Trong bối cảnh đất nước đang trên đà hội nhập như hiện nay thì hoạt động thực hiện các giao dịch, hợp đồng dân sự, thương mại, kinh tế, đất đai…diễn ra ngày càng phổ biến. Nhiều giao dịch đòi hỏi phải được công chứng để được đảm bảo về mặt pháp lý, ngăn ngừa vi phạm, phòng ngừa tranh chấp và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức có liên quan. Từ khi Luật Công chứng 2006 có hiệu lực cho đến nay tiếp đến là Luật Công chứng 2014 và các văn bản pháp luật khác có liên qua, các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đã thực hiện tương đối tốt vai trò quản lý của mình đối với hoạt động công chứng, giúp cho hoạt động này đạt được những thành tựu đáng ghi nhận. Tuy nhiên, bên cạnh đó hoạt động quản lý của Nhà nước về công chứng ở nước ta hiện nay vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế cần phải khắc phục. Vậy những thành tựu đã đạt được và những hạn chế đó là gì em xin chọn đề số 2 để giải quyết vấn đề đã nêu : “ Phân tích thực trạng quản lý Nhà nước về công chứng ở Việt Nam hiện nay”
Trang 1Nêu vấn đề
Trong bối cảnh đất nước đang trên đà hội nhập như hiện nay thì hoạt động thực hiện các giao dịch, hợp đồng dân sự, thương mại, kinh tế, đất đai…diễn ra ngày càng phổ biến Nhiều giao dịch đòi hỏi phải được công chứng để được đảm bảo về mặt pháp lý, ngăn ngừa vi phạm, phòng ngừa tranh chấp và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các
cá nhân, tổ chức có liên quan Từ khi Luật Công chứng 2006 có hiệu lực cho đến nay tiếp đến là Luật Công chứng 2014 và các văn bản pháp luật khác có liên qua, các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đã thực hiện tương đối tốt vai trò quản lý của mình đối với hoạt động công chứng, giúp cho hoạt động này đạt được những thành tựu đáng ghi nhận Tuy nhiên, bên cạnh đó hoạt động quản lý của Nhà nước về công chứng ở nước
ta hiện nay vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế cần phải khắc phục Vậy những thành tựu đã đạt được và những hạn chế đó là gì em xin chọn đề số 2 để giải quyết vấn đề đã nêu :
“ Phân tích thực trạng quản lý Nhà nước về công chứng ở Việt Nam hiện nay”
Giải quyết vấn đề
1 Công chứng:
a) Khái niệm:
Khái niệm là thuộc về mặt nhận thức, mỗi người lại có một quan điểm khác nhau và quan niệm về công chứng cũng có nhiều ý kiến khác nhau, chưa có sự thống nhất Tiến sĩ Dương Khánh cho rằng: “Công chứng là việc công chứng viên chứng nhận tính xác thực của các hoạt động giao dịch và các sự kiện pháp lý khác theo quy định của pháp luật hoặc theo yêu cầu nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, góp phần phòng ngừa vi phạm pháp luật, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa Văn bản công chứng có giá trị chứng cứ và giá trị thi hành đối với cá nhân, tổ chức có liên quan, trừ trường hợp bị Tòa án nhân dân tuyên bố là vô hiệu”
Hay Điều 2 Luật Công chứng năm 2014 quy định: “Công chứng là việc công chứng viên chứng nhận tính xác thực, tính hợp pháp của hợp đồng, giao dịch khác (sau đây gọi là hợp đồng, giao dịch) bằng văn bản mà theo quy quy định của pháp luật phải công chứng hoặc cá nhân, tổ chức tự nguyện yêu cầu công chứng” Mỗi người lại tiếp cận khái niệm công chứng thông qua một góc độ khác nhau nhưng chưa đầy đủ Theo em, khái niệm công chứng cần được hiểu:
Trang 2Công chứng, với tư cách là một hoạt động bổ trợ tư pháp, là việc công chứng viên, các chủ thể có thẩm quyền theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức hoặc theo quy định của pháp luật, chứng nhận tính xác thực, tính hợp pháp của giao dịch bằng văn bản nhằm tạo ra những bảo đảm pháp lý để bảo vệ lợi ích của nhà nước cũng như quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức khi tham gia giao dịch, phòng ngừa vi phạm pháp luật, giúp cho việc giải quyết các tranh chấp được thuận lợi, góp phần tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa.
b) Đặc điểm:
Chủ thể thực hiện công chứng: công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng; Cơ quan đại diện ngoại giao hoặc lãnh sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài thực hiện việc công chứng
Mục đích: xác nhận tính xác thực ( thời gian, địa điểm giao kết hợp đồng, người yêu
cầu công chứng và năng lực hành vi của họ, đối tượng của hợp đồng, giao dịch…) và xác nhận tính hợp pháp (thủ tục, nội dung đúng quy định của pháp luật)
Phạm vi công chứng rộng, bao gồm hợp đồng buộc phải công chứng ( hợp đồng mua
bán, cho thuê, thế chấp nhà, chuyển nhượng, góp vốn bằng quyền sử dụng đất…) và hợp đồng được công chứng do yêu cầu của các bên tham gia giao kết hợp đồng yêu cầu
Chức năng:
+ Đảm bảo an toàn pháp lý cho các giao dịch, ngăn ngừa vi phạm pháp luật, phòng ngừa tranh chấp, bảo vệ quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức lien quan đến giao dịch + Đóng vai trò là chứng cứ không phải chứng minh trước Tòa khi có tranh chấp xảy ra
2 Quản lý Nhà nước đối với hoạt động công chứng
a) Khái niệm:
Cơ quan Hành chính Nhà nước có hai chức năng: chức năng thứ nhất là quản lý hành chính nhà nước bằng phương pháp mệnh lệnh – phục tùng, chức năng thứ hai là chức năng phục vụ, cung ứng nhu cầu của xã hội như giáo dục và đào tạo, dịch vụ y tế, khám chữa bệnh, văn nghệ, nghệ thuật…và trong đó có dịch vụ công chứng Công chứng là một loại hình dịch vụ đặc biệt bao gồm Phòng Công chứng do nhà nước trực tiếp thực hiện việc cung ứng và Văn phòng công chứng do các tổ chức phi Nhà nước thực hiện việc cung ứng Ta có thể rút ra định nghĩa quản lý nhà nước về công chứng như sau:
Trang 3Quản lý Nhà nước về công chứng là những cách thức, biện pháp mà các cơ quan nhà nước có thâm quyền tác động lên quá trình thực hiện hoạt động công chứng nhằm bảo đảm quản lý theo đúng mục tiêu, định hướng nhà nước đặt ra và mong muốn đạt tới, đó là làm cho các hoạt động này diễn ra theo đúng quy định của pháp luật, bảo đảm an toàn pháp lý trong quan hệ dân sự, kinh tế, thương mại…, góp phần phòng ngừa vi phạm pháp luật, duy trì trật tự an toàn xã hội.
b) Đặc điểm:
Chủ thể có thẩm quyền quản lý: Chính phủ, Bộ Tư pháp ( và các Bộ, cơ quan ngang Bộ
có liên quan), UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương
Nội dung quản lý: Có 2 nội dung chính
+ Quản lý xây dựng, hoàn thiện pháp luật về công chứng: xây dựng, ban hành văn bản, sửa đổi văn bản quy phạm không còn phù hợp, bổ sung văn bản còn thiếu để điều chỉnh…
+ Quản lý tổ chức thực hiện pháp luật về công chứng: tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về công chứng; thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, xử lý vi phạm trong lĩnh vực công chứng; báo cáo thống kê, đánh giá để biết và rút kinh nghiệm trong quản lý nhà nước và công chứng…
1 Kết quả đạt được
Chuyển đổi Phòng công chứng từ đơn vị Hành chính đặt dưới sự quản lý của Giám đốc Sở Tư pháp thành đơn vị sự nghiệp công lập, trực thuộc Sở Tư pháp
Việc chuyển đổi các Phòng công chứng sang đơn vị sự nghiệp công lập có tác dụng rất lớn trong việc khuyến khích các Phòng công chứng chủ động trong việc thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, tinh giảm biên chế giúp cho hoạt động quản lý Nhà nước tốt hơn và gánh nặng tài chính được giảm nhẹ, đồng thời, cũng tạo động lực cho các công chứng viên đem hết sức mình phục vụ nhân dân, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động công chứng
Số lượng tổ chức hành nghề công chứng và công chứng viên:
Hoạt động công chứng được thực hiện và phát triển mạnh mẽ theo hướng xã hội hóa.
Theo quy định của pháp luật hiện nay thì có hai hình thức tổ chức hành nghề công
Trang 4chứng đó là Phòng công chứng và Văn phòng công chứng (VPCC) So với các văn bản trước, Luật Công chứng 2006 đã mở rộng thêm một hình thức tổ chức hành nghề công chứng, đó là VPCC Quy định này của pháp luật đã thể hiện chủ trương xã hội hóa công chứng của nhà nước ta Trước khi Luật Công chứng năm 2006 có hiệu lực thì cả nước
có tất cả 84 phòng công chứng Tuy nhiên, tính đến ngày 26/1/2014 sau khi Luật Công
chứng có hiệu lực được 8 năm thì trên toàn quốc đã có 730 tổ chức hành nghề công chứng, trong đó có 144 Phòng công chứng và 586 Văn phòng công chứng Tính đến
nay, Văn phòng công chứng đã được thành lập ở 61/63 tỉnh thành trực thuộc trung ương trừ Bắc Cạn và Lai Châu Ở Hà Nội có 93 Văn phòng công chứng, thành phố Hồ Chí Minh là 43 văn phòng công chứng, Thanh Hóa có 25 và Nghệ An có 23 văn phòng công chứng…
Tính đến ngày 26/1/2014 trên cả nước đã có 1463 công chứng viên so với trước khi có Luật công chứng cả nước chỉ có 393 công chứng viên được bổ nhiệm Điều đó cho
thấy, không chỉ có số lượng phòng, văn phòng công chứng tăng cao mà đội ngũ công chứng viên cũng ngày càng đông đảo đáp ứng yêu cầu công chứng ngày càng cao của người dân Không những gia tăng về số lượng mà 100% công chứng viên đều có trình
độ cử nhân luật trở lên Sự ra đời của các VPCC đã đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân, doanh nghiệp trong các giao dịch dân sự Sự ra đời của các VPCC đã đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân, doanh nghiệp trong các giao dịch dân sự
Hoạt động công chứng bước đầu phát triển theo hướng chuyên nghiệp hóa
Một trong những điểm nổi bật mới căn bản quan trọng hàng đầu của Luật Công chứng, được hỗ trợ đắc lực bởi Nghị định số 79/2007/NĐ – CP ngày 18/5/2007 của Chính phủ về cấp bản sao từ số gốc, chứng thực bản sao từ bản chính, chứng thực chữ
ký, là việc tách bạch và phân biệt rõ về bản chất, chức năng, nhiệm vụ, đối tượng và nguyên tắc hoạt động của công chứng và chứng thực mà trước đó còn bị lẫn lộn trong
cả quy định pháp luật lẫn thực tiễn thi hành Sự tách bạch giữa công chứng và chứng thực theo tinh thần nói trên đã tạo điều kiện cho các tổ chức hành nghề công chứng tập
trung thực hiện đúng chức năng của mình theo hướng chuyên nghiệp hóa, nhiệm vụ
chứng nhận hợp đồng, giao dịch đã thành nhiệm vụ chủ yếu của các tổ chức hành nghề công chứng hợp đồng, giao dịch góp phần tạo tính chuyên nghiệp đúng nghĩa cho nghề công chứng Chính vì thế sẽ tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh giữa các văn phòng công chứng với nhau và giữa các văn phòng công chứng với phòng công chứng Từ đó, các
tổ chức hành nghề công chứng sẽ phải thay đổi cung cách phục vụ, đáp ứng nhiều tiện
Trang 5ích cho khách hàng ( nhận hồ sơ qua emai, fax, thủ tục thực hiện nhanh chóng, không phiền hà, quan liêu…)
Từ việc phân biệt rõ ràng này mà công chứng từ chỗ được hiểu là một hoạt động mang tính chất thủ tục hành chính đơn thuần của các cơ quan hành chính nhà nước – mệnh lệnh phục tùng thì nay đã được coi là một loại hình dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính với một bên cung cấp dịch vụ và một bên trả tiền để hưởng những dịch vụ đó Chính vì thế mà khi có sai xót, thiệt hại xảy ra thì công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng phải bồi thường thiệt hại cho khách hàng của mình.Từ đó mà mỗi công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng sẽ phải làm việc có trách nhiệm hơn, tận tâm, tích cực và ý thức được công việc mình đang làm
Tác động tích cực lên nền kinh tế - xã hội
Việc thực hiện xã hội hóa về công chứng không những đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân mà còn có tác động lên nền kinh tế của đất nước Số lượng Văn phòng công chứng và công chứng viên trong các phòng công chứng tăng trong cả nước góp phần tinh giảm biên chế và giảm gánh nặng cho ngân sách Nhà nước rất nhiều
Bên cạnh đó, theo Báo cáo số 201/BC – BTP ngày 30/8/2013 của Bộ Tư pháp về tình hình quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng trong cả nước từ 7/7/2007 đến 30/8/2013 thì trong 6 năm thi hành Luật Công chứng, các tổ chức hành nghề công chứng đã thực hiện được khoảng gần 7 triệu hợp đồng, giao dịch, tổng số phí công chứng thu được khoảng hơn 200 tỷ, tổng số tiền thu và nộp ngân sách nhà nước khoảng gần 1.000 tỷ đồng Điều này cho thấy hoạt động công chứng không những tạo bảo đảm pháp lý cho các hợp đồng, giao dịch được công chứng, quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức liên quan được bảo vệ mà nó còn tạo được nguồn thu cho ngân sách nhà nước, thúc đẩy kinh tế phát triển
2 Hạn chế, bất cập
Tuy hoạt động quản lý của Nhà nước về công chứng đã đạt được hiệu quả cao nhưng hoạt động này vẫn còn bộc lộ những hạn chế điển hình sau:
Đội ngũ công chứng viên :
Một trong những nguyên do ảnh hưởng đến chất lượng của hoạt động công chứng là kỹ năng hành nghề của các công chứng viên và sự phân bổ các công chứng viên theo khu vực địa lý là không đồng đều Thực tế cho thấy 80% sai phạm tập trung ở nhóm đối
Trang 6tượng được miễn đào tạo, tập sự hành nghề mà tỷ lệ những người này lại chiếm đến 64,3% tổng số công chứng được bổ nhiệm Công chứng là hoạt động đòi hỏi kỹ năng nghề nghiệp vững vàng, chuyên môn tốt nên nếu thiếu sự đào tạo bài bản thì sẽ dẫn đến sai sót và ảnh hưởng đến lợi ích hợp pháp, quyền của các bên tham gia công chứng và
uy tín của tổ chức
Giải pháp khắc phục: Hạn chế này xuất phát từ chính việc xây dựng pháp luật về công
chứng nên việc khắc phục phải do cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải nhanh chóng tìm các giải pháp để siết chặt các điều kiện để trở thành công chứng viên, tăng thời gian đào tạo, tập sự, thu hẹp đối tượng được miễn tập sự, đào tạo hành nghề một cách chặt chẽ Qua đó thì mới có thể nâng cao chất lượng và đảm bảo sự phát triển ổn định của đội ngũ công chứng viên được
Về hoạt động công chứng
Việc các Văn phòng công chứng mọc lên như nấm và số lượng các công chứng viên gia tăng theo từng năm đã khiến công tác quản lý của nhà nước trong lĩnh vực công chứng diễn ra phức tạp và khó khăn Hơn nữa Văn phòng công chứng là loại hình hoạt động theo quy định của Luật Công chứng và Luật Doanh nghiệp, năng lực quản lý còn hạn chế chưa theo kịp với tình hình đã khiến cho việc quản lý của nhà nước về công chứng bộc lộ nhiều bất cập: cạnh tranh không lành mạnh, không tuân thủ quy định của pháp luật về thủ tục công chứng…
Về tổ chức hành nghề công chứng
Việc thực hiện hóa chủ trương xã hội hóa công chứng đã giúp cho số lượng tổ chức hành nghề công chứng tăng lên về số lượng rất nhiều nhưng lại không có sự phân bố không đều về mặt địa lý giữa các tổ chức hành nghề công chứng Đa số các Văn phòng công chứng chỉ tập trung tại các nơi có điều kiện kinh tế phát triển, trong khi đó tại các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội kém phát triển thí số lượng tổ chức hành nghề công chứng rất ít
Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát ở nhận thức của người dân ở những nơi có
điều kiện kinh tế kém phát triển là rất thấp, ý thức pháp luật của họ kém, họ không nhận thức được tầm quan trọng cả việc công chứng hợp đồng, giao dịch nên số lượng văn bản, hợp đồng được công chứng ở những nơi này là rất ít Thứ hai là do kinh tế kém phát triển nên số lượng các giao dịch, hợp đồng ở những nơi này là rất ít và nhỏ lẻ Tuy nhiên không vì thế mà số lượng các tổ chức hành nghề công chứng “phải” ít đi bởi lẽ,
Trang 7khi ấy sẽ hạn chế việc công chứng của các hợp đồng, giao dịch, lợi ích của cá nhân, tổ chức tham gia hợp đồng không được đảm bảo nên khi có tranh chấp xảy ra quyền và lợi ích của họ dễ bị xâm hại…từ đó lại càng làm cho nền kinh tế không được kích thích phát triển
Giải pháp : Nhà nước cần có sự quan tâm và tạo điều kiện hơn nữa cho sự phát triển
của các tổ chức hành nghề công chứng ở những địa phương có điều kiện kinh tế kém phát triển để phục vụ cho nhu cầu của người dân đồng thời thúc đẩy kinh tế phát triển
Công tác tổ chức, quản lý còn nhiều hạn chế
Một trong những yếu kém cần khắc phục trong công tác công chứng là hoạt động quản
lý nhà nước đối với công tác này ở nhiều địa phương còn mờ nhạt, chưa đi vào chiều
sâu Một số Sở Tư pháp còn lúng túng trong việc thực hiện vai trò quản lý nhà nước
trên địa bàn Thậm chí có nơi băn khoăn không biết mình quản lý nhà nước đối với Văn phòng Công chứng như thế nào, đối với công chứng viên hoạt động tại Văn phòng công chứng ra sao; nhiều nơi chỉ tập trung chỉ đạo đối với hoạt động của Phòng Công
chứng Vai trò quản lý nhà nước không được phát huy dẫn đến việc các tổ chức hành nghề công chứng trên một số địa bàn chưa lấy cơ quan tư pháp làm chỗ dựa khi có những vướng mắc về chuyên môn, nghiệp vụ, hoạt động hành nghề mà thường gửi thẳng các kiến nghị, thắc mắc lên Bộ Tư pháp, không qua Sở Tư pháp là cơ quan giúp
Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý nhà nước về công tác tư pháp, trong đó có hoạt động công chứng ở địa phương, dẫn đến tình trạng địa phương thì không nắm được tình hình, còn Bộ lại quá tải, phải giải quyết cả các hoạt động đơn lẻ, sự vụ
Kết thúc vấn đề
Từ những phân tích ở trên có thể thấy được rằng hoạt động quản lý của Nhà nước ta về công chứng đã đạt được hiệu quả cao, không những mang lại lợi ích cho cả nền kinh tế của nước nhà mà còn bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân khi tham gia giao dịch Tuy nhiên, vẫn còn đó nhiều hạn chế xuất phát từ điều kiện khách quan và chủ quan khiến cho hoạt động quản lý của Nhà nước đối với công chứng cần phải khắc phục Không có gì là toàn vẹn cả, có những thành quả đáng tự hào thì cũng sẽ còn những mặt hạn chế Nhưng, ta có nhận ra được những kết quả khả quan mà phát huy hay có nhận thấy thiếu xót để khắc phục hay không? Đó mới là điều quan trọng
Trang 8Danh lục tài liệu tham khảo
1 Luật Công chứng năm 2006
2.Luật Công chứng năm 2014
3 “Quản lý nhà nước đối với hoạt động công chứng”, luận văn thạc sĩ luật học năm
2014, Nguyễn Hoàng Việt
4 http://text.123doc.org/document/2271154-thuc-trang-quan-ly-nha-nuoc-ve-cong-chung-chung-thuc-o-nuoc-ta-hien-nay.htm
Trang 9Phụ lục
I Một số vấn đề lý luận về quản lý Nhà nước đối với hoạt động công
2 Quản lí Nhà nước về công chứng……… Trang 2
Chuyển đổi Phòng công chứng từ đơn vị Hành chính đặt dưới sự quản
lý của Giám đốc Sở Tư pháp thành đơn vị sự nghiệp công lập, trực thuộc
Sở Tư pháp
Số lượng tổ chức hành nghề công chứng và công chứng viên………. Trang 3
Hoạt động công chứng bước đầu phát triển theo hướng chuyên nghiệp
hóa………. Trang 4
Tác động tích cực lên nền kinh tế - xã hội ………
Trang 5
2 Hạn chế, bất cập………. Trang 5
Đội ngũ công chứng viên……… Trang 5
Về hoạt động công chứng……… Trang 6
Về tổ chức hành nghề công chứng………. Trang 6
Công tác tổ chức, quản lý còn nhiều hạn chế……… Trang 7
Danh mục tài liệu tham khảo……… Trang 8