sáng kiến kinh nghiệm môn toán lớp 4 về hoạt động trải nghiệm

Một bộ phận giáo viên tuy đã hiểu rõ vai trò, tác dụngcủa hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán nhưng lại gặp khó khăn khixây dựng kế hoạch bài dạy như thiết kế nội dung, cách thứ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN Ý YÊN

TRƯỜNG TIỂU HỌC YÊN THỌ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NÂNG CAO HIỆU QUẢ

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG MÔN TOÁN LỚP 4

Họ và tên : Đỗ Thị Hà

Trình độ chuyên môn: Đại học Sư phạm

Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Yên Thọ

Yên Thọ, tháng 05 năm 2021

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

“NÂNG CAO HIỆU QUẢ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

TRONG MÔN TOÁN LỚP 4”

I ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN

1 Lý do lựa chọn đề tài

Trong các môn học ở Tiểu học, môn Toán đóng vai trò hết sức quan trọng.Đây là một môn học công cụ, các kiến thức kĩ năng của môn Toán rất cần thiết chocon người Môn Toán góp phần rất lớn trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ,phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết môn học khác, giúp học sinh pháttriển một cách toàn diện, chuẩn bị kiến thức, kĩ năng cần thiết cho các cấp học sau.Không những thế, Toán học cũng hình thành cho mỗi học sinh cách tư duy, giảiquyết vấn đề, góp phần phát triển trí thông minh, sáng tạo riêng Bởi vậy, trongnhà trường Toán học trở thành môn học quan trọng trong việc hình thành và pháttriển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực Toán học cho học sinh,phát triển kĩ năng then chốt và tạo cơ hội để học sinh được trải nghiệm, vận dụngtoán học vào trong thực tiễn cuộc sống Chính vì thế, Toán học không thể thiếutrong đời sống con người, là chìa khóa có thể giải quyết mọi vấn đề của thực tiễn

và nó có mặt ở khắp mọi nơi Học tốt môn Toán ở Tiểu học không những giúp họcsinh học tốt các môn học khác mà còn giúp các em giải quyết các vấn đề trongthực tiễn, gắn với sự thành công của các em ở tương lai sau này

Lớp 4 là giai đoạn học tập sâu ở tiểu học, Môn Toán 4 giúp học sinh pháttriển về trình độ nhận thức và phát triển kiến thức, kĩ năng cơ bản ở mức cao hơn,khái quát hơn Chính vì vậy nắm vững được các nội dung Toán học lớp 4 sẽ giúpcác em học tốt ở các lớp học và bậc học tiếp theo Tuy nhiên, khi học Toán hầu hếthọc sinh còn thụ động trong việc tiếp nhận kiến thức, các em thường hoàn thànhnhiệm vụ học tập một cách máy móc theo các bước định sẵn, chưa vận dụng đượckiến thức vào thực tiễn Trong khi đó, xu hướng giáo dục hiện nay là “Lấy ngườihọc làm trung tâm”, dạy học không chỉ đơn thuần là hình thành tri thức cho họcsinh mà còn dạy cho các em biết cách học, biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn,

từ đó hình thành các phẩm chất, năng lực cho người học Một trong những giảipháp giúp giáo viên thực hiện tốt các yêu cầu của đổi mới giáo dục hiện nay linh

hoạt sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, thay đổi hình thức tổ chức cáchoạt động học tập của học sinh và hoạt động trải nghiệm là một trong các hoạtđộng đóng vai trò quan trọng

Giáo dục trải nghiệm là giáo viên tổ chức cho học sinh được hoạt động,được trao đổi, chia sẻ, được trải nghiệm thực tế để người học tích cực, chủ độngchiếm lĩnh kiến thức Tổ chức các hoạt động trải nghiệm sẽ tạo cơ hội cho học sinhchủ động tham gia và chủ động tiếp nhận kiến thức trong tất cả các khâu của quátrình tìm hiểu tri thức ở cả nhà trường và xã hội Qua trải nghiệm thực tiễn ngườihọc có kiến thức, kĩ năng, tình cảm và ý chí nhất định từ đó vận dụng vào thựctiễn Trong quá trình thực hiện hoạt động trải nghiệm giáo viên cũng phát hiện ranhững điểm mạnh của học sinh để giúp học sinh phát huy và những thiếu sót cầnsửa đổi cho các em Điều đó hoàn toàn phù hợp với nguyên lý giáo dục của Đảng

và nhà nước ta đề ra là: “Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động, sảnxuất, lí luận gắn với thực tiễn.” Nhưng việc tổ chức hoạt động trải nghiệm ở Tiểuhọc hiện nay còn mang nặng tính hình thức do chưa hiểu rõ, hiểu đúng về trảinghiệm Nhiều giáo viên cho rằng hoạt động trải nghiệm chỉ là tổ chức cho họcsinh tham quan thực tế bên ngoài khuôn viên trường, lớp mà chưa hiểu được hoạtđộng trải nghiệm còn được diễn ra trong từng bài học, từng tiết học, thậm chí trongtừng hoạt động của tiết học Một bộ phận giáo viên tuy đã hiểu rõ vai trò, tác dụngcủa hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán nhưng lại gặp khó khăn khixây dựng kế hoạch bài dạy như thiết kế nội dung, cách thức tổ chức, điều hành,hướng dẫn học sinh.… nên việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học Toánchưa đạt được hiệu quả cao

Nhận thức được vai trò quan trọng của việc tổ chức các hoạt động trảinghiệm, trong quá trình giảng dạy môn Toán lớp 4, tôi đã tìm hiểu, nghiên cứu,xây dựng hệ thống các hoạt động trải nghiệm, sử dụng có hiệu quả trong giảng dạy

và đúc kết thành sáng kiến kinh nghiệm “Nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động

trải nghiệm trong dạy học môn Toán lớp 4”.

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về hoạt động trải nghiệm, các cách thức, hìnhthức trải nghiệm, hoạt động trải nghiệm trong dạy học

- Tìm hiểu thực trạng việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy họcmôn

Toán cho học sinh lớp 4

- Đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động trảinghiệm

trong dạy học môn Toán lớp 4

- Thực nghiệm sư phạm kiểm nghiệm tính khả thi, hiệu quả của phương án

đề xuất, tìm hiểu phạm vi ứng dụng trong thực tiễn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Các hoạt động trải nghiệm trong dạy học

- Phạm vi nghiên cứu: Trong dạy học môn Toán lớp 4

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu đọc tài liệu:

Tiến hành đọc, phân tích, tổng hợp những tài liệu có liên quan như: sách giáokhoa Toán lớp 4, sách hướng dẫn học lớp 4, các sách báo, tài liệu tập huấn của Bộ,

Sở, Phòng giáo dục và đào tạo về hoạt động trải nghiệm trong dạy học…

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

Quan sát các hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh trong các tiết dạymẫu theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh của Phòng, Sở, Bộgiáo dục qua băng, đài, thực tiễn

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm:

Tổ chức dạy thực nghiệm các tiết Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinhlớp 4a2 (năm học 2019-2020) và lớp 4a1 (năm học 2020-2021) tại trường Tiểu họcYên Thọ So sánh kết quả đạt được sau thời gian thực nghiệm, so sánh kết quả họctập của lớp thực nghiệm và chưa thực nghiệm trong trường

6 Điểm mới, sáng tạo trong sáng kiến kinh nghiệm:

- Hoạt động trải nghiệm không chỉ được tổ chức ngoài không gian trường, lớp mà được diễn ra trong từng tiết học; không chỉ được tổ chức ở hoạt động đầu tiên của tiết học (Trải nghiệm - Khám phá) mà được tổ chức ở tất cả các hoạt động khác như Hình thành kiến thức mới, Thực hành - Luyện tập và Hoạt động ứng dụng

-Khi tham gia hoạt động này, tất cả các em đều được làm việc, được thực hành trải nghiệm qua tư duy, suy nghĩ, qua lời nói và qua hành động; được thao táctrực tiếp trên đồ dùng, vật thật; được tự do tư duy và sáng tạo từ đó hiểu rõ bản chất nội dung bài học một cách hứng thú, nhẹ nhàng và hoàn thành mục tiêu của bài học một cách vững chắc

- Xây dựng được hệ thống các câu hỏi, bài tập dùng trong việc tổ chức hoạtđộng trải nghiệm tương ứng với từng mạch kiến thức của môn Toán lớp 4, phù hợpvới điều kiện thực tiễn và năng lực của học sinh Sử dụng linh hoạt các hình thức

tổ chức hoạt động trải nghiệm, tạo được không khí học tập thoải mái, nhẹ nhàng vàhiệu quả

7 Cơ sở lý luận:

Theo tài liệu tập huấn của Sở Giáo dục và Đào tạo Nam Định, Phòng Giáodục và đào tạo huyện Ý Yên triển khai về tổ chức Hoạt động Trải nghiệm và sáng tạo trong dạy học năm học 2016 – 2017 nhắc tới:

- Trải nghiệm

“Sự trải nghiệm được hiểu là kết quả của sự tương tác giữa con người với thế giới khách quan Sự tương tác này bao gồm cả hình thức và kết quả các hoạt động thực tiễn trong xã hội, bao gồm cả kỹ thuật và kỹ năng, cả những nguyên tắc hoạt động và phát triển thế giới khách quan

Trải nghiệm là kiến thức kinh nghiệm thực tế; là thể thống nhất bao gồm kiến thức và kỹ năng Trải nghiệm là kết quả của sự tương tác giữa con người và thế giới, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.”

-Hoạt động trải nghiệm trong nhà trường

“Hoạt động trải nghiệm trong nhà trường cần được hiểu là hoạt động có động

cơ, có đối tượng để chiếm lĩnh, được tổ chức bằng các việc làm cụ thể của học sinh, được thực hiện trong thực tế, được sự định hướng, hướng dẫn của nhà trường Đối tượng để trải nghiệm nằm trong thực tiễn Qua trải nghiệm thực tiễn, người học có được kiến thức, kĩ năng, tình cảm và ý chí nhất định Sự sáng tạo sẽ

có được khi phải giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn phải vận dụng kiến thức, kĩ năng đã có để giải quyết vấn đề, ứng dụng trong tình huống mới, không theo chuẩn đã có, hoặc nhận biết được vấn đề trong các tình huống tương tự, độc lập nhận ra chức năng mới của đối tượng, tìm kiếm và phân tích được các yếu tố của đối tượng trong các mối tương quan của nó, hay độc lập tìm kiếm ra giải pháp thay thế và kết hợp được các phương pháp đã biết để đưa ra hướng giải quyết mới cho một vấn đề.”

- Hoạt động trải nghiệm trong môn học

“Hoạt động trải nghiệm trong từng môn học được hiểu là sự vận dụng kiến thức đã học và áp dụng trong thực tế đời sống đối với một đơn vị (một phần kiến thức) nào đó, giúp học sinh phát hiện, hình thành, củng cố kiến thức một cách sáng tạo và hiệu quả Các hoạt động này được thực hiện trong lớp học, ở trường,

ở nhà hay tại bất kỳ địa điểm nào phù hợp.”

Trải nghiệm trong môn học gồm có:

+Trải nghiệm thông qua các thao tác: Học sinh được làm việc, thao tác

thông qua các vật liệu, đồ dùng, qua hoạt động thực tiễn (có thể trong lớp, ngoàilớp…), từ đó chiếm lĩnh kiến thức

+ Trải nghiệm bằng tư duy: Học sinh được hình thành kiến thức mới thông

qua việc tổng hợp, phân tích các đơn vị kiến thức đã được học, được chứng kiến,thu thập qua thực tế cuộc sống đời thường Nói cách khác, kiến thức, năng lựcđược tạo ra thông qua việc chuyển hóa kinh nghiệm

Thông qua đó có thể hiểu dạy học trải nghiệm có nghĩa là giáo viên tạo racác tình huống học tập có vấn đề liên quan tới những kiến thức, kinh nghiệm màhọc sinh đã có, để kích thích tư duy, suy nghĩ của học sinh, tạo điều kiện để các emđược trực tiếp tham gia giải quyết các vấn đề học tập, được bày tỏ ý kiến, ý tưởng,được tự đánh giá kết quả hoạt động của bản thân và bạn bè Từ đó học sinh tíchcực, chủ động tìm ra những kiến thức mới, kinh nghiệm mới

- Trong dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông môn Toán ngày 19 tháng

01 năm 2018 có một phần mới hoàn toàn so với nội dung môn Toán hiện nay đó làhoạt động trải nghiệm và ứng dụng, qua đó có thể thấy rằng hoạt động trải nghiệmtrong dạy học nói chung và dạy học môn Toán 4 nói riêng rất được quan tâm và cóvai trò vô cùng quan trọng trong việc giáo dục học sinh Hoạt động trải nghiệmtrong dạy học môn Toán giúp học sinh tổng hợp các giác quan, hình thành cách tưduy giải quyết vấn đề, cách suy nghĩ độc lập linh hoạt và sáng tạo, làm tăng khảnăng ghi nhớ, tạo ra cơ hội để học sinh áp dụng các kiến thức Toán học vào giảiquyết các vấn đề thực tiễn; tạo cơ hội phát triển kĩ năng giao tiếp, kĩ năng hợp tác;phát triển năng lực mô hình hóa Toán học, năng lực phát hiện giải quyết vấn đề

Từ đó việc học Toán trở nên hấp dẫn hơn với người học và nhẹ nhàng, thú vị hơnvới người dạy Điều đó hoàn toàn phù hợp với “ đổi mới căn bản, toàn diện giáodục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” theo Nghị quyết 29

- NQ/TW ngày 04-11-2013 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI; và xu hướng giáodục hiện nay là “ Lấy người học làm trung tâm, nhà trường là nền tảng, giáo viên

là động lực ”; chuyển từ dạy học trang bị kiến thức sang dạy học nhằm phát triểntoàn diện phẩm chất và năng lực cho học sinh

II MÔ TẢ VỀ GIẢI PHÁP

1 Mô tả về giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến:

1.1 Thực trạng việc dạy và học Toán trước khi tạo ra sáng kiến.

môn học” luôn được quan tâm

- Học sinh tích cực, tự giác và luôn hứng thú tham gia các hoạt động học tập,biết hợp tác, chia sẻ cùng bạn bè khi giải quyết vấn đề

- Đa số phụ huynh học sinh quan tâm, ủng hộ và thường xuyên phối hợp,tham gia cùng giáo viên khi tổ chức các hoạt động cho học sinh

b Khó khăn:

- Đa số giáo viên cho rằng Sách giáo khoa là pháp lệnh phải tuân theo mộtcách tuyệt đối Giáo viên chưa mạnh dạn thay đổi, bổ sung nội dung trải nghiệmtrong quá trình giảng dạy Việc đổi mới phương pháp theo hướng phát triển nănglực học sinh, vận dụng Toán học vào cuộc sống, tổ chức hoạt động trải nghiệmtrong các tiết Toán còn mang tính hình thức, chủ yếu chỉ thực hiện ở các giờ hộigiảng

- Việc dành thời gian để nghiên cứu, vận dụng hoạt động trải nghiệm trongmôn Toán chưa được giáo viên coi trọng Khi tổ chức hoạt động trải nghiệm chohọc sinh, chủ yếu là giao việc cho các em làm theo sự hướng dẫn cụ thể của giáoviên mà chưa quan tâm tới việc tạo tình huống, gây sự tò mò để học sinh có hứngthú, tư duy, động não tìm ra hướng giải quyết, các em chưa được chia sẻ, phản biệncùng các bạn vì vậy còn thụ động, chưa phát huy được tính tích cực sáng tạo củabản thân

- Điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị, đồ dùng để tổ chức hoạt độngtrải nghiệm ở nhà trường chưa đáp ứng với yêu cầu đổi mới Tài liệu hướng dẫn tổchức hoạt động trải nghiệm trong môn Toán chưa phong phú

- Một bộ phận phụ huynh học sinh chưa thực sự quan tâm tới con em, chorằng dạy học là nhiệm vụ của giáo viên nên chưa có sự phối kết hợp cùng giáo viên

trong việc hướng dẫn học sinh học ở nhà, chưa hỗ trợ học sinh hoàn thành nhiệm

vụ học tập

- Điều này làm cho hứng thú và kết quả học tập và khả năng vận dụng Toánhọc vào thực tiễn của các em chưa cao, dần dần làm cho các em trở nên thụ động,

tự ti, làm Toán một cách máy móc, lười suy nghĩ

+ Lớp học có khoảng: 60% HS hứng thú yêu thích môn Toán

1.2 Các giải pháp đã áp dụng trước khi tạo ra sáng kiến

1.2.1 Đối với giáo viên

- Giáo viên chủ yếu sử dụng bảng đen, các đồ dùng sẵn có, …

- Giáo viên chủ yếu hướng dẫn học sinh học tập dựa vào sách giáo khoa, sáchhướng dẫn học toán, giảng dạy theo hướng truyền thụ một chiều

- Giáo viên làm mẫu các dạng bài tập học sinh còn vướng mắc, cho nhiều bàitập tương tự để học sinh làm đi làm lại nhiều lần thành thói quen

- Giáo viên chấm, chữa sửa bài nhận xét thường xuyên cho học sinh

- Thường xuyên giao bài tập cho học sinh làm để củng cố kiến thức

- Yêu cầu phụ huynh tham gia kèm cặp học sinh

- Giáo viên thường hướng dẫn cụ thể các hoạt động học cho học sinh tronggiờ học

- Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán còn mang tính hìnhthức, chủ yếu là tổ chức trải nghiệm qua tham quan thực tế Trải nghiệm chủ yếumới trải nghiệm qua hành động

1.2.2 Đối với học sinh

- Áp dụng một cách máy móc, thụ động những bài giảng mẫu của cô

- Trong học tập học sinh thường có thói quen học cá nhân, học cặp đôi, họctoàn lớp nên các em còn thiếu chủ động, thiếu tự tin và sáng tạo, chưa có tinh thầnhợp tác để hoàn thành nhiệm vụ trong nhóm.

* Ưu điểm của phương pháp trên:

- Giúp học sinh hình thành, củng cố kiến thức một cách tức thời không mấtquá nhiều thời gian

- Giáo viên, phụ huynh, học sinh nắm được kiến thức chưa chắc chắn của họcsinh

- Học sinh có sự tiến bộ về kết quả học tập

* Hạn chế:

- Kết quả học tập của học sinh có sự tiến bộ tức thời xong những phương pháptrên thường làm cho học sinh trở nên thụ động, áp dụng một cách máy móc nhữngbài giảng, cách làm của giáo viên mà không có sự sáng tạo của bản thân Chính vìthế mà học sinh chỉ nhớ được ngắn hạn và lại rất nhanh quên, chỉ làm bài một cáchmáy móc mà không hiểu bản chất và không vận dụng linh hoạt vào thực tiễn

- Việc học sinh phải làm quá nhiều bài tập dễ dẫn đến sự nhàm chán, thiếuhứng thú và sự tập trung trong giờ học Đồng thời việc chấm, nhận xét bài cho họcsinh cũng mất nhiều thời gian, khó khăn trong việc kèm cặp nhiều học sinh trongcùng giờ học vì có thể có nhiều học sinh nhận thức chậm trong lớp; đồng thời việcchấm, chữa bài nhận xét bài cho học sinh chỉ thực sự mang lại hiệu quả khi họcsinh hiểu được cái sai của bản thân, từ đó tự tìm ra cách sửa lỗi và tự điều chỉnhcách làm của bản thân

2 Mô tả về giải pháp sau khi có sáng kiến.

2.1 Tên biện pháp: “Nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động trải nghiệm trong môn Toán lớp 4”

2.2 Điều kiện, hoàn cảnh tạo ra các giải pháp:

Nhằm đạt được mục tiêu trong việc nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện,những năm gần đây các trường tiểu học đã quan tâm đến việc đổi mới phươngpháp, thay đổi các hình thức tổ chức hoạt động học tập cho học sinh, dạy học nhằmphát triển các phẩm chất năng lực của người học, trong đó việc tổ chức hoạt độngtrải nghiệm trong dạy học là một trong những hoạt động không thể thiếu nhằm

giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức một cách chủ động, hiểu được bản chất vàkhông bị áp đặt khi tham gia giải quyết các tình huống có vấn đề liên quan đến nộidung bài học Tuy nhiên vẫn còn nhiều giáo viên chưa hiểu rõ về trải nghiệm trongdạy học, cho rằng trải nghiệm chỉ là tổ chức cho học sinh đi tham quan thực tế rakhỏi khuôn viên nhà trường, khó áp dụng vào các môn học Đặc biệt là đối vớimôn Toán, giáo viên cho rằng hoạt động trải nghiệm chỉ diễn ra ở ngoài khônggian lớp học, trong hoạt động ứng dụng giao về nhà Khi dạy Toán giáo viên cònnặng về truyền thụ lí thuyết, chú trọng vào tìm kết quả các bài toán, chưa tạo điềukiện cho học sinh được tham gia thực sự vào hoạt động trải nghiệm để tự tìm rakiến thức, mà còn mang tính áp đặt Việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm trongdạy học vẫn còn mang tính hình thức, chỉ được thực hiện ở các tiết hội thảo, hộigiảng hay kiểm tra chuyên môn Bên cạnh đó điều kiện về cơ sở vật chất, trangthiết bị dạy học, không gian lớp học cũng ảnh hưởng không nhỏ tới hiệu quả tổchức các hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán lớp 4

Trước những thực trạng trên, người giáo viên cần đặc biệt quan tâm tới việcđổi mới phương pháp, tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh một cách sáng

tạo, linh hoạt, phù hợp với từng đối tượng; trong đó “Nâng cao hiệu quả tổ chức

hoạt động trải nghiệm trong môn Toán lớp 4” là một trong những biện pháp giúp

giáo viên đạt được mục tiêu môn học đồng thời phát triển được phẩm chất và nănglục cho học sinh

2.3 Nội dung biện pháp:

Giải pháp 1: Nghiên cứu tìm hiểu nội dung chương trình Toán 4, xác định cách thức tổ chức hoạt động trải nghiệm.

- Nghiên cứu nội dung chương trình Toán 4: Nghiên cứu nội dung chươngtrình sẽ giúp giáo viên hệ thống hóa được các mạch kiến thức, xác định đúng mụctiêu và kĩ năng cần hướng dẫn giúp học sinh đạt được Từ đó chủ động trong việc

tổ chức các hoạt động trải nghiệm để nâng cao chất lượng

- Xác định các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm: Hoạt động trảinghiệm trong từng môn học trong đó có môn Toán được hiểu là sự vận dụng kiếnthức đã học và áp dụng trong thực tế đời sống đối với một đơn vị (một phần kiếnthức) nào đó, giúp học sinh phát hiện, hình thành, củng cố kiến thức một cách sángtạo và hiệu quả Các hoạt động này được thực hiện trong lớp học, ở trường, ở nhà

hay tại bất kỳ địa điểm nào phù hợp Khi tổ chức hoạt động trải nghiệm, giáo viêncần quan tâm tới các nội dung sau:

+ Trải nghiệm qua suy nghĩ, ý tưởng

+ Trải nghiệm qua lời nói

+ Trải nghiệm qua hành động

Giải pháp 2: Xây dựng hệ thống các hoạt động trải nghiệm theo từng bài, từng đơn vị kiến thức.

- Hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán là một khâu trong quátrình dạy học, giúp giáo viên thực hiện tốt yêu cầu đổi mới phương pháp giáo dục.Đồng thời lôi kéo học sinh tích cực tham gia vào giải quyết các vấn đề Toán học,giúp học sinh hứng thú, yêu thích và học giỏi Toán hơn Vì vậy giáo viên cần xâydựng hệ thống các hoạt động trải nghiệm theo từng bài, từng đơn vị kiến thức

- Khi thiết kế hệ thống các hoạt động trải nghiệm theo từng bài, từng đơn vịkiến thức giáo viên cần đảm bảo:

+ Hoạt động trải nghiệm phải đúng với mục tiêu, nội dung của bài học + Hoạt động trải nghiệm cần khơi gợi được hứng thú và trí tò mò học tậpcủa học sinh

+ Hoạt động trải nghiệm phải đảm bảo tính vừa sức

+ Hoạt động trải nghiệm phải đảm bảo tính thực tiễn

+ Hoạt động trải nghiệm phải đảm phát huy được tính tích cực, chủ độngcủa học sinh

Giải pháp 3: Sử dụng linh hoạt các hình thức khi tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt trải nghiệm.

Hoạt động trải nghiệm trong môn học chính là khai thác những kinh nghiệm

đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của học sinh để thực hiện nhữngnhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những tình huống có vấn đề, thông qua đógiúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức mới góp phần phát huy tính sáng tạo, tư duylogic cho học sinh

Điều đó đồng nghĩa với việc giáo viên cần sử dụng linh hoạt các hình thức tổchức hoạt động trải nghiệm, để tạo ra một môi trường vui vẻ, thoải mái để học sinhtích cực, chủ động chiếm lĩnh kiến thức và thể hiện bản thân.

Hoạt động trải nghiệm có thể diễn ra ở mọi khâu của tiết học từ khởi động,chiếm lĩnh kiến thức mới, thực hành luyện tập, ứng dụng Vì vậy để tránh gâynhàm chán cho học sinh, giáo viên cần sử dụng những hình thức khác nhau khi tổchức hoạt động trải nghiệm cho học sinh, từ đó thu hút học sinh tích cực tham gia

Giải pháp 4: Tổ chức tốt các cuộc giao lưu, nhận xét đánh giá, động viên khen thưởng kịp thời.

Tổ chức tốt các cuộc giao lưu sẽ giúp các em có cơ hội để bày tỏ quan điểm,

ý tưởng của bản thân Được trao đổi, học hỏi kinh nghiệm, được tham gia vàotranh luận, đánh giá nhận xét với bạn bè giúp các em tự kiểm chứng lại kết quảmình đạt được Đồng thời còn giúp học sinh mạnh dạn, tự tin, có kĩ năng giao tiếp

và hợp tác với bạn bè và thầy cô Bên cạnh đó, giáo viên cần quan tâm, kiểm tra,đánh giá nhận xét giúp học sinh khắc phục những thiếu sót và phát huy nhữngđiểm mạnh; động viên sự tiến bộ của các em trong nhóm, trước lớp để các em cốgắng phấn đấu

Giải pháp 5: Tích cực tự học, tự bồi dưỡng; huy động các nguồn lực tham gia, hỗ

trợ giáo viên khi tổ chức các hoạt động trải nghiệm

Để tổ chức có hiệu quả các hoạt động trải nghiệm trong môn Toán lớp 4,ngoài việc tìm hiểu, nghiên cứu nội dung chương trình, người giáo viên cần quantâm tới việc bồi dưỡng năng lực của bản thân, kịp thời nắm bắt những định hướngđổi mới hiện nay để vận dụng trong các hoạt động giáo dục và giảng dạy Thườngxuyên phối kết hợp với giáo viên bộ môn, phụ huynh học sinh, các tổ chức đoànthể trong và ngoài nhà trường khi thực hiện

Thời lượng chương trình môn Toán lớp 4: gồm 175 tiết, dạy trong 35 tuần,mỗi tuần 5 tiết Trong đó:

+ Lý thuyết: 82 tiết

+ Thực hành, lý thuyết, ôn tập: 89 tiết

+ Kiểm tra định kì: 4 tiết

- Giáo viên nghiên cứu, hệ thống hóa kiến thức môn Toán trong chươngtrình Tiểu học và tìm hiểu nội dung chương trình Toán 4 để nắm được các nộidung kiến thức chính, nắm được các kiến thức kĩ năng học sinh cần đạt

+ Nội dung dạy học môn Toán được nêu trong chương trình Giáo dục phổthông cấp Tiểu học theo từng lớp, trong đó có mức độ cần đạt về kiến thức, kĩ năng(Chuẩn kiến thức, kĩ năng) của từng chủ đề, theo mạch kiến thức của từng lớp

+ Đối với từng bài học trong SGK môn Toán 4, giáo viên cần quan tâm đếnyêu cầu cơ bản, tối thiếu mà tất cả học sinh phải đạt được sau khi học xong bài đó

Từ đó giáo viên tổ chức các hoạt động trải nghiệm theo từng bài cho học sinh

Chương trình Toán 4 gồm 6 chương:

Chương I: Số tự nhiên - Bảng đơn vị đo khối lượng:

Ở chương này, học sinh ôn lại và nâng cao các kiến thức đã học ở lớp 3(so sánh các số tự nhiên, học thêm lớp triệu, tìm số trung bình cộng)

Hoàn chỉnh bảng đơn vị đo khối lượng

Tìm hiểu về biểu đồ

Chương II: Bốn phép tính với các số tự nhiên.

Được xem như chương tiền đề, kiến thức ở chương này chủ yếu là ôn tập,củng cố về 4 phép tính cộng trừ, nhân chia và các tính chất

Ngoài ra học sinh còn được học về góc, đường thẳng, thực hành vẽ hình(hình chữ nhật, hình vuông)

Các em được cung cấp mới về đơn vị đo diện tích

Học sinh được làm quen với giải toán về tìm 2 số khi biết tổng và hiệu củahai số đó

Chương III: Dấu hiệu chia hết cho 2,5,3,9 - Giới thiệu hình bình hành.

Học sinh được cung cấp các dấu hiệu chia hết 2,5,3,9

Tìm hiểu các tính chất của hình bình hành và công thức tính diện tích hìnhbình hành.

Chương IV: Phân số, các phép tính với phân số - Giới thiệu hình thoi

Học sinh làm quen với khái niệm phân số và các phép tính trên phân số Giới thiệu hình thoi, công thức tính diện tích hình thoi

Chương V: Tỉ số, một số bài toán liên quan đến tỉ số Tỉ lệ bản đồ.

Học sinh được luyện tập giải toán, học về tỉ số

Cung cấp các kiến thức về tỉ số, tỉ lệ, ứng dụng

Cách giải toán về tìm hai số khi biết tổng (hoặc hiệu) và tỉ số của hai số đó

* Xác định các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm.

- Trải nghiệm qua suy nghĩ, ý tưởng

Đây là một hoạt động quan trọng bởi sẽ kích thích học sinh tư duy, suy nghĩ

để tự tìm ra cách giải quyết, xử lí vấn đề Được nêu lên những ý tưởng của bảnthân giúp các em tự tin, hứng thú hơn với môn Toán Đồng thời giúp giáo viênnhận biết, đánh giá được năng lực của từng học sinh Trải nghiệm trong suy nghĩ, ýtưởng được thực hiện trong mọi tiết học, giúp các em phát triển được tư duy logic

Ví dụ 1: Khi dạy bài Tỉ lệ bản đồ, trong phần khởi động, giáo viên tổ chức

cho học sinh chơi trò chơi Đố vui (cả lớp tham gia trong khoảng thời gian 2 phút):

Câu 1: An đi chụp ảnh, khi nhìn vào ảnh An thấy gì? (Thấy chính mình

trong ảnh)

Câu 2: Bác thợ xây nhận được bản vẽ thiết kế của một ngôi nhà, sau khi xây

xong bác thấy chiều dài thật của ngôi nhà như thế nào với chiều dài ngôi nhà trênbản thiết kế? (Lớn hơn rất nhiều lần)

Câu 3: Sân trường em dài 80m, rộng 50m Làm thế nào để em vẽ được sân

trường lớn như thế vào trong tờ giấy? (Đem thu nhỏ lại)

Ví dụ 2: Em hãy hỏi người thân chiều dài của quãng đường từ nhà em đến

trường và nghĩ xem cần thu nhỏ lại bao nhiêu lần để có thể vẽ vào trong trang

giấy? (Hoạt động ứng dụng của bài Tỉ lệ bản đồ, chuẩn bị cho bài Ứng dụng của tỉ

lệ bản đồ)

Giáo viên tạo ra tình huống mới để các em được trải nghiệm ngay từ trongsuy nghĩ, ý tưởng, tìm ra cách giải quyết vấn đề và mạnh dạn trình bày ý kiến củabản thân để hiểu rõ hơn về ý nghĩa, vai trò của tỉ lệ bản đồ.

- Trải nghiệm qua lời nói

Học sinh được trình bày, chia sẻ cách làm mà học sinh đã tự nghĩ và tự thựchiện được Khi học sinh được trình bày, chia sẻ với bạn bè, thầy cô, người thâncách mà các em đã thực hiện các em sẽ được nhận lại những đánh giá, nhận xétgiúp các em tự phát hiện ra những thiếu sót cần sửa đổi trong tư duy và thực hiện,đồng thời các em cũng được học hỏi từ bạn bè, thầy cô những cách làm mới giúpcác em tự nâng cao được trình độ nhận thức của mình

Ví dụ: Khi dạy bài Phép trừ phân số.

Sau khi tìm ra được cách làm, học sinh chia sẻ cách thực hiện phép trừ phân

số trong nhóm đôi, nhóm bốn và trước lớp Trong khi chia sẻ, trao đổi cùng bạn,các em sẽ phát hiện ra cách thực hiện và trình bày

Học sinh hoạt động nhóm và chia sẻ trước lớp

Khi học sinh được trải nghiệm trong lời nói, các em không chỉ chỉnh sửađược cho mình và bạn bè mà các em còn có cơ hội để học hỏi thêm từ bạn bè, thầy

cô, và người thân Từ đó giúp học sinh mạnh dạn, tự tin và khắc sâu được kiến

thức, dần phát triển kĩ năng giao tiếp, kĩ năng kiểm tra đánh giá, tự đánh giá chocác em.

- Trải nghiệm qua hành động

Căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lý và khả năng tiếp thu kiến thức khoa học tựnhiên của học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 4 nói riêng, tôi nhận thấynhững tính chất trừu tượng, khái quát đặc trưng của môn Toán đối với khả năngtiếp thu, nhận thức của học sinh còn gặp nhiều khó khăn Tư duy của học sinh tiểuhọc đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng nên hình thức tổ chức hoạtđộng trải nghiệm qua hành động cho học sinh là vô cùng cần thiết và quan trọng.Việc tổ chức cho học sinh được trực tiếp tham gia trải nghiệm sẽ giúp cho các emhình tượng hóa được các kiến thức Toán học trừu tượng thành những hình ảnh cụthể, trực quan, sinh động Khi được thao tác, thực hành trên những dụng cụ học tậphay được đo đạt, tính toán trên những đồ vật cụ thể, gần gũi xung quanh đời sống

sẽ giúp các em khắc sâu, ghi nhớ kiến thức một cách nhẹ nhàng, hứng thú và nhận

ra vai trò của Toán học trong thực tiễn đời sống hàng ngày

Ví dụ 1: Khi dạy bài Góc nhọn, góc tù, góc bẹt.

Để giúp học sinh hình thành biểu tượng ban đầu về các góc, giáo viên tổchức cho học sinh tạo ra các góc từ đồ dùng học tập, hay những đồ vật cụ thể xungquanh đời sống của các em Khi học sinh được thao tác, thực hành trên vật thật các

em sẽ nắm vững và ghi nhớ sâu hơn về đặc điểm của các góc được học Qua đó các

em thấy hứng thú, yêu thích môn Toán hơn

Học sinh tạo ra các góc khác nhau qua trò chơi vận động

Học sinh tạo ra các góc từ đồ dùng học tập

Học sinh tạo ra các góc từ các nguyên vật liệu xung quanh

Học sinh xác định các góc của các đồ vật trong lớp học

Khi giáo viên linh hoạt trong việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm với cáchình thức Trải nghiệm qua suy nghĩ, ý tưởng, Trải nghiệm qua lời nói, Trải nghiệmqua hành động, học sinh sẽ có cơ hội khám phá, thể hiện bản thân, phát triển tưduy logic sáng tạo, phát triển cả kĩ năng trong học tập và cuộc sống, giúp học sinhhứng thú, yêu thích, học tốt môn Toán hơn; đồng thời giáo viên cũng thấy nhẹnhàng, thú vị khi dạy Toán

Giải pháp 2: Xây dựng hệ thống các hoạt động trải nghiệm theo từng bài, từng đơn vị kiến thức.

Các hoạt động trải nghiệm có tác dụng huy động những kiến thức học sinh

đã học, kinh nghiệm thực tế, tạo điều kiện cho học sinh được thao tác trên đồ dùng,vật thật để chiếm lĩnh kiến thức mới, thực hành, luyện tập, củng cố kiến thức mộtcách hiệu quả, các hoạt động đó phải phục vụ cho mục đích yêu cầu của bài dạy

Do đó khi xây dựng hệ thống hoạt động trải nghiệm cho học sinh giáo viên cần xácđịnh rõ các mạch nội dung chủ yếu trong chương trình Toán 4:

+ Số học và phép tính + Yếu tố hình học

+ Đại lượng và đo đại lượng + Giải toán có lời văn

Số học và phép tính: Số tự nhiên, phân số và các phép tính trên những tập hợp số

đó

Trong chương trình Toán 4, học sinh được học cách đọc viết và so sánhquan hệ giữa các số tự nhiên có nhiều có nhiều chữ số (từ 6 chữ số trở lên) Thựchiện tính cộng, trừ, nhân, chia với số có nhiều chữ số

(Bài Nhân nhẩm số có hai chữ số với 11)

+ Em hãy lấy số bút màu của em cộng với số bút màu của bạn ngồi cùng bàn

viết phép tính và so sánh cách làm, kết quả của em với bạn cùng bàn với em (Tính chất giao hoán của phép cộng)

+ Khi dạy bài Dấu hiệu chia hết cho 2, giáo viên tổ chức cho học sinh viếtlại bảng chia 2, quan sát số bị chia và trao đổi với các bạn về chữ số hàng đơn vịcủa số bị chia (Tương tự với dấu hiệu chia hết cho 5)

+ Tổ chức trò chơi: Người kế toán tương lai

Em hãy ghi lại số tiền có trong mỗi giỏ, đọc cho bạn nghe số em vữa tìmđược (45 000đồng, 300 000đồng, 1 000 000đồng)

+Trò chơi đi siêu thị, giáo viên phát cho mỗi nhóm 100 000đồng yêu cầu hschọn mua 3 móm đồ sao cho tổng số tiền mua đồ không được vượt quá 100

000đồng, không thừa nhiều hơn 10 000đồng (Bài cộng trừ số có nhiều chữ số)

Toán 4 hình thành cho HS khái niệm ban đầu về phân số (cách đọc, cáchviết, so sánh, thực hiện quy đồng, rút gọn, tính cộng, trừ, nhân, chia phân số trongtrường hợp đơn giản)

Ví dụ:

+ Em hãy lấy tấm bìa hình tròn chia thành các phần bằng nhau, tô màu một

số phần, em hãy viết số thích hợp vào chỗ chấm: Tô … … … … hình tròn (Bài Phân số)

+ Em hãy đếm số bàn học sinh của lớp, của tổ em và viết phân số chỉ số bàn

của tổ em so với số bàn của cả lớp (Bài Phân số)

+ Em hãy chia đều 3 chiếc bánh (sử dụng từ các tấm bìa) cho 4 bạn trongnhóm Các em hãy thảo luận cách thực hiện rồi viết phép tính và kết quả vào phiếu

(Bài Phân số và phép chia số tự nhiên)

+ Đố em: An và Bình có hai chiếc bánh trung thu như nhau An chia thành 8miếng bằng nhau ăn hai miếng Bình lại chia bánh thành 4 miếng, ăn một miếng

Em hãy viết phân số chỉ số phần cái bánh hai bạn đã ăn và so sánh hai phân số đó

(Bài phân số bằng nhau)

+ Em hãy lấy băng giấy chia ra làm 5 phần bằng nhau, lần thứ nhất em tômàu 15 băng giấy, lần thứ hai em tô thêm 25 băng giấy Em hãy viết phép tính và kếtquả tổng số phần đã tô màu Sau đó trao đổi với bạn trong nhóm cách thực hiện

phép cộng hai phân số cùng mẫu (Tương tự với bài so sánh phân số cùng mẫu số

và phép trừ phân số cùng mẫu số)

Học sinh thao tác trên đồ dùng tìm ra kết quả phép cộng hai phân số cùng mẫu số

+ Hướng dẫn, yêu cầu học sinh thao tác trên đồ dùng đã chuẩn bị sẵn ( hìnhvuông có cạnh quy ước là 1m ): Kẻ, tô màu và tìm diện tích hình chữ nhật có chiềudài 45 m, chiều rộng 23 m dựa vào hình vẽ, từ đó tìm ra cách thực hiện phép nhân hai phân số (Bài Phép nhân phân số)

Học sinh thao tác trên đồ dùng - Bài “Phép nhân phân số”

Đại lượng và đo đại lượng (Độ dài, khối lượng, diện tích, thời gian)

Ví dụ:

+ Giáo viên tổ chức cho học sinh đo chiều dài của quyển vở, cái bàn, lớphọc So sánh chiều dài của các vật đo được rồi sắp xếp theo thứ tự các đơn vị đo từlớn đến bé và ngược lại (Bảng đơn vị đo độ dài)

+ Giáo viên tổ chức trò chơi đố vui về đơn vị đo khối lượng:( Mẹ ra chợmua 1 yến gạo Hỏi cô bán hàng phải cân cho mẹ bao nhiêu ki-lô-gam gạo? Bố đặt

2 bao thóc lên cân, kim chỉ 100 kg Bố lại nói 2 bao thóc nặng …tạ? Trong ba con

vật là gà, lợn, voi con, con nào nặng khoảng 1tấn? (Bài Bảng đơn vị đo khối lượng)

+ Tổ chức cho học sinh cân những vật có tổng trọng lượng 1kg, 2kg bằngcách đặt dần các vật lên cân đồng hồ đọc số chỉ khối lượng trên cân cho tới khi kim

đồng hồ chỉ 1kg, 2kg… Từ đó các em nhận ra 1000g = 1kg (Bài Bảng đơn vị đo khối lượng)

Học sinh thực hành cân và đọc trọng lượng

+ Em hãy hỏi cân nặng của từng người trong gia đình, tính tổng số cân nặngcủa các thành viên trong gia đình, rồi đổi ra đơn vị yến, tạ nếu có thể

+ Kết hợp với nhân viên Y tế học đường tổ chức cho các em đo, ghi lạichiều cao, cân nặng của mình và bạn trong nhóm, đổi sang đơn vị đo khác có thể