CÁC QUAN NIỆM về sự PHÁT TRIỂN tâm lí TRẺ EM THỂ HIỆN TRONG CA DAO, tục NGỮ VIỆT NAM

Quan điểm của thuyết tiền định siêu nhiên về sự phát triển tâm lí của trẻ và một số câu ca dao, tục ngữ thể hiện quan điểm của nhân dân ta trong vấn đề này...6 1.2.Quan niệm của thuyết

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

3 Mục đích và ý nghĩa nghiên cứu 2

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

5 Phương pháp nghiên cứu 2

B NỘI DUNG 3

I Một số khái niệm cơ bản về tâm lí học 3

1 Khái niệm tâm lý 3

2 Tâm lý học 3

3 Khái niệm trẻ em 4

II Một số quan niệm sai lầm về sự hình thành và phát triển tâm lí ở con người 4

1 Quan niệm của Thuyết tiền định về sự phát triển tâm lí ở người 5

1.1 Quan điểm của thuyết tiền định siêu nhiên về sự phát triển tâm lí của trẻ và một số câu ca dao, tục ngữ thể hiện quan điểm của nhân dân ta trong vấn đề này 6

1.2.Quan niệm của thuyết tiền định sinh học về sự phat triển tâm lí của trẻ và một số câu ca dao, tục ngữ thể hiện quan điểm của nhân dân ta xoay quanh vấn đề này 7

2 Quan niệm của thuyết duy cảm về sự phat triển tâm lí của trẻ và một số câu ca dao tục ngữ phản ánh quan niện của nhân dân ta về vấn đề này 10

3. Quan điểm của thuyết hội tụ hai yếu tố về vấn đề phát

triển tâm lí của trẻ và một số câu ca dao thể hiên quan

niệm của nhân dân ta trong vấn đề này 14III Quan điểm duy vật biện chứng về sự phát triển của

trẻ em và một số câu ca dao tục ngữ thể hiện đồng quan

niện với vấn đề này 15

1 Quan điểm duy vật biện chứng về sự phát triển của trẻ

em 15

2 Một số câu ca dao tục ngữ thể hiện quan điểm duy vật

biện chứng về sự phát triển của trẻ em

C KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO

CÁC QUAN NIỆM VỀ SỰ PHÁT TRIỂN TÂM LÍ TRẺ EM THỂ

HIỆN TRONG CA DAO, TỤC NGỮ VIỆT NAM

  

“Các bạn hãy nghiên cứu những quy luật của các hiện tượng tâm lý

mà các bạn muốn điều khiển và các bạn hành động căn cứ trên những quy luật này và những hoàn cảnh mà bạn muốn vận dụng vào đó.”

K.Đ Usinxki.

A MỞ ĐẦU

Trong cuộc sống hàng ngày, nhiều người vẫn thường sử dụng từ tâm lí

để nói về lòng người như: “Anh A rất tâm lí” hay “Chị B là người rất cởi

mở, tính tình vui vẻ”… với ý nghĩa anh A và chị B là những người hiểu vềlòng người, về tâm tư, nguyện vọng, tính tình…của con người Đó là cáchhiểu về tâm lí một cách thông thường nhất Đời sống tâm lí con người luônbao hàm nhiều hiện tượng phức tạp từ cảm giác, tri giác, trí nhớ, tư duytưởng tượng đến tình cảm, ý chí, tính khí, lý tưởng, năng lực, niềm tin

Trong tiếng việt, thuật ngữ “tâm lý”, “tâm hồn” đã có từ lâu Trong

Từ điển tiếng Việt (1988) đã định nghĩa một cách tổng quát về tâm lí như

sau: tâm lí là ý nghĩ, tình cảm… làm thành thế giới nội tâm bên trong của con người.

Như vậy ta có thể nói Tâm lí học là khoa học về các hiện tượng tâm lí,

nhưng trước khi tâm lí học ra đời với tư cách là một khoa học độc lập, thìnhững tư tưởng tâm lí học đã có từ xa xưa gắn liền với lịch sử loài người.Điều đó được thể hiện rõ nhất trong các câu tục ngữ và ca dao của ông cha ta

ngày xưa Nó một phần nào thể hiện được các quan niệm của ông cha ta về

sự hình thành và phát triển tâm lí của con người Vậy giữa quan niệm củaông cha ta và quan niệm của các nhà tâm lí học có quan hệ như thế nào vớinhau? Nó giống nhau và khác nhau như thế nào? và nó có quan hệ gì vớinhau hay không?

Để trả lời cho những câu hỏi ở trên trong đề tài của tôi ngoài việc đềcập đến các quan niệm của các nhà tâm lí học, tôi cũng xin liên hệ với nhữngcâu ca dao, tục ngữ để làm rõ các câu hỏi trên Đồng thời tôi cũng xin chỉ racác điểm tương đồng giữa quan điểm của các nhà tâm lí học với quan niệmcủa ông cha ta ngày xưa Hi vọng một phần nào đó để các bạn có thể hiểuhơn về sự đúng sai của các quan niệm đối với vấn đề hình thành và pháttriển tâm lí của con người

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

- Đối tượng nghiên cứu: ca dao, dân ca Việt Nam

- Phạm vi nghiên cứu: quan niệm về sự phát triển tâm lý trẻ em

3 Mục đích, ý nghĩa của đề tài.

Giúp bản thân hiểu sâu sắc những quan niệm về tâm lý trong đời sốngdân dã, thấy cái hay cái đẹp, cái đúng, cái sai trong các câu ca dao, dân ca

Đề tài còn là nguồn tài liệu tham khảo bổ ích cho các sinh viên trong

quá trình học tập môn Tâm lý học đại cương.

4 Nhiệm vụ nghiên cứu.

Chỉ ra mối liên hệ giữa các câu ca dao, dân ca với các học thuyết củatâm lý học Chỉ rõ cái đúng, cái sai của các quan niệm về tâm lý trong cáccâu ca dao, dân ca

5 Phương pháp nghiên cứu.

Đề tài vận dụng hệ phương pháp: phân tích, so sánh…

B NỘI DUNG

Thế giới tâm lý của con ngưới vô cùng kì diệu và phong phú được loàingười quan tâm và nghiên cứu cùng với sự hình thành và phát triển nhânloại Từ những hiện tượng đầu tiên sơ khai về hiện tượng tâm lí, tâm lí học

đã hình thành, phát triển không ngừng và ngày càng giữ một vai trò quantrọng trong nhóm các khoa học về con người Đây là một khoa học có ýnghĩa to lớn trong việc phát huy nhân tố con người trong mọi lĩnh vực đờisống xã hội Cũng từ khi tâm lí học phát triển mạnh mẽ với tư cách là mộtkhoa học độc lập thì đồng thời cũng nảy sinh nhiều vấn đề đòi hỏi sự nghiêncứu tâm lý có tính chất riêng biệt, khiến cho các ngành tâm lý học ứng dụngcũng được phát sinh

1 Khái niệm tâm lý.

Trong Tiếng Việt thuật ngữ “Tâm lí”, “tâm hồn” đã có từ lâu Từ điểnTiếng Việt (1988) định nghĩa một cách tổng quát: “tâm lí là ý nghĩ tìnhcảm… làm thành đời sống nội tâm, thế giới bên trong của con người”

Tâm lí bao gồm tất cả những hiện tượng tinh thần xẩy ra trong đầu óc

con người, gắn liền và điều hành mọi hành động, hoạt động của con người.Các hiện tượng tâm lí đóng vai trò quan trọng đặc biệt trong đời sống củacon người, trong quan hệ giữa con người với con người trong xã hội loàingười

2 Tâm lý học.

Tâm lý học là một ngành khoa học, chuyên nghiên cứu về bản chất,

quy luật nảy sinh hình thành, tồn tại và phát triển của các hiện tượng tâm lýngười (rộng ra thì cả động vật )

Tâm lý học như là một khoa học thực sự phát triển khi WilhelmWundt tạo ra một phòng thí nghiệm tâm lý học ở Leipzig, Đức Wundt đãquan tâm đến việc học một trường tư tưởng được gọi là structuralism đó baogồm việc mô tả các cơ cấu tạo nên cái tâm Đây là trường tư tưởng phụthuộc chủ yếu vào phân tích các cảm giác và cảm giác thông qua một quátrình mẫn Theo Wundt, nếu người được đào tạo đúng cách, họ sẽ có thểvạch ra các quá trình tâm thần xảy ra khi họ cảm nhận, suy nghĩ hoặc ý thức

sự vật

3 Khái niệm trẻ em.

Hiệp ước về Quyền Trẻ em của Liên hiệp quốc định nghĩa một đứa trẻ

là “mọi con người dưới tuổi 18 trừ khi theo luật có thể áp dụng cho trẻ em,tuổi trưởng thành được quy định sớm hơn” Về mặt sinh học, một đứa trẻ làbất kỳ ai trong giai đoạn phát triển của tuổi thơ ấu, giữa sơ sinh và trưởngthành

II Một số quan niệm sai lầm về sự hình thành và phát triển tâm lí ở con người.

Quan niệm duy tâm coi sự phát triển tâm lí chỉ là sự tăng lên hoặc

giảm đi về số lượng của các hiện tượng đang được phát triển, mà không có

sự chuyển biến về chất lượng Ví dụ: họ coi sự phát triển tâm lý ở trẻ em là

sự tăng số lượng từ của trẻ, tăng tốc độ hình thành kĩ xảo, tăng thời gian tậptrung chú ý hay khối lượng tri thức được giữ lại trong trí nhớ…Sự tăng về sốlượng của các hiên tượng tâm lý có ý nghĩa nhất định trong sự phát triển củatrẻ nhưng không thể giới hạn toàn bộ sự phát triển tâm lý của trẻ em vàonhững chỉ số ấy

Từ đó những người theo quan niệm này nhìn nhận không kém sai lầm

về nguồi gốc của sự phát triển tâm lý Quan niệm này xem sự phát triển củamỗi một hiện tượng như là một quá trình diễn ra một cách tự phát Sự phát

triển diễn ra dưới ảnh hưởng của một sức mạnh nào đó mà người ta khôngthể điều khiển được Không thể nghiên cứu được, không thể nhận thức được.

Các quan niệm sai lầm này được biểu hiện rõ ràng ở thuyết tiền định,thuyết duy cảm, thuyết hội tụ hai yếu tố…

1 Quan niệm của Thuyết tiền định về sự phát triển tâm lí ở người.

Ngay từ thời xa xưa cha ông ta đã có câu nói rằng : Cha mẹ sinh con trời sinh tính hay là câu sinh con há dễ sinh lòng Nhiều người đã cho rằng

việc phát triển tính cách của trẻ là hiện tượng bẩm sinh Do một thế lực siêunhiên nào đó ban tặng Tất cả qúa trình lao động học hỏi đều không liênquan đến sự hình thành và phát triển nhân cách Đó giống như là một bảnnăng của con người không gì có thể thay đổi được Ta có thể thấy rằng tínhcách của con người luôn có hai tính cách là : thiên tính (Tính cách tự nhiên –bẩn sinh) và Nhân tính (tính cách được hình thành trong quá trình hoạt độngcủa mỗi người) Thiên tính là những tính cách được hình thành do ảnhhưởng bởi các yếu tố sinh học được hình thành ngay từ trong bụng mẹ Cóngười có tính cách nóng nẩy, có người trầm(hiền)… Nhưng tất cả tính cáchnày đều sẽ bị thay đổi Những người trầm tính nhưng do môi trường giáodục hoạc tác động xấu của xã hội, có thể làm họ trở nên nóng nẩy là do phảnứng mang tính đối kháng tự nhiên, hay là những người sinh ra có thiên tínhnóng nẩy nhưng nếu được giáo dục tốt có thể tự biết kiềm chế để giảm đi sự

nóng nẩy vốn có Vì vậy, trong câu nói cha mẹ sinh con trời sinh tính là

chưa chính xác Ta chỉ có thể nói tính cách bẩn sinh chỉ là tính cách ban đầu.Qua quá trình hoạt động và do tác động của môi trường nó hoàn toàn có thể

bị thay đổi

Ngoài ra những người theo thuyết tiền định cũng coi sự phát triển tâm

lí là do các tiềm năng sinh vật gây ra và con người có tiềm năng đó ngay từkhi ra đời Mọi đặc điểm tâm lý chung và có tính chất cá thể đều là tiền định,

đều có sẵn trong cấu trúc sinh vật và sự phát triển chỉ là quá trình trưởngthành, chín muồi của những thuộc tính đã có sẵn ngay từ đầu và được quyếtđịnh trước bằng con đường di truyền này.

Có hai hình thức quan niệm trong thuyết tiền định dó là : thuyết tiềnđịnh siêu nhiên và thuyết tiền định sinh học

1.1 Quan điểm của thuyết tiền định siêu nhiên về sự phát triển tâm lí của trẻ và một số câu ca dao, tục ngữ thể hiện quan điểm của nhân dân ta trong vấn đề này.

Coi sự phát triển tâm lí trẻ được quyết định bởi lực lượng siêu nhiên

nào đó Trước sức mạnh siêu nhiên đó con người là một thực thể thụ động,bất lực, không có sự nỗ lực của bản thân Quan niện này cũng được thể hiệntrong tục ngữ và ca dao Việt Nam Tất cả mọi việc họ đều đổ lỗi cho một lựclượng siêu nhiên nào đó và dựa vào đó để giải thích các hiên tượng tâm lí

của con người như câu Ngẫm sao muôn sự tại trời hay Sinh con há dễ sinh lòng.

Dựa vào đặc điểm của quan niệm trên Ta có thể nêu được hang loạtcác câu ca dao tương tự Nó cũng thể hiện các quan niêm gần giống vớithuyết tiền định siêu nhiên

Có thể nói các nhà tâm lí học và ông cha ta có những nhận xét nhưvậy là hoàn toàn sai lầm Đó chỉ là thời kì khoa học chưa phát triển và họchưa có cách giải thích các hiện tượng tâm lí bằng các chứng minh khoa học

và khi đó họ đã nghĩ ra một lực lượng siêu nhiên nào đó có những năng lựcsiêu phàm tạo ra và làm ra tất cả Và đó là cách để mọi người giải thích chonhưng điều mà họ chưa biết Do cho rằng sự phát triển tâm lí của trẻ là tư

nhiên, la tất yếu nên mới có những câu tục ngữ như: Cha mẹ sinh con trời sinh tính Họ cho rằng sự hình thành nhân cách, phẩm chất, tâm lí của trẻ là

do một lực lượng siêu nhiên mà mọi người gọi là “trời” điều khiển Chính

những quan niệm như vậy làm cho con người có tính phó mặc Họ cho rằngkhông gì có thể thay đổi được bản tính của con người vì nó mang tính chất

bẩn sinh giống như câu tục ngữ của cha ông ta đã nói rằng Giang sơn khó đổi, bản tính khó rời Nhưng thực tế thì hoàn toàn ngược lại với sự cố gắng

của con người người ta có thể làm thay đổi được cả thể giới Mỗi ngàychúng ta đều phải học hỏi chau dồi thêm kiếm thức, để rút ra nhũng kinhnghiệm cho bản thân và ngày càng hoàn thiện nhân cách của mình hơn nữa

Đó là điều mà ai ai cũng phải làm Vì thế người ta mới nói nhân cách đượchoàn thiện trong suốt quá trình sống của con người

1.2 Quan niệm của thuyết tiền định sinh học về sự phat triển tâm lí của trẻ và một số câu ca dao, tục ngữ thể hiện quan điểm của nhân dân ta xoay quanh vấn đề này.

Thuyết tiền định sinh học lại cho rằng mỗi một con người sinh ra đềumang sẵn một tiềm năng phát triển do các thế hệ trước truyền lại Sự pháttriển tâm lí là sự bộc nộ các tiềm năng này Cũng có nghĩa là nhân cách,phẩm chất của con người được quyết định bởi sự di truyền sinh học Cha mẹ

như thế nào thí con cái sẽ như thế đó Như câu tục ngữ cha nào con nấy ;nòi nào giống ấy Chính vì vậy mà trong xã hội ngày xưa thường xuất hiện các quan niệm mang tính chất quan niêu như lấy vợ xem tông, lấy chồng xem giống , rồi có những câu thì lại nói rằng con nhà tông không giống lông thì cũng giống cánh; Họ nhà khoai không ngứa cũng lăn tăn.

Cũng có những người theo thuyết tiền định thường thể hiện dưới hìnhthức mềm dịu hơn, ở chỗ đề cập đến ý nghĩa của yếu tố môi trường Nhưngtheo họ môi trường chỉ là ”yếu tố điều chỉnh”, “yếu tố thể hiện” một nhân tốbất biến nào đó ở trẻ Nhà tâm lý học Mỹ E Toocđai cho rằng :”tự nhiên bancho mỗi người một vốn nhất định, giáo dục cần phải làm bộc lộ vốn đó làvốn gì và phải sử dụng nó bằng phương tiện tôt nhất” Và “vốn tự nhiên ” đó

đặt ra giới hạn cho sự phát triển, cho nên một bộ phận học sinh tỏ ra khôngđạt được kết quả nào đó ”dù giảng dạy tốt” số khác lại tỏ ra có thành tích dù

“giảng dạy không tốt” Như vậy vai trò của giáo dục đã bị hạ thấp Giáo dụcchỉ là nhân tố bên ngoài có khả năng tăng nhanh hoặc kìm hãm quá trình bộc

lộ những phẩm chất tự nhiên, bị chế ức bởi tính di truyền

Như vậy cả quan niệm thuyết tiền định và quan niệm của ông cha tađều cho rằng sự phát triển tâm lí của trẻ được quyết định sẵn ngay từ khi đứatrẻ mới sinh ra Tính cách của cha mẹ như thế nào sẽ quyết định tính cách

của con cái mình như thế Như câu ca dao : Cha anh hùng con hảo hán Có

nghĩa là bỏ qua yếu tố giáo dục và yếu tố môi trường nhưng trên thực tế đãchứng minh rằng vào những năn 1920 tại Ấn Độ một mục sư tên là Singh đãphát hiện ra 2 trẻ em trong một lần đến một làng hẻo lánh giảng đạo Đó làhai bé gái , đứa lớn tầm tám tuổi và đứa nhỏ tầm một tuổi rưỡi Chúng đượcmục sư đưa về nuôi ở cô nhi viện Mặc dù được nuôi nấng và chăm sóc rấtnhiệt tình nhưng chúng vẫn không thể bỏ được tính sói Chúng gần như đingủ suốt ngày và đi tìm thức ăn lúc chang vạng tối Chúng làm mọi ngườirất kinh ngạc khi chạy bằng cả bốn chi, thỉnh thoảng lại hú lên những tiếngsói và lẩn tránh ánh sáng mặt trời Đôi mắt chúng nhìn trong bóng tối có vẻtinh nhanh hơn mắt thường Chúng uống nứơc bằng lưỡi và có ý thích ăn thịtsống – kể cả thịt đã thối rữa hơn là rau quả và thức ăn làm từ ngũ cốc chúngtránh làm bạn với người nhưng lại thích chơi với lũ chó trong cô nhi viện.Sau một thời gian đứa lớn chết vì bệnh lị còn đứa nhỏ 10 năm sau cũng quađời Trong suốt 10 năm chăm sóc nuôi dạy, đứa trẻ tập được nhiều tínhngười nhưng thỉnh thoảng nó vẫn muốn chốn chạy vào rừng Không chỉ cóchuyện về hai bé gái người sói ở Ấn Độ mà trên thế giới cũng còn nhiềutrường hợp tương tự như vậy

Qua câu chuyện về 2 cô bé gái người sói ta thấy rằng môi trường vàgiáo dục cũng là những nhân tố vô cùng quan trọng trong việc phát triển tâm

lí của con người những nhân tố đó không thể coi nhẹ bất kì nhân tố nàođược Ta chỉ có thể nói rằng nhân tố di truyền co vai trò tiền đề để phát triểntâm lí trẻ, thì nhân tố môi trường như là điều kiện để phát triển tâm lí trẻ,nhân tố giáo dục là nhân tố chủ đạo trong việc hình thành và phát triển tâm lí

ở trẻ Và nhân tố quyết định chính là hoạt động của bản thân mỗi người

Cũng như một thực tế khác ta thấy rằng : Nếu như 2 anh em song sinhtức là có nguồn gen di truyền giống nhau nhưng một người sống và làm việctại Pháp còn một người sống và làm việc tại Việt Nam Ta cũng có thể nhậnthấy sự khác biệt rõ rệt về sự phát triển tâm lí và nhân cách của 2 người mặc

dù hình dáng bên ngoài có thể giống nhau Đặc biệt ở mỗi nơi lại có một nềngiáo dục và phương pháp giáo dục khác nhau nên cũng hình thành nênnhững con người khác nhau phù hợp với từng hoàn cảnh và môi trường sốngcủa mỗi người Do sự tự nhận thức và quá trình tự học của mỗi người làkhông giống nhau nên kết quả thu được của 2 người cũng là khác nhau Chính điều đó đã bác bỏ quan niêm của E Toocđai đã kết luận; “Tự nhiênban cho mỗi người một vốn nhất định, giáo dục cần phải làm bộc nộ vốn đó

là vốn gì và sử dụng nó bằng phương tiện tốt nhất” Và “vốn tự nhiên” đó đãđặt ra cho sự giới hạn của sự phát triển cho nên là một bộ phận học sinh tỏ rakhông đạt được kết quả nào đó “dù giảng dạy tốt”, số khác lại tỏ ra có thànhtích “dù giảng dậy tồi ” Và qua đó ta cũng nhận thấy được sự nhận thức sailầm của ông cha ta Những điều mà ông cha ta quan niệm chỉ là một góc độ,một khía cạnh của vấn đề chưa đi sâu vào phân tích từng khía cạnh nhỏ củavấn đề Chính điều đó đã dẫn đến những quan niệm sai lầm về sự phát triểntâm lí ở người

Ngay đến cả các nhà sinh vật học hiện đại đã chứng minh rằng, bảnthân di truyền cũng bị biến đổi dưới tác động của môi trường và của hoạtđộng cá thể Mặt khác cơ thể sống càng ở mặt cao của sự tiến hóa thì tínhbiến dị đảm bảo cho sự thích ứng của nó đối với điều kiện sống và kinhnghiệm cá thể càng đóng vai trò lớn hơn Ngoài ra riêng đối với con người,điếu kiện xã hội và kinh nghiêm xa hội đóng vai trò rất lớn trong sự pháttriển tâm lí.

Cuối cùng các nhà sinh vật học hiện đại cũng đã đi đến kết luận: ditruyền đóng vai trò đáng kể trong sự hình thành và phát triển tâm lí conngười, bởi vì chính di truyền tham gia vào sự thành công những đặc điểmgiải phẫu và sinh lí của hệ thần kinh – cơ sở vật chất của các hiện tượng tâm

lí Song lý thuyết di truyền học hiện đại và các công trình nghiên cứu thựcnghiệm chỉ cho phép ta khảng định vai trò tiền đề của di truyền trong sự pháttriển cá nhân

Như vậy ta thấy rằng quan niệm của ông cha ta cũng như quan điểmcủa các nhà tâm lí học theo thuyết tiền định sinh học lá sai lầm Tâm lí củacon người không chỉ được hình thành bởi tác động của yếu tố di truyền, màcòn chịu tác động của nhiều yếu tố khác nữa và cũng không có một lựclượng siêu nhiên nào có thể quyêt định đến việc hình thành nên tính cáchcủa trẻ Mà quan trọng nhất chính là sự tự ý thức và quá trình hoạt động củatrẻ

một số câu ca dao tục ngữ phản ánh quan niện của nhân dân ta về vấn đề này.

Đối lập với thuyết tiền định, thuyết duy cảm giải thích sự phát triểntâm lí của con người bằng những tác động của môi trường xung quanh Theonhững người thuộc trường phái này thì môi trường là yếu tố tiền định sự