thông tin của ngưòi dân Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu về nguồn nhân lực báo chí không chỉ có nhận thức chính trị vững vàng mà còn phải có khả năng sử dụng tốt công nghệ thông tin trong tác nghiệp Cách mạng khoa học - công nghệ vừa đòi hỏi, vừa tạo tiền đề để thực hiện

khoa học hóa, hiện đại hóa phương thức lãnh đạo của Đảng Để thực hiện tốt

nhiệm vụ đó, chúng ta phải thắng những lực cản của phương thức phần nào mang nặng tính thủ công, thô sơ, sự vụ, kinh nghiệm chủ nghĩa, của thời kỳ trước đang còn tồn tại ở những lúc, những nơi nhất định trong hoạt động lãnh đạo của Đảng ta về báo chí

Do vậy, đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng khoa học hóa, hiện đại hóa phương thức lãnh đạo của Đảng đối với báo chí đang trở thành một tất yếu khách quan ở nước ta trong điều kiện hiện nay Trước hết, đó là sự đổi mới của Đảng trong nhận thức và hành động, thể hiện ở sự đổi mới trong phương pháp chỉ đạo, định hướng thông tin báo chí; trong việc lãnh đạo Nhà nước thể chế hóa chủ trương, đường lối, quan điểm của Đảng thành pháp luật của Nhà nước về báo chí; trong công tác cán bộ báo chí; công tác kiểm tra, giám sát đối vối báo chí

1.4.6 Tác động của nền kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường quan tâm tới lợi ích, hiệu quả việc làm, lao động, tạo nên

sự cạnh tranh nên đã làm thay đổi cách nghĩ và lối sống của cán bộ, đảng viên và nhân dân Quy luật vận hành của nền kinh tế thị trường đã làm thay đổi tư duy lãnh đạo kinh tế của cán bộ, đảng viên, trong đó có đội ngũ cán bộ lãnh đạo cơ quan báo chí Trong nền kinh tế vận hành theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung cao độ, báo chí được bao cấp hoàn toàn về tài chính Đảng lãnh đạo báo chí không chỉ thông qua Nhà nước, mà còn trực tiếp can thiệp rất sâu vào hoạt động báo chí, thậm chí đến cả kế hoạch sản xuất, phát hành của cơ quan báo chí Hiện nay, trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với sự đa dạng hóa chế độ sở hữu, hình thức và thành phần kinh tế, phương thức lãnh đạo của Đảng đối với báo chí không còn duy trì như cũ Nhiều cơ quan báo chí đã tự chủ

về tài chính, không còn phụ thuộc vào ngân sách nhà nước

Thành phần kinh tế tư nhân đã được tham gia liên kết trong sản xuất chương trình phát thanh, truyền hình; khai thác quảng cáo, phát hành; thậm chí

tư nhân "núp bóng" pháp nhân được phép xuất bản báo chí để tham gia sản xuất nội dung thông tin ở không ít ấn phẩm phụ của báo chí in, chuyên trang của báo điện tử, kênh truyền hình Trong nền kinh tế thị trường, một mặt báo chí phải bảo đảm nhiệm vụ chính trị, mặt khác phải cạnh tranh thông tin, lo tăng số lượng phát hành để phát triển, duy trì sự ổn định của tờ báo Xu hướng "thương mại hóa" báo chí là hệ quả phát sinh từ tác động của mặt trái cơ chế thị trường đối với báo chí "Thương mại hóa báo chí" vừa là vấn đề thực tiễn nhưng lại mang tính lý luận Đã có nhiều giải pháp được đưa ra để hạn chế tình trạng "thương mại hóa" báo chí nhưng cho đến nay, xu hướng này vẫn chậm được khắc phục Thực tiễn vận hành và môi trường kinh tế thị trường đòi hỏi đội ngũ những người làm báo, đội ngũ cán bộ chỉ đạo, quản lý báo chí phải kiên định, năng động, nhạy cảm, đồng thời có sức đề kháng cao trước những tác động tiêu cực của kinh tế thị trường Sự lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng để giải quyết những vấn

đề phát sinh trong thực tiễn báo chí đòi hỏi phải có sự đổi mới về phương thức lãnh đạo của Đảng đôi với báo chí

1.4.7 Yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa

Việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

là yêu cầu tất yếu khách quan để tiến hành thành công công cuộc đổi mới đất nước Thực tiễn đó đòi hỏi báo chí phải làm tốt công tác tuyên truyền, giám sát, phản biện để xây dựng một nhà nước công khai, minh bạch, làm tốt công tác điều hành xã hội Yêu cầu trên cũng đặt ra cho báo chí những vấn đề cần đổi mới về nội dung và phương thức thông tin theo các hướng sau:

Một là, tạo cơ sở khoa học cho các chính sách về báo chí của Đảng Để tăng

tính thuyết phục cho các định hướng chính trị, tư tưởng cho báo chí, Đảng phải xây dựng được đội ngũ các nhà khoa học, các chuyên gia đầu ngành để thực hiện công việc trên

Hai là, sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí cần được chính đáng hóa

thông qua hệ thông thể chế pháp lý Đảng lãnh đạo báo chí thông qua cương lĩnh, đường lối, chủ trương chứ không can thiệp vào công việc cụ thể của Nhà nước Đảng phải biến cương lĩnh, đường lối, chủ trương của mình thành pháp luật của Nhà nước về báo chí chứ không phải tự mình làm thay Nhà nước trong công tác quản lý hoạt động của báo chí Sự lãnh đạo của Đảng phải dưới danh nghĩa quyền lực công, quyền lực nhà nước (quyền lực được người dân ủy nhiệm thông qua các cuộc bầu cử) Do vậy, phương thức lãnh đạo của Đảng cũng phải tuân thủ các quy định, các thủ tục, luật lệ chung trong hoạt động chính trị chứ không nằm ngoài các quy định đó

Kết luận Chương 1

Hoạt động của báo chí thực chất là hoạt động chính trị Vì vậy, tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đối với hoạt động của báo chí, xuất bản trong tình hình hiện nay là một đòi hỏi khách quan, đồng thời là nguyên tắc cơ bản để bảo đảm tính Đảng trong hoạt động của báo chí Có thông qua sự lãnh đạo của Đảng, hoạt động của báo chí mới đi đúng hướng và thực hiện đúng chức năng, trách nhiệm xã hội của mình Mọi mưu toan "phi chính trị hóa" đối với hoạt động báo chí, cố tình tách báo chí ra khỏi sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đều là ảo tưởng; dù với danh nghĩa gì, cũng làm cản trở tới hoạt động của báo chí cách mạng; đồng thời, cũng làm cản trở tới

sự phát triển, tiến bộ của đất nước, tổn hại đến lợi ích của nhân dân

Báo chí ở nước ta do Đảng thành lập và lãnh đạo; báo chí là công cụ đấu tranh

tư tưởng của Đảng, bảo vệ quan điểm của Đảng, trung thành với lý tưởng của Đảng; Báo chí là diễn đàn của nhân dân, là trung tâm tập hợp quần chúng, là người dẫn đường, định hướng tư tưởng cách mạng cho nhân dân; báo chí là người bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân, đấu tranh vì hạnh phúc ấm no của nhân nhân Đảng lãnh đạo báo chí Việt Nam bằng cương lĩnh, chiến lược, các định hướng về chính sách và chủ trương công tác, bằng tuyên truyền thuyết phục, vận động, tổ chức, kiểm tra Đảng lãnh đạo báo chí thông qua các cơ quan nhà nước, thể chế hóa, cụ thể hóa đường lối, quan điểm của Đảng thành luật pháp, chính sách đối với báo chí Đảng lãnh đạo báo chí thông qua các tổ chức Đảng trong các cơ quan báo chí, trong các cấp hội nhà báo, cơ quan chủ quản báo chí Đảng lãnh đạo thông qua việc bố trí, đào tạo, quản lý cán bộ lãnh đạo cơ quan báo chí

và công tác tổ chức cán bộ báo chí…

Chương 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC LÃNH ĐẠO CỦA BAN TUYÊN GIÁO TỈNH ỦY ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ TRÊN ĐỊA BÀN HÀ TĨNH

2.1 Tác động của điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội đối với hoạt động báo chí

2.1.1 Về điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội

- Điều kiện tự nhiên

Hà Tĩnh nằm ở khu vực Bắc Trung Bộ, có diện tích tự nhiên 6.026km2, chiếm khoảng 1,8% tổng diện tích của cả nước, có 13 đơn vị hành chính Phía bắc tiếp giáp với tỉnh Nghệ An, phía nam giáp với tỉnh Quảng Bình, phía tây giáp nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào và phía Đông giáp biển Đông, với 137km đường biển

Hà Tĩnh có nhiều tuyến đường giao thông quan trọng đi qua như: Quốc lộ 1A, đường Hồ Chí Minh, đường sắt Bắc Nam, quốc lộ 8A kết nối với các nước trong khu vực Đây là điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi và hợp tác với các nước trong khu vực như: Lào, Thái Lan Ngoài ra, Hà Tĩnh còn có Cửa khẩu Quốc tế Cầu Treo, Khu Kinh tế Vũng Áng Việc tăng cường phát triển tiểu khu vực hành lang kinh tế Đông - Tây của lưu vực sông Mê Kông là cơ hội phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế Đây là những điều kiện thuận lợi để hình thành nên thị trường thông tin báo chí, thúc đẩy các cơ quan báo phát triển không chỉ trong tỉnh mà còn có khả năng mở rộng ra khu vực

Diện tích vùng miền núi chiếm tỷ trọng 78,8 % diện tích đất tự nhiên của tỉnh, tập trung tại các huyện như: Hương Sơn, Hương Khê, Vũ Quang và phía Tây huyện Anh Tại các khu vực này, việc phát triển hạ tầng mạng truyền dẫn phát sóng phát thanh, truyền hình, hoạt động đưa thông tin báo chí truyền thống đến khu vực này còn gặp rất nhiều khó khăn

Hà Tĩnh nằm trong khu vực có khí hậu nhiệt đới gió mùa và chia làm hai mùa rõ rệt Thường xuyên phải chịu ảnh hưởng thời tiết khắc nghiệt Trung bình

cứ mười năm Hà Tĩnh chịu ảnh hưởng của 9 cơn bão, kèm theo mưa lớn, gió mạnh, gây thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng nói chung và hạ tầng phát thanh, truyền hình nói riêng

Cơ sở hạ tầng điện thoại cố định của Hà Tĩnh thấp hơn so với mức bình quân của cả nước, đặc biệt là khu vực nông thôn Tuy nhiên, Hà Tĩnh lại có mạng điện thoại di động rất tốt để bù đắp Đặc biệt, giai đoạn vừa qua viễn thông di động tại Hà Tĩnh phát triển mạnh Mạng di động hiện đã phủ sóng hầu hết các khu vực dân cư và có nhiều nhà cung cấp dịch vụ, trong đó có cả các loại hình liên quan đến Phát thanh - Truyền hình và báo điện tử Năm 2015, Hà Tĩnh xếp thứ 6/63 về mức độ sẵn sàng cho phát triển và ứng dụng công nghệ thông tin, truyền thông, nằm trong nhóm các tỉnh có mức độ sẵn sàng cho phát triển và ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông tốt Đây là nhân tố thúc đẩy mạnh

mẽ nhu cầu thông tin của người dân, người dân ngày càng dễ dàng tiếp cận với nhiều loại hình dịch vụ thông tin hiện đại, hiệu quả [68, Tr 37]

- Kinh tế

Trong 5 năm 2010 - 2015, kinh tế Hà Tĩnh liên tục tăng trưởng với tốc độ cao, bình quân giai đoạn 2011 - 2015 đạt trên 18%; cơ cấu chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ, giảm tỷ trọng nông nghiệp; tái cơ cấu nền kinh tế được triển khai tích cực; GRDP bình quân đầu người đạt trên 44 triệu đồng/năm; Năm 2015, thu ngân sách trên địa bàn đạt trên 15.000 tỷ đồng, gấp 7,6 lần so với năm 2010 (1.985 tỷ đồng) 6 tháng đầu năm

2016 đạt gần 3.700 tỷ đồng, bằng 53% so với cùng kỳ năm 2015 [ 68, Tr.41]

- Văn hóa - xã hội

Hà Tĩnh là vùng đất “Địa linh nhân kiệt”, có truyền thống lịch sử, văn hóa

và cách mạng, người dân Hà Tĩnh trải qua quá trình lao động, sản xuất, học tập

và chiến đấu đã hun đúc nên những truyền thống quý báu Nổi bật là: truyền thống yêu quê hương, đất nước, truyền thống đoàn kết, gắn bó, sống nghĩa tình, thủy chung, truyền thống lao động cần cù, sáng tạo, kiên trì chịu đựng và vượt qua khó khăn, gian khổ

Trong khó khăn gian khổ, con người Hà Tĩnh đã vươn lên tạo dựng cho mình một đời sống văn hóa, tinh thần phong phú, đa dạng, giàu bản sắc, tô thắm thêm truyền thống văn hóa Việt Nam ngàn năm văn hiến Hà Tĩnh nổi tiếng với nhiều làng quê có truyền thống văn chương, khoa bảng; Nhiều làng quê nền nếp, phong lưu có nhiều lễ hội, hương ước, phong tục quý báu; Các làng truyền thống với những giọng hò nổi tiếng ven núi Hồng Lĩnh, dòng sông La, sông Ngàn Sâu, Ngàn Phố; có nhiều di tích văn hoá, lịch sử nổi tiếng… Đó là những di sản văn hoá tiêu biểu bồi đắp cho tâm hồn người Hà Tĩnh qua nhiều thế hệ, cần được lưu giữ và phát huy

Trong mọi giai đoạn lịch sử, vùng đất Hà Tĩnh luôn luôn có người học hành

đỗ đạt cao, có công lớn với quê hương, đất nước Chỉ tính từ thời Trần đến thời Nguyễn, Hà Tĩnh có tới 148 vị đại khoa Khắp nơi trên quê hương Hà Tĩnh đều nổi danh về học hành, khoa bảng như: Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ… Hà

Tĩnh cũng là quê hương của nhiều lãnh tụ cách mạng tiêu biểu của Đảng và dân tộc như đồng chí: Tổng Bí thư Trần Phú, Hà Huy Tập; chiến sĩ cách mạng Lý

Tự Trọng, Phan Đình Giót… Hà Tĩnh còn là quê hương của nhiều giáo sư, phó giáo sư, tiến sỹ hiện đang sinh sống và làm việc trên cả nước [68, Tr.64-65]

2.1 2 Đánh giá tác động của điều kiện tự nhiên, tình hình chính trị, kinh

tế - xã hội tác động tới hoạt động báo chí

Thuận lợi

Với vị trí địa lý đặc biệt quan trọng, Hà Tĩnh trở thành nút giao thông thuận lợi, cửa ngõ giao lưu quốc tế giữa các nước trong khu vực, có lợi thế nổi bật thu hút đầu tư về thương mại Do đó, sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với quan hệ đối ngoại, hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế Đây sẽ là điểm thu hút sự quan tâm của báo chí trong nước, báo chí trong khu vực, là điều kiện thuận lợi để phát triển một thị trường báo chí sôi động, góp phần giúp báo chí Hà Tĩnh hòa nhập, mở rộng quan hệ đối ngoại, giao lưu học hỏi với báo chí nước bạn trong khu vực Đồng thời là kho thông tin để báo chí khai thác nhằm quảng bá, giới thiệu hình ảnh quê hương và con người Hà Tĩnh, nâng cao vị thế Hà Tĩnh

Trong những năm qua, kinh tế Hà Tĩnh luôn tăng trưởng ổn định, tốc độ tăng trưởng luôn cao hơn tốc độ tăng trưởng bình quân cả nước, Hà Tĩnh xếp thứ 7/63 về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (CPI), thu hút đầu tư đứng thứ 6/63, chỉ

số hài lòng của người dân (PAPI) đứng thứ 4/63; thu nhập bình quân đầu người tăng nhanh, cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng Trong công nghiệp, Hà Tĩnh đã tạo được nền tảng vững chắc cho việc phát triển Khu Kinh tế Vũng Áng; trong thương mại và dịch vụ đã xây dựng và phát triển Khu kinh tế Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo; đã kết hợp phát triển du lịch gắn với văn hóa, du lịch biển, du lịch sinh thái, du lịch văn hóa gắn với tâm linh; trong nông - lâm - ngư nghiệp đã có bước tiến lớn trong năng suất cây trồng, vật nuôi Những tín hiệu khả quan này cho thấy nhu cầu về thông tin báo chí sẽ tăng trưởng nhanh, đòi hỏi

báo chí phải nỗ lực để có thể đáp ứng nhu cầu hưởng thụ thông tin ngày càng cao của công chúng

Với đặc điểm là một tỉnh giàu tài nguyên, Hà Tĩnh có lợi thế thu hút đầu tư vào công nghiệp, nhất là lĩnh vực công nghiệp khai thác khoáng sản, công nghiệp nặng, cảng biển, hàng hải và các ngành công nghiệp phụ trợ Sự ưu đãi

đó kết hợp với chính sách thu hút đầu tư tốt của địa phương đã thu hút một số lượng lớn lao động tập trung Điều này đồng nghĩa với việc thu hút báo chí trong hoạt động khai thác và phát triển thông tin, đồng thời cũng là nơi có nguồn nhu cầu về thông tin lớn, đòi hỏi báo chí phải liên tục phát triển, đáp ứng nhu cầu thông tin của mọi người dân trên địa bàn tỉnh

Hà Tĩnh là vùng đất “Địa linh nhân kiệt”, có truyền thống lịch sử, văn hóa

đa dạng và phong phú là nguồn tài nguyên thông tin vô giá cho hoạt động báo chí khai thác và phát triển, vừa là động lực thúc đẩy phát triển thị trường thông tin báo chí, vừa là yếu tố đảm bảo tính riêng biệt, tạo nên một thị trường báo chí

Hà Tĩnh mang những nét đặc trưng riêng mà các địa phương khác không có

Sự quan tâm chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền từ tỉnh đến cơ sở với những cơ chế, chính sách phù hợp, tạo điều kiện phát triển hệ thống báo chí phát triển vững mạnh trong toàn tỉnh

Khó khăn

Thứ nhất, Hà Tĩnh là một tỉnh có địa hình đa phần là miền núi (diện tích

khu vực miền núi chiếm 78,8% tổng diện tích toàn tỉnh), giao thông kết nối với các khu vực miền núi khó khăn làm ảnh hưởng việc phát hành các ấn phẩm báo chí, phát triển hạ tầng truyền dẫn phát sóng, khó khăn trong việc phát triển mạng thông tin nhằm truyền đưa các loại hình thông tin đến với đông đảo người dân toàn tỉnh

Thứ hai, Hà Tĩnh có kết cấu hạ tầng chưa tương xứng, hệ thống giao thông huyết

mạch đang trong quá trình cải tạo, nâng cấp, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động lưu

thông hàng hoá, vận tải hành khách, giao lưu kinh tế cản trở việc thu hút đầu tư, thu hút khách du lịch Điều này cũng hạn chế sự phát triển của báo chí Hà Tĩnh

Thứ ba, mức sống của một bộ phận khá đông người dân còn khó khăn, tỷ lệ

người dân khu vực nông thôn cao, trình độ học vấn, trình độ dân trí không đồng đều dẫn đến mức độ hưởng thụ thông tin giữa thành thị và nông thôn chênh lệch

Hà Tĩnh sẽ gặp khó khăn trong việc thúc đẩy thị trường thông tin, các cơ quan báo chí khó có điều kiện nâng cao nội lực tự phát triển

Thứ tư, hiện nay Hà Tĩnh đang dồn sức triển khai các dự án lớn của quốc

gia, của tỉnh Trong quá trình triển khai, nhiều vấn đề mới, phức tạp nảy sinh, đòi hỏi cấp ủy đảng, chính quyền các cấp phải thực sự vào cuộc để tập trung giải quyết, ổn định tình hình và đưa Hà Tĩnh phát triển nhanh hơn, bền vững hơn như mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII đã đề ra Tình hình

đó đã thu hút sự quan tâm của báo chí quốc tế, trong nước và cũng đặt ra cho công tác lãnh đạo, quản lý báo chí nhiều thách thức, khó khăn, vấn đề cần phải giải quyết

Thứ năm, 6 tháng đầu năm 2016, thu ngân sách chỉ đạt gần 3.700 tỷ đồng,

bằng 53% so với cùng kỳ năm 2015, đây là một khó khăn, thách thức của Hà Tĩnh trong thời gian gần đây, đặc biệt là sau sự cố môi trường biển, không những ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống, hoạt động du lịch, đến kinh tế, an ninh quốc phòng, mà trong đó công tác lãnh đạo báo chí, hoạt động báo chí trên địa bàn cũng chịu ảnh hưởng không nhỏ

2.2 Thực trạng hoạt động báo chí tỉnh Hà Tĩnh hiện nay

Tính đến tháng 6/2016, Hà Tĩnh có 6 cơ quan báo chí địa phương (Báo Hà Tĩnh; Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh; Tạp chí Thông tin - Tư tưởng; Tạp chí Văn hóa Hà Tĩnh; Tạp chí Hồng Lĩnh; Tạp chí Khoa học), 01 Đặc san Hà Tĩnh người làm báo; 27 văn phòng đại diện, phóng viên thường trú, phóng viên có thông báo của các cơ quan báo chí Trung ương và tỉnh bạn hoạt động trên địa bàn Diện phủ sóng phát thành - truyền hình đạt 97% (chỉ tiêu 2005-2010 là 95%)

- Về cơ quan báo in, có:

+ Báo Hà Tĩnh của BCH Đảng bộ tỉnh với ấn phẩm Báo Hà Tĩnh thường kỳ: Duy trì phát hành 5 kỳ/tuầnvà Báo Hà Tĩnh cuối tuần, phát hành đến 262/262 xã, phường, thị trấn trong toàn tỉnh, đạt tỷ lệ 100%

+ Tạp chí Văn hoá Hà Tĩnh của Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch duy trì phát hành 12 kỳ/năm nhưng sản lượng phát hành qua các năm đều sụt giảm, tốc

độ giảm bình quân sản lượng là 7%/năm Sản lượng tạp chí năm 2005 đạt 39.600 bản/năm, năm 2015 giảm xuống còn 25.107 bản/năm

+ Tạp chí Hồng Lĩnh của Hội Liên hiệp Văn học - nghệ thuật tỉnh phát hành 1 tháng/kỳ, với 3.000 bản/kỳ Đến nay, Tạp chí Hồng Lĩnh đã mở rộng phạm vi phát hành tới toàn thể hội viên trên toàn tỉnh (có 150 hội viên) và trao đổi với các tỉnh bạn

+ Tạp chí Thông tin - Tư tưởng của Tỉnh ủy Hà Tĩnh phát hành miễn phí 1 tháng/kỳ, với 6.000 bản tới 100% chi bộ trong toàn tỉnh

+ Tạp chí Khoa học của Trường Đại học Hà Tĩnh, phát hành 4 tháng/1 kỳ, với 500 bản tới các nhà khoa học, giảng viên, sinh viên của trong nhà trường; phát hành qua đường bưu điện và tự phát hành

+ Ngoài ta, Hà Tĩnh có 1 Đặc san Hà Tĩnh - Người làm báo của Hội Nhà báo tỉnh do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp phép, xuất bản 2 tháng/kỳ, phát hành 2.500 bản/số

- Về báo hình và phát thanh: Hà Tĩnh có Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh (PTTH) là đơn vị sự nghiệp trực thuộc UBND tỉnh, thực hiện chức năng cơ quan báo chí của Đảng bộ, chính quyền tỉnh Hiện, Đài đang duy trì tiếp, phát sóng chương trình truyền hình trên 6 kênh tần số (kênh 6, kênh 9, kênh 12, kênh

21, kênh 26, kênh 33) phát sóng chương trình truyền hình Hà Tĩnh, tiếp phát sóng chương trình truyền hình VTV1, VTV2, VTV3, VTV6 Bình quân mỗi ngày Đài tỉnh tiếp và phát sóng khoảng 76 giờ