Cuộc đời vua Khải Định và Lăng Khải Định

Vua Khải Định tên khai sinh là Nguyễn Phúc Bửu Đảo, sinh ngày 8 tháng 10 năm 1885, là vị hoàng đế thứ 12 của triều Nguyễn. Ông là con trưởng của Vua Đồng Khánh và Hòa Tần Dương Thị Thục. Nhà vua lên ngôi năm 31 tuổi, trị vì từ năm 1916 đến năm 1925 trong giai đoạn Pháp thuộc, tại vị gần 10 năm và mất vào năm 40 tuổi. Lăng Khải Định được xây dựng trong 11 năm (1920 1931), kéo dài 2 đời vua nhà Nguyễn là Khải Định và con mình là Bảo Đại. Dù là công trình lăng có diện tích nhỏ nhất nhưng đây lại là công trình lăng tốn nhiều công sức và tiền của nhất trong các lăng tẩm Triều Nguyễn.

TRƯỜNG CAO ĐẲNG DU LỊCH ĐÀ NẴNG



BÁO CÁO THỰC TẬP

Đề tài: LĂNG KHẢI ĐỊNH

Giảng viên hướng dẫn: Trần Thị Mỹ Lan Sinh viên: Phạm Hoàng Duy

Khoa: Lữ Hành – Hướng Dẫn Lớp: 9CHD3 Khóa: 2019 – 2022 Đơn vị thực tế: Công ty Cổ phần Sanna Tour

Đà Nẵng, tháng 7 năm 2021



MỤC LỤC Lời Mở Đầu

LỜI MỞ ĐẦU

Việt Nam – một quốc gia có nhiều tiềm năng phát triển du lịch với

4.000 cảnh quan và di tích lịch sử được công nhận là di sản quốc gia Tám di sảnthiên nhiên và văn hóa của Việt Nam được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới.Đến hết năm 2019 UNESCO đã công nhận 9 khu Dự trữ sinh quyển thế giới, 13 Disản văn hóa phi vật thể trên thế giới tại Việt Nam Việt Nam là 1/12 quốc gia có vịnhđẹp nhất thế giới là vịnh Hạ Long và vịnh Nha Trang Song năm 2020 một năm đầybiến động và thách thức đối với du lịch thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng,trước khi xuất hiện đại dịch COVID-19, du lịch là một trong những ngành phát triểnnăng động nhất dựa trên cơ sở phát huy các nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên và mứcgiá dịch vụ cạnh tranh Ngành du lịch đã đóng góp không nhỏ vào tốc độ tăng trưởngGDP và giải quyết việc làm

Theo Tổng cục Du lịch (TCDL), năm 2019, ngành Du lịch đóng góp trên 9,2% vàoGDP cả nước; tạo ra 2,9 triệu việc làm, trong đó có 927 nghìn việc làm trực tiếp Tínhchung trong giai đoạn 2015-2019, ngành du lịch đạt tốc độ tăng trưởng cao 22,7%.Thành tựu và nỗ lực của của du lịch Việt Nam đã được thế giới đánh giá cao, Tổ chức

Du lịch thế giới (UNTWO) xếp Việt Nam đứng thứ 6 trong 10 quốc gia có tốc độtăng trưởng du lịch nhanh nhất thế giới Trong năm 2019, du lịch Việt Nam cũng đạtnhiều giải thưởng danh giá mang tầm vóc châu lục và thế giới Với đà tăng trưởngcủa năm năm trước, bước vào năm 2020, du lịch Việt Nam đã đón lượng khách quốc

tế kỷ lục trong tháng 1, đạt 2 triệu lượt, tăng 32,8% so với cùng kỳ 2019 Tuy nhiên,đại dịch Covid-19 đã nhanh chóng “đóng băng” ngành du lịch thế giới và du lịch ViệtNam cũng không nằm ngoài tầm ảnh hưởng Báo cáo của UNWTO cho hay, lượngkhách du lịch quốc tế trên toàn cầu trong năm 2020 sụt giảm tới 1,1 tỷ lượt Tổng thu

du lịch toàn cầu mất đi 1,1 nghìn tỷ USD; khoảng 100-120 triệu lao động trong ngành

bị mất việc

Và một trong những nghề bị ảnh hưởng của Covid-19 không thể không nhắc đến

nghề Hướng Dẫn Viên Du Lịch.

Thực tế Hướng dẫn viên du lịch hiện nay với số lượng khá đông đảo tính đến

15-12-2019, cả nước có 26.854 hướng dẫn viên (HDV) và con số này đang tăng khôngngừng Một trong những bài toán nan giải của ngành du lịch cho đội ngũ Hướng dẫnviên là chất lượng Hướng dẫn viên giỏi nghiệp vụ lại yếu ngoại ngữ Hướng dẫn viên(HDV) giỏi ngoại ngữ lại yếu kiến thức xã hội chưa kể đến là những HDV chuikhông bằng cấp, không thẻ hành nghề, không qua đào tạo Chính vì thế Cung rấtnhiều những đáp ứng cho Cầu lại thiếu

Sức hấp dẫn của nghề Hướng dẫn viên du lịch chính là việc được đi đến nhiều vùngđất mới, đươc tiếp xúc với nhiều nền văn hóa, được tận hưởng nhiều cái hay cái đẹp.Trong mỗi một hành trình, vai trò của người Hướng dẫn viên là rất quan trọng, họchính là những người đại sự chuyển tải những cái hay cái đẹp đến du khách, cũng làngười góp phần to lớn trong sự thành công của mỗi chuyến đi Nghề Hướng dẫn viênđược xác định là một nghề thú vị, ý nghĩa nhưng cũng có nhiều khó khăn vất vả Để

đi được với nghề không chỉ có kiến thức mà còn cần có cả bản lĩnh, ý chí và yếu tốquan trọng đó chính là đạo đức Một số bộ phận HDV có những hành vi thiếu chuẩnmực ngày càng chạm ngưỡng “báo động” Hàng loạt sai phạm của HDV xảy ra thờigian vừa qua chính là thực trạng nhức nhối từ sự thiếu sót này, từ việc trốn vé thamquan, cắt bớt dịch vụ cho đến chuyện trấn lột khách thông qua các shop, quán tù vàcác dịch vụ…

Trong những năm qua nhằm hoàn thiện những tiêu chí cần thiết trong lực lượngHDV, Hội HDVDL Việt Nam đã tổ chức 8 đợt xếp hạng cho hơn 400 HDVDL tại cácđịa phương phát triển du lịch mạnh là Hà Nội, Đà Nẵng, Tp Hồ Chí Minh, Cần Thơ,Quảng Ninh và Khánh Hòa Nhiều công ty Du lịch cũng tổ chức xếp hạng sao, tổchức nâng cao chất lượng cho đội ngũ HDV của mình Vào tháng 6/2019, Sở Du lịchthành phố Đà Nẵng chính thức ban hành Bộ quy tắc đạo đức nghề và ứng xử củaHDV hoạt động trên địa bàn thành phố Theo đó, tiêu chí xây dựng Bộ quy tắc gồm:Đạo đức nghề nghiệp; ứng xử văn hóa, văn minh; yêu nghề; chuyên nghiệp; thânthiện; có ý thức bảo vệ và xây dựng hình ảnh điểm đến

Trong năm vừa qua, do tác động sâu sắc của dịch Covid-19 mà nghề Hướng dẫn viêngặp nhiều khó khăn Du lịch bị đóng băng, các tour bị hủy, nhiều HDV phải đi làmcác công việc khác ngành của mình để duy trì cuộc sống đối phó dịch bệnh Với câuchuyện dịch Covid-19 để cho thấy rằng người HDV phụ thuộc rất lớn vào nguồn dulịch, chính vì thế để “sống chung với lũ” HDV phải cần có một nghề “tay trái” đanăng đa dạng công việc tạo nguồn thu nhập chờ Du lịch trở lại Và một câu hỏi đượcđặt ra Cơ hội nào cho HDV trong mùa Covid-19 ? Đây cũng là dịp để HDV nâng caotrình độ kiến thức chuyên môn của mình, các kỹ năng được rèn luyện, nâng caonghiệp vụ chuẩn bị sẵn sàng từng các kế hoạch khi dịch được khống chế

Quá trình thực tế tại doanh nghiệp.

- Kĩ năng giao tiếp

Em học hỏi được nhiều từ văn hóa công ty, khi đi làm và khi tan ca sẽ chào hỏi mọingười, đặc biệt là các cô chú, anh chị lớn tuổi Nếu cần sự giúp đỡ sẽ yêu cầu giúp đỡ

một cách lịch sự, lễ phép Nếu có sai sót trong quá trình làm việc thì chủ động nhậnlỗi và sửa ngay, đồng thời rút kinh nghiệm cho lần sau.

Khách hàng của công ty cổ phần Sanna Tour là người nước ngoài, người Việt, đadạng nên khi khách đến văn phòng làm thủ tục, em thường chào đón, mở cửa, chủđộng trong việc tiếp khách, rót nước pha trà rồi sẽ liên hệ với Giám Đốc hoặc các anhchị nhân viên chính thức làm việc trực tiếp với khách nếu cần thiết

Sau khi khách đặt dịch vụ, kết thúc chương trình tour thì hỏi thăm phản hồi của khách

về chuyến đi, chất lượng dịch vụ như thế nào Để từ đó có sự phản hồi với phía đốitác Nếu có điều gì không hài lòng thì rút kinh nghiệm cho lần làm chương trình sau

- Kĩ năng linh hoạt trong công việc

Khi gặp một vị khách khó tính, có thể chiết khấu từ 10-20% cho khách, để họ cảmthấy phù hợp và dễ dàng chốt khách hơn

Nếu khách có yêu cầu riêng thì vẫn có thể linh hoạt thiết kế chương trình và sắp xếpcho khách cảm thấy hài lòng nhất

Trường hợp gặp khách hàng thô lỗ, không nên phản ứng nổi giận mà biết kiềm chếcảm xúc, lượng trước khả năng nếu có thể giải quyết được với khách thì ôn tồn nhẹnhàng, nếu không thì phải nhờ đến sự giúp đỡ của anh chị trong công ty

- Kĩ năng thuyết phục khách đồng ý và mua chương trình

Thông thường khi khách đến mua chương trình, đầu tiên khách sẽ hỏi giá, vì vậy emđọc kĩ chương trình chi tiết để tư vấn cho khách, đặc biệt chú trọng đến phần « giáchương trình bao gồm » và « không bao gồm », phần « ghi chú » để giải đáp thắc mắccho khách kịp thời và nhanh chóng, đồng thời thể hiện sự chuyên nghiệp trong phongcách làm việc

Nêu ra những điểm mạnh của sản phẩm của công ty, những chính sách và ưu tiên màkhách hàng nhận được nếu mua bộ sản phẩm của công ty Thuyết phục khách hàngbằng sản phẩm, giá cả và sự giao tiếp ân cần, linh hoạt, chủ động

- Kỹ năng làm việc nhóm

Kỹ năng làm việc theo nhóm rất quan trọng trong một môi trường làm việc chuyênnghiệp như công ty Cổ phần Sanna Tour Các thành viên thường xuyên hỗ trợ lẫnnhau và chia sẽ kinh nghiệm cho nhau, biết phê bình và tự phê bình Các bộ phậnthường xuyên tổ chức các cuộc họp riêng có thể mời Ban quản lý nhân sự về những

vấn đề khó giải quyết, những sự cố ngoài ý muốn hoặc đề xuất ý tưởng mới nhằmcủng cố và gia tăng tinh thần làm việc.

PHẦN I Phần I Giới Thiệu Tổng Quan Về Doanh Nghiệp

1 Tên Công ty: Công ty Cổ phần Sanna Tour

Logo Công ty: (Xem hình 1.1)

Nguồn: Công ty Sanna Tour

Hình 1.2 Logo của Công ty cổ phần Sanna Tour

Biểu tượng thuyền buồm là một trong những vật phẩm phong thủy được giới doanh nhân và những người yêu phong thủy rất ưa chuộng Thuyền buồm được coi như biểutượng của sự thành công trong công việc kinh doanh và cuộc sống Biểu tượng con thuyền với những cánh buồm căng gió vươn cao với ý nghĩa thuận buồm xuôi gió và xuôi chèo mát mái Chính vì thế mà hình ảnh hoặc biểu tượng con thuyền với những

cánh buồm được làm biểu tượng logo của Công ty.

2 Địa chỉ:

K06/21 Nguyễn Du, Quận Hải Châu, Đà Nẵng

289 Đống Đa, Quận Hải Châu, Đà Nẵng

28 Đoàn Thị Điểm – Đống Đa – Hà Nội

77/18 Lê Hoàng Phái, Phường 17, Quận Gò Vấp, TP HCM

Điện thoại :

0905 41 44 45

Email : info@sannatour.com

Website : http://sannatour.com Điện thoại: 0905 414445 Email: info@sannatour.com

3 Giới thiệu quá trình hình thành và phát triển:

3.1 Quá trình hình thành và phát triển của Công ty cổ phần du lịch Sanna Tour

3.1.1 Lịch sử hình thành

Công ty Cổ phần Du Lịch Sanna Tour là Công ty lữ hành hoạt động sôi nổitrong các lĩnh vực: Teambuilding – Du lịch lữ hành – Tổ chức sự kiện với trụ sởchính tại Đà Nẵng Công ty chính thức đi vào hoạt động vào ngày 16/03/2018.Tính đến nay cũng được gần 2 năm hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực du lịch.Giám đốc: Bà Nguyễn Thùy Ngọc Sang

3.1.2 Quá trình phát triển

Kể từ ngày thành lập và phát triển, Công ty Cổ phần Du lịch Sanna Tour đanghướng đến việc trở thành một trong những Công ty lữ hành hàng đầu của ViệtNam

Cùng với sự tăng trưởng kinh tế toàn cầu, sự phát triển ngày càng lớn mạnhcủa các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt với nhu cầu khám phá thế giới, du lịchnghỉ dưỡng ngày càng cao Đồng hành cùng những điều này, Công ty cổ phần dulịch Sanna Tour, đã cung cấp tour du lịch với hy vọng đưa quý khách đến nhữngnơi mình muốn với dịch vụ tốt nhất, giá cả phải chăng, dịch vụ đa dạng

Với đội ngũ nhân lực được đào tạo bài bản, phục vụ chuyên nghiệp, năng động,nhiệt tình, thân thiện, Công ty cung cấp nhiều chương trình tour ưu đãi hấp dẫn,sẵn sàng đáp ứng nhu cầu và sự hài lòng cao nhất của quý khách, quý đối tác khiđến với Công ty trong chuyến đi của mình, thực tế đã có rất nhiều khách hàng, đốitác đã hợp tác gắn kết bền lâu cùng Sanna Tour từ nhiều năm gần đây

4 Cơ cấu tổ chức bộ máy :

4.1 Cơ cấu tổ chức

• Hiện tại, trụ sở chính của Công ty bao gồm các phòng ban:

• Phòng vé máy bay: 2 nhân viên

• Phòng kế toán: 2 nhân viên

4.3 Chức năng nhiệm vụ của từng bộ phận

Phòng vé lẻ

Cung cấp cho khách hàng các dịch vụ lẻ hằng ngày như vé tham quan, cho thuê xe,các tour hằng ngày cho khách, tư vấn các dịch vụ cho khách hàng.

Phòng kinh doanh

Mở rộng và duy trì mối quan hệ với khách hàng và các nhà cung ứng, chính quyềnđịa phương tại các điểm đến mà Công ty đang khai thác trong các chương trình dulịch của Công ty Tổ chức bán chương trình du lịch cũng như các sản phẩm khác chokhách đoàn Ngoải ra còn phải nghiên cứu, xây dựng, phát triển sản phẩm mới, thammưu cho giám đốc về việc mở rộng thị trường và khai thác các loại hình kinh doanhmới

Phòng vé máy bay

Báo giá vé máy bay cho khách hàng, giữ vé, xuất vé, cung cấp vé máy bay nội địacũng như quốc tế cho khách hàng, đtôi lại nguồn thu cho Công ty Phối hợp vớiphòng điều hành để cung cấp vé máy bay đi kèm các chương trình du lịch cho kháchhàng

Phòng vé hướng dẫn

Tổ chức điều động bố trí hướng dẫn viên cho các chương trình du lịch Là cầunối giữa những nhà cung cấp dịch vụ với khách hàng, mang đến cho khách hàngnhững dịch vụ đã đảm bảo Là đại diện trực tiếp của doanh nghiểp trong quá trình tiếpxúc trực tiếp với khách, phục vụ khách trong quá trình chương trình du lịch được diễn

ra Xử lí những thắc mắc, phàn nàn của khách và các tình huống phát sinh trongchuyến đi

Phòng IT – Marketing

Phối hợp với phòng điều hành tiến hành xây dựng các chương trình du lịch từ nộidung đến mức giá phù hợp với nhu cầu khách hàng, chủ động đưa ra những ý đồ vềsản phẩm lữ hành mới của doanh nghiệp Quảng cáo các chương trình du lịch củaCông ty cũng như hình ảnh của Công ty bằng các phương tiện truyền thông Quản lí

hệ thống máy tính của Công ty, xử lí các vấn đề về các máy móc làm việc ở Công tynhư máy in, máy fax, …

Phòng Teambuilding

Xây dựng các chương trình teambuilding cho khách hàng Giới thiệu các sảnphẩm Teambuilding đến khách hàng và tham mưu cho họ đến đtôi đến dịch vụ phùhợp nhất với nhu cầu khách hàng Tổ chức thực hiện các chương trình teambuilding,

mang đến cho khách hàng những trải nghiệm mới mẻ và khó quên Cho thuê cáctrang thiết bị phục vụ teambuilding.

Phòng kế toán

Tổ chức thực hiện các công việc tài chính kế toán của Công ty Ghi chép theodõi các khoản chi tiêu của doanh nghiệp Thực hiện chế độ báo cáo định kì, kịp thờiphản ánh những thay đổi để lãnh đạo có biện pháp xử lý

Bảng 1: Thông tin các dịch vụ tour trọn gói trong nước và nước ngoài

(Thông tin được biên soạn theo hướng dẫn của người hướng dẫn thực tập tại công ty)

• Tour du lịch sinh thái

• Tour du lịch tuần trăng mật

Sanna Tour chuyên cung cấp vé máy bay cho khách hàng các hãng Jetstar, VietnamAirlines, Vietjetair khởi hành từ các sân bay trong nước như TPHCM, Hà Nội, HảiPhòng, Vinh, Đồng Hới, Huế, Đà Nẵng, Quy Nhơn, Đà Lạt, Buôn Mê Thuột, PhúQuốc, Côn Đảo,… vé máy bay quốc tế (E-Tickets) đi Mỹ, Châu Âu, Nhật Bản, ĐàiLoan, Trung Quốc, Singapore, Thái Lan… của nhiều hãng hàng không

Sanna Tour hoạt động ở nhiều mảng du lịch nhưng chính yếu và mạnh nhất là mảngTeambuilding, là một nhà tổ chức Teambuilding giàu kinh nghiệm và hàng đầu tại ĐàNẵng, chuyên tổ chức các khóa huấn luyện team building, hỗ trợ xây dựng và pháttriển đội ngũ nhân sự cho các doanh nghiệp, các chương trình tạo động lực và thúc

- Tổ chức sự kiện

Bên cạnh hoạt động tổ chức các chương trình Teambuilding, Sanna Tour còn cungcấp dịch vụ tổ chức sự kiện cho các doanh nghiệp khách hàng như hội thảo, hội nghị,các chương trình cuối năm, tất niên, tri ân khách hàng, galar dinner, họp báo, đào tạo,huấn luyện…

Công ty cổ phần Sanna Tour lựa chọn thị trường khách hàng mục tiêu là khách nộiđịa Khách hàng của công ty là bất kỳ ai có nhu cầu đi du lịch, mua vé tham quan, tổchức teambuilding, có nhu cầu đặt vé máy bay hay thuê xe du lịch,… Các nguồnkhách của công ty xuất phát từ:

• Khách được giới thiệu thông qua những người đã sử dụng dịch vụ của công ty

• Khách do khách sạn tự khai thác thông qua hệ thống website và page facebookcủa công ty

• Khách tự đến với công ty hoặc khách vãng lai

• Khách do các đại lý du lịch, các công ty lữ hành trong nước gửi đến và đượchưởng phần trăm hoa hồng

Phụ Tour Đoàn Công Ty Cổ Phần Công Nghệ BAP

Thiết kế

Poster –

Nâng cao Marketing Du lịch

Đi tour gia đình và Phụ tour

Tour học sinh tham quan Bảo

tàng Đà Nẵng

Tham gia cuộc thi sinh viên Hướng dẫn viên du lịch toàn quốc

The Guiding Star 4

Phần II Thuyết Minh Tại Điểm

LĂNG KHẢI ĐỊNHKính chào quý đoàn Đà Nẵng thân thương của công ty DVTC Travel trong một buổisáng ngày hôm nay Em xin giới thiệu em tên là Phạm Hoàng Duy là Hướng dẫn viêntại điểm của Hệ thống lăng tẩm vua Khải Định Trước khi được nghe quá trình lịch sửhình thành và cuộc đời vua Khải Định trong hệ thống lăng tẩm này, em có một sốchia sẻ nhỏ cùng với quý đoàn nhà mình Đầu tiên quý đoàn xác định giúp em tên gọiđền, đình hay lăng Và hệ thống này, gồm lăng và tẩm Lăng là nơi đặt mộ vua còntẩm là nơi đặt bàn thờ án vị vua Nhiều quý đoàn chúng ta hỏi rằng đến đây thì mìnhcầu gì Em xin trả lời rằng đây là lăng vua Khải Định chúng ta đến để tham quan quýđoàn lưu ý giúp em là mình đi nhẹ nói khẻ, chiêm ngưỡng thăng trầm cuộc đời vị vuanày đồng thời thấy được vẻ đẹp giá trị của toàn bộ kiến trúc lăng Vè tính cầu tự thìkhông nên thể hiện ở đây Khi vào trong tham quan quý đoàn lưu ý giúp em là mình

di nhẹ nói khẽ vì đây là nơi vua nằm xuống chúng ta tôn trọng không gian yên tĩnhchốn này Và quý đoàn giúp em không chụp ảnh trong khu đặt bài vị tượng vua Emxin cảm ơn Dạ thưa quý đoàn nhà mình:

“Tứ diện hiến kỳ quan phong cảnh biệt khai vũ trụ

Ức niên chung vượng khí, giang sơn trường hộ trừ tư”

Có nghĩa là “Bốn mặt đều là kỳ quan, phong cảnh mở ra một vũ trụ biệt lập

Muôn năm hun đúc nên vượng khí, núi sông giúp đỡ mãi hoài” Hai câu trên đã miêu

tả hình ảnh sống động của hệ thống lăng tẩm này

Kính thưa quý đoàn, suốt chiều dài lịch sử nhiều bậc đế vương lên ngôi họ có thể đặt

ra các luật lệ ban hành những chính sách nhằm củng cố quyền lực, thiết lập triều đạicủa mình coi như đó biểu tượng của một quốc gia Nhưng sinh lão bệnh tử là quy luậttất yếu của tự nhiên mỗi bản thân của một Hoàng đế hay Vua hiểu quy luật đó Khicòn sống họ đã xây lăng mộ của mình trước khi băng hà Ở Trung quốc chắc hẳn quýđoàn cũng biết đến Lăng Mộ Tần Thủy Hoàng – Và ngày hôm nay tại mảnh đất củatriều đại phong kiến cuối cùng Việt Nam Triều Nguyễn Quý đoàn có cơ hội thamquan khu lăng mộ vua Khải Định vị vua thứ 12 triều Nguyễn

Thưa quý đoàn, Vua Khải Định tên khai sinh là Nguyễn Phúc Bửu Đảo, sinh ngày 8tháng 10 năm 1885, là vị hoàng đế thứ 12 của triều Nguyễn Ông là con trưởng củaVua Đồng Khánh và Hòa Tần Dương Thị Thục Nhà vua lên ngôi năm 31 tuổi, trị vì

từ năm 1916 đến năm 1925 trong giai đoạn Pháp thuộc, tại vị gần 10 năm và mất vàonăm 40 tuổi Câu chuyện về lối sống xa xỉ của vua Khải Định luôn là một trongnhững đề tài mà hậu thế quan tâm, thích thú bàn thảo nhất trong lịch sử suốt 13 đờivua triều Nguyễn Tuy nhiên, không nên đặt vấn đề theo kiểu tin đồn số đông, vì có

khá nhiều điều mới mẻ, độc đáo mà vương triều Khải Định đã thực hiện, dù tính đúngsai vẫn cần thêm thời gian cho tỏ tường

Sau khi kinh đô Huế thất thủ ngày 07/05/1885, vua Hàm Nghi chạy ra vùng rừng núiQuảng Bình - Hà Tĩnh, theo các đại thần ra biểu kêu gọi Cần Vương kháng Pháp.Chiêu dụ Hàm Nghi trở về không kết quả, người Pháp đưa người con nuôi thứ hai củavua Tự Đức là Hoàng tử Chánh Mông lên làm vua (19/09/1885), lấy hiệu là ĐồngKhánh Vua Đồng Khánh ở ngôi được hơn ba năm (1885 - 1889) thì băng hà lúc mới

25 tuổi, lúc này con trưởng của vua Đồng Khánh là Thái tử Bửu Đảo mới hơn 3 tuổi,

do còn quá nhỏ nên không được đưa lên nối ngôi vua cha

Lúc bấy giờ Hoàng từ Bửu Lân lên làm vua, lấy hiệu là Thành Thái (1889 - 1907).Vua Thành Thái có tư tưởng chống Pháp, vì vậy năm 1907, lấy cớ nhà vua bị bệnhtâm thần, người Pháp gây áp lực buộc vua thoái vị và lập hoàng tử Vĩnh San lên làmvua, lấy hiệu Duy Tân (1907 - 1916) Năm 1916, mới 16 tuổi, Vua Duy Tân đã làmhai cuộc cách mạng nhưng đều thất bại, cũng bị bắt và bị đày cùng với phụ hoàngsang Phi châu

Triều đình Huế và người Pháp lập Phụng Hóa Công Bửu Đảo, con của Vua ĐồngKhánh, lên làm vua, lấy hiệu là Khải Định Có thể thấy thời vua Khải Định là giaothời giữa triều đại, xã hội cũ và mới; trong triều đình cũng như ngoài xã hội vẫn cònđầy những nhiễu nhương, biến động

"Tứ tuần đại khánh" và "ngự giá Bắc tuần" của Vua Khải Định

Ngày 18/5/1916, triều đình thiết đại triều nghi tại điện Thái Hòa để chính thức làm lễđăng quang Mọi việc đều do Bộ Lễ chủ trì sắp xếp Đại diện Chính phủ Pháp, Khâm

sứ Charles đọc diễn văn, chào mừng vua mới, không quên kể công nước Pháp và bày

tỏ hy vọng một sự hợp tác tốt đẹp giữa hai nước

Lễ Quốc Khánh đầu tiên cũng bắt đầu được tổ chức từ thời vua Khải Định, năm 1918

“Các nước văn minh bên châu Âu rất coi trọng những ngày lễ kỷ niệm, như nước ĐạiPháp lấy ngày thành lập nền Cộng hòa làm ngày lễ Kỷ niệm Chính Trung (tức Quốckhánh Pháp 14/7) Nước ta hồi năm ngoái cũng đã bàn định lấy ngày trẫm lên ngôi(ngày 17 tháng 4) làm ngày lễ kỷ niệm Nhưng với triều ta thì năm Gia Longnguyên niên là năm khởi đầu tạo dựng thành công sau bao gian nan vất vả, lẽ nào nỡ

bỏ qua để đi kỷ niệm ngày nào khác Vì thế, lấy ngày mùng 2 tháng 5, là ngày Thế tổCao Hoàng đế lên ngôi làm lễ kỷ niệm Tới ngày đó, trẫm sẽ thân hành dẫn Tôn Nhơnphủ cùng đình thần văn võ ra Thế miếu kính cẩn hành lễ Lễ xong, trẫm về cung thiếttriều nghi bình thường tại điện Cần Chính để nhận chúc mừng Các cơ quan hữu ti

phải soạn định ra nghi thức chi tiết để lấy đó thành lệ Vào ngày hôm đó, tất cả quanlại, binh lính và dân chúng đều chuẩn cho được nghỉ ngơi vui chơi".

Ngày 20-5-1922, vua Khải Định sang Pháp dự hội chợ thuộc địa ở Marseille xây) Theo sử sách Việt Nam, trong suốt thời kỳ phong kiến, trừ các vị vua cầm quânchinh chiến, nước ta chỉ có hai vị vua chính thức sang thăm nước ngoài, đó là Thượnghoàng Trần Nhân Tông sang thăm Chiêm Thành (1301) và vua Khải Định trongchuyến du hành sang Pháp Chuyến đi có thái tử Vĩnh Thụy cùng đi với vua KhảiĐịnh đã góp phần tạo nên câu chuyện nhà vua nước An Nam "Ngự giá như Tây",cũng là cách để người Pháp tuyên truyền cho sự thành công của chế độ bảo hộ họ đặt

(Mác-ra ở Đông Dương Vua Khải Định cũng nhân chuyến đi này để gửi gắm Thái tử VĩnhThụy cho cựu Khâm sứ Trung kỳ Charles để du học tại Pháp Ngoài ra, Khải Địnhcũng tranh thủ thăm thú thêm Ý và vài nước lân cận Pháp

Vua Khải Định tự thiết kế trang phục kiểu mới Ông cũng được biết đến như một vịvua chuộng trang điểm, ăn mặc lòe loẹt, tự sáng chế ra những bộ y phục mới chomình, không tuân theo y phục hoàng bào truyền thống của các vua chúa Khải Địnhthường chít khǎn vàng, đội nón, đeo hạt xoàn của phụ nữ Thay vì thắt Tắt Tế ở phíatrước, ông lại thắt Đại Thụ (vốn là một phục sức để che phía sau) Điều này khiếnKhải Định thường bị đả kích trên báo chí đương thời về sở thích phục sức kệch cỡmcủa mình Khi vua Khải Định sang Pháp dự Hội chợ thuộc địa ở Marseille ngày20/5/1922, nhà cách mạng Phan Chu Trinh đã gửi một bức thư dài trách Khải Định 7tội, thường gọi là Thư thất điều hay Thất điều trần Trong bức thư đó ông chỉ gọi làBửu Đảo chứ không gọi vua Khải Định và trách Khải Định tội "ăn mặc lố lăng" Thấtđiều trần viết: “Bệ hạ tự chế ra một thứ lễ phục kiểu mới, tự mặc ra để ra Triều Kiểu

ấy là trên áo cẩm bào cũ, thêu vào cái cầu vai kiểu Âu, còn cổ áo và tay áo thời đínhvài ngọc lòe loẹt, Âu không ra Âu, Á không ra Á, lại trên nón vua thời thêu thêmnhững hình rồng phụng sáng ngời” “Nghe nói khi Đại tướng Jofre qua nước ta, Bệ hạmặc đồ ấy mà đón tiếp; bây giờ qua Pháp, khi đến điếu mộ danh nhân tử sĩ, cũng mặc

đồ ấy Cũng may là người Pháp ít để ý đến lễ chế nước ta, nên không biết đó thôi, nếu

có người hơi rõ, gạn hỏi rằng, Bệ hạ ăn mặc như vậy quả có đúng với lễ phục nhàbinh nước Nam không? Thời chẳng biết trả lời thế nào được” “Thử xem các nướctrên thế giới, về lễ phục thời nước nào cũng có qui định, khi tiếp khách, khi duyệtbinh, khi triều, khi hội, lễ phục có quan hệ đến quốc thể; phàm người ra làm việccông đều không được vượt khỏi, nếu không thận trọng một chút, thời đối ngoại mangnỗi nhục thất lễ, đối nội mang cái tội trái phép Ở nước ta trước kia phép nọ cũng rấtchặt chẽ, từ vua đến dân đều có thể chế, chép lại ở hội điễn, ban bố làm lệnh chung,nếu ai sai vượt thời hình phạt theo ngay” “Nếu nói rằng cách mặc xưa không hợp với

đời nay, phải cải cách cho hợp thời, thời đó không phải việc không nên làm Xem nhưTàu với Nhật công phục đều theo lối Âu Châu thời sao? Nhưng phải đặt làm thể thứcnhất định, trên dưới một loạt, thay đổi theo mới, lấy lệ công bố ra ai nấy đều phảitheo, như vậy thời sao lại không nên?” Thất điều trần kết luận về tội ăn mặc lố lăngcủa Khải Định: “Nay Bệ hạ lại trái hẳn, tự chế tự mặc, chỉ lo làm sang một mình,người trong nước xem vào không gì là chính đính, lại làm cho tai mắt người ngoàilầm lạc, đã sai phép bang giao, lại làm nhục quốc thể, chiếu luật pháp nước nhà, phảichịu điễn hình…” Và cho xây dựng điện Kiến Trung, cung An Định, Ứng Lăng đềutheo phong cách kiến trúc hiện đại Qua tiếp xúc với Tây phương, trực tiếp là ngườiPháp, đã ảnh hưởng lớn đến cảm quan thẩm mỹ của vua Trong cách ăn mặc và nghi

lễ, ngôn ngữ lời nói, hành vi đều toát ra cung cách của một vị vua học theo Pháp Bàn về vợ con của Khải Định, mặc dù vua có tất cả 12 người vợ nhưng chỉ có haingười được cưới hỏi theo đúng lễ nghi, đó là bà họ Trương, ông lấy từ trước khi chưalên làm vua và bà Hồ Thị Chỉ được làm lễ cưới sau ngày Bửu Đảo đăng quang ngôivua Khải Định thường nói với các quan: “Nội cung của trẫm là một cái chùa (ý nóikhông có chuyện tình dục), ai muốn vô tu thì cứ vô" Quả thật, nhiều tin đồn chorằng, trong gần 10 năm làm vua, Khải Định không hề ăn nằm với người vợ nào dùông vẫn rất trân trọng và đối xử tốt với các bà vợ

Về đường vợ con của vua Khải Định có vẻ rắc rối hơn vua cha, mặc dù cả hai đềugiống nhau là có con trai trưởng từ lúc chưa làm vua

Trong cuốn Vua Khải Định hình ảnh & sự kiện (1916 - 1925), từ việc tham khảo các

tư liệu khả tín, đặc biệt là từ lời kể của người cha Võ Văn Lang, Nhất đẳng Thị vệcuối cùng của triều Nguyễn, tác giả Võ Hương An (tên thật là Võ Văn Dật) đã kể lạichuyện đời của vua Khải Định qua những bài viết và hình ảnh có liên quan Tác giảcũng mô tả chi tiết các sự kiện diễn ra trong thời gian vua Khải Định ở ngôi như:chuyến “Ngự giá Bắc tuần” năm 1918; lễ tấn phong Đông cung Thái tử cho hoàng tửVĩnh Thụy năm 1922; chuyến “Ngự giá như Tây" sang Pháp năm 1922; lễ “Tứ tuầnđại khánh” năm 1924…Bên cạnh đó, tác giả còn tiết lộ nhiều bí mật chốn cung đìnhcũng như chuyện đời tư của vua Khải Định Từ chuyện những ngày vua còn ở tiềm để(trước khi làm vua), đến chuyện đường đến ngai vàng của vua, chuyện vua bị nghi là

“người bất lực vô hậu”, hay chuyện đường vợ con của vua…

Nói về các bà vợ của vua Khải Định, tác giả cho biết có một thông tin rất đáng lưu ý,

mà vua Bảo Đại viết trong cuốn hồi ký Le Dragon d’Annam, đó là: Ngày 15/5/1922,

cả 12 bà vợ của vua Khải Định, theo thứ tự cấp bậc lớn nhỏ sắp hàng quỳ tiễn đưavua lên đường sang Pháp, mang theo thái tử Vĩnh Thụy đi du học

Vậy 12 bà vợ trên gồm những ai? Theo tác giả chắc chắn sẽ không có bà Trương ThịNhư Tịnh con gái của Thượng thư Trương Như Cương - người vợ đầu tiên, chínhthức được cưới hỏi khi vua Khải Định (ông Phụng hóa) còn ở tiềm để Bà đã giã từông Phụng Hóa và đi tu trước ngày ông lên ngai vàng Điều chắc chắn là hôm đó cómặt bà Nhị giai hữu phi, thân mẫu vua Bảo Đại và bà Ân phi Hồ Thị Chỉ Ngoài 2 bànày ra còn có 10 bà nữa.

Trong tang lễ vua Khải Định vào cuối năm 1925 đầu năm 1926, khi nói về việc việc

để tang, Bộ Lễ có trình rằng 2 bà Phi và 3 bà Tân (Tần) sẽ chịu đại tang 15 tháng Sốcòn lại từ cấp lục giai Tiếp dư (Tiệp dư) cho đến cửu giai Tài nhân đều chịu tang 13tháng

Theo Võ Hương An, 3 bà Tân đó là tam giai Diệu tân (con của quan Tham tán Nộicác Phạm Hòe), Tứ giai Du tân (con của quan Thượng thư bộ Công Võ Liêm), và bàngũ giai Điềm tân (cháu nội của quan Thượng thư hưu trí Nguyễn Đình Hòe)

Về các bà tiếp, còn có bà Tiếp du Tác giả Trần Gia Phụng có kể thêm 3 bà khác nữa

là bà Tân Diệm, bà Tiếp Táo và bà Tiếp Quý Trang

Như vậy, trong 12 bà kể trên thì đã có 9 bà rõ danh tính, còn 3 bà còn lại thì cho đếnnay vẫn chưa ai biết đó là ai Điều này cũng dễ hiểu vì trong hậu cung nhà Nguyễn,chỉ bậc Lục giai tiếp dư (triều Nguyễn đặt ra 9 bậc cửu giai) trở lên được gọi bằng

“bà” 3 bậc còn lại là thất giai Quý nhân, bát giai Mỹ nhân, cửu giai Tài nhân chỉđược gọi bằng “chị mà thôi Và mới ở cấp “chị” nên chẳng ai nhớ làm gì

Thưa quý đoàn để đến với Lăng Khải Định, Đặc biệt là công trình đồ sộ Ứng Lăng(lăng Khải Định) Đến năm 1925, ông đã băng hà ở tuổi 40 và thời gian trị vì đấtnước là 9 năm Lăng Khải Định tọa lạc ở vị trí khá yên tĩnh, thuộc xã Thủy Bằng, thị

xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế Xung quanh lăng Khải Định với nhiều địađiểm tham quan hấp dẫn như Đồi Thiên An, Hồ Thủy Tiên, Khu tâm linh Tượng Phật

Bà Quan Thế Âm Bồ Tát,… Công trình này phản ánh rõ nét tính cách xa hoa, thíchchưng diện của vua Khải Định lúc sinh thời

Là một người thích chỉnh chu, phong thủy và cái đẹp, Vua Khải Định đã tham khảorất nhiều tấu trình của những thầy địa lý Chính vì thế, nơi ông chọn để xăng lăng mộcho mình là triền núi Châu Chữ Địa thế đẹp với quả đồi thấp phía trước làm tiền án,lấy nú là Chóp Vung và Kim Sơ chầu trước mặt để làm “Tả Thanh Long” và “HữuBạch Hổ” Có khe châu Ê chảy từ trái qua phải làm “thủy tụ”, gọi là “minh đường”.Nhà vua đã đổi tên núi Châu Chữ thành Ứng Sơn và gọi tên lăng theo tên núi là ỨngLăng So với các lăng của vua tiến nhiệm, lăng Khải Định có diện tích nhỏ 117 m ×48,5 m nhưng thời gian hoàn thành công trình này lại lên tới 11 năm và tốn rất nhiều

công sức, tiền bạc Nó là kết quả hội nhập của dòng kiến trúc Á – Âu, Việt Nam cổđiển và hiện đại

Tổng thể của lăng là một khối nổi hình chữ nhật vươn cao tới 127 bậc Bao quanhlăng là khe suối, núi đồi được xem là yếu tố phong thủy tiền án, hậu chẩm, tả thanhlong, hữu bạch hổ, minh đường, thủy tụ, tạo cho lăng Khải Định một ngoại cảnh thiênnhiên hùng vĩ và nên thơ Từ cổng, du khách thấy những cổng hình tháp ảnh hưởng từkiến trúc Ấn Độ hay vòm cửa theo kiến trúc Roman biến thể Kiến trúc Roman làphong cách kiến trúc của các vùng Trung và Tây Âu Kiến trúc Roman ra đời vàokhoảng thế kỷ 11 và thế kỷ 12, chủ yếu ở các nước Pháp, Anh, Ý, Bỉ, Tây Ban Nha Đặc điểm kiến trúc Roman thiên về kiểu mái vòm cong với các khối cột thể hiện néttinh xảo, độc đáo của Roman

Tên gọi Roman xuất xứ từ Mỹ- La Tinh với ý nghĩa là “La Mã” đã phần nói nói nênphong cách kiến trúc của người đương thời hơi giống và muốn tìm đến chút ít cáchthức của kiến trúc La Mã cổ đại Tuy vậy về quy mô và hình thức, kiến trúc Romancòn xa mới đạt đến trình độ của người La Mã cổ đại, thiết kế thi công còn thô sơ, vậtliệu có lúc lấy từ công trình đã hoang phế của kiến trúc La Mã Cũng có thể do vừatrải qua một quá trình trì trệ sa sút và chiến tranh nên kiến trúc – xây dựng vẫn chưađược khối phục, còn non yếu Về mặt dùng kết cấu cuốn cửa trụ, đặc điểm kiến trúcRoman học tập cạc làm của người La Mã cho các mẫu biệt thự đẹp Tuy vậy, kiếntrúc Roman không phải là không có những bước tiến nhất định về mặt loại hình vàkết cấu góp phần đáng kể vào việc hình thành kiến trúc Gothic sau này ra đời từ nửasau thời Trung Cổ ở Tây Âu Về kết cấu của phong cách kiến trúc Roman trong thời

kỳ La Mã cổ đại, nhà thờ, tu viện và các công trình khác chủ yếu sử dụng vòm báncầu, vòm nôi và cuốn cửa trụ Vì đa phần các loại mái vòm đều được làm từ đá kỹthuật nên mặt cắt kiến trúc của các bộ phận khá đơn giản với hình chữ thập La tinh,hình vuông hoặc hình tròn nhỏ Đặc điểm kiến trúc Roman ở 2 phía đông tây củacông trình nhà thờ cũng có sự khác biệt rõ rệt: Trong khi phía Tây của nhà thờ nổi bậtlên nhiều tòa tháp cao, những tháp này sẽ có hình trụ tròn hoặc dáng hình học cơ bản,còn phía đông được cắt bằng một cánh ngang

Đi vào khuôn viên lăng, du khách sẽ thấy các tượng binh lính, cận thần tái hiện lạicảnh chầu của triều đại nhà Nguyễn Khác với các lăng khác, tượng trong lăng KhảiĐịnh có thêm 6 cặp lính túc vệ, từng đôi tượng cùng loại ở cạnh nhau được làm đốixứng và cùng đối xứng với đôi tượng phía đối diện

Bước vào lăng, Cung Thiên Định – nơi chôn cất thi hài của vua Khải Định Nằm ở vịtrí cao nhất cũng là kiến trúc chính của Lăng Cung Thiên Định là nơi có thiết kế đặc

sắc nhất và giá trị nghệ thuật cho đến ngày nay Công trình Lăng Vua Khải Định gồm

5 phần liền nhau: hai bên là Tả, Hữu Trực phòng dành cho lính hộ lăng, phía trước làđiện Khải Thành – nơi để án thờ và chân dung vua Khải Định, chính giữa là Bửu Tán,pho tượng nhà vua và mộ phần ở phía dưới Giá trị nghệ thuật cao nhất chính là phầntrang trí nội thất cung Thiên Định Ba gian giữa trong cung đều được trang trí phùđiên ghép bằng sành sứ và thủy tinh màu

Nghệ thuật trang trí khảm sành sứ xuất hiện ở Huế từ thế kỷ XVII, xuất xứ trong dângian từ thời nhà Lý (thế kỷ XI - XII) và du nhập vào nghệ thuật cung đình Theo nhànghiên cứu Trần Đình Sơn, nghề khảm xà cừ đã xuất hiện ở đồng bằng Bắc bộ cả hơnngàn năm trước Những nghệ nhân nổi tiếng được tôn làm tổ sư qua các thời kỳ tiêubiểu như Đinh Hữu Hưng (thế kỷ IX - XI), Trương Công Thành (TK XII-XIII),Nguyễn Kim, Vũ Văn Kim (TK XVII-XVIII) (1) Thần phả làng Chuôn Ngọ chép,nghề khảm trai nơi đây phát triển vào khoảng thế kỷ XI Ông tổ nghề hiện được thờtại làng là Trương Công Thành, một vị tướng triều Lý, cuối đời ông thường ngao dusơn thủy Một lần tình cờ ra bờ suối, thấy những mảnh vỏ trai, vỏ ốc mang nhiều màusắc óng ánh rất đẹp, ông bèn đem về nhà thử lắp ghép những vật liệu đó thành cáchọa tiết hoa văn sinh động Dần dần, ông khai nghiệp nghề khảm trai cho người dântrong vùng Thế kỷ XVII, các chúa Nguyễn vào Nam mở cõi, hình thành trung tâmvăn hóa Phú Xuân - Thuận Hóa, nghề khảm cũng du nhập và phát triển “Phủ biên tạplục” của Lê Quý Đôn ghi: “Tại xứ Thuận Hóa người ta dùng xà cừ khảm vào bàn ghế,hộp quả, rương hòm, chuôi kiếm…” Khi người châu Âu sang đến Việt Nam thì trình

độ hàng khảm xà cừ Việt Nam đã rất tinh vi, khéo léo Điển hình là năm 1868, khingười Pháp chiếm xong Nam Kỳ, thống đốc De La Grandière đã xin triều đình Huếgửi hai người thợ khảm giỏi vào Sài Gòn để truyền nghề Tới năm 1877, hàng khảm

ốc Việt Nam được triều đình gửi sang Pháp dự Hội chợ Đấu xảo Thế kỷ XIX, các vịvua Nguyễn đã chọn lọc tinh hoa nghề Việt để xây dựng kinh đô Huế, nghệ thuậtkhảm Huế cũng nhờ đó mà tinh vi gấp bội Nghệ thuật khảm xà cừ Huế còn truyềntụng các tác phẩm kinh điển như: một là chân dung vua Bảo Đại và hoàng hậu NamPhương khảm xà cừ trên gỗ trắc, phía sau có khảm hình cái khánh khắc chữ Nho:

“Ngọ thôn xích tử Trần Bá Ôn xà cừ khảm truyền thần bái tiến, thiên tử vạn vạn tuế”(Dân thường ở thôn Ngọ (Chuyên Mỹ, Hà Đông) Trần Bá Ôn lạy dâng bức truyềnthần khảm bằng xà cừ, kính chúc Đức vua muôn năm tuổi); hai là chân dung bằng xà

cừ trên gỗ trắc ghi “Diên Lộc Quận Công Thạch Trì Nguyễn tướng công chi tượng”.Mặt sau ghi bằng chữ quốc ngữ: “Hà Nam Phạm Văn Khuê chế” (Hình trạng DiênLộc Quận Công họ Nguyễn hiệu Thạch Trì Do Phạm Văn Khuê ở Hà Nam thực hiện)(2) Thời bấy giờ, các quan lại cũng đặt nghệ nhân làm các vật phẩm khảm xà cừ đểcung tiến tặng hoàng gia vào các dịp lễ cũng thuộc vào hàng tinh xảo Hệ thống cung

điện, lăng tẩm, chùa chiền cũng lưu giữ rất nhiều vật phẩm, tác phẩm trang trí nội thấtkhảm xà cừ tuyệt tác, là những kiểu mẫu lưu truyền cho đời sau.

Nghề khảm sành sứ có từ thế kỷ XVII, ban đầu lưu truyền dân gian, về sau mới trởthành nghệ thuật phục vụ nhiều trong chốn cung đình Các loại vật liệu khảm sành sứđược lựa chọn từ mảnh vỡ của những loại gốm cổ xưa, vì vậy nguồn nguyên liệu luônkhan hiếm; song dưới lòng sông Hương lại cung cấp đủ bởi thưở đó, lượng tàu thuyềnchở các vật phẩm đi lại trên sông Hương nhiều vô kể do Huế là Kinh đô vương triều.Chính nhờ lượng lớn gốm sứ đó mà nghệ thuật trong lăng tẩm, đền, chùa và nơi thờcúng ở Huế đã phát triển cực thịnh, trở thành nét văn hóa không thể thiếu ở vùng đất

Cố đô

Sách "Phủ Biên tạp lục", Lê Quý Đôn mô tả Phú Xuân vào đầu thế kỷ XVIII như sau:

“…Nơi đây cung điện, lầu gác, mái lớn nguy nga, đài cao sặc sỡ, tường bao quanh,cửa bốn bề chạm khắc, vẽ vời khéo léo vô cùng…Tường trong, tường ngoài đều xâydày mấy thước, lấy vôi mật và mảnh sứ đắp thành hình rồng, phượng, lân, hổ, cỏhoa…” Thời Minh Mạng, Thiệu Trị cũng đã sử dụng loại hình trang trí này, đến thời

Tự Đức, khảm sành sứ đã mang tính trang trí Thời điểm muộn hơn ở lăng Kiên Tháivương được trang trí phong phú nội dung đề tài “Nhị thập tứ hiếu”, sử dụng hìnhtượng con người khá phong phú

Tiêu biểu cho sự hoàn mỹ và tinh xảo của khảm sành sứ ở đất cung đình Huế là cáccông trình kiến trúc nổi tiếng như lăng Khải Định, cung An Định, chùa Từ Hiếu, điệnHòn Chén… cùng một số đình, chùa, mộ táng trong dân gian Những mảnh vỡ từgốm sứ, mảnh chai được chọn lọc, cắt bẻ theo hình dáng và gắn khảm với những chấtkết dính và phụ gia Chất kết dính là vôi hàu, mật mía đường Phụ gia làm từ giấy dó,bông cẩn, dây tơ hồng Những mảnh sành sứ, thủy tinh bản chất là những vật liệucứng, nhưng sự tinh tế tạo hình đã không cho thấy sự khô cứng, nặng nề Những bàntay tài hoa của các nghệ nhân đã gọt tỉa thành những họa tiết tỉ mỉ hoặc tự thân họatiết đã hình thành hình thể không bị giới hạn bởi nét tô vẽ hay vôi vữa tạo nên nhữngtác phẩm có hồn, linh động, lộng lẫy

Phải đến thời Khải Định, trang trí khảm sành sứ kết hợp thủy tinh màu mới phát triểnrực rỡ Trang trí khảm sành sứ vôi nề đã xuất hiện ở hàng loạt kiến trúc, như: Cung

An Định, cửa Hiển Nhơn, cửa Chương Đức, Thái Bình lâu ngự lãm, điện KiếnTrung… Tiêu biểu độc đáo nhất là nội thất lăng Khải Định Giá trị nghệ thuật lớn củalăng Khải Định là ở phần trang trí nội thất cung Thiên Định, trang trí dày đặc bởinghệ thuật khảm sành sứ và thủy tinh màu Những nghệ nhân tài ba đã thể hiện các đềtài từ dân gian cho đến cung đình: tứ linh, bát bửu, nhật nguyệt, mười hai con giáp…

Những con vật, cây trồng gần gũi trong đời sống và những đồ dùng mang tính thờiđại mới như đồng hồ, đèn Hoa Kỳ, kính lúp…cũng được sử dụng trang trí Tất cả đãdung hợp từ những mảnh sứ tốt được nhập cảng từ Trung Hoa, Nhật Bản nhiều màusắc quý đẹp như màu cam, màu ngọc, một chất liệu mới là kính thủy tinh màu nhập từPháp.

Trên ba tầng nhà, bức bích họa “Cửu Long Ẩn Vân” (chín con rồng ẩn trong mây)được các nghệ nhân tài ba ghép từ sành sứ và đá hiếm nhập từ Trung Quốc và NhậtBản.Người chịu trách nhiệm chính trong việc kiến tạo những tuyệt tác nghệ thuậttrong lăng Khải Định là nghệ nhân Phan Văn Tánh Một trong số những kiến trúclăng tẩm bậc nhất tại Huế đó là Lăng vua Khải Định (vị vua thứ 12 của triềuNguyễn) Đây là công trình lăng tẩm còn khá nguyên vẹn và có kiến trúc khác biệt.Cho đến nay, Lăng Khải Định còn tồn tại nhiều bí ẩn và vô số những câu hỏi chưa cólời giải đáp

Xét trong cấu trúc lăng thì cung Thiên Định nằm ở vị trí cao nhất và là kiến trúcchính của lăng Nét đặc sắc trên 3 tầng nhà của cung Thiên Định đó là bức vẽ “Cửulong ẩn vân” – 9 con rồng ẩn trong mây

Bức vẽ trong lăng do họa sĩ nổi tiếng Phan Văn Tánh vẽ Chuyện kể rằng, có mộtlần khi vua Khải Định đến xem xét quá trình xây lăng, tất cả mọi người đều dừng mọicông việc của mình lại để xuống nghiêng đón nhà vua, chỉ riêng ông Phan Văn Tánhvẫn mải mê vẽ trên trần nhà

Vua Khải Định cho rằng Phan Văn Tánh không coi trọng mình, và Khải Định còntức giận hơn khi biết ông Phan Văn Tánh dùng chân để vẽ rồng Nhà vua vô cùng tứcgiận đã cho triệu Phan Văn Tánh xuống để hỏi tội Trước sự phẫn nộ của Khải Định,Phan Văn Tánh có giải thích rằng, khi vua đến ông đang vẽ mắt rồng, nếu dừng việc

vẽ lại thì mắt rồng sẽ không có hồn, từ đó mất đi sự uy nghiêm của rồng Còn lí do

mà ông dùng chân để vẽ rồng vì vẽ những bức tranh trên trần nhà bằng tay thì khoảngcách từ tay đến mắt rất gần, mà muốn nhìn độ đậm nhạt một cách hoàn hảo của mộtbức tranh có quy mô lớn như vậy thì phải vẽ bằng chân, phải nhìn từ xa mới thấy rõ Sau khi nghe Phan Văn Tánh đưa ra những lí do như vậy, dù rất tức giận nhưngvua Khải Định không có cớ gì để trách phạt Phan Văn Tánh Nếu nhà vua chém đầuPhan Văn tánh thì ai sẽ là người hoàn thiện bức tranh Nhà vua nói với ông Tánh:

“Nếu như ở Việt Nam này có hai Phan Văn Tánh như nhà ngươi thì ta sẽ chặt đầu nhàngươi”

Trải qua gần một thế kỷ từ khi xây dựng đến nay bức vẽ trên trần lăng vua KhảiĐịnh chưa một lần được tô sửa, tuy nhiên bức tranh vẫn còn nguyên như mới Và bí

ẩn khi bức tranh nào chưa bao giờ có mạng nhện bám lên cho dù xung quanh điệnnhện giăng tơ rất nhiều.

Bí ẩn liệu có nằm ở chất liệu vẽ tranh? Liệu rằng họa sĩ Phan Văn Tánh có pha thêmmột chất đặc biệt vào màu vẽ hay không mà nhện lại không bao giờ giăng tơ trên bức

vẽ ấy Hiện nay, công trình hội họa này vấn khiến cho những nhà nghiên cứu mĩ thuậtcảm thấy ngạc nhiên, họ vẫn coi đó là một bí ẩn chưa có lời giải đáp

Ứng lăng hay lăng Khải Định là kiến trúc gây ra nhiều tranh cãi không chỉ vì quátrình xây dựng mà còn do lối kiến trúc khác biệt

«Tứ diện hiến kỳ quan, phong cảnh biệt khai vũ trụ

Ức niên chung vượng khí, giang sơn trường hộ trừ tư »

(Bốn mặt đều là kỳ quan, phong cảnh mở ra một vũ trụ biệt lập

Muôn năm hun đúc nên vượng khí, núi sông giúp đỡ mãi hoài)

Đó là hai câu đối để trước Tả Trực phòng trong Ứng lăng hay lăng Khải Định Khôngchỉ nằm ở vị trí phong cảnh hữu tình, Ứng lăng là công trình kiến trúc có vị trí đặcbiệt trong quần thể lăng tẩm ở Huế

Năm 1916, vua Khải Định lên ngôi ở tuổi 31 Là vị vua thứ 12 của triều Nguyễn, ônggây nhiều tranh cãi khi được mô tả là người ham chơi, thích đánh bạc, không quantâm đến chính sự Ông cũng chính là vị vua cuối cùng xây dựng lăng tẩm, chuẩn bịcho cái chết của chính mình

Vừa lên ngai vàng, vua Khải Định lập tức nghĩ đến chuyện xây dựng nơi yên nghỉ.Sau khi tham khảo nhiều tấu trình của các thầy Địa, ông chọn triền núi Châu Chữ(còn gọi là Châu Ê) làm vị trí để xây cất lăng mộ

Để kiến thiết công trình, nhà vua cho người sang Pháp mua sắt, thép, xi măng, ngóiardoise , cho thuyền sang Trung Hoa, Nhật Bản mua đồ sứ, thủy tinh màu

Ngày 4 - 9 -1920, vua Khải Định cho khởi công xây lăng Ông không tiếc tiền của đểtập hợp nhiều thợ nghề và nghệ nhân nổi tiếng khắp cả nước đến xây lăng Để có kinhphí xây dựng lăng, vua Khải Định đã xin chính phủ bảo hộ cho phép ông tăng thuếđiền 30% và lấy số tiền đó để làm lăng Hành động này của ông đã bị nhân dân thời

đó và lịch sử lên án gay gắt

MANG ĐẬM TÍNH CÁCH KHẢI ĐỊNH

Những nhà nghiên cứu thường xếp Ứng lăng ra ngoài dòng kiến trúc thời Nguyễn bởiphong cách kiến trúc đặc biệt của nó Tổng thể của lăng là một khối hình chữ nhậtvươn lên cao với 127 bậc cấp với đủ trường phái kiến trúc Những trụ cổng hình thápảnh hưởng kiến trúc Ấn Độ, trụ biểu dạng stoupa của nhà Phật, hàng rào như nhữngcây thánh giá khẳng khiu, nhà bia với những hàng cột bát giác và vòm cửa theo lốiroman biến thể Có thế nói, Ứng lăng là kết quả của sự giao thoa văn hóa Đông -Tây và cũng thể hiện cá tính của vua Khải Định Là một ông vua chuộng cái mớinhưng may mắn là ông sàng lọc chứ không bê nguyên mẫu vào công trình để giúp nó

có tổng thể hài hòa Ở vị trí cao nhất là cung Thiên Định cũng là kiến trúc chính củalăng gồm năm phần: hai bên là Tả, Hữu Trực Phòng dành cho lính hộ lăng; phía trước

là điện Khải Thành, nơi có án thờ và chân dung vua Khải Định; chính giữa là bửu tán,pho tượng nhà vua và mộ phần phía dưới; trong cùng là khám thờ bài vị Toàn bộ nộithất của 3 gian giữa trong cung Thiên Định đều được trang trí những phù điêu ghépbằng sành sứ và thủy tinh Đó là những bộ tranh tứ quý, bát bửu, ngũ phúc, bộ khaytrà, vương miện kể cả những vật dụng rất hiện đại như đồng hồ báo thức, vợt tennis,đèn dầu hỏa cũng được trang trí

Đặc biệt chiếc bửu tán bên trên pho tượng đồng trong chính tẩm với những đườnglượn mềm mại, thanh thoát khiến người xem có cảm giác nó được làm bằng nhunglụa nhưng thực chất là một khối bê tông, cốt thép nặng gần 1 tấn Bên dưới bửu tán làpho tượng đồng của vua Khải Định được đúc tại Pháp năm 1920 Thi hài nhà vuađược đưa vào dưới pho tượng bằng một toại đạo dài gần 30m, bắt đầu từ phía sau BiĐình Phía sau ngôi mộ, vầng mặt trời đang lặn như biểu thị cái chết của vua

Nhiều nhà sử học tin rằng vua Khải Định giấu nhiều thông điệp muốn ngầm gởi đếnhậu thế qua công trình lăng tẩm này

Dẫu là công trình gây tranh cãi trong lịch sử nhưng Ứng lăng giờ đây là một di tíchđặc biệt mà ai đến Huế cũng ghé thăm