Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh, sinh viên trường cao đẳng kinh tế đối ngoại cơ sở cần thơ

Vì thế việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho HSSV lại vô cùng quan trọng để các em giữ lại cho mình được những nét truyền thống vốn có của con người Việt Nam khi giao lưu và hội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ của nhiều đơn vị, cá nhân Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Khoa Giáo dục Chính trị, Phòng đào tạo Sau Đại học, quý thầy giáo, cô giáo Trường Đại học Vinh đã tạo điều kiện, giúp đỡ tận tình trong quá trình học tập cũng như nghiên cứu đề tài này

Tôi xin bày tỏ sự tri ân sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Lương Bằng đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ, để tôi hoàn thành luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu nhà trường, các đồng nghiệp Trường Cao đẳng Kinh tế Đối Ngoại - Cơ sở Cần Thơ đã cổ vũ, khuyến khích, động viên, khích lệ để tôi học tập hoàn thành tốt nghiệp luận văn thạc sỹ

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC

GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CHO HỌC SINH,

SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG HIỆN NAY

7

1.2 Nội dung cơ bản của một số giá trị đạo đức truyền thống dân

tộc Việt Nam

19

1.3 Yêu cầu giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh,

1.4 Sự cần thiết phải giáo dục giáo trị đạo đức truyền thống cho học

sinh, sinh viên Việt Nam hiện nay

35

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO

ĐỨC TRUYỀN THỐNG CHO HỌC SINH, SINH VIÊN

TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ ĐỐI NGOẠI - CƠ SỞ

CẦN THƠ

40

2.1 Những yếu tố ảnh hưởng đến giá trị đạo đức truyền thống

cho học sinh, sinh viên trường Cao đẳng Kinh tế Đối ngoại - Cơ

sở Cần Thơ

40

2.3 Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh, sinh viên

CHƯƠNG 3: CÁC HÌNH THỨC, GIẢI PHÁP NÂNG CAO

CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG

CHO HỌC SINH, SINH VIẾN TRƯỜNG CAO ĐẲNG

KINH TẾ ĐỐI NGOẠI – CƠ SỞ CẦN THƠ

69

3.1 Các hình thức giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học

sinh, sinh viên trường trường Cao đẳng kinh tế Đối Ngoại - cơ

sở Cần Thơ hiện nay

69

3.2 Những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục

giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh, sinh viên trường Cao

đẳng Kinh tế Đối Ngoại cơ sở Cần Thơ trong giai đoạn hiện nay

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Sự cần thiết của việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học

sinh, sinh viên 51

Bảng 2.2: Nhận xét về công tác giáo dục giá trị đạo đức truyền thống trong nhà trường hiện nay 52

Bảng 2.3: Thái độ của bản thân đối với các môn khoa học Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh 53

Bảng 2.4: Mức độ tham gia các phong trào đoàn thể, các hoạt động xã hội, hoạt động tình nguyện 54

Bảng 2.5: Bỏ học hay đi học muộn (giờ giấc lên lớp) mà không có lý do 55

Bảng 2.6: Thái độ gian lận, không nghiêm túc trong học hành thi cử (nói chuyện riêng, không nghiêm túc, quay cóp, giở tài liệu ) 56

Bảng 2.7: Thiếu tôn trọng, vô lễ với thầy cô, cán bộ nhân viên nhà trường 56

Bảng 2.8: Nói tục, chửi thề và các hành vi thiếu văn hóa 57

Bảng 2.9: Gây gổ, đánh nhau trong lớp, trong trường 57

Bảng 2.10: Thái độ của bản thân đối với các vấn đề thời sự của đất nước (kinh tế, chính trị, văn hóa) 58

Bảng 2.11: Nhận định của bản thân đối với các giá trị xã hội (sống trong hòa bình, sống trong tự do) 59

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Là một quốc gia thuộc các nước đang phát triển, đi lên CNXH từ một nước nghèo nàn lạc hậu, lại trải qua nhiều cuộc chiến tranh kéo dài, đất nước đang từng ngày từng giờ thay đổi diện mạo của mình Sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, Đảng ta chủ trương phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN Sau gần 30 năm đổi mới nước ta đã đạt được những thành quả đáng tự hào Về cơ bản, chúng ta đã thoát ra cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội và đã có

sự tăng trưởng về kinh tế, phá được thế bao vây cấm vận, mở rộng quan hệ đối ngoại, tình hình chính trị cơ bản ổn định, quốc phòng an ninh được tăng cường,

và thế lực của đất nước ngày càng nâng lên Bên cạnh đó, nền kinh tế thị trường cũng là mảnh đất màu mỡ nảy sinh ra lối sống ích kỷ, vụ lợi, những thói hư, tật xấu, những tệ nạn xã hội, không những vậy nó đã và đang từng ngày, từng giờ làm băng hoại những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc, phá vỡ nhiều nét đẹp văn hóa truyền thống của một đất nước bốn ngìn năm văn hiến Vì vậy, Đảng ta đặt ra yêu cầu phải gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ đạo đức và công bằng xã hội, vừa phát triển kinh tế thị trường, đồng thời phải bảo tồn và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam

Nghị quyết Đại hội đại biểu Toàn quốc lần thứ XI của Đảng đã khẳng định chủ trương: “Tập trung xây dựng đời sống, lối sống và môi trường văn hóa lành mạnh; coi trọng văn hóa trong lãnh đạo, quản lý, văn hóa trong kinh doanh và văn hóa trong ứng xử Chú trọng xây dựng nhân cách con người Việt Nam về lý tưởng, trí tuệ, đạo đức và lối sống, thể chất, lòng tự tôn dân tộc, trách nhiệm xã hội, ý thức chấp hành pháp luật, nhất là trong thế hệ trẻ” [ 12, tr 31]

Đây là một trong những định hướng có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc giáo dục đạo đức ở nước ta hiện nay Trong đó, xây dựng đời sống văn hóa, giáo

dục giá trị đạo đức truyền thống cho HSSV là nhiệm vụ rất cấp bách, bởi vì vấn

đề hiện đại hóa đất nước chính là hiện đại hóa thế hệ trẻ

Thực tiễn cho rằng, tương lai của mỗi đất nước, dân tộc phụ thuộc vào một phần rất lớn vào thế hệ trẻ nói chung và HSSV nói riêng Làm sao chúng ta có thể giữ vững định hướng XHCN khi HSSV bị nhạt phai lý tưởng, thiếu ý thức giữ gìn những giá trị truyền thống dân tộc? Trong điều kiện mới của đất nước, điều đầu tiên đóng vai trò quan trọng và không thể thiếu đó là “truyền thống dân tộc”, là những giá trị văn hóa được hun đúc qua lịch sử mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước đã giúp chúng ta “ hòa nhập” mà không bị “hòa tan”, phát triển mà không bị “mất gốc”, trọng truyền thống mà không bảo thủ Tất cả những điều đó đã và đang giúp cho HSSV Việt Nam nói chung và HSSV trường CĐKT Đối Ngoại - Cơ sở Cần Thơ nói riêng giữ vững bản lĩnh chính trị của mình, đứng vững trước cuộc “ Xâm lăng về văn hóa” đang diễn ra ồ ạt hiện nay

Trường CĐKT Đối Ngoại là trường chuyên đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên ngành Kinh tế, Xăng dầu và Xuất nhập khẩu Là những ngành có thể để các em hòa nhập với một xã hội hiện đại rất nhanh Vì thế việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho HSSV lại vô cùng quan trọng để các em giữ lại cho mình được những nét truyền thống vốn có của con người Việt Nam khi giao lưu

và hội nhập kinh tế

Với ý nghĩa đó, vấn đề giáo dục đạo đức truyền thống dân tộc là vấn đề hết sức cần thiết, cấp bách trong giai đoạn hiện nay Đó cũng là lý do tác giả

chọn đề tài “ Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh, sinh viên

trường CĐKT Đối Ngoại - Cơ sở Cần Thơ” làm luận văn Thạc sĩ chuyên

ngành Chính trị học

Để làm luận văn này tác giả đã lược khảo những tài liệu liên quan đến đề tài với những tác giả và một số công trình nghiên cứu cụ thể như sau:

Trần Văn Giàu (chủ biên) (1980) “Giá trị tinh thần truyền thống của dân

tộc Việt Nam” đã nêu ra hệ thống giá trị truyền thống của dân tộc Việt nam

trong suốt quá trình lịch sử, mà đỉnh cao nhất là chủ nghĩa yêu nước; chỉ ra ý nghĩa to lớn của những giá trị tinh thần truyền thống này trong sự nghiệp xây

dựng và bảo vệ đất nước Vũ Minh Giang, Phan Huy Lê (1994) “Các giá trị

truyền thống của con người Việt Nam hiện nay” công trình đã đề cập đến một số

nội dung: “Một số suy nghĩ về quá trình hình thành và biến đổi của truyền thống yêu nước Việt Nam”; “Con người Việt Nam hiện tại trong mối quan hệ với các giá trị và phản giá trị của truyền thống” v.v

Nguyễn Tĩnh Gia (2-1997) “Sự tác động hai mặt của cơ chế thị trường

đối với đạo đức người cán bộ quản lý” đã nêu bật những tác động tích cực của

cơ chế thị trường đối với đạo đức của người cán bộ quản lý với những biểu hiện như: tính năng động, quyết đoán, tự chủ, … Bên cạnh đó còn có một số bài báo, tạp chí của nhiều tác giả đã bàn đến các nội dung giáo dục giá trị đạo đức cho

HSSV như: Đặng Hữu Toàn (2001), Hướng các giá trị đạo đức truyền thống

theo chuẩn giá trị chân thiện mỹ trong bối cảnh toàn cầu hoá và phát triển kinh

tế thị trường, Tạp chí Triết học số 4; Nguyễn Văn Huyên (2003), Lối sống người Việt Nam dưới tác động của toàn cầu hoá, Tạp chí Triết học số 12; Võ Văn

Thắng (2005), Một số mâu thuẫn nảy sinh trong xây dựng lối sống mới ở nước

ta hiện nay, Tạp chí Triết học số 8; Nguyễn Thị Thanh Huyền (2007), Toàn cầu hoá và nguy cơ suy thoái đạo đức, lối lối con người Việt Nam hiện nay, Tạp chí

Triết học số 2; Cao Thu Hằng (2003), Giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống

trong điều kiện hiện nay, Tạp chí Triết học số 11; Nguyễn Lương Bằng (2012), Tiêu chí đánh giá, xếp loại đạo đức học sinh phổ thông- một số vấn đề đặt ra trong bối cảnh hiện nay, Tạp chí Đại học Sài Gòn, số 8 2012; Truyền thống đạo đức trọng nhân nghĩa và ảnh hưởng của nó đối với sinh viên hiện nay, Tạp chí

Giáo dục, Số 4 (2006), Kết hợp truyền thống và hiện đại trong quá trình đổi

mới giáo dục ở Việt Nam hiện nay (2001)

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu, các bài viết trên đều có tầm quan trọng lớn trong việc giữ gìn bản sắc, văn hóa truyền thống nói chung và đạo đức truyền thống của thanh thiếu niên nói riêng, là tiếng nói hiện thực của từng nhà nghiên cứu góp phần xây dựng bức tranh thêm hài hòa về hành vi, lối sống con người và đất nước Việt Nam trong bối cảnh hội nhập thế giới Tuy nhiên, những công trình này chưa đề cập đến việc giáo dục đạo đức truyền thống dân tộc cho HSSV Việt Nam ở một địa bàn nhất định trong giai đoạn CNH – HĐH đất nước Với cách tiếp cận các tài liệu trên tác giả xem đây là nguồn tư liệu tham khảo quý giá cho tác giả trong quá trình hoàn thành luận văn Thạc sĩ chuyên ngành chính trị học

2 Mục đích nghiên cứu

Từ lý luận và thực tiễn giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho HSSV tại trường CĐKT Đối Ngoại - Cơ sở Cần Thơ, luận văn phân tích thực trạng giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho HSSV tại trường CĐKT Đối Ngoại -

Cơ sở Cần Thơ Bên cạnh đó đề xuất hình thức và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho HSSV trong trường ở giai đoạn hiện nay

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu các vấn đề lý luận về giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho HSSV trong giai đoạn hiện nay

- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác giáo dục các giá trị đạo đức cho HSSV tại trường CĐKT Đối Ngoại - Cơ sở Cần Thơ trong giai đoạn hiện nay

- Đề xuất những hình thức và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho HSSV tại trường CĐKT Đối Ngoại - Cơ sở

Cần Thơ trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Những giá trị đạo đức truyền thống cho

HSSV trường Cao đẳng Kinh tế Đối ngoại – Cơ sở Cần Thơ

4.2 Phạm vi nghiên cứu: Phạm vi nghiên cứu của luận văn là vấn đề

giáo dục đạo đức truyền thống cho HSSV trường Cao đẳng Kinh tế Đối ngoại –

Cơ sở Cần Thơ

5 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành luận văn tác giả chủ yếu sử dụng phương pháp nghiên cứu:

+ Phương pháp duy vật biện chứng

6 Đóng góp của đề tài

- Luận văn đề ra một số giải pháp cơ bản nhằm kế thừa và nâng cao hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong việc xây dựng đạo đức mới cho HSSV tại trường CĐKT Đối Ngoại - Cơ sở Cần Thơ

- Luận văn góp phần làm cơ sở lý luận cho các tổ chức chính trị xã hội

trong việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho HSSV cơ sở Cần Thơ

- Luận văn dùng làm tài liệu tham khảo cho những người quan tâm đến công tác giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho HSSV

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài gồm 3 chương, 9 tiết

B NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CHO HỌC SINH, SINH VIÊN TRƯỜNG

CAO ĐẲNG HIỆN NAY

1.1 Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài

1.1.1 Khái niệm giá trị

Thuật ngữ "giá trị" ra đời cùng với sự ra đời của triết học Nói cách khác,

ngay từ đầu gắn với triết học đã có những hiểu biết về giá trị và giá trị học Trước thế

kỷ XIX, những kiến thức về giá trị học đã gắn liền với những tri thức triết học Sau này, khi khoa học có sự phân ngành, thì giá trị học tách ra thành một môn khoa học độc lập và thuật ngữ giá trị được dùng để chỉ một khái niệm khoa học

Trong triết học, chủ nghĩa duy tâm chủ quan coi giá trị là hiện tượng của ý thức, là biểu tượng của thái độ chủ quan của con người đối với khách thể mà người đó đang đánh giá Chủ nghĩa Mác - Lênin nhấn mạnh bản chất xã hội, tính lịch sử của giá trị, đồng thời khẳng định giá trị có thể nhận thức được và giá trị

có tính thực tiễn Tất cả mọi cái gọi là giá trị đều có nguồn gốc xuất phát từ chính cuộc sống lao động thực tiễn của con người Do vậy, có thể nói chỉ trong

xã hội loài người mới có cái gọi là giá trị

Trong hoạt động thực tiễn, giá trị của một sự vật hiện tượng đều được xác định bởi sự đánh giá của con người Sự đánh giá đó nằm trong quy luật của sự vận động và phát triển tiến lên trong thế giới, nó phục vụ ngày càng tốt hơn cho cuộc sống con người, cho lợi ích và tiến bộ xã hội Trong cuốn Từ điển Bách khoa toàn thư Xô Viết định nghĩa: “Giá trị là sự khẳng định hoặc phủ định ý nghĩa của các đối tượng thế giới xung quanh đối với con người, giai cấp, nhóm

của toàn bộ xã hội nói chung Giá trị được xác định không phải bởi bản thân các thuộc tính tự nhiên, mà là bởi tính chất cuốn hút của các thuộc tính ấy vào phạm

vi hoạt động sống của con người, phạm vi các hứng thú và nhu cầu, các mối quan hệ xã hội, các chuẩn mực và phương thức đánh giá ý nghĩa nói trên được biểu hiện trong các nguyên tắc và chuẩn mực đạo đức, trong tâm thế và mục đích” [62, tr 1462]

Qua các khái niệm, các quan điểm về giá trị trên đây, có thể khái quát lại như sau:

Thứ nhất, giá trị là tất cả những cái gì mang ý nghĩa tích cực, gắn với cái

đúng, cái tốt, cái đẹp, được con người thừa nhận và xem nó là nhu cầu hoặc có một vị trí quan trọng trong đời sống của mình, là những thành tựu góp phần vào

sự phát triển của xã hội

Thứ hai, giá trị không phải là một cái gì nhất thành bất biến mà nó luôn

vận động biến đổi theo thời gian và không gian sao cho phù hợp trong từng thời điểm nhất định Chính vì vậy, trên thực tế không phải những cái gì đã có giá trị trong quá khứ đều giữ nguyên giá trị đối với hiện tại Điều đó cho thấy giá trị mang tính lịch sử khách quan, sự ra đời tồn tại hay mất đi của một giá trị nào đó không phụ thuộc vào ý thức của con người mà do yêu cầu của từng thời đại nhất định trong lịch sử

Thứ ba, giá trị đóng một vai trò hết sức quan trọng trong đời sống xã hội,

giá trị giúp con người điều chỉnh hành vi của mình trong cuộc sống, giá trị giúp con người định hướng và xác định mục đích cho hành động của mình, là động

cơ thúc đẩy hoạt động của con người

Trên thực tế đã có rất nhiều cách phân loại giá trị Dựa vào tiêu chí mục đích phục vụ cho nhu cầu của con người, người ta chia ra làm hai loại giá trị: Giá trị vật chất và giá trị tinh thần

Giá trị vật chất thể hiện rõ nét trong đời sống kinh tế, nó quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người Giá trị tinh thần là những phẩm chất đặc biệt về trí tuệ, tình cảm, ý chí, nó được thể hiện trên các lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, văn hóa, nghệ thuật, phong tục tập quán Những phẩm chất đó ăn sâu, bám rễ vào trong đời sống tinh thần và chúng trở thành các chuẩn mực để con người đánh giá phân biệt cái đúng, cái sai, cái xấu, cái đẹp trong đời sống hàng ngày, trong quan hệ giữa con người với con người, con người với xã hội

1.1.2 Khái niệm đạo đức

Đạo đức gồm những nguyên tắc, quy tắc và chuẩn mực xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của mình và

sự tiến bộ xã hội trong quan hệ giữa người với người

Đạo đức không phải là sự biểu hiện của một sức mạnh siêu nhiên nào đó điều chỉnh hành vi, cách ứng xử của đạo đức con người trong xã hội là do sự sắp đặt, an bài của thượng đế, trời, phật, cũng không phải là biểu hiện của năng lực thiên thiên ở con người, hoặc trong bản năng sinh vật, trong tâm lý cá nhân một cách cực đoan… Quan điểm duy vật lịch sử về đạo đức đã khẳng định rằng, với

tư cách một hình thái ý thức xã hội, đạo đức có nguồn gốc từ những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội, từ cơ sở kinh tế - xã hội Nghĩa là đạo đức nảy sinh

do nhu cầu của đời sống xã hội, là sản phẩm của lịch sử xã hội, do cơ sở kinh tế

- xã hội nảy sinh và quyết định; rằng quan hệ đạo đức là biểu hiện của quan hệ vật chất xã hội và biến đổi theo đời sống vật chất xã hội Trong quá trình phát triển của xã hội, trên cơ sở phát triển của sản xuất vật chất mà đạo đức được hoàn thiện dần dần Đạo đức phát triển từ thấp đến cao cùng với sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội thông qua đấu tranh, lọc bỏ, kế thừa để tiến bộ không ngừng Tuy là sản phẩm của kinh tế, đạo đức cũng có tác động mạnh mẽ trở lại, có khả năng tạo ra những biến động to lớn đối với đời sống kinh tế - xã hội

Nhờ có đạo đức và thông qua đạo đức, những chuẩn mực xã hội mới phát huy hết chức năng điều chỉnh hành vi, chế định hoạt động giao tiếp và hành vi ứng xử của con người nhằm đảm bảo sự thống nhất cần thiết giữa lợi ích cá nhân

và lợi ích tập thể và lợi ích cộng đồng

Có thể nói, đạo đức là nội dung cốt yếu của tính cách con người, nó có vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội Chính vì vậy, các giai cấp, các tập đoàn

xã hội bao giờ cũng sử dụng đạo đức như là một công cụ, một động lực thúc đẩy

sự phát triển của xã hội Tuy nhiên, đạo đức luôn thay đổi tùy theo sự thay đổi của tồn tại xã hội, thay đổi từ thời đại này sang thời đại khác, từ dân tộc này đến dân tộc khác Nếu không thấy quy luật này, không nhìn giá trị đạo đức truyền thống từ một quan điểm biện chứng và lịch sử thì nhất định mắc vào những sai lầm của chủ nghĩa bảo thủ; không nhận thức được sự biến đổi ấy của các giá trị đạo đức truyền thống, khư khư giữ những giá trị lỗi thời, thì nhất định sẽ lạc lõng trong xã hội mới

1.1.3 Khái niệm truyền thống

Khi nghiên cứu về “truyền thống dân tộc”, Trần Quốc Vượng viết:

“Truyền thống như là một hệ thống các tính cách, các thế ứng xử của một tập thể (một cộng đồng) được hình thành trong lịch sử, trong một môi trường tự nhiên và nhân văn nhất định, trở nên ổn định, có thể được định chế hóa bằng luật hay bằng lệ, và được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, để đảm bảo tính đồng nhất của một cộng đồng” [70, tr 28-29]

Khi bàn về văn hóa Việt Nam, Vũ Khiêu định nghĩa: "Truyền thống là những thói quen lâu đời đã được hình thành trong nếp sống, nếp suy nghĩ và hành động của một dân tộc, một gia đình, một dòng họ, một làng xã, một tập đoàn lịch sử" [25, tr 536]

Qua nhiều khái niệm truyền thống và cách tiếp cận khai thác nội hàm và ngoại diên của khái niệm truyền thống ở các góc độ khoa học khác nhau của các

nhà nghiên cứu, đều có những nhân tố hợp lý của nó; họ đều đứng trên thế giới quan khoa học và phương pháp luận biện chứng của chủ nghĩa Mác-Lênin để xem xét, tránh được những sai lầm của chủ nghĩa hư vô, chủ nghĩa bảo thủ Qua các kết quả nghiên cứu đó, chúng ta có thể rút ra được những đặc trưng cơ bản của truyền thống:

- Truyền thống có tính cộng đồng, tính ổn định và tính lưu truyền, tuy nhiên những đặc trưng đó của truyền thống có tính độc lập tương đối, khi những

cơ sở, điều kiện hình thành nền truyền thống đó thay đổi sớm muộn những nội dung của truyền thống cũng dần dần biến đổi theo cho phù hợp với điều kiện hoàn cảnh mới hoặc những truyền thống mới được hình thành, phát triển Cho nên truyền thống sẽ có tính hai mặt đối lập nhau đó là truyền thống tốt và truyền thống xấu Truyền thống tốt có tác dụng hình thành nên những phẩm chất tốt ở con người và hành động của con người góp phần thúc đẩy xã hội phát triển, và ngược lại truyền thống xấu sẽ kém hơn sự phát triển của xã hội Hai mặt này của truyền thống luôn luôn tồn tại, muân thuẫn biện chứng với nhau trong quá trình lịch sử

- Truyền thống là kết quả hoạt động vật chất và tinh thần của con người trong quá khứ biểu hiện ở tính cách, phẩm chất, tư tưởng, tình cảm, tập quán, thói quen trong tư duy, lối ứng xử, tâm lý

- Truyền thống bao giờ cũng là truyền thống của một cộng đồng người (thị tộc, bộ lạc, bộ tộc, dân tộc, dòng họ, gia đình, làng xóm ), là bản sắc của các cộng đồng người

- Truyền thống được hình thành trong lịch sử do tác động của môi trường

tự nhiên và điều kiện địa lý, do tác động của quá trình lao động sản xuất và kết cấu kinh tế xó hội, tác động thường xuyên của lịch sử, tác động của môi trường văn hóa khu vực và trên thế giới

- Truyền thống có tính kế tục từ lớp người trước sang lớp người sau, nó

ăn sâu vào tâm lý, vào phong tục tập quán, nếp nghĩ của con người

Như vậy, truyền thống là yếu tố có mặt trong đời sống của tất cả các dân tộc trên thế giới, trong nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội

Mỗi dân tộc có một truyền thống của mình, có truyền thống tốt, có truyền thống xấu Đó là những phong tục, tập quán, thói quen, những đức tính, lối ứng xử tồn tại lâu dài, được truyền từ thế hệ trước cho thế hệ sau và có tác dụng tích cực hoặc tiêu cực Truyền thống biểu hiện bản sắc của mỗi dân tộc như truyền thống tín ngưỡng tôn giáo ở Ấn Độ, truyền thống trồng lúa nước ở Việt Nam, truyền thống du canh du cư của đồng bào dân tộc thiểu số v.v Cũng có truyền thống tốt như yêu nước, hiếu học cũng có truyền thống xấu như mê tín dị đoan, học để làm quan

Từ khi xã hội phân chia giai cấp biểu hiện của truyền thống ngày càng đa dạng hơn Chẳng hạn, các nước trên thế giới đều có truyền thống yêu nước nhưng do tác động của môi trường tự nhiên, hoàn cảnh kinh tế - xó hội, lịch sử

mà truyền thống đó in dấu ấn lên các giai cấp, dân tộc ở mức độ sâu sắc khác nhau và phát triển theo những xu hướng khác nhau Ở Việt Nam, chủ nghĩa yêu nước là giá trị tinh thần cao đẹp nhất, là tư tưởng, tình cảm cao quý thiêng liêng nhất của dân tộc Việt Nam, giữ vị trí hàng đầu trong bậc thang giá trị của dân tộc, là năng lực nội sinh của cộng đồng dân tộc Việt Nam trong quá trình dựng nước và giữ nước Điều đó được đa số nhân dân thừa nhận, đây là cái chung của dân tộc Tuy nhiên, trong một cộng đồng quốc gia dân tộc, thường có nhiều thành phần dân tộc khác nhau Các thành phần dân tộc đó sống trong các vùng địa lý, văn hóa khác nhau có những nét đặc trưng riêng, nên họ mang cả truyền thống chung của dân tộc nhưng đồng thời họ cũng có truyền thống riêng Cái chung và cái riêng đó thống nhất với nhau, bổ sung cho nhau làm cho truyền thống của mỗi dân tộc ngày càng đa dạng và phong phú Mỗi cộng đồng có

nhiều cá nhân Truyền thống không tồn tại riêng biệt, mà tồn tại trong mỗi cá nhân, nó tác động, chi phối tính cách, phẩm chất, suy nghĩ, tập quán, hành động của cá nhân

Còn giai cấp phản động lạc hậu thường tiếp nhận những truyền thống xấu, lạc hậu, kìm hãm sự tiến bộ của xã hội mà Bác Hồ coi đó là "kẻ địch to" Bác viết: "Thói quen và truyền thống lạc hậu cũng là kẻ địch to, nó ngấm ngầm ngăn trở cách mạng tiến bộ Chúng ta lại không thể trấn áp nó, mà phải cải tạo

nó một cách rất cẩn thận, rất chịu khó, rất lâu dài" [39, tr 439] Vì vậy, hoạt động của cá nhân góp phần làm phong phú thêm nội dung của truyền thống hoặc làm biến đổi hay loại bỏ truyền thống

Trong quá trình dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam luôn luôn phải đương đầu với nhiều đế quốc hùng mạnh Nhiều cuộc kháng chiến diễn ra lâu dài, ác liệt trong tương quan lực lượng hết sức chênh lệch, yêu cầu phải huy động sức mạnh vật chất và tinh thần của quần chúng nhân dân Dân tộc Việt Nam hình thành sớm, quá trình phát triển dẫn đến thống nhất quốc gia lại diễn ra trong những giai đoạn lịch sử phức tạp, qua nhiều bước thăng trầm, hình thành nên nhiều truyền thống quý báu, in dấu ấn sâu sắc vào tâm tư tình cảm của mỗi người dân như truyền thống yêu nước, ý chí quật cường bất khuất, tinh thần đoàn kết, niềm tự hào dân tộc, truyền thống tôn thờ tổ tiên, truyền thống thượng

võ, mưu trí, thông minh, sáng tạo Để kế tục sự nghiệp vẻ vang của cha ông, để dân tộc Việt Nam phát triển bền vững thoát khỏi họa ngoại xâm, con người phải luôn luôn có một bản lĩnh vững vàng, phải am hiểu truyền thống lịch sử, phải không ngừng học hỏi để nâng cao trình độ văn hóa, tự hào về những giá trị truyền thống lâu đời của dân tộc mình, phát huy lên trong giai đoạn lịch sử mới Chính hoàn cảnh lịch sử chế ước, chi phối, quy định tính kế thừa, tác động đến quá trình hình thành, tồn tại và phát triển của truyền thống, nhưng truyền thống có tính độc lập tương đối nghĩa là truyền thống có quy luật vận động riêng trong

quá trình biến đổi mặc dù truyền thống ra đời do sự tác động của điều kiện tự nhiên, hoàn cảnh địa lý, kinh tế - xã hội và hoàn cảnh lịch sử Lịch sử thường diễn ra với tốc độ nhanh, trong khi đó truyền thống thường chưa kịp thời phát huy được sức mạnh của mình hoặc chưa kịp thời bổ sung được những đặc điểm mới Truyền thống thường gắn với lợi ích của những giai cấp, những nhóm người trong

xã hội nên những truyền thống tốt thường được giai cấp tiến bộ lưu giữ, phát huy, còn những truyền thống xấu bị các lực lượng phản động khuếch trương, truyền bá, cản trở sự phát triển của lịch sử

Các giá trị truyền thống sáng tạo ra những giá trị mới Đó là con đường đặc trưng cơ bản nhất để con người tồn tại và phát triển Bản chất con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, truyền thống là một trong những yếu tố cấu thành quan hệ xã hội và nó góp phần vào việc hình thành bản chất con người ở các khía cạnh sau:

- Truyền thống là nền tảng vững chắc để hình thành các giá trị mới ở con người

- Các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc là cơ sở tinh thần để ngăn chặn, hạn chế những hiện tượng tiêu cực trong đời sống xã hội, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa người và người

- Giữ sự phát triển đúng hướng, đóng vai trò điều tiết trong quan hệ giao lưu văn hóa với thế giới bên ngoài, không bị nước khác đồng hóa, giữ vững và phát huy được bản sắc văn hóa của dân tộc

- Tạo ra và tăng cường năng lực nội sinh, sức đề kháng của mỗi người, mỗi gia đình, cộng đồng dân cư, là điểm tựa và là yếu tố nội lực của cá tính sáng tạo của mỗi cá nhân

- Hạt nhân hợp lý của truyền thống dân tộc có thể thúc đẩy tiến trình hiện đại hóa Trong truyền thống văn hóa dân tộc vừa có nội dung phản ánh thời đại, cũng có nội dung phản ánh tính dân tộc và tính nhân loại, cái sau tiêu biểu cho phương hướng phát triển của dân tộc đó và toàn nhân loại Truyền thống là ngọn nguồn, là động lực, kích thích sức sống của dân tộc, hình thành nên tinh thần dân tộc, tạo nên một tình cảm lưu luyến, một lòng thành kính và sự trân trọng lịch sử dân tộc Vì vậy nó là đòn bẩy của xã hội trong quá trình hiện đại hóa

Do truyền thống có vai trò quan trọng trong việc hình thành bản chất con người, nên đa số quốc gia đều có ý thức bảo vệ, nuôi dưỡng và phát huy truyền thống của dân tộc mình trong quá trình phát triển

Muốn truyền tải truyền thống dân tộc cho con người tức là biến truyền thống thành phẩm chất của con người mới, thành nhân tố của mọi sáng tạo văn hóa, thì phải kết hợp ba yếu tố: trí tuệ, xúc cảm và hành động Truyền thống dân tộc trong mỗi con người không phải tự nhiên mà có Muốn hình thành và phát huy được truyền thống dân tộc trong mỗi con người phải bằng nhiều hình thức tuyên truyền, giáo dục, tạo ra điều kiện môi trường xã hội để con người được tắm mình trong truyền thống Truyền thống chỉ được phát huy khi con người hiểu được những giá trị truyền thống của dân tộc mình dựa trên cơ sở khoa học Muốn giáo dục truyền thống dân tộc phải giáo dục lịch sử, nguồn gốc dân tộc, truyền thống dân tộc, xây dựng niềm tự hào về dân tộc

1.1.4 Khái niệm giá trị đạo đức truyền thống

Trong quá trình hội nhập phát triển kinh tế quốc tế, các giá trị đạo đức, những tập quán và truyền thống của mỗi dân tộc, quốc gia luôn đóng một vai trò

to lớn Thông qua tập quán và truyền thống dân tộc mà rất nhiều quan niệm, quy tắc, giá trị đạo đức cũ được giữ lại, được kế thừa và phát huy trong bối cảnh xã hội mới ngay cả khi những điều kiện xã hội đã sản sinh ra chúng không còn nữa

Trong đó, truyền thống nói chung và đạo đức truyền thống nói riêng là sự phức hợp những tư tưởng, tình cảm, phong tục tập quán, thói quen, lối sống… của chính dân tộc được hình thành trong quá trình lịch sử lâu dài, đã trở nên ổn định, mang đặc trưng riêng của dân tộc và được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác

Truyền thống chính là sự nối tiếp hôm qua và hôm nay, là sợi dây nối từ quá khứ đến hiện tại và tương lai Truyền thống là một bộ phận thiết yếu trong cuộc sống của chúng ta, nó bảo tồn cuộc sống của chúng ta Truyền thống của mỗi dân tộc không phải tự nhiên mà có, cũng không phải do con người tự lựa chọn cho mình mà nó được hình thành, được quy định bởi chính những điều kiện lịch sử, kinh tế - xã hội mà dân tộc đó trải qua Tuy nhiên, do tồn tại xã hội luôn vận động và biến đổi nên những truyền thống được hình thành trên cơ sở

đó cũng không thể nhất thành bất biến, nhưng truyền thống là cái mà trong quá trình vận động, biến đổi vẫn giữ lại những yếu tố nhân lõi bên trong của nó Như vậy, không có nghĩa là giá trị truyền thống là cái bất biến vĩnh hằng Thước đo của giá trị truyền thống không nằm ở đâu khác ngoài thực tiễn, mà thực tiễn luôn luôn vận động và biến đổi, bởi vậy có những truyền thống hôm qua còn giá trị nhưng hôm nay không còn giá trị nữa hoặc có những tuyền thống bên cạnh mặt giá trị lại có cả mặt phản giá trị Bởi vì trong truyền thống không phải chỉ gồm toàn những cái tốt, cái hay mà lẫn cái xấu, điều tiêu cực, lạc hậu

Trong sự phát triển của lịch sử mỗi dân tộc cần phải giữ lại cho mình những truyền thống tốt đẹp, những giá trị đã làm nên bản sắc văn hoá, làm nên cốt cách tinh thần, bản lĩnh và nét đẹp nhân cách, trở thành động lực phát triển của dân tộc, đồng thời cũng loại bỏ những truyền thống trở nên lạc hậu, lỗi thời làm cản trở bước tiến của dân tộc Đồng thời, mỗi dân tộc phải tự tạo ra cho mình những truyền thống mới thực sự phù hợp và mang lại giá trị trong hiện tại; phải không ngừng tiếp thu những tinh hoa văn hoá của nhân loại trong quá trình giao lưu văn hoá, hội nhập quốc tế để làm giàu thêm cho truyền thống của dân tộc mình

Nhận thức một cách sâu sắc tầm quan trọng, ý nghĩa to lớn và tính bức thiết của việc giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống nói chung và giá trị đạo đức truyền thống nói riêng của dân tộc trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Đảng ta khẳng định: “Trong điều kiện kinh tế thị trường và mở rộng giao lưu quốc tế, phải đặc biệt quan tâm giữ gìn và nâng cao bản sắc văn hoá dân tộc, kế thừa và phát huy truyền thống đạo đức, tập quán tốt đẹp và lòng tự hào dân tộc Tiếp thu tinh hoa các dân tộc trên thế giới, làm giàu thêm nền văn hoá Việt Nam; đấu tranh chống mọi xâm nhập của các loại văn hoá độc hại, những khuynh hướng sùng ngoại, lai căn, mất gốc Khắc phục tâm lý sùng bái đồng tiền, bất chất đạo lý, coi thường các giá trị nhân văn” [7, tr 111] Do đó, phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN trong giai đoạn hiện nay, đòi hỏi phải xác lập trong hệ chuẩn mực đạo đức của nó, sự phát triển các giá trị đạo đức truyền thống, tiếp thu các tinh hoa đạo đức hiện đại, gắn lợi ích của cá nhân với lợi ích cộng đồng, coi cộng đồng các lợi ích cơ bản là điều kiện phát triển các giá trị đạo đức cá nhân

Suốt mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam đã phải vượt qua biết bao thử thách, hy sinh xương máu của biết bao thế hệ cha ông, đấu tranh cho sự tồn tại và phát triển của mình, con người Việt Nam và dân tộc Việt Nam đã tạo lập cho mình một loại truyền thống trên phương diện tư duy, tâm lý, lối sống, cách ứng xử… chi phối hành vi và cuộc sống của con người trong mối quan hệ giữa con người với con người, con người với cộng đồng và với thiên nhiên Đặc biệt là sự hình thành, phát triển các giá trị đạo đức truyền thống mang bản sắc Việt Nam: lòng yêu nước, lòng nhân ái, sự khoan dung, sống có tình có nghĩa, ý chí tự lực, tự cường, đoàn kết, anh dũng, kiên cường bất khuất, lao động cần cù, sáng tạo, Đây không phải là những yếu tố siêu nhiên, phi thường khác với mọi dân tộc khác, các giá trị đó đã ăn sâu vào trong máu thịt qua các thế hệ và chính nó là sức mạnh Việt Nam suốt nhiều thế kỷ Đồng thời, những giá trị này

được kết hợp hài hoà trong mối quan hệ biện chứng với nhau, tạo nên những sắc thái độc đáo, lâu bền, tạo nên sức mạnh, tinh thần của một dân tộc trường tồn trong lịch sử với những chiến công hiển hách

Những giá trị đạo đức truyền thống này vừa mang tính ổn định và lưu truyền, vừa không ngừng phát triển và biến đổi, luôn luôn có sự kế thừa, loại bỏ

và bổ sung Trong từng thời điểm nhất định, các truyền thống đạo đức đó vừa có những mặt tích cực, ưu việt phù hợp và thúc đẩy sự phát triển của xã hội, vừa cũng có mặt đã trở thành lỗi thời, tiêu cực cần xoá bỏ hay biến đổi Nhưng chính những giá trị đạo đức ấy trong con người Việt Nam là kết tinh và tiêu biểu cho sức sống, bản lĩnh, bản sắc và những phẩm chất đó, là cơ sở vững chắc trong quá trình giữ nước, đảm bảo cho xã hội ta ngày càng tiến bộ theo xu thế phát triển chung của nhân loại

Tất cả những yếu tố văn hoá đó đã có sức sống mạnh mẽ ở Việt Nam Nhưng điều đặc biệt là chúng đã được dân tộc hoá, kết hợp hài hoà và biện chứng với văn hoá bản địa, tạo nên một văn hoá mới, một giá trị truyền thống mới của Việt Nam Sự hội nhập, tiếp thu, chuyển hoá cùng nhiều loại giá trị truyền thống của các dân tộc khác chính là con đường làm phong phú đạo đức truyền thống dân tộc, làm tăng thêm tiềm năng và sức mạnh của dân tộc, của đất nước Phát triển và kết hợp một cách biện chứng các yếu tố truyền thống và hiện đại, dân tộc và quốc tế, lấy truyền thống làm nền tảng cho hiện đại, lấy hiện đại

để nâng cao truyền thống, tiếp thu chất trí tuệ của văn minh thời đại làm hiện đại hoá truyền thống

Như vậy, giá trị đạo đức là những tiêu chuẩn đạo đức truyền thống chung nhất, mang tính ổn định, được con người lựa chọn và được sự đánh giá, thẩm định nghiêm ngặt của thời gian, của cộng đồng qua những giai đoạn lịch sử nhất định Giá trị đạo đức mang bản sắc Việt Nam là: yêu nước, thương nhà, thương người, khoan dung, đoàn kết, anh dũng, kiên cường bất khuất, lao động cần cù, sáng tạo

Những giá trị đạo đức truyền thống là hành trang không thể thiếu của tất

cả mọi người, mọi thế hệ người Việt Nam, nhất là thế hệ trẻ để tiến vào tương lai, để thể hiện bản lĩnh con người Việt Nam trong xu hướng toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế, để xây dựng và phát triển đất nước giàu mạnh, tức là mỗi HSSV phải có

1.2 Nội dung cơ bản của một số giá trị đạo đức truyền thống dân tộc Việt Nam

1.2.1 Truyền thống yêu nước

Những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam được hình thành, lắng đọng và phát triển qua hàng mấy nghìn năm lao động sáng tạo, chiến đấu kiên cường của cả dân tộc Là kết quả của sự thống nhất biện chứng giữa nhân tố chủ quan và yếu tố khách quan

Việt Nam là một quốc gia nằm giữa Đông Nam Á, với địa hình chạy dài theo bờ biển và tiếp nối giữa ba vùng: miền núi, đồng bằng, bờ biển Khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm và mưa nhiều, giàu tài nguyên thiên nhiên, tạo điều kiện thuận lợi và cũng không ít khó khăn cho nghề trồng lúa nước

Về mặt lịch sử, Việt Nam là một quốc gia nhỏ hẹp lại phải trải qua rất nhiều cuộc đấu tranh chống ách đô hộ, chống kẻ thù từ bên ngoài mà thường là những kẻ thù hùng mạnh hơn ta gấp bội phần Vì lẽ đó người dân Việt Nam luôn luôn tập hợp lại thành một khối đại đoàn kết, đấu tranh chống giặc ngoại xâm và

mở mang bờ cõi

Chính trong quá trình ấy, văn hóa Việt Nam đã có dịp giao lưu với văn hóa bên ngoài, trong đó văn hóa phương Đông đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến nền văn hóa tín ngưỡng và tôn giáo của dân tộc Việt Nam Đặc biệt là tư tưởng Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo xâm nhập vào Việt Nam từ rất lâu và đã đi sâu vào đời sống tín ngưỡng người dân Việt Nam

Phật giáo truyền bá tư tưởng từ bi hỷ xả, cứu khổ cứu nạn, yêu thương chúng sinh Phật giáo cho rằng, có một thế giới vĩnh hằng, tồn tại tích cực siêu việt, đó là cõi "niết bàn", nhưng muốn đến được nơi cực lạc đó thì con người phải sống từ bi, ăn ở hiền lành, xa lánh mọi ham muốn vật chất, mọi thú vui hưởng lạc, sống không tranh giành, yêu thương nhau Đương nhiên, tư tưởng này vừa có mặt tích cực vừa có mặt tiêu cực, nhưng ít nhiều nó cũng ảnh hưởng đến những truyền thống vốn có của ta, làm sâu đậm thêm truyền thống nhân ái yêu thương con người của dân tộc Việt Nam

Đạo Nho là một hệ thống quan điểm về thế giới, về xã hội và về con người, là một học thuyết chính trị - đạo đức - xã hội (mà Khổng Tử là người khởi xướng) đã ảnh hưởng mạnh mẽ tới đời sống đạo đức của xã hội Việt Nam Những nội dung tư tưởng của Nho giáo như: Nhân; lễ; chính danh; tam cương; ngũ thường cũng dần thấm sâu vào đời sống, trở thành lối sống, cách ứng xử ở đời của người Việt Nam và được Việt hóa

Đạo giáo của Lão Tử cũng góp phần làm phong phú thêm cho truyền thống vốn có của dân tộc ta, nó góp phần làm mạnh mẽ thêm tinh thần đoàn kết thân ái, gắn bó và tinh thần chống áp bức, đô hộ khi có thời cơ

Văn hóa Việt Nam không chỉ giao lưu với văn hóa phương Đông mà còn

có sự giao lưu với văn hóa phương Tây, đặc biệt là văn hóa Pháp Tuy nhiên, khi các trào lưu văn hóa, tôn giáo đó du nhập vào Việt Nam đã được nhân dân Việt Nam kế thừa có chọn lọc để hình thành nên những nét riêng đặc trưng cho mình, nhưng cái riêng đó nó vẫn luôn ẩn chứa cái chung tạo nên sự tương đồng trong việc hình thành nên các giá trị đạo đức của các dân tộc khác trên thế giới

Cho đến nay, văn hóa Việt Nam tuy có nhiều thay đổi trên nhiều phương diện nhưng vẫn giữ được cốt cách, bản sắc văn hóa riêng của mình, hội nhập mà không hòa tan, không đánh mất mình và vẫn giữ được những giá trị đạo đức

truyền thống tốt đẹp quý báu của dân tộc Nghị quyết Hội nghị lần thứ Năm Ban

chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII) "Về xây dựng và phát triển nền văn

hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc", đã khẳng định:

“Bản sắc dân tộc của văn hóa Việt Nam bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa được vun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước

và giữ nước Đó là lòng yêu nước nồng nàn; lòng tự tôn, tự cường dân tộc; tinh thần cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - Tổ quốc; lòng nhân ái khoan dung, trọng nghĩa tình đạo lý; đức tính cần cù sáng tạo trong lao động; là đức hy sinh cao thượng tất cả vì độc lập dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân; là sự

tế nhị trong cư xử, tính giản dị trong lối sống” [10, tr 10-tr11]

Xung quanh việc xác định các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc Việt Nam, đã có rất nhiều quan điểm của các học giả, các nhà khoa học bàn về vấn đề này

Giáo sư Vũ Khiêu cho rằng: “những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam bao gồm: lòng yêu nước, truyền thống đoàn kết, lao động cần cù

và sáng tạo; trong đó yêu nước là bậc thang cao nhất trong hệ thống giá trị đạo đức của dân tộc” [25, tr 74-86]

Giáo sư Trần Văn Giàu nói về giá trị đạo đức truyền thống dân tộc ta với bảy nội dung như sau: "Yêu nước, cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạc quan, thương người, vì nghĩa" [21, tr 108]

Tuy còn có sự khác biệt nào đó trong việc sắp xếp thang giá trị đạo đức Nhưng nhìn chung, các quan điểm các ý kiến đều thống nhất cao độ ở một điểm coi chủ nghĩa yêu nước là bậc thang cao nhất trong hệ thống giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam Nó là sợi chỉ đỏ xuyên qua toàn bộ lịch sử Việt Nam từ cổ đại đến hiện đại, là tiêu điểm của các tiêu điểm, giá trị của các

giá trị, là động lực tình cảm lớn nhất của đời sống dân tộc, đồng thời là bậc thang cao nhất trong hệ thống giá trị đạo đức của dân tộc ta

Tất cả mọi dân tộc trên thế giới đều có tình cảm yêu quê hương đất nước mình Nhưng đối với dân tộc Việt Nam, tình yêu quê hương đất nước là một thứ tình cảm hết sức thiêng liêng, nó xuất phát từ ý thức cộng đồng gắn bó keo sơn Mỗi người dân Việt Nam, đều đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên hết, khi

có giặc ngoại xâm, sẵn sàng hy sinh thân mình, lúc hòa bình biết chăm lo xây dựng và bảo vệ quê hương đất nước Lòng yêu nước của dân tộc ta đã trở thành triết lý sống, triết lý nhân sinh, trở thành chủ nghĩa yêu nước GS Trần Văn Giàu có viết: "Chủ nghĩa yêu nước là sản phẩm của bản thân lịch sử Việt Nam được bắt đầu từ tình cảm tự nhiên của mỗi người đối với quê hương mình tiến lên thành lý tưởng và hệ thống tư tưởng làm chủ của nhận thức đúng sai, tốt xấu, nên chăng và chỉ đạo rất nhiều phương lược xây dựng và bảo vệ nước nhà" [21, tr 7]

Lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam ngay từ đầu đã gắn bó con người với thiên nhiên, với quê hương xứ sở của mình, chính vì vậy truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam bắt nguồn từ tình yêu đối với quê hương làng xóm, yêu cây đa, bến nước, sân đình, nơi có ông bà, cha mẹ, vợ chồng, anh chị em, con cái, bạn bè, bà con hàng xóm, nơi có mồ mả tổ tiên Nơi con người hàng ngày vất vả chiến đấu với thiên nhiên để duy trì và xây dựng cuộc sống

Lịch sử của dân tộc Việt Nam gắn liền với lịch sử chống giặc ngoại xâm

Vì vậy, yêu nước trước hết là tinh thần chiến đấu chống giặc ngoại xâm của dân tộc Cho dù ở hoàn cảnh nào, nhân dân Việt Nam vẫn luôn kiên cường bất khuất, thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm

nô lệ, già trẻ gái trai nhất tề đứng lên đánh giặc, còn cái lai quần cũng đánh

Chính vì vậy mà trải qua hơn một ngàn năm Bắc thuộc, ông cha ta vẫn bám trụ đến cùng, giữ đất, giữ làng, gắn bó với mồ mả tổ tiên, giữ vững nơi chôn rau, cắt rốn của mình Kiên quyết chống lại chính sách đô hộ của ngoại bang, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Trong bất kỳ hoàn cảnh nào tinh thần yêu nước của dân tộc Việt Nam không hề giảm sút mà nó luôn luôn được hun đúc, âm ỉ cháy trong lòng mỗi người dân nước Việt

Tinh thần yêu nước của dân tộc Việt Nam thể hiện ngay từ thuở vua Hùng dựng nên nước Văn Lang cho đến thời đại Hồ Chí Minh Với hơn 1000 năm đấu tranh giành độc lập từ 197 (TCN) đến 938 (SCN), đầu tiên là cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, cho đến cuộc khởi nghĩa của Ngô Quyền đánh quân Nam Hán với chiến thắng giòn giã, đã mở ra một thời kỳ mới cho lịch sử dân tộc Từ 938 -

1789 dân tộc ta liên tiếp đánh tan quân xâm lược Tống, Nguyên, Minh, Thanh Đến thời kỳ chiến tranh giải phóng dân tộc: từ giữa thế kỷ XIX đến năm 1975, chúng ta đã đánh thắng cả hai tên đế quốc to: Pháp, Mỹ với chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, chúng ta đã giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, giang sơn thu về một mối, nước nhà hoàn toàn độc lập

Chủ nghĩa yêu nước của dân tộc Việt Nam được hình thành, được thử thách và được khẳng định qua bao thăng trầm của lịch sử, nó đã được bổ sung và phát triển qua từng thời kỳ, nó là một trong những giá trị truyền thống cao quý

và bền vững nhất của dân tộc ta Ngày nay, truyền thống yêu nước của nhân dân Việt Nam thể hiện trong xây dựng đất nước, trước hết là chăm lo xây dựng đất nước về mọi mặt kinh tế, chính trị, văn hóa Thể hiện ở sự nhất trí, tin tưởng vào đường lối đổi mới của Đảng, vào khả năng, sức mạnh tự lực tự cường của mình trong sự nghiệp CNH – HĐH xây dựng xã hội dân chủ, công bằng, văn minh Có thể nói rằng, dưới thời đại Hồ Chí Minh, truyền thống yêu nước được phát huy lên tầm cao mới thành lý tưởng: sống, chiến đấu, lao động, học tập vì độc lập dân tộc, vì CNXH, vì hạnh phúc của nhân dân

1.2.2 Truyền thống nhân ái - yêu thương con người

Truyền thống nhân ái - yêu thương con người là một trong những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc ta, truyền thống ấy có nguồn gốc sâu xa từ trong sinh hoạt công xã nông thôn, được củng cố và phát triển qua quá trình chung lưng, đấu cật khai phá giang sơn, giữ gìn đất nước Tấm lòng nhân nghĩa, nhân ái đó chính là cơ sở cho cách xử thế ở đời của người Việt Nam, là triết lý sống của dân tộc Việt Nam Hết lòng vì nghĩa cả, giúp đỡ nhau trong hoạn nạn, khó khăn mà không hề tính toán, lên án mạnh mẽ những kẻ tàn ác, vô tâm

Từ trong sâu lắng của lịch sử, dân tộc Việt Nam luôn luôn gắn tình yêu quê hương đất nước với lòng nhân ái - yêu thương con người Do vậy, người Việt Nam luôn xả thân vì đất nước, con người yêu nước và con người yêu dân gắn bó chặt chẽ với nhau.Trong suốt trường kỳ lịch sử, dân tộc ta luôn luôn đứng trước nguy cơ bị xâm lược và bị đồng hóa, hơn ai hết, chúng ta hiểu rất rõ quyền sống của mình gắn với vận mệnh của Tổ quốc và dân tộc

Lòng nhân ái nhân nghĩa của người Việt Nam còn thể hiện ở lòng vị tha cao thượng, không cố chấp đối với những người lầm đường lạc lối, nhưng biết lập công chuộc tội, trở về với chính nghĩa Chính tư tưởng "lấy nhân nghĩa để thắng hung tàn, lấy chí nhân để thay cường bạo" trong Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi là sự thể hiện đỉnh cao của lòng nhân ái đó Người Việt Nam lấy tình yêu thương làm cách xử thế ở đời, đối với kẻ thù thậm chí còn mở đường hiếu sinh khi thua trận, Vua Quang Trung sau khi đánh bại quân Thanh còn cấp lương thảo và phương tiện cho đám tàn quân về nước

Hồ Chủ tịch là hiện thân của lòng nhân ái, nhân nghĩa Xuất phát từ lòng thương yêu con người - người lao động, yêu quê hương đất nước, Bác đã bôn ba tìm đường cứu nước, giải phóng dân tộc Cả cuộc đời mình, Bác hy sinh cho độc lập dân tộc và hạnh phúc của nhân dân Lòng nhân ái của Người đã trở thành sức

mạnh, nó đã thấm sâu vào chủ trương đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước ta, có tác dụng cảm hóa hàng vạn con người lầm đường lạc lối, theo kẻ thù chống lại nhân dân Bác xem họ như là những đứa con "lạc bầy" cần được cưu mang

Ngày nay, truyền thống đó được thể hiện trong đường lối đối ngoại của Đảng: "Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển" Lòng nhân ái của người Việt Nam cũng là lòng yêu chuộng hòa bình và tình hữu nghị giữa các dân tộc Trong quan

hệ với các nước láng giềng, nhân dân ta bao giờ cũng trọng tình hòa hiếu, cố gắng tránh xảy ra những xung đột

Trong đường lối đối nội, Đảng ta đã khơi dậy các phong trào "uống nước nhớ nguồn", "đền ơn đáp nghĩa", chăm sóc bà mẹ Việt Nam anh hùng, các gia đình thương binh liệt sĩ, giúp đỡ những người già cả neo đơn không nơi nương tựa Phát động phong trào xóa đói giảm nghèo, trợ giúp các dân tộc vùng sâu vùng xa, rút ngắn khoảng cách thành thị - nông thôn miền xuôi - miền ngược

Như vậy, truyền thống nhân nghĩa nhân ái là một trong những truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta Nó là cái gốc của đạo đức, truyền thống này chính

là nguồn gốc sâu xa nhất, bền chặt nhất của chủ nghĩa nhân đạo cộng sản, chủ nghĩa nhân đạo hiện thực chứ không phải chủ nghĩa nhân đạo chung chung trừu tượng phi hiện thực, phi lịch sử, phi giai cấp của các giáo lý tôn giáo hay theo cách hiểu của Phoiơbắc

1.2.3 Truyền thống cần cù, tiết kiệm, thông minh, sáng tạo

Truyền thống cần cù, tiết kiệm, thông minh, sáng tạo là một giá trị đạo đức có từ bao đời của dân tộc Việt Nam Nó được hình thành và phát triển trong điều kiện, hoàn cảnh tự nhiên xã hội không ít những khó khăn khắc nghiệt ngay

từ những buổi đầu dựng nước và giữ nước

Với bề dày lịch sử hàng ngàn năm, dân tộc Việt Nam đã xây dựng cho mình một hệ thống các giá trị truyền thống, trong đó có đức tính cần cù và tiết kiệm Trong điều kiện hiện nay, toàn cầu hoá, trước hết là toàn cầu hoá kinh tế,

đã và đang tác động mạnh mẽ đến các giá trị đó theo những chiều hướng khác nhau, cả tích cực lẫn tiêu cực Khi đất nước còn nghèo, hơn nữa, còn phải vượt qua muôn vàn thách thức mà quá trình toàn cầu hoá đặt ra, chúng ta cần tiếp tục phát huy đức tính cần cù và tiết kiệm, gắn cần cù với tiết kiệm Đó vừa là cách

để chúng ta khẳng định và giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, vừa là phương thức tăng cường nội lực nhằm tạo đà cho sự phát triển ổn định và bền vững của đất nước

Ngày nay, cần cù sáng tạo được biểu hiện càng rõ nét trong lao động sản xuất, trong khoa học - kỹ thuật, trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Các phong trào thi đua rộng rãi và thường xuyên trên mọi lĩnh vực: ở biên cương, nơi đồng ruộng, trong nhà máy xí nghiệp, trong nhà trường

Đặc biệt trong quá trình đổi mới đất nước, với mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh", hơn bao giờ hết truyền thống cần

cù sáng tạo càng được phát huy cao độ

1.2.4 Truyền thống đoàn kết

Truyền thống đoàn kết của dân tộc Việt Nam cũng hòa vào dòng chảy của chủ nghĩa yêu nước và trở thành biểu tượng của chủ nghĩa yêu nước Đây là nhân tố tinh thần hợp thành động lực thúc đẩy quá trình phát triển của lịch sử dân tộc

Đoàn kết là sức mạnh tổng hợp của cả cộng đồng dân tộc trong việc xây dựng và bảo vệ tổ quốc, đoàn kết là điều kiện tất yếu để bảo tồn dân tộc, nhất là khi đất nước có giặc ngoại xâm Từ cách lý giải sự ra đời của dân tộc Việt Nam

trong truyền thuyết "Trăm trứng nở trăm con" Đây chính là sự khẳng định truyền thống đoàn kết anh em giữa các dân tộc

Thấy rõ vai trò của yếu tố đoàn kết, cha ông ta luôn có ý thức chống chính sách chia rẽ của các thế lực ngoại bang và xu hướng cát cứ của các thế lực phong kiến Từ chính sách "dùng người Việt đánh người Việt" của bọn phong kiến phương Bắc đến chính sách "chia để trị" của thực dân Pháp, của đế quốc

Mỹ đều lần lượt bị thất bại trước tinh thần đoàn kết của nhân dân ta

Ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết đã trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc, một động lực mạnh mẽ trong sự nghiệp giải phóng dân tộc cũng như trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa ở nước ta

1.2.5 Truyền thống giáo dục - hiếu học

Truyền thống giáo dục - hiếu học của người Việt Nam được hình thành

từ nhiều thế hệ Là người Việt Nam ngay từ thuở ấu thơ đã được sống trong lời

ru của mẹ:

"Qua sông phải bắc cầu Kiều,

Muốn con hay chữ phải yêu lấy thầy"

Câu hát ru đó đã thể hiện truyền thống "Tôn sư trọng giáo" của người Việt Nam

Truyền thống "Tôn sư trọng đạo" là một nội dung trong học thuyết của Khổng Tử, khi vào Việt Nam đã trở thành một nội dung đạo lý của người Việt Nam Học trò Việt Nam luôn ghi nhớ: "Cơm cha, áo mẹ, nghĩa thầy", "Mồng một tết cha, mồng hai tết mẹ, mồng ba tết thầy"

"Không thầy đố mày làm nên", đó là một triết lý sống của người Việt Nam Là cây phải có gốc, là sông phải có nguồn, để trở thành một con người

đúng nghĩa phải có thầy Nhớ công ơn thầy vừa là đạo lý, vừa là nét đẹp truyền thống uống nước nhớ nguồn, tôn sư trọng đạo của người Việt Nam

Hiếu học là một truyền thống trong giáo dục của người Việt Nam từ xưa đến nay Có thể nói, ngay từ xa xưa con người đã sớm nhận thức được học hành không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ của mỗi cá nhân

Chủ tịch Hồ Chí Minh - anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới - luôn luôn quan tâm và coi trọng giáo dục Cả cuộc đời và sự nghiệp của Người cũng chỉ phấn đấu cho một mục đích tối cao là làm sao để "ai cũng

có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành" Bác đã đặt hy vọng vào lớp trẻ mai sau, Bác nói: "Non sông ta có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc ta có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc, năm châu được hay không chính

là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em" (Thư gửi học sinh cả nước, tháng 9/1945)

Cách mạng tháng Tám thành công, dân tộc ta bước sang một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên độc lập tự do Mọi công dân đều có điều kiện bình đẳng để thực hiện quyền lợi và nghĩa vụ học tập Mọi tầng lớp người Việt Nam đã hăng hái tham gia chiến đấu và học tập theo lời kêu gọi của Đảng của Bác Hồ Tháng 10-

1945, Chính phủ thành lập "Hội đồng cố vấn học chính" để nghiên cứu chương trình cải cách giáo dục Từ đó, ngành giáo dục nói chung, giáo dục đào tạo đại học, cao đẳng nói riêng, của đất nước ta ngày càng phát triển

Trong văn kiện Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII đã nhấn mạnh:

“Khâu then chốt để thực hiện chiến lược phát triển giáo dục là phải đặc biệt chăm lo đào tạo, bồi dưỡng và tiêu chuẩn hóa đội ngũ giáo viên, cũng như cán bộ quản lý giáo dục cả về chính trị, tư tưởng, đạo đức và năng lực chuyên môn, nghiệp vụ Ưu tiên xây dựng các trường sư phạm Phát huy truyền thống

"Tôn sư trọng đạo", sử dụng giáo viên đúng năng lực, đãi ngộ theo tài năng và cống hiến với tinh thần ưu đãi và tôn vinh nghề dạy học” [8, tr 13]

Trong những năm qua, chúng ta đã cơ bản xây dựng được đội ngũ giáo viên và các cán bộ quản lý giáo dục ngày càng đông đảo, phần lớn có phẩm chất đạo đức và ý thức chính trị tốt, trình độ chuyên môn nghiệp vụ ngày càng cao Đội ngũ này về cơ bản đã đáp ứng được yêu cầu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực bồi dưỡng nhân tài, góp phần vào thắng lợi của sự nghiệp cách mạng của đất nước

1.3 Yêu cầu giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh, sinh viên Việt Nam hiện nay

1.3.1 Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh, sinh viên phải chú ý tới đặc điểm tâm - sinh lý lứa tuổi

Giáo dục đạo đức là hoạt động chung tác động đến nhiều đối tượng: HSSV, cán bộ và ngay chính bản thân những nhà giáo dục HSSV Việt Nam hiện nay phần lớn có độ tuổi trung bình từ 19 tuổi đến 23 tuổi, đây là giai đoạn hai của lứa tuổi thanh niên, và là giai đoạn con người có sự trưởng thành về mặt sinh học cũng như mặt xã hội

Về mặt sinh học, giai đoạn này bộ não con người phát triển khá hoàn thiện Các nhà chuyên môn cho rằng, trọng lượng của bộ não người lúc này đã đạt tới mức tối đa trọng lượng não của người bình thường chứa khoảng 14 - 16

tỷ nơtron thần kinh So với lứa tuổi thiếu niên, lúc này nơtron thần kinh của HSSV có khả năng dẫn truyền luồng thông tin tốt hơn (nhanh hơn, chính xác hơn, sức chịu đựng cao hơn)

Về mặt xã hội, ở giai đoạn này HSSV đã biết suy nghĩ đến tương lai của mình, của dân tộc và họ đã có ý thức về trách nhiệm và nghĩa vụ công dân Họ đã

có những trăn trở trước những khó khăn của đất nước, họ đã có những hoài bão

và ước mơ làm một việc gì đó để có thể góp phần làm thay đổi vận mệnh của Tổ quốc, với ý chí "dời non lấp biển" và tinh thần xả thân vì nghĩa

HSSV hiện nay ngày càng tỏ rõ vai trò của mình trong xã hội Càng ngày chúng ta càng thấy HSSV năng động hơn, hăng hái và tích cực, táo bạo hơn trong cuộc sống Họ hăng hái tham gia vào các hoạt động xã hội và góp phần đáng kể trong đời sống xã hội cũng như trong sự phát triển của bản thân

Tuy vậy, nhìn vào mặt trái của HSSV chúng ta thấy cũng còn nhiều điều đáng quan tâm, suy nghĩ Đó là những biểu hiện của lối sống hưởng thụ, lười biếng, chuộng hình thức, coi thường những người xung quanh kể cả pháp luật, dẫn đến sa đà vào những tệ nạn xã hội, thậm chí tham gia vào những vụ giết người cướp của, mại dâm, ma túy, rượu chè, cờ bạc Tất cả những cái đó ảnh hưởng rất lớn tới quá trình hình thành và phát triển nhân cách của HSSV

Từ khi còn ngồi trên ghế trường tiểu học, trường phổ thông, HSSV đã được nhà trường, gia đình và xã hội giáo dục các chuẩn mực đạo đức truyền thống dân tộc Tuy nhiên, sự giáo dục này chỉ phù hợp với lứa tuổi học sinh, bước vào trường đại học và cao đẳng, HSSV đã có nhiều thay đổi Do đó, trong các trường đại học và cao đẳng cần có những phương pháp giáo dục những giá trị đạo đức truyền thống cho HSSV mới hơn, hấp dẫn hơn, phù hợp với tâm sinh

lý lứa tuổi của họ Làm sao khắc phục được những mặt hạn chế và khơi dậy những mặt tích cực của HSSV, giúp họ củng cố niềm tin và tự ý thức được hành

vi trách nhiệm của mình đối với xã hội với cộng đồng

Trong nhiều năm qua, công tác giáo dục đạo đức trong các trường đại học và cao đẳng chưa được quan tâm một cách đúng mức Những môn khoa học

lý luận còn bị coi nhẹ Gần đây tình trạng đó đã từng bước được khắc phục, tuy nhiên vẫn chưa đáp ứng yêu cầu tình hình hiện tại Do đó, cần có sự bổ sung tích cực vào chương trình giáo dục lý luận chính trị bộ môn khoa học này, cần tạo ra

môi trường giáo dục lành mạnh bổ ích, vì dư luận xã hội lành mạnh sẽ có tác dụng to lớn trong việc điều chỉnh hành vi của con người sao cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng Đồng thời, dư luận cũng lên án mạnh mẽ những thói hư tật xấu những hành vi tàn ác vô lương tâm và nêu các tấm gương đạo đức để HSSV học tập noi theo

Ngoài ra, có thể áp dụng các hình thức sân khấu hóa hoạt động giáo dục truyền thống, tạo ra các sân chơi lành mạnh bổ ích cho HSSV để HSSV vừa học

mà chơi, chơi mà học, để giúp cho họ hướng tới những ước mơ, hoài bão, lớn lao

1.3.2 Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cho học sinh, sinh viên Việt Nam hiện nay nhằm đáp ứng yêu cầu sự nghiệp Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Nhân loại đã bước vào thế kỷ XXI, thế kỷ của cuộc chạy đua "ai thắng ai" trên bình diện "chất xám" Tương lai của mỗi dân tộc phụ thuộc một phần rất lớn vào thế hệ trẻ, trong đó có HSSV - những trí thức tương lai, những chủ nhân mai sau của đất nước Cuộc sống luôn luôn chứng tỏ rằng, trí tuệ là nguồn tài nguyên quý giá của mỗi quốc gia, dân tộc, một phần tài nguyên đó đang nằm trong mỗi một HSSV Việc phát huy năng lực sáng tạo của HSSV, khơi dậy tiềm năng trí tuệ to lớn ở họ có ý nghĩ vô cùng to lớn đối với tương lai dân tộc

Để đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực có trình độ cao, phù hợp với cơ cấu kinh tế - xã hội của thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nâng cao năng lực cạnh tranh và hợp tác bình đẳng trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới, đòi hỏi chúng ta một mặt phải tạo mọi điều kiện để HSSV phát huy hết tài năng sẵn có của mình, mặt khác phải tăng cường có hiệu quả công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, xây dựng nhân sinh quan, phát huy những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc vì sự phồn vinh của Tổ quốc và hạnh phúc của bản thân Trong

điều kiện hiện nay, con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội Do đó, nếu tầng lớp thanh niên nói chung, HSSV nói riêng, được giáo dục tốt thì sẽ đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp CNH - HĐH đất nước

HSSV hiện nay nhìn chung có trình độ học vấn cao, hiểu biết rộng, nhiều tài năng trẻ xuất hiện trong hàng ngũ HSSV Điều kiện kinh tế - xã hội lại có nhiều thuận lợi tạo cho HSSV có nhiều cơ hội để phát triển, họ có thể nắm bắt những cái mới, tiếp thu trình độ khoa học kỹ thuật tiên tiến có khả năng hội nhập cao Đây sẽ là nguồn nhân lực có trình độ cao phục vụ đắc lực cho sự nghiệp CNH – HĐH, Trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII khẳng định:

“Đứng trước yêu cầu ngày càng cao của chất lượng nguồn lao động phục

vụ sự nghiệp CNH – HĐH đất nước, từ nhận thức đúng đắn về rèn luyện phẩm chất đạo đức, vai trò của học vấn, kiến thức chuyên môn, khả năng thực hành,

kỹ năng công tác nên đại bộ phận HSSV chủ động tích cực học tập, tham gia nghiên cứu khoa học, sáng tạo, nỗ lực rèn luyện Ngoài việc học tập những chuyên ngành chính, nhiều HSSV còn phấn đấu học thêm ngoại ngữ, tin học và các môn bổ trợ khác Đa số HSSV có lối sống lành mạnh, đạo đức trong sáng, giữ được bản sắc văn hóa dân tộc, đoàn kết, tương thân tương ái, không để kẻ xấu lợi dụng, kích động gây mất ổn định chính trị, xã hội” [6, tr 10]

Cùng với việc khuyến khích sự tiếp nhận những tác động tích cực từ bên ngoài, chúng ta phải giúp HSSV hạn chế những những ảnh hưởng tiêu cực và những hiện tượng lệch lạc trong định hướng các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc như: bệnh sùng ngoại, bài xích nội, phủ nhận những truyền thống vốn có tốt đẹp của dân tộc Từ đó dẫn đến xem thường giá trị dân tộc, xem thường lợi ích người khác, lợi ích cộng đồng Chính vì vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: "Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người"

Theo Bác, trong giáo dục phải chú ý đào tạo thế hệ trẻ thành những người vừa

"hồng" vừa "chuyên"

"Hồng" là biết sống vì mọi người, vì tương lai của gia đình và đất nước

vì lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, "chuyên" là có trình độ chuyên môn giỏi, nắm vững được những tri thức khoa học tiên tiến Có nghĩa là tài phải đi đôi với đức, vì đạo đức là nền tảng của nhân cách, chúng ta phải giáo dục cho HSSV ý thức được rằng, sau khi ra trường nếu có giữ chức vụ gì, ở cương vị nào cũng cần phải có đạo đức, nhất là trong kinh doanh, nếu không có cái tâm cái đức mà chỉ có tài không thì sẽ khó thành công, có đức mà không có tài thì không có đủ năng lực để điều hành công việc, có tài mà không có đức dẫn tới hỏng việc, có hại cho cách mạng Trong cơ chế thị trường rất cần có đạo đức, chữ tâm, chữ tín được đề cao, "làm giàu chính đáng", "cạnh tranh lành mạnh", giàu sang phải hợp với đạo lý Có như vậy giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cho HSSV mới đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp CNH - HĐH

1.3.3 Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh, sinh viên cần chống thái độ "hoài cổ", "phục cổ"

Phủ định biện chứng đòi hỏi chúng ta phải có thái độ khách quan trong

sự kế thừa Những tiền đề của cái mới được hình thành từ trong lòng cái cũ, sự

ra đời và phát triển của cái mới là quá trình lọc bỏ, kế thừa, giữ lại những nhân

tố hợp lý của cái cũ và phát triển, bổ sung hoàn thiện để tạo ra cái mới - cái tiến bộ, tích cực, ưu việt hơn - với ý nghĩa đó kế thừa trong phủ định biện chứng không có nghĩa là sự kế thừa "nguyên xi" không chọn lọc, không loại trừ những yếu tố gây trở ngại cho sự hình thành cái mới Kế thừa cái cũ nhưng phát triển cái cũ trong hoàn cảnh lịch sử mới là đòi hỏi khách quan của phủ định biện chứng Những tư tưởng phủ định sạch trơn, "hư vô chủ nghĩa" hay thái độ hoài cổ phục cổ không chú

đến tính lịch sử - cụ thể đều xa lạ với tính kế thừa của phủ định biện chứng, chỉ mang lại những mất mát, tổn thất cho cuộc sống mà thôi

Kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc đòi hỏi phải

có sự tiếp cận có chọn lọc các giá trị nhân văn mà loài người tiến bộ đang hướng tới Để HSSV phân biệt được đâu là cái mới, cái lạ, và đâu là những giá trị cần được bổ sung và phát triển, là một việc làm hết sức cần thiết, tránh thái độ hoài

cổ, phục cổ trong giáo dục những giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cho HSSV Bởi trên thực tế có rất nhiều quan niệm mang tính chất siêu hình cho rằng, tất cả những gì là giá trị truyền thống của dân tộc đã có là vĩnh hằng là bất biến, mọi giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc đã có từ trước thế nào nay vẫn

cứ để như vậy không cần bổ sung không cần phát triển trong thời đại ngày nay Trong khi cuộc sống luôn vận động và biến đổi từng ngày từng giờ, do vậy những giá trị truyền thống của dân tộc ngoài phần nhân lõi bất biến thì phần phát triển cũng cần được bổ sung cho phù hợp với nhu cầu thực tiễn Chẳng hạn, truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam ngày nay đã được bổ sung và phát triển trên một hình thức mới, phù hợp với yêu cầu hiện đại Trước kia yêu nước

là lấy độc lập dân tộc làm giới hạn cao nhất cho mình, còn ngày nay yêu nước là yêu chủ nghĩa xã hội, gắn độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội Yêu nước đối với HSSV ngày nay là phải học thật giỏi để có đủ điều kiện góp phần xây dựng đất nước Nếu ông cha ta trước đây đã rửa được nỗi nhục mất nước, thì ngày nay chúng ta phải đưa đất nước thoát khỏi đói nghèo, lạc hậu, vươn lên tiến kịp các nước tiến tiến trên thế giới và các nước trong khu vực; lấy CNH - HĐH làm nhiệm vụ trọng tâm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, nỗ lực phấn đấu thực hiện mục tiêu dân giàu nước mạnh xã hội công bằng dân chủ văn minh Yêu nước ngày nay còn phải biết "khép lại quá khứ", bắt tay giao lưu với tất cả các nước trên thế giới để tiếp thu những tinh hoa văn hóa của nhân loại, để làm phong phú thêm những truyền thống tốt đẹp của dân tộc