TIỂU LUẬN NHẬP MÔN NĂNG LỰC THÔNG TIN TRÌNH BÀY VÀ PHÂN TÍCH CHỨC NĂNG ĐIỀU KHIỂN VÀ CHỨC NĂNG LIÊN KẾT CỦA TÔN GIÁO

MỤC LỤC MỞ BÀI………………………………………………………………….3 Chương I:TÔN GIÁO VÀ CHỨC NĂNG CỦA TÔN GIÁO……………………………………………………………….……5 1.1.Tôn giáo…………………………………………………….………..5 1.2.Chức năng của tôn giáo……..……………………………………………………………….14 Chương II CHỨC NĂNG ĐIỀU CHỈNH VÀ CHỨC NĂNG LIÊN KẾT CỦA TÔN GIÁO…………………………………………….………….17 2.1.Chức năng điều chỉnh hành vi……………………………………….17 2.2.Chức năng liên kết…………………………………………………...19 KẾT LUẬN………………………………………………………………21 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………………22  MỞ BÀI 1. Lý do chọn đề tài Trong các xã hội trước đây, tôn giáo với tư cách là bộ phận tất yếu trong cấu trúc thượng tầng đã đóng vai trò quan trọng của nhân tố liên kết xã hội nghĩa là nhân tố làm ổn định những trật tự xã hội đang tồn tại, dựa trên những hệ thống giá trị và chuẩn mực chung của xã hội. Việc tìm hiểu về chức năng của tôn giáo là điều vô cùng cần thiết. Đặc biệt chức năng của tôn giáo học là điểm gắn kết giữa tôn giáo và xã hội. Chính vì thấy được tầm quan trọng trong chức năng của tôn giáo nên em quyết định lựa chọn đề tài “Trình bày và phân tích chức năng điều chỉnh và chức năng liên kết của tôn giáo”. 2. Mục đích và và nghiệm vụ nghiên cứu Mục đích: Đề tài nghiên cứu làm rõ nội dung chức năng điều chỉnh và chức năng liên kết của tôn giáo. Nhiệm vụ nghiên cứu: Trình bày sơ lược khái quát về tôn giáo và chức năng của tôn giáo. Phân tích chức năng điều chỉnh và chức năng liên kết của tôn giáo. Chức năng của tôn giáo đóng góp vai trò quan trọng trong mối liên kết giữa tôn giáo và xã hội. Tống kết về chức năng điều chỉnh và chức năng liên kết của tôn giáo. 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng: Trình bày và phân tích chức năng điều chỉnh và chức năng liên kết của tôn giáo Phạm vi nghiên cứu: Trình bày và phân tích chức năng điều chỉnh và chức năng liên kết của tôn giáo. 4. Câu hỏi nghiên cứu Chức năng điều chỉnh và chức năng liên kết của tôn giáo được biểu hiện như thế nào? Chức năng điều chỉnh và chức năng liên kết của tôn giáo có tác dụng như thế nào? Tại sao cần phải có chức năng điều chỉnh hành vi và chức năng lien kết của tôn giáo? 5. Tổng quan nghiên cứu Chức năng liên kết và chức năng điều chỉnh tôn giáo đã đóng vai trò quan trọng của nhân tố liên kết xã hội và còn tạo ra một hệ thống chuẩn mực những giá trị nhằm điều chỉnh hành vi của những người có đạo. 6. Phương pháp nghiên cứu khoa học Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu chính là: thu thập tài liệu, phân tích, tổng hợp, đánh giá,...để hoàn thiện đề tài.   CHƯƠNG I TÔN GIÁO VÀ CHỨC NĂNG CỦA TÔN GIÁO 1.1. Tôn giáo 1. 1.1.Tôn giáo là gì? Tôn giáo là gì? Tôn giáo do đâu mà có? Con người sinh ra tôn giáo hay tôn giáo sinh ra con người? Có thể xóa bỏ được tôn giáo hay không? Đó là những câu hỏi được đặt ra ngay từ thời cổ đại và cho đến tận ngày nay vẫn đang được loài người quan tâm tìm hiểu. Các nhà triết học duy tâm hoặc cho rằng tôn giáo có nguồn gốc từ những năng lực siêu nhiên như “thượng đế”, “tinh thần thế giới”...., hoặc là cho rằng tôn giáo nảy sinh do ý thức chủ quan của những con người riêng lẻ. Lịch sử của tôn giáo đã cho thấy rằng các quan điểm duy tâm nói trên luôn luôn là cơ sở triết học của các nhà thần học, là chỗ dựa để các học thuyết nhà thờ bảo vệ “chân lí” của các giáo điều tôn giáo. Ngược lại, các nhà triết học duy vật luôn đấu tranh chống lại cơ sở triết học duy tâm của tôn giáo. Theo họ, con người sinh ra tôn giáo chứ tôn giáo không sinh ra con người; tôn giáo chỉ là sản phẩm của sự phản ánh sai lầm của ý thức con người về thế giới bên ngoài; bằng sự phổ biến của tri thức đúng đắn cho nhân nhân và vạch trần sự lừa dối của tôn giáo, con người hoàn toàn có thể thoát khỏi sự lệ thuộc vào các tín điều tôn giáo. Triết học Mác ra đời đã tạo ra một bước tiến mới trong việc nghiên cứu tôn giáo. Tôn giáo được xem xét, đánh giá trên lập trường của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử . Luận điểm xuất phát của C. Mác và Ph Ănghen về tôn giáo là: Không phải tôn giáo sáng tạo ra con người mà chính “con người sáng tạo ra tôn giáo”; tôn giáo “chẳng qua chỉ là sự phản ánh hư ảo” vào đầu óc con người “những lực lượng ở bên ngoài chi phối cuộc sống hàng ngày của họ, chỉ là sự phản ánh trong đó những lực lượng ở trần thế đã mang hình thức những lực lượng siêu trần thế”. Nói cách khác tôn giáo chỉ là một hình thái đặc biệt của ý thức xã hội. Tôn giáo không có lịch sử riêng, không có nội dung riêng, mà chẳng qua chỉ là sự phản ánh tồn tại xã hội một cách hư ảo, hoang đường. Nội dung của tôn giáo có nguồn gốc là đời sống hiện thực của con người và lịch sử của tôn giáo phản ánh lịch sử của một đời sống xã hội của con người. Sự phản ánh hư ảo đối với tồn tại xã hội là nét đặc trưng của tôn giáo, giúp phân biệt sự phản ánh tôn giáo với tất cả các hình thái ý thức xã hội khác và khiến cho tôn giáo trở nên là một hình thái đặc biệt của ý thức. Chính vì mang nét đặc trưng này mà tôn giáo đã được C. Mác gọi là “thế giới quan lộn ngược”. Có thể hiểu rằng, tôn giáo là niềm tin vào các lực lượng siêu nhiên, vô hình, mang tính thiêng liêng, được chấp nhận một cách trực giác và tác động qua lại một cách hư ảo, nhằm lý giải những vấn đề trên trần thế cũng như ở thế giới bên kia. Niềm tin đó được biểu hiện rất đa dạng, tuỳ thuộc vào những thời kỳ lịch sử, hoàn cảnh địa lý văn hóa khác nhau, phụ thuộc vào nội dung từng tôn giáo, được vận hành bằng những nghi lễ, những hành vi tôn giáo khác nhau của từng cộng đồng xã hội tôn giáo khác nhau. Về bản chất, tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã hội. Về mặt hình thức biểu hiện, mỗi tôn giáo bao gồm hệ thống các quan niệm tín ngưỡng (giáo lý), các quy định về kiêng cữ, cấm kỵ (giáo luật), các hình thức về thờ cúng, lễ bái (giáo lễ) và những cơ sở vật chất để thực hiện các nghi lễ tôn giáo (giáo đường cơ sở thờ tự). 1. 1.2.Bản chất của tôn giáo Các quan điểm ngoài mác xít về tôn giáo: Tôn giáo là một hiện tượng lịch sử thuộc lĩnh vực tinh thần của đời sống xã hội. Chủ nghĩa duy tâm khách quan cho rằng tôn giáo là một sức mạnh kì bí thuộc “tinh thần” tồn tại vĩnh hằng, là cái chủ yếu đem lại sinh khí cho con người. Chủ nghĩa duy tâm chủ quan lại cho tôn giáo là thuộc tính vốn có trong ý thức của con người, tồn tại không lệ thuộc vào hiện thực khách quan. Một số nhà thần học xem tôn giáo là niềm tin vào cái thiêng liêng, huyền bí, ở đó ẩn chứa sức mạnh siêu nhiên có thể giúp con người thoát khỏi khổ đau và có được hạnh phúc. Niềm tin vào cái “tối thượng” chính là tôn giáo. Như vậy cách tiếp cận trên về tôn giáo, do hạn chế lịch sử và lợi ích giai cấp đã không cho chúng ta thấy bản chất đích thực của tôn giáo. Quan điểm mác xít về bản chất của tôn giáo: Tôn giáo về bản chất, không phải là sản phẩm của thần thánh, là cái siêu nhiên, thần bí mà là sản phẩm của xã hội. Trong khi các nhà duy tâm, thần học cho rằng tôn giáo có nguồn gốc siêu nhiên, thế giới tự nhiên, xã hội loài người cũng như toàn bộ hoạt động của mỗi cá nhân con người đều chịu sự chi phối, điều khiển của các lực lượng siêu nhiên, thần thánh thì các nhà duy vật, vô thần đã có quan điểm hoàn toàn đối lập. L.Phoiơbắc nhà triết học duy vật người Đức, trong Bản chất đạo Cơ đốc, đã khẳng định rằng, không phải thần thánh sáng tạo ra con người mà con người sáng tạo ra thần thánh theo hình mẫu của mình; rằng: “Thượng đế siêu hình không phải là cái gì khác mà là sự tập hợp, là toàn bộ những đặc tính chung nhất rút ra từ giới tự nhiên, song con người, nhờ vào sức tưởng tượng… lại đem giới tự nhiên biến thành một chủ thể hay một thực thể độc lập” Tuy nhiên, Phoiơbắc chưa chỉ ra được bản chất thực sự của tôn giáo và ở khía cạnh này, ông vẫn chưa thoát khỏi quan điểm duy tâm khi chỉ phê phán thứ tôn giáo hiện thời chứ không phê phán tôn giáo nói chung, càng chưa hề đề cập đến sự phê phán những điều kiện hiện thực đã làm nảy sinh tôn giáo. Thậm chí, ông còn cho rằng người ta vẫn rất cần một thứ tôn giáo khác thay thế, đó là “tôn giáo tình yêu” để xoá bỏ đi những áp bức, bất công trong xã hội. Kế thừa và vượt lên trên quan điểm của Phoiơbắc và các nhà duy vật trước đó, các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác Lênin đã đứng vững trên lập trường duy vật lịch sử để lý giải vấn đề bản chất của tôn giáo. Theo đó, ý thức xã hội là sự phản ánh tồn tại xã hội, do tồn tại xã hội quyết định. Mặc dù có tính độc lập tương đối nhưng mọi hiện tượng trong đời sống tinh thần, xét đến cùng, đều có nguồn gốc từ đời sống vật chất. Tôn giáo là một hiện tượng tinh thần của xã hội và vì vậy, nó là một trong những hình thái ý thức xã hội, phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định. Nhưng khác với những hình thái ý thức xã hội khác, sự phản ánh của tôn giáo đối với hiện thực là sự phản ánh đặc thù, đó là sự phản ánh “lộn ngược”, “hoang đường” thế giới khách quan. Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, “tôn giáo là những sự rút hết toàn bộ nội dung của con người và giới tự nhiên, là việc chuyển nội dung đó sang cho bóng ma. Thượng đế ở bên kia thế giới, Thượng đế này, sau đó, do lòng nhân từ, lại trả về cho con người và giới tự nhiên một chút ân huệ của mình” Với các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác, tôn giáo là sự phản ánh một cách biến dạng, sai lệch, hư ảo về giới tự nhiên và con người, về các quan hệ xã hội. Hay nói cách khác, tôn giáo là sự nhân cách hoá giới tự nhiên, là sự “đánh mất bản chất người”. Chính con người đã khoác cho thần thánh những sức mạnh siêu nhiên khác với bản chất của mình để rồi từ đó con người có chỗ dựa, được chở che, an ủi dù đó chỉ là chỗ dựa “hư ảo”. Chỉ ra bản chất sâu xa của hiện tượng đó, Ph.Ăngghen đã viết: “Con người vẫn chưa hiểu rằng họ đã nghiêng mình trước bản chất của chính mình và đã thần thánh hoá nó như một bản chất xa lạ nào đó”(3). Lột tả bản chất của tôn giáo, ông cho rằng, “tôn giáo chẳng qua chỉ là sự phản ánh hư ảo – vào đầu óc của con người – của những lực lượng ở bên ngoài chi phối cuộc sống hàng ngày của họ; chỉ là sự phản ánh trong đó những lực lượng ở trần thế mang hình thức những lực lượng siêu trần thế” Vấn đề đặt ra ở đây là, nguyên nhân nào dẫn đến sự phản ánh “hoang đường”, “hư ảo” của tôn giáo? Tại sao con người lại có nhu cầu tôn giáo và đặt niềm tin lớn lao vào tôn giáo như vậy? Đứng vững trên lập trường duy vật lịch sử, C.Mác và Ph.Ăngghen đã luận giải rằng sự xuất hiện và tồn tại của tôn giáo xuất phát từ hiện thực khách quan và nguồn gốc quan trọng nhất của tôn giáo chính là điều kiện kinh tế – xã hội. Trong lịch sử tiến hoá của mình, trước hết con người có nhu cầu cải tạo tự nhiên để tạo ra của cải vật chất đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của mình. Nhưng do trình độ và khả năng cải tạo tự nhiên còn thấp kém, con người luôn cảm thấy yếu đuối, bất lực trước các hiện tượng tự nhiên và đã gắn cho tự nhiên những sức mạnh siêu nhiên. Đó chính là cơ sở cho sự nảy sinh các hiện tượng thờ cúng. Đặc biệt, khi xã hội có sự phân chia và áp bức giai cấp thì các mối quan hệ xã hội càng phức tạp, một bộ phận người dân rơi vào tình thế cùng quẫn, bất lực trước các thế lực thống trị. Thêm vào đó, những yếu tố tự phát, ngẫu nhiên, rủi ro bất ngờ nằm ngoài ý muốn của con người gây ra cho họ sự sợ hãi, lo lắng, mất cảm giác an toàn. Đó cũng là nguyên nhân khiến người ta tìm đến và dựa vào sự che chở của tôn giáo. Cắt nghĩa về nguồn gốc kinh tế – xã hội của tôn giáo, Ph.Ăngghen viết: “Trong những thời kỳ đầu của lịch sử chính những lực lượng thiên nhiên là những cái trước tiên được phản ánh như thế, và trong quá trình phát triển hơn nữa thì ở những dân tộc khác nhau, những lực lượng thiên nhiên ấy đã được nhân cách hóa một cách hết sức nhiều vẻ và hết sức hỗn tạp... Nhưng chẳng bao lâu, bên cạnh những lực lượng thiên nhiên lại còn có cả những lực lượng xã hội tác động những lực lượng này đối lập với con người, một cách cũng xa lạ lúc đầu cũng không thể hiểu được đối với họ, và cũng thống trị họ với cái vẻ tất yếu bề ngoài giống như bản thân những lực lượng tự nhiên vậy”(5). Bàn về vấn đề này, V.I.Lênin cũng khẳng định: “Sự bất lực của giai cấp bị bóc lột trong cuộc đấu tranh chống bọn bóc lột tất nhiên đẻ ra lòng tin vào cuộc đời tốt đẹp ở thế giới bên kia, cũng giống y như sự bất lực của người dã man trong cuộc đấu tranh chống thiên nhiên đẻ ra lòng tin vào thần thánh, ma quỷ và những phép màu” Như vậy, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin, tôn giáo có nguồn gốc từ trong hiện thực và phản ánh chính hiện thực đó – một hiện thực cần có tôn giáo và có điều kiện để tôn giáo xuất hiện và tồn tại. Trong Phê phán triết học pháp quyền của Hêghen, C.Mác đã viết: “Sự nghèo nàn của tôn giáo vừa là biểu hiện của sự nghèo nàn hiện thực, vừa là sự phản kháng chống sự nghèo nàn hiện thực ấy. Tôn giáo là tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức, là trái tim của thế giới không có trái tim, cũng như nó là tinh thần của những trật tự không có tinh thần. Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân”(7). Luận điểm trên của C.Mác đã thể hiện rõ nguồn gốc, bản chất, chức năng của tôn giáo trên lập trường duy vật lịch sử. Với C.Mác, tôn giáo như là “vầng hào quang” ảo tưởng, là những vòng hoa giả đầy màu sắc và đẹp một cách hoàn mỹ, là ước mơ, là niềm hy vọng và điểm tựa tinh thần vô cùng to lớn cho những số phận bé nhỏ, bất lực trước cuộc sống hiện thực. Vì, trong cuộc sống hiện thực, khi con người bất lực trước tự nhiên, bất lực trước các hiện tượng áp bức, bất công của xã hội thì họ chỉ còn biết “thở dài” và âm thầm, nhẫn nhục chịu đựng. Cũng trong cuộc sống hiện thực ấy, họ không thể tìm thấy “một trái tim” để yêu thương, che chở nên phải tìm đến một “trái tim” trong tưởng tượng nơi tôn giáo. Trái tim đó sẽ sẵn sàng bao dung, tha thứ, chở che và tiếp thêm sức mạnh cho họ để họ có thể vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống. Với luận điểm “tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân”, C.Mác không chỉ muốn khẳng định tính chất “ru ngủ” hay độc hại của tôn giáo, mà còn nhấn mạnh đến sự tồn tại tất yếu của tôn giáo với tư cách một thứ thuốc giảm đau được dùng để xoa dịu những nỗi đau trần thế. Thực vậy, người ta dùng thuốc giảm đau khi người ta bị đau đớn và chừng nào còn đau đớn, thì chừng đó còn có nhu cầu dùng nó. Đó chính là lý do để lý giải tại sao người ta hướng tới, hy vọng và coi tôn giáo như chiếc “phao cứu sinh” cho cuộc sống của mình, cho dù đó chỉ là những hạnh phúc ảo tưởng, chỉ là “sự đền bù hư ảo”. Như vậy, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác, tôn giáo mặc dù là sự phản ánh hoang đường, hư ảo hiện thực, là một hiện tượng tiêu cực trong xã hội nhưng nó không phải không có những yếu tố tích cực. Tôn giáo chỉ là những “bông hoa giả” tô điểm cho một cuộc sống hiện thực đầy xiềng xích. Nhưng nếu không có những “bông hoa giả” ấy thì cuộc sống của con người chỉ còn lại “xiềng xích” mà thôi. Và nếu không có thứ “thuốc giảm đau” ấy thì con người sẽ phải vật vã đau đớn trong cuộc sống hiện thực với đầy rẫy những áp bức, bất công và bạo lực. Điều vĩ đại của C.Mác, quan điểm duy vật lịch sử và tính cách mạng trong học thuyết Mác về tôn giáo chính là ở chỗ đó. Trong khi các nhà duy vật vô thần chỉ biết phê phán bản thân tôn giáo thì C.Mác lại không phê phán tôn giáo mà phê phán chính cái hiện thực đã làm nảy sinh tôn giáo, tức là phê phán sự áp bức, bất công, bạo lực… trong xã hội đã đẩy con người phải tìm đến với tôn giáo và ru ngủ mình trong tôn giáo. C.Mác đã nhận thấy rất rõ quan hệ nhân – quả trong vấn đề này. Vì tôn giáo là một hiện tượng tinh thần có nguyên nhân từ trong đời sống hiện thực nên muốn xoá bỏ tôn giáo, không có cách nào khác là phải xoá bỏ cái hiện thực đã làm nó nảy sinh. Theo C.Mác, vấn đề không phải là “vứt những bông hoa giả” đi mà là xoá bỏ bản thân cái “xiềng xích” được trang điểm bởi những bông hoa giả đó để con người có thể “giơ tay hái những bông hoa thật” cho mình, tức là tìm kiếm được hạnh phúc thật sự ngay trong thế giới hiện thực. Trong tác phẩm Chống Đuy rinh, Ph.Ăngghen đã làm rõ bản chất của tôn giáo trên cơ sở xem tôn giáo như là một hình thái ý thức xã hội: “Tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là sự phản ánh hư ảo – vào trong đầu óc của con người của những lực lượng ở bên ngoài chi phối cuộc sống hàng ngày của họ, chỉ là sự phản ánh trong đó những lực lượng ở trần thế mang hình thức những lực lượng siêu thần thế”. Tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội phản ánh một cách hư ảo về thế giới bên ngoài 1. 1.3.Nguồn gốc tôn giáo Nguồn gốc kinh tế – xã hội của tôn giáo: Trong xã hội nguyên thủy, do trình độ lực lượng sản xuất thấp kém, giới tự nhiên kì bí bao quanh con người đe dọa cuộc sống của họ. Những thiên tai bất thần như mưa, bão, nắng hạn, động đất, cháy rừng, thú dữ, bệnh tật...luôn rình rập. Con người cảm thấy yếu đuối và bất lực trước thiên nhiên rộng lớn và bí ẩn, vì vậy họ đã gắn cho tự nhiên những sức mạnh, quyền lực to lớn, thần thánh hóa những sức mạnh đó. Từ đó, họ cầu xin sự che chở cứu giúp của những sức mạnh đã được thần thánh hóa đó. Khi xã hội phân chia thành giai cấp đối kháng, con người cảm thấy bất lực trước sức mạnh của thế lực giai cấp thống trị. Họ không giải thích được nguồn gốc của sự phân hóa giai cấp và áp bức, bóc lột, tội ác … tất cả họ quy về số phận và định mệnh. Từ đó, họ đã thần thành hóa một số người thành những thần tượng có khả năng chi phối suy nghĩ và hành động người khác mà sinh ra tôn giáo

Bộ giáo dục và đào tạo

TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUỐC GIA TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA TÔN GIÁO HỌC

ĐỀ TÀI

TRÌNH BÀY VÀ PHÂN TÍCH CHỨC NĂNG ĐIỀU KHIỂN VÀ

CHỨC NĂNG LIÊN KẾT CỦA TÔN GIÁO

Môn học: Nhập môn năng lực thông tin

Họ tên sinh viên: Hoàng Bích Vân

Mã số sinh viên: 20032041Giảng viên: TS Trần Thị Thanh VânThS Nguyễn Thị Kim Lân

Hà Nội, tháng 8 năm 2021

MỤC LỤC

MỞ BÀI……….3

Chương I:TÔN GIÁO VÀ CHỨC NĂNG CỦA TÔN GIÁO……….……5

1.1.Tôn giáo……….……… 5

1.2.Chức năng của tôn giáo……

……….14

Chương II CHỨC NĂNG ĐIỀU CHỈNH VÀ CHỨC NĂNG LIÊN KẾT CỦA TÔN GIÁO……….………….17

2.1.Chức năng điều chỉnh hành vi……….17

2.2.Chức năng liên kết……… 19

KẾT LUẬN………21

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………22

MỞ BÀI

1 Lý do chọn đề tài

Trong các xã hội trước đây, tôn giáo với tư cách là bộ phận tất yếutrong cấu trúc thượng tầng đã đóng vai trò quan trọng của nhân tốliên kết xã hội nghĩa là nhân tố làm ổn định những trật tự xã hộiđang tồn tại, dựa trên những hệ thống giá trị và chuẩn mực chungcủa xã hội Việc tìm hiểu về chức năng của tôn giáo là điều vô cùngcần thiết Đặc biệt chức năng của tôn giáo học là điểm gắn kết giữatôn giáo và xã hội

Chính vì thấy được tầm quan trọng trong chức năng của tôn giáonên em quyết định lựa chọn đề tài “Trình bày và phân tích chức năngđiều chỉnh và chức năng liên kết của tôn giáo”

2 Mục đích và và nghiệm vụ nghiên cứu

*Mục đích:

Đề tài nghiên cứu làm rõ nội dung chức năng điều chỉnh và chứcnăng liên kết của tôn giáo

*Nhiệm vụ nghiên cứu:

Trình bày sơ lược khái quát về tôn giáo và chức năng của tôn giáo Phân tích chức năng điều chỉnh và chức năng liên kết của tôn giáo Chức năng của tôn giáo đóng góp vai trò quan trọng trong mối liênkết giữa tôn giáo và xã hội

Tống kết về chức năng điều chỉnh và chức năng liên kết của tôngiáo

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4 Câu hỏi nghiên cứu

Chức năng điều chỉnh và chức năng liên kết của tôn giáo đượcbiểu hiện như thế nào?

Chức năng điều chỉnh và chức năng liên kết của tôn giáo có tácdụng như thế nào?

Tại sao cần phải có chức năng điều chỉnh hành vi và chức nănglien kết của tôn giáo?

5 Tổng quan nghiên cứu

Chức năng liên kết và chức năng điều chỉnh tôn giáo đã đóng vai tròquan trọng của nhân tố liên kết xã hội và còn tạo ra một hệ thốngchuẩn mực những giá trị nhằm điều chỉnh hành vi của những người

có đạo

6 Phương pháp nghiên cứu khoa học

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu chính là: thu thập tàiliệu, phân tích, tổng hợp, đánh giá, để hoàn thiện đề tài

CHƯƠNG I TÔN GIÁO VÀ CHỨC NĂNG CỦA TÔN GIÁO

1.1 Tôn giáo

1 1.1.Tôn giáo là gì?

Tôn giáo là gì? Tôn giáo do đâu mà có? Con người sinh ra tôn giáohay tôn giáo sinh ra con người? Có thể xóa bỏ được tôn giáo haykhông? Đó là những câu hỏi được đặt ra ngay từ thời cổ đại và chođến tận ngày nay vẫn đang được loài người quan tâm tìm hiểu

Các nhà triết học duy tâm hoặc cho rằng tôn giáo có nguồn gốc từnhững năng lực siêu nhiên như “thượng đế”, “tinh thần thế giới” ,hoặc là cho rằng tôn giáo nảy sinh do ý thức chủ quan của nhữngcon người riêng lẻ Lịch sử của tôn giáo đã cho thấy rằng các quanđiểm duy tâm nói trên luôn luôn là cơ sở triết học của các nhà thầnhọc, là chỗ dựa để các học thuyết nhà thờ bảo vệ “chân lí” của cácgiáo điều tôn giáo

Ngược lại, các nhà triết học duy vật luôn đấu tranh chống lại cơ sởtriết học duy tâm của tôn giáo Theo họ, con người sinh ra tôn giáochứ tôn giáo không sinh ra con người; tôn giáo chỉ là sản phẩm của

sự phản ánh sai lầm của ý thức con người về thế giới bên ngoài;bằng sự phổ biến của tri thức đúng đắn cho nhân nhân và vạch trần

sự lừa dối của tôn giáo, con người hoàn toàn có thể thoát khỏi sự lệthuộc vào các tín điều tôn giáo

Triết học Mác ra đời đã tạo ra một bước tiến mới trong việc nghiêncứu tôn giáo Tôn giáo được xem xét, đánh giá trên lập trường củachủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Luậnđiểm xuất phát của C Mác và Ph Ănghen về tôn giáo là: Không phảitôn giáo sáng tạo ra con người mà chính “con người sáng tạo ra tôngiáo”; tôn giáo “chẳng qua chỉ là sự phản ánh hư ảo” vào đầu óc con

người “những lực lượng ở bên ngoài chi phối cuộc sống hàng ngàycủa họ, chỉ là sự phản ánh trong đó những lực lượng ở trần thế đãmang hình thức những lực lượng siêu trần thế” Nói cách khác tôngiáo chỉ là một hình thái đặc biệt của ý thức xã hội Tôn giáo không

có lịch sử riêng, không có nội dung riêng, mà chẳng qua chỉ là sựphản ánh tồn tại xã hội một cách hư ảo, hoang đường Nội dung củatôn giáo có nguồn gốc là đời sống hiện thực của con người và lịch sửcủa tôn giáo phản ánh lịch sử của một đời sống xã hội của con người

Sự phản ánh hư ảo đối với tồn tại xã hội là nét đặc trưng của tôngiáo, giúp phân biệt sự phản ánh tôn giáo với tất cả các hình thái ýthức xã hội khác và khiến cho tôn giáo trở nên là một hình thái đặcbiệt của ý thức Chính vì mang nét đặc trưng này mà tôn giáo đãđược C Mác gọi là “thế giới quan lộn ngược”

Có thể hiểu rằng, tôn giáo là niềm tin vào các lực lượng siêu nhiên,

vô hình, mang tính thiêng liêng, được chấp nhận một cách trực giác

và tác động qua lại một cách hư ảo, nhằm lý giải những vấn đề trêntrần thế cũng như ở thế giới bên kia Niềm tin đó được biểu hiện rất

đa dạng, tuỳ thuộc vào những thời kỳ lịch sử, hoàn cảnh địa lý - vănhóa khác nhau, phụ thuộc vào nội dung từng tôn giáo, được vậnhành bằng những nghi lễ, những hành vi tôn giáo khác nhau củatừng cộng đồng xã hội tôn giáo khác nhau

Về bản chất, tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội phản ánh tồntại xã hội

Về mặt hình thức biểu hiện, mỗi tôn giáo bao gồm hệ thống cácquan niệm tín ngưỡng (giáo lý), các quy định về kiêng cữ, cấm kỵ(giáo luật), các hình thức về thờ cúng, lễ bái (giáo lễ) và những cơ sởvật chất để thực hiện các nghi lễ tôn giáo (giáo đường - cơ sở thờ tự)

1 1.2.Bản chất của tôn giáo

*Các quan điểm ngoài mác xít về tôn giáo:

Tôn giáo là một hiện tượng lịch sử thuộc lĩnh vực tinh thần của đờisống xã hội

Chủ nghĩa duy tâm khách quan cho rằng tôn giáo là một sức mạnh

kì bí thuộc “tinh thần” tồn tại vĩnh hằng, là cái chủ yếu đem lại sinhkhí cho con người

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan lại cho tôn giáo là thuộc tính vốn cótrong ý thức của con người, tồn tại không lệ thuộc vào hiện thựckhách quan

Một số nhà thần học xem tôn giáo là niềm tin vào cái thiêng liêng,huyền bí, ở đó ẩn chứa sức mạnh siêu nhiên có thể giúp con ngườithoát khỏi khổ đau và có được hạnh phúc Niềm tin vào cái “tốithượng” chính là tôn giáo

Như vậy cách tiếp cận trên về tôn giáo, do hạn chế lịch sử và lợi íchgiai cấp đã không cho chúng ta thấy bản chất đích thực của tôn giáo

*Quan điểm mác xít về bản chất của tôn giáo:

Tôn giáo về bản chất, không phải là sản phẩm của thần thánh, làcái siêu nhiên, thần bí mà là sản phẩm của xã hội Trong khi các nhàduy tâm, thần học cho rằng tôn giáo có nguồn gốc siêu nhiên, thếgiới tự nhiên, xã hội loài người cũng như toàn bộ hoạt động của mỗi

cá nhân con người đều chịu sự chi phối, điều khiển của các lực lượngsiêu nhiên, thần thánh thì các nhà duy vật, vô thần đã có quan điểmhoàn toàn đối lập L.Phoiơbắc - nhà triết học duy vật người Đức,trong Bản chất đạo Cơ đốc, đã khẳng định rằng, không phải thần

thánh sáng tạo ra con người mà con người sáng tạo ra thần thánhtheo hình mẫu của mình; rằng: “Thượng đế siêu hình không phải làcái gì khác mà là sự tập hợp, là toàn bộ những đặc tính chung nhấtrút ra từ giới tự nhiên, song con người, nhờ vào sức tưởng tượng… lạiđem giới tự nhiên biến thành một chủ thể hay một thực thể độc lập”

Tuy nhiên, Phoiơbắc chưa chỉ ra được bản chất thực sự của tôn giáo

và ở khía cạnh này, ông vẫn chưa thoát khỏi quan điểm duy tâm khichỉ phê phán thứ tôn giáo hiện thời chứ không phê phán tôn giáo nóichung, càng chưa hề đề cập đến sự phê phán những điều kiện hiệnthực đã làm nảy sinh tôn giáo Thậm chí, ông còn cho rằng người tavẫn rất cần một thứ tôn giáo khác thay thế, đó là “tôn giáo tình yêu”

để xoá bỏ đi những áp bức, bất công trong xã hội

Kế thừa và vượt lên trên quan điểm của Phoiơbắc và các nhà duyvật trước đó, các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác - Lênin đã đứng vữngtrên lập trường duy vật lịch sử để lý giải vấn đề bản chất của tôngiáo Theo đó, ý thức xã hội là sự phản ánh tồn tại xã hội, do tồn tại

xã hội quyết định Mặc dù có tính độc lập tương đối nhưng mọi hiệntượng trong đời sống tinh thần, xét đến cùng, đều có nguồn gốc từđời sống vật chất Tôn giáo là một hiện tượng tinh thần của xã hội và

vì vậy, nó là một trong những hình thái ý thức xã hội, phản ánh tồntại xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định Nhưng khác vớinhững hình thái ý thức xã hội khác, sự phản ánh của tôn giáo đối vớihiện thực là sự phản ánh đặc thù, đó là sự phản ánh “lộn ngược”,

“hoang đường” thế giới khách quan Theo C.Mác và Ph.Ăngghen,

“tôn giáo là những sự rút hết toàn bộ nội dung của con người và giới

tự nhiên, là việc chuyển nội dung đó sang cho bóng ma Thượng đế ởbên kia thế giới, Thượng đế này, sau đó, do lòng nhân từ, lại trả vềcho con người và giới tự nhiên một chút ân huệ của mình”

Với các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác, tôn giáo là sự phản ánhmột cách biến dạng, sai lệch, hư ảo về giới tự nhiên và con người, vềcác quan hệ xã hội Hay nói cách khác, tôn giáo là sự nhân cách hoágiới tự nhiên, là sự “đánh mất bản chất người” Chính con người đãkhoác cho thần thánh những sức mạnh siêu nhiên khác với bản chấtcủa mình để rồi từ đó con người có chỗ dựa, được chở che, an ủi - dù

đó chỉ là chỗ dựa “hư ảo” Chỉ ra bản chất sâu xa của hiện tượng đó,Ph.Ăngghen đã viết: “Con người vẫn chưa hiểu rằng họ đã nghiêngmình trước bản chất của chính mình và đã thần thánh hoá nó nhưmột bản chất xa lạ nào đó”(3) Lột tả bản chất của tôn giáo, ông chorằng, “tôn giáo chẳng qua chỉ là sự phản ánh hư ảo – vào đầu óc củacon người – của những lực lượng ở bên ngoài chi phối cuộc sống hàngngày của họ; chỉ là sự phản ánh trong đó những lực lượng ở trần thếmang hình thức những lực lượng siêu trần thế”

Vấn đề đặt ra ở đây là, nguyên nhân nào dẫn đến sự phản ánh

“hoang đường”, “hư ảo” của tôn giáo? Tại sao con người lại có nhucầu tôn giáo và đặt niềm tin lớn lao vào tôn giáo như vậy? Đứngvững trên lập trường duy vật lịch sử, C.Mác và Ph.Ăngghen đã luậngiải rằng sự xuất hiện và tồn tại của tôn giáo xuất phát từ hiện thựckhách quan và nguồn gốc quan trọng nhất của tôn giáo chính là điềukiện kinh tế – xã hội Trong lịch sử tiến hoá của mình, trước hết conngười có nhu cầu cải tạo tự nhiên để tạo ra của cải vật chất đáp ứngnhu cầu ngày càng cao của mình Nhưng do trình độ và khả năng cảitạo tự nhiên còn thấp kém, con người luôn cảm thấy yếu đuối, bấtlực trước các hiện tượng tự nhiên và đã gắn cho tự nhiên những sứcmạnh siêu nhiên Đó chính là cơ sở cho sự nảy sinh các hiện tượngthờ cúng Đặc biệt, khi xã hội có sự phân chia và áp bức giai cấp thìcác mối quan hệ xã hội càng phức tạp, một bộ phận người dân rơivào tình thế cùng quẫn, bất lực trước các thế lực thống trị Thêm vào

đó, những yếu tố tự phát, ngẫu nhiên, rủi ro bất ngờ nằm ngoài ýmuốn của con người gây ra cho họ sự sợ hãi, lo lắng, mất cảm giác

an toàn Đó cũng là nguyên nhân khiến người ta tìm đến và dựa vào

sự che chở của tôn giáo

Cắt nghĩa về nguồn gốc kinh tế – xã hội của tôn giáo, Ph.Ăngghenviết: “Trong những thời kỳ đầu của lịch sử chính những lực lượngthiên nhiên là những cái trước tiên được phản ánh như thế, và trongquá trình phát triển hơn nữa thì ở những dân tộc khác nhau, nhữnglực lượng thiên nhiên ấy đã được nhân cách hóa một cách hết sứcnhiều vẻ và hết sức hỗn tạp Nhưng chẳng bao lâu, bên cạnh nhữnglực lượng thiên nhiên lại còn có cả những lực lượng xã hội tác động -những lực lượng này đối lập với con người, một cách cũng xa lạ lúcđầu cũng không thể hiểu được đối với họ, và cũng thống trị họ với cái

vẻ tất yếu bề ngoài giống như bản thân những lực lượng tự nhiênvậy”(5) Bàn về vấn đề này, V.I.Lênin cũng khẳng định: “Sự bất lựccủa giai cấp bị bóc lột trong cuộc đấu tranh chống bọn bóc lột tấtnhiên đẻ ra lòng tin vào cuộc đời tốt đẹp ở thế giới bên kia, cũnggiống y như sự bất lực của người dã man trong cuộc đấu tranh chốngthiên nhiên đẻ ra lòng tin vào thần thánh, ma quỷ và những phépmàu”

Như vậy, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tôn giáo cónguồn gốc từ trong hiện thực và phản ánh chính hiện thực đó – mộthiện thực cần có tôn giáo và có điều kiện để tôn giáo xuất hiện vàtồn tại Trong Phê phán triết học pháp quyền của Hêghen, C.Mác đãviết: “Sự nghèo nàn của tôn giáo vừa là biểu hiện của sự nghèo nànhiện thực, vừa là sự phản kháng chống sự nghèo nàn hiện thực ấy.Tôn giáo là tiếng thở dài của chúng sinh bị áp bức, là trái tim của thếgiới không có trái tim, cũng như nó là tinh thần của những trật tựkhông có tinh thần Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân”(7) Luậnđiểm trên của C.Mác đã thể hiện rõ nguồn gốc, bản chất, chức năngcủa tôn giáo trên lập trường duy vật lịch sử Với C.Mác, tôn giáo như

là “vầng hào quang” ảo tưởng, là những vòng hoa giả đầy màu sắc

và đẹp một cách hoàn mỹ, là ước mơ, là niềm hy vọng và điểm tựatinh thần vô cùng to lớn cho những số phận bé nhỏ, bất lực trướccuộc sống hiện thực Vì, trong cuộc sống hiện thực, khi con người bấtlực trước tự nhiên, bất lực trước các hiện tượng áp bức, bất công của

xã hội thì họ chỉ còn biết “thở dài” và âm thầm, nhẫn nhục chịuđựng Cũng trong cuộc sống hiện thực ấy, họ không thể tìm thấy

“một trái tim” để yêu thương, che chở nên phải tìm đến một “tráitim” trong tưởng tượng nơi tôn giáo Trái tim đó sẽ sẵn sàng baodung, tha thứ, chở che và tiếp thêm sức mạnh cho họ để họ có thểvượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống

Với luận điểm “tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân”, C.Máckhông chỉ muốn khẳng định tính chất “ru ngủ” hay độc hại của tôngiáo, mà còn nhấn mạnh đến sự tồn tại tất yếu của tôn giáo với tưcách một thứ thuốc giảm đau được dùng để xoa dịu những nỗi đautrần thế Thực vậy, người ta dùng thuốc giảm đau khi người ta bị đauđớn và chừng nào còn đau đớn, thì chừng đó còn có nhu cầu dùng

nó Đó chính là lý do để lý giải tại sao người ta hướng tới, hy vọng vàcoi tôn giáo như chiếc “phao cứu sinh” cho cuộc sống của mình, cho

dù đó chỉ là những hạnh phúc ảo tưởng, chỉ là “sự đền bù hư ảo”

Như vậy, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác, tôn giáo mặc dù là sựphản ánh hoang đường, hư ảo hiện thực, là một hiện tượng tiêu cựctrong xã hội nhưng nó không phải không có những yếu tố tích cực.Tôn giáo chỉ là những “bông hoa giả” tô điểm cho một cuộc sốnghiện thực đầy xiềng xích Nhưng nếu không có những “bông hoa giả”

ấy thì cuộc sống của con người chỉ còn lại “xiềng xích” mà thôi Vànếu không có thứ “thuốc giảm đau” ấy thì con người sẽ phải vật vãđau đớn trong cuộc sống hiện thực với đầy rẫy những áp bức, bấtcông và bạo lực

Điều vĩ đại của C.Mác, quan điểm duy vật lịch sử và tính cáchmạng trong học thuyết Mác về tôn giáo chính là ở chỗ đó Trong khicác nhà duy vật vô thần chỉ biết phê phán bản thân tôn giáo thìC.Mác lại không phê phán tôn giáo mà phê phán chính cái hiện thực

đã làm nảy sinh tôn giáo, tức là phê phán sự áp bức, bất công, bạolực… trong xã hội đã đẩy con người phải tìm đến với tôn giáo và rungủ mình trong tôn giáo C.Mác đã nhận thấy rất rõ quan hệ nhân –quả trong vấn đề này Vì tôn giáo là một hiện tượng tinh thần cónguyên nhân từ trong đời sống hiện thực nên muốn xoá bỏ tôn giáo,không có cách nào khác là phải xoá bỏ cái hiện thực đã làm nó nảysinh Theo C.Mác, vấn đề không phải là “vứt những bông hoa giả” đi

mà là xoá bỏ bản thân cái “xiềng xích” được trang điểm bởi nhữngbông hoa giả đó để con người có thể “giơ tay hái những bông hoathật” cho mình, tức là tìm kiếm được hạnh phúc thật sự ngay trongthế giới hiện thực

Trong tác phẩm Chống Đuy rinh, Ph.Ăngghen đã làm rõ bản chấtcủa tôn giáo trên cơ sở xem tôn giáo như là một hình thái ý thức xãhội: “Tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là sự phản ánh hư ảo – vàotrong đầu óc của con người - của những lực lượng ở bên ngoài chiphối cuộc sống hàng ngày của họ, chỉ là sự phản ánh trong đó nhữnglực lượng ở trần thế mang hình thức những lực lượng siêu thần thế”

Tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội phản ánh một cách hư ảo vềthế giới bên ngoài

1 1.3.Nguồn gốc tôn giáo

*Nguồn gốc kinh tế – xã hội của tôn giáo:

Trong xã hội nguyên thủy, do trình độ lực lượng sản xuất thấp kém,giới tự nhiên kì bí bao quanh con người đe dọa cuộc sống của họ

Những thiên tai bất thần như mưa, bão, nắng hạn, động đất, cháyrừng, thú dữ, bệnh tật luôn rình rập Con người cảm thấy yếu đuối

và bất lực trước thiên nhiên rộng lớn và bí ẩn, vì vậy họ đã gắn cho

tự nhiên những sức mạnh, quyền lực to lớn, thần thánh hóa nhữngsức mạnh đó Từ đó, họ cầu xin sự che chở cứu giúp của những sứcmạnh đã được thần thánh hóa đó

Khi xã hội phân chia thành giai cấp đối kháng, con người cảm thấybất lực trước sức mạnh của thế lực giai cấp thống trị Họ không giảithích được nguồn gốc của sự phân hóa giai cấp và áp bức, bóc lột, tội

ác … tất cả họ quy về số phận và định mệnh Từ đó, họ đã thầnthành hóa một số người thành những thần tượng có khả năng chiphối suy nghĩ và hành động người khác mà sinh ra tôn giáo Như vậy,

sự yếu kém về trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, sự bầncùng về kinh tế, áp bức, bóc lột về chính trị, bất lực trước những bấtcông của xã hội là nguồn gốc sâu xa của tôn giáo

*Nguồn gốc nhận thức của tôn giáo:

Nhận thức là quá trình phản ánh hiện thực khách quan bởi conngười, là quá trình tạo thành tri thức trong bộ óc con người về hiệnthực khách quan Nhờ có nhận thức, con người mới có ý thức về thếgiới Ở những giai đoạn lịch sử nhất định, nhận thức của con người về

tự nhiên, xã hội và bản thân mình còn có giới hạn Mặt khác, trong tựnhiên và xã hội có nhiều điều khoa học chưa khám phá và giải thíchđược nên con người lại tìm đến tôn giáo Sự nhận thức của con ngườikhi xa rời hiện thực, thiếu khách quan dễ rơi vào ảo tưởng, thầnthành hóa đối tượng

*Nguồn gốc tâm lý của tôn giáo: