với các nội dung sau: chương 1: Ý chí, chương 2: Hành động ý chí, chương 3: Liên hệ sinh viên Bách Khoa hiện nay và kết luận. Ở chương 1, trình bày về khái niệm của ý chí, vai trò của ý chí, và một số phẩm chất của ý chí.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI
VIỆN ĐIỆN TỬ - VIỄN THÔNG
BÁO CÁO TÂM LÝ HỌC ỨNG DỤNG
Đề tài 12:
Ý CHÍ, HÀNH ĐỘNG Ý CHÍ LIÊN HỆ THỰC TIỄN VỚI SINH VIÊN BÁCH KHOA HIỆN NAY
Giảng viên hướng dẫn: TS Vũ Thị Lan
Hà Nội, 5-2021
Trang 21
Trang 3LỜI NÓI ĐẦU
Chúng em là sinh viên năm 2, 3, 4 của Viện Điện tử Viễn thông và Viện côngnghê hóa học và công nghệ thực phẩm Chúng em có những bạn mới bắt đầu làm quenvới môi trường đại học, có những bạn cũng đã quen dần với môi trường đại học, và cónhững bạn đã bước vào những kì học cuối cùng để chuẩn bị tốt nghiệp Tâm lý học làmôn học tự chọn được các sinh viên chúng em lựa chọn trong quá trình học tập tạitrường
Có thể nói đời sống của con người gồm hai phần là đời sống vật chất và đờisống tinh thần Để có một cuộc sống hạnh phúc và trọn vẹn thì con người cần vun đắpcác yếu tố vật chất và tinh thần dồi dào Học các môn học kỹ thuật chuyên ngành giúpcho chúng em trang bị hành trang cho chuyên môn, tạo dựng nghề nghiệp tốt, quyếtđịnh đến xây dựng yếu tố vật chất cho cuộc sống Chúng em lựa chọn môn Tâm lý học
để có những hiểu biết về tâm lý, góp phần xây dựng đời sống tâm lý vững chắc Có lẽkhi đăng kí môn học này, phần lớn chúng em chưa tưởng tượng được những nội dungchúng em sẽ được các thầy cô giảng dạy ở môn học Và sau quá trình học tập trên lớp,chúng em cũng đã rút ra được những bài học riêng cho mình Mặc dù là môn tự chọn
tự do, tưởng chừng nội dung môn học đơn giản nhưng cũng có những nội dung khátrừu tượng, và nếu không học môn này, chúng em cũng không thể tự mình nhận thứcđược các kiến thức đó như tâm lý học là gì, cấu trúc sinh học thần kinh của tâm lý,hoạt động, giao tiếp và sự hình thành phát triển tâm lý, hoạt động nhận thức của conngười, ý chí, …
Trong quá trình học tập, chúng em đã tích lũy cho mình những kiến thức bổ íchlàm hành trang cho chúng em tiếp tục học tập tại trường và vận dụng trong cuộc sống.Đặc biệt, chúng em được tìm hiểu về đề tài “Ý chí, hành động ý chí Liên hệ với sinhviên Đại học Bách Khoa Hà Nội” là một đề tài thiết thực, gần gũi và bổ ích với chúng
em Khi tìm hiểu đề tài, chúng em nhận thức sâu sắc hơn thế nào là ý chí, hành động ýchí là gì? Đồng thời, chúng em cũng tìm đọc được nhiều tấm gương sinh viên của Đạihọc Bách Khoa Hà Nội đã có ý chí, hành động vượt qua khó khăn để đạt được thànhtích tốt trong học tập và đạt được thành công trong giai đoạn trưởng thành Hơn thếnữa, trong quá trình thực hiện chúng em cũng gặp phải khó khăn như phải trao đổionline không thể gặp nhau được, hay giai đoạn dịch bệnh này gặp nhiều khó khăn thìchúng em cũng tự nhủ mình rằng : “Mình cần có hành động ý chí!” Chúng em nghĩđây là bài học sâu sắc mà chúng em đạt được sau khi thực hiện bài tập lớn
Trang 4Dù kì 20202 này, do ảnh hưởng bởi dịch Covid-19, chúng em không được lêngiảng đường nhiều, nhưng chúng em cũng rất ấn tượng bởi những giờ dạy của Cô trêngiảng đường Cô không áp đặt việc học cho chúng em, rất thoải mái nhưng cũng vẫnnghiêm túc trong việc truyền tải kiến thức Có lẽ Cô đã thấm nhuần và vận dụng linhhoạt các kiến thức của tâm lý.
Tin tưởng rằng, chúng em sẽ vận dụng được các kiến thức tâm lý học trongcuộc sống, hiểu hơn về những diễn biến tâm lý của mình và những người xung quanh.Chúng em xin cảm ơn Cô về những bài học hay, vui vẻ và bổ ích
Chúng em xin chân thành cảm ơn Cô!
Trang 62 DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
Xem Mục 1.3.6
Trang 73 DANH MỤC HÌNH VẼ
(Xem thêm Mục 1.3.7)
Trang 84 DANH MỤC BẢNG BIỂU
(Xem thêm Mục 1.3.8)
Trang 95 TÓM TẮT BÁO CÁO
Trong quyển báo cáo này, chúng em sẽ trình bày về đề tài 24: “Ý chí, hành động
ý chí Liên hệ với sinh viên Bách Khoa hiện nay.” , với các nội dung sau: chương 1: Ýchí, chương 2: Hành động ý chí, chương 3: Liên hệ sinh viên Bách Khoa hiện nay vàkết luận
Ở chương 1, chúng em trình bày về khái niệm của ý chí, vai trò của ý chí, và một
số phẩm chất của ý chí Quá đó sẽ thấy được tác động của ý chí đối với hành động củacon người và các biểu hiện của ý chí
Ở chương 2, chúng em trình bày về khái niệm hành động ý chí, đặc điểm củahành động ý chí, cách phân loại hành động ý chí Trong chương này, chúng em còntrình bày về các giai đoạn hình thành hành động ý chí, hành động tự động hóa, các loạihành động tự động hóa và các phương pháp hình thành kỹ xảo
Từ các kiến thức tìm hiểu về ý chí và hành động ý chí ở chương 1 và chương 2,trong chương 3, chúng em sẽ liên hệ thực tế với sinh viên Đại học Bách Khoa Hà Nội.Tại chương này, chúng em sẽ nêu ra các khó khăn, thuận lợi của sinh viên Bách Khoa,một số biểu hiện ý chí và hành động ý chí của sinh viên Bách Khoa Đặc biệt, chúng
em còn trình bày về một số phương pháp để hình thành thói quen tốt
Trang 101
Trang 11CHƯƠNG 1 Ý CHÍ
Trong chương này, chúng em trình bày về khái niệm của ý chí, vai trò của ý chí,
và một số phẩm chất của ý chí Qua đó sẽ thấy được tác động của ý chí đối với hànhđộng của con người và các biểu hiện của ý chí
1.1 Khái niệm
Ý chí là mặt năng động của ý thức biểu hiện ở năng lực thực hiện có mục đíchđòi hỏi có sự nỗ lực khắc phục khó khăn cả bên trong lẫn bên ngoài Ở đây, ý chí đượchiểu là một năng lực của ý thức, đó là những hành động có mục đích, và để đạt đượcthì cần có sự nỗ lực Những khó khăn sẽ không chỉ đến từ bên ngoài, khách quan màcòn xuất phát ngay bên trong chủ thể, và nỗ lực thì mới có thể vượt qua tất cả
Trong đời sống chúng ta gặp nhiều người có ý chí và điều đó cũng không ngoại lệtại trường Đại học Bách Khoa Hà Nội Một tấm gương sáng về ý chí là em EmNguyễn Tất Minh sinh năm 2002, là một trong những sinh viên của Bách Khoa- ViệnCNTT Em bị khuyết tật nhưng em luôn có ý chí phấn đấu trong học tập và đời sống
Em đã nỗ lực trong suốt khoảng thời gian học tập để đạt được mục tiêu thi đỗ vàotrường Đại học Bách Khoa Hà Nội Dù Minh gặp khó khăn về việc đi lại, hoàn cảnhgia đình, điều kiện học tập,… em đã đặt ra mục tiêu và hành động có đích để đạt đếnmục tiêu của mình Từ câu chuyện trên, Ta có thể thấy được ý chí trong Minh trướcnhững khó khăn cả bên trong lẫn bên ngoài
Ý chí là mặt năng động của ý thức, nhắc đến ý thức thì ý thức là hình thức tâm
lý điều khiển, điều chỉnh mục vi tích cực của con người có, ý chí có cả mặt năng độngcủa trí tuệ lẫn tình cảm, đạo đức
Chúng ta thấy giá trị của ý chí không chỉ ở cường độ mạnh yếu mà cả nội dungđạo đức của ý chí Biểu hiện qua hành động ý chí của một nữ diễn viên khi muốn trảthù cho cha của mình và ý chí của một cậu học sinh thực hiện mục tiêu làm máy gọt củcải Cả hai trường hợp trên đều là biểu hiện của ý chí nhưng giá trị ý chí khác nhau, côgái muốn trả thù cho cha đã thực hiện nhiều hành động phạm pháp, ý chí ở đây khôngđược chấp nhận dù có nỗ lực và khó khăn Nhưng ý chí của cậu học sinh thực hiệnmục tiêu làm máy gọt củ cải, cậu đã tìm hiểu về công nghệ, tính chất của củ cải, đốidiện với khó khăn về độ tuổi, kiến thức, hoàn cảnh nhưng ý chí đó có giá trị cao bởitính nhân văn và kết quả sau nhiều nỗ lực
Trang 121.2 Vai trò của ý chí
Ý chí được xem như là yếu tố không thể thiếu để đạt được thành công Nó cóvai trò quan trọng và to lớn đối với cuộc sống của mỗi người Bởi đó ý chí được biểuhiện thông qua một số vai trò như sau
Ý chí giúp con người đủ niềm tin, nghị lực vượt qua mọi khó khăn, thử thách,những điều mà chúng ta nghĩ mình sẽ không vượt qua được khi gặp phải Như cácchiến sĩ bộ đội ta ngày xưa nhờ có lòng quyết tâm, ý chí kiên cường đã chiến thắngthực dân và phát xít
Ý chí giúp con người tìm ra mục đích, lập kế hoạch cho mục đích cần đạt phải
Vì vậy, có thể chống lại các cám dỗ bên ngoài và áp lực của cuộc sống
Ý chí chi phối mọi suy nghĩ của con người, thúc đẩy thực hiện suy nghĩ Từ đó,làm đời sống con người xã hội có định hướng, được cải thiện hơn, giúp sáng tạo ra cácgiá trị về vật chất lẫn tinh thần và đạt được điều mình mong ước
1.3 Một số phẩm chất của ý chí
Trong quá trình thực hiện những hành động có ý chí, những phẩm chất ý chí củacon người được hình thành Những phẩm chất này vừa đặc trưng cho cá nhân với tưcách là một nhân cách vừa có ý nghĩa to lớn cho đời sống và lao động của họ Cónhững phẩm chất ý chí làm cho con người trở lên tích cực hơn, có những phẩm chất ýchí giúp kìm hãm hành động của con người khi cần thiết Từ đây, ý chí sẽ có một sốphẩm chất quan trọng được biểu hiện
Thứ nhất là tính mục đích của ý chí là một trong những phẩm chất quan trọng của ýchí , điều chỉnh hành vi một cách tự giác Tính mục đích của ý chí phụ thuộc vào thếgiới khách quan và nội dung đạo đức, tính giai cấp của nhân cách Mục đích của ý chíđược biểu hiện qua một học sinh có ý chí để thực hiện mục tiêu đạt học bổng thì luôn
có mục đích đạt được điểm cao trong các môn học.Từ đó, bạn học sinh luôn học cóhành động học tập phù hợp với mục đích
Thứ hai là tính độc lập của ý chí, cho phép con người có khả năng quyết định
và thực hiện hành động theo khả năng và niềm tin của mình, không bị chi phối bởi yếu
tố bên ngoài Biểu hiện qua bạn sinh viên luôn lập kế hoạch hoạch học tập, tìm tài liệu,không phụ thuộc vào bạn bè khi làm bài thi, tự mình hoàn thành bài thi
Thứ ba là tính quyết đoán là khả năng đưa ra được quyết định kịp thời, dứtkhoát không giao động trước những yếu tố bên ngoài dưới sự tính toán, cân nhắc kỹcàng Ta có thể thấy rõ qua ý chí của bác sĩ khi thực hiện ca mổ, mọi quyết định trong
ca mổ đều vô cùng quan trọng, vì vậy biểu hiện quyết đoán trong những lần xử lí tìnhhuống của bác sĩ là phẩm chất không thể thiếu của ý chí Đó là quyết định về nhữnghành động nhất định phải thực hiện, không thể là những hành động gây sai sót khi mổ
Trang 13Thứ tư là tính kiên trì của ý chí là sự khắc phục những khó khăn trở ngại, kháchquan và chủ quan để đạt được những mục đích đặt ra Tính kiên trì ở đây không cónghĩa là lì lợm, bướng bỉnh Được biểu hiện qua hành động của sinh viên thườngxuyên lên kế hoạch học tập, tìm tòi, thực hiện những mục tiêu đề ra trong học tập đểvượt qua những khó khăn, thách thức tại môi trường học tập và bản thân.
Thứ năm là tính tự chủ của ý chí là thói quen kiểm tra hành vi làm chủ bảnthân, kìm hãm những hoạt động cho là không cần thiết, có hại trong trường hợp cụ thể
Cụ thể, khi một sinh viên thực hiện đề án nghiên cứu để đạt được kết quả tốt thì cầnlàm chủ bản thân trong kế hoạch đã đề ra, không để những cám dỗ xung quanh làmảnh hưởng đến thời gian cho nghiên cứu, hoãn lại những buổi dã ngoại, những trậngame để dành thời gian cho việc nghiên cứu
Trang 14
CHƯƠNG 2 HÀNH ĐỘNG Ý CHÍ
Trong chương này, chúng em trình bày về khái niệm hành động ý chí, đặc điểmcủa hành động ý chí, cách phân loại hành động ý chí Trong chương này, chúng emcòn trình bày về các giai đoạn hình thành hành động ý chí, hành động tự động hóa, cácloại hành động tự động hóa và các phương pháp hình thành kỹ xảo
2.1 Khái niệm hành động ý chí
Như đã tìm hiểu ở chương 1, ý chí là mặt năng động của ý thức, biểu hiện ởnăng lực thực hiện những hành động có mục đích, đòi hỏi phải có sự nỗ lực khắc phụcnhững khó khăn bên ngoài và bên trong nên ý chí của con người bao giờ cũng thể hiệntrong hành động, trong các cử chỉ nhằm thực hiện một mục đích đặt ra từ trước
Những hành động được điều chỉnh bởi ý chí để đạt được một mục tiêu gọi làhành động ý chí Theo cách gọi thông thường, những hành động đó được gọi là hànhđộng hết mình, hành động nỗ lực, hành động quyết chí
Hành động ý chí là hành động có ý thức, có chủ tâm, đòi hỏi nỗ lực khắc phụckhó khăn, được điều khiển một cách tự giác và luôn luôn hướng tới mục đích đặttrước, nó gắn liền với ý chí con người
Một số hành động ý chí nổi bật mang tính biểu tượng là hình ảnh thầy NguyễnNgọc Kí bị liệt cả hai tay, nhưng bằng ý chí kiên cường, nỗ lực của bản thân, Thầy đãquyết tâm vượt qua khó khăn, quyết tâm đi học và trở thành nhà giáo ưu tú
Một ví dụ điển hình khác được thấy qua tấm gương của lực sĩ Lê Văn Công.Mặc dù sinh ra với đôi chân bị bại liệt nhưng với ý chí quyết tâm vượt lên nghịchcảnh, anh đã chăm chỉ tập luyện và trở thành một vận động viên tiêu biểu của ViệtNam trong các kỳ tham dự Sea Games với nhiều tầm huy chương vàng, mang lại niềmvinh quang cho tổ quốc
2.2 Đặc điểm hành động ý chí
Hành động ý chí có các đặc điểm cơ bản sau:
+ Do hành động ý chí chí xuất hiện khi gặp khó khăn, trở ngại; khi thực hiện một mụctiêu mà gặp khó khăn trở ngại thì đòi hỏi cần nỗ lực khắc phục khó khăn vì vậy hànhđộng ý chí là sự phản ánh hiện thực khách quan Khi hiện thực khách quan mức độkhó khăn lớn thì càng đòi hỏi hành động ý chí quyết tâm lớn
+ Do hành động ý chí luôn luôn hướng đến mục đích đạt trước nên nguồn gốc kíchthích hành động ý chí là cơ chế cơ động cơ hóa hành động chứ không phải là cường độvật lí của kích thích Tức là không phải do một tác động ở bên ngoài tạo nên hành
Trang 15động ý chí mà do chính mục tiêu thúc đẩy người ta có các hành động ý chí Trong đóchủ thể nhận thức ý nghĩa của kích thích để từ đó quyết định có hành động hay không.
Ví dụ, hành động vượt qua khó khăn của cá nhân để quyết tâm học tập là xuất phát từđam mê học tập, nghiên cứu nhằm hướng đến tích lũy cho bản thân những kĩ năngchuyên môn, kĩ xảo nghề nghiệp mà không phải xuất phát từ sự nhắc nhở của nhữngngười xung quanh hay áp lực từ những người xung quanh
+ Để đạt được mục tiêu rõ ràng thì hành động ý chí luôn có mục đích được chủ thể ýthức một cách rõ ràng Nếu chủ thể không ý thức được rõ ràng mục tiêu và phươngpháp thực hiện thì khi gặp khó khăn sẽ sẽ nản lòng, chùn bước và không thực hiệnđược mục tiêu
+ Do quá trình thực hiện để đạt được mục tiêu có nhiều khó khăn nên hành hành động
ý chí bao giờ cũng có sự lựa chọn phương tiện và biện pháp tiến hành để đạt dược mụcđích Nếu không có phương tiện hỗ trợ, thì người ta cũng khó có thể vượt qua khókhăn, không có biện pháp thì người ta không biết cách tiến hành như thế nào Ví dụ,các bạn sinh viên nghèo muốn vượt khó, quyết tâm học tập Đại học để tích lũy nghềnghiệp thì sẽ cần có môi trường đại học, thầy cô hướng dẫn để học tập, tích lũy tri thức
và cần có phương pháp học tập, nghiên cứu rõ ràng để tích lũy và rèn luyện kĩ năngnghề nghiệp
+ Do quá trình thực hiện có nhiều khó khăn và thay đổi nên hành động ý chí luôn cần
có sự điều khiển, điều chỉnh, kiểm tra của ý thức, luôn có sự nỗ lực khắc phục khókhăn, trở ngại, thực hiện đến cùng mục đích đề ra
+ Hành động ý chí có cơ chế tâm lí phức tạp bao gồm: hành động được gián tiếp hoábởi chương trình trí tuệ bên trong - cái thực hiện chức năng điều khiển có ý thức, vàchương trình trí tuệ bên trong ấy tổ chức tất cả các dộng cơ hiện có thành hệ thống thứbậc, trong dó mục đích đặt trước là động cơ chủ đạo
2.3 Các loại hành động ý chí
Hành động ý chí gồm 3 loại:
+ Hành động ý chí giản đơn: Là loại hành động ý chí có mục đích rõ ràng, nhưngkhông có sự nổ lực của ý chí, cũng không cần sử dụng biện pháp nào để thực hiện mụcđích Chẳng hạn, nghe chuông - vào lớp
+ Hành động ý chí cấp bách: Là những hành động diễn ra trong thời gian ngắn, đòi hỏi
sự quyết định và thực hiện quyết định trong chớp nhoáng Ví dụ như một bác sỹ khithấy một người bị ngất xỉu, anh hoặc cô ta sẽ có hành động nhanh chóng, kịp thời để
sơ cứu cho người đó Hành động này được thôi thúc bởi hành động ý chí cấp bách+ Hành động ý chí phức tạp: Là loại hành động ý chí có mục đích, có sự nổ lực của ýchí và cần những phương tiện, biện pháp để thực hiện mục đích Điều này có thể thể
Trang 16hiện qua việc một người có mong muốn được nâng cao trình độ tay nghề làm bánh củamình Anh ta/ cô ta cần lên kế hoạch lâu dài như cần phải học ở đâu (trên youtube, đọcsách ) , một tuần sẽ thực hành bao nhiêu buổi vv
2.4 Cấu trúc hành động ý chí
Một hành động ý chí điển hình thường có ba giai đoạn (thành phần) sau đây:
● Giai đoạn chuẩn bị: Đây là giai đoạn hành động trí tuệ, giai đoạn suy nghĩ, cânnhắc các khả năng khác nhau Giai đoạn này gồm các khâu:
- Xác định mục đích, hình thành động cơ: Trong giai đoạn này, con người ýthức một cách rõ ràng mục đích hành động của mình, đấu tranh động cơ đểchọn lấy một mục đích, động cơ nổi bật Việc đấu tranh động cơ còn đượcdiễn ra trong suốt quá trình hoạt động
- Lập kế hoạch hành động để đạt được mục đích với những phương tiện vàbiện pháp cụ thể
- Quyết định hành động
● Giai đoạn thực hiện hành động: Việc chuyển từ quyết định hành động đến việcthực hiện hành động là sự thay đổi về chất, vì đó là sự chuyển biến từ ý thức,nguyện vọng thành hiện thực; từ bình diện tinh thần sang bình diện vật chất Sựthực hiện quyết định có thể diễn ra dưới hai hình thức:
- Hình thức hành động bên ngoài
- Hành động ý chí bên trong (hay kìm hãm các hành động bên ngoài)
Trong quá trình thực hiện hành động có thể gặp những khó khăn trở ngại, đòihỏi phải nỗ lực ý chí vượt qua, nhằm thực hiện đến cùng mục đích đã định
Có hai loại khó khăn trở ngại: khó khăn trở ngại bên trong (chủ quan) và khó khăn,trở ngại bên ngoài (khách quan) Ý chí thể hiện tập trung và rõ ràng khi nó khắc phụccác khó khăn, đạt mục đích dề ra bằng sự nỗ lực của bản thân
● Giai đoạn đánh giá kết quả của hành động: Trong quá trình hành động, conngười luôn luôn đối chiếu, đánh giá kết quả với mục đích đề ra Khi kết quả phùhợp với mục đích thì hành động kết thúc, con người cảm thấy thoả mãn, hàilòng Sự đánh giá kết quả hành động có thể trở thành sự kích thích và động cơđối với hành động tiếp theo, giúp con người có những cố gắng mới để có nhữngthành công mới
Ví dụ, để hoàn thành một đề tài nghiên cứu khoa học với nguồn tài nguyên có hạn(Dụng cụ thí nghiệm, tài liệu, khả năng nghiên cứu,…) thì sinh viên cần lên kế hoạch,suy nghĩ cân nhắc việc lựa chọn đề tài, phạm vi nghiên cứu, mục tiêu của đề tài và cầnđưa ra một bản kế hoạch, phương hướng khắc phục các khó khăn đó
Trang 17Sau khi lên kế hoạch và phương hướng nghiên cứu, nhóm sinh viên đó cần quyếttâm thực hiện bản kế hoạch đó bằng cách thể hiện bằng hành động thực thi bên ngoài
và cả hành động ý chí bên trong, giải quyết sự chùn bước, nản lòng khi gặp các vướngmắc chưa giải quyết được ngay
Trong quá trình hành động đó, cần so sánh, đánh giá với bản kế hoạch mà nhóm đãđịnh ra trước nhằm đánh giá và điều chỉnh các hoạt động cho đúng đắn Đó cũng làcách để khích lệ bản thân khi nhìn lại các kết quả đã đạt được
Ba giai đoạn trên đây của hành động ý chí có liên quan mật thiết với nhau, tiếp nốinhau và bổ sung cho nhau Tuy nhiên, trong điều kiện thực tế nhất định, có hành động
ý chí rút gọn, tức là không nhất thiết đầy dủ các giai đoạn trên
2.5 Hành động tự động hóa
Hành động ý chí là hành động đặc trưng của con người Tuy nhiên, hoạt độngcủa con người không chỉ bao gồm toàn những hành động ý chí Bên cạnh hành dộng ýchí, con người còn có một loại hành động phối hợp, hỗ trợ cho hành động ý chí Đó làhành động tự động hoá
Hành động tự động hoá là hành động mà ban đầu vốn là hành động có ý thức,
có ý chí, nhưng do lặp lại nhiều lần hoặc do luyện tập nên về sau trở thành tự động,nghĩa là không cần có sự kiểm soát trực tiếp của ý thức mà vẫn được thực hiện có kếtquả
Ví dụ: Khi mới tập đánh máy thì việc đánh máy là một hành động có ý thức, thị giáccủa ta vừa tập trung vào bàn phím, vừa tập trung vào màn hình Khi đã thành thạo rồi,
ta không cần phải nhìn vào bàn phím, màn hình nữa mà mọi thao tác vẫn diễn ra mộtcách chính xác, nghĩa là hành động đã trở nên tự động hoá
Có hai loại hành động tự động hoá:
+ Kĩ xảo là hành động tự động hoá được hình thành một cách có ý thức, nghĩa là hànhđộng tự động hoá nhờ luyện tập Động tác mang tính khái quát, nhuần nhuyễn, không
có động tác thừa, ít tốn kém về năng lượng
+ Thói quen là loại hành động tự động hoá ổn định, trở thành nhu cầu của con người
+ Mang tính chất kĩ thuật + Mang tính chất nhu cầu, nếp
sống+ Ít gắn với tình huống + Luôn gắn với tình huống cụ thể
Trang 18+ Có thể bị mai một nếu không
thường xuyên luyện tập, củng cố + Bền vững, ăn sâu vào nếp sống
+ Con đường hình thành chủ yếu
của kĩ xảo là luyện tập có mục
đích và có hệ thống
+ Hình thành bằng nhiều conđường khác nhau, kể cả conđường tự phát
+ Được đánh giá về mặt kỹ thuật
thao tác, có kỹ xảo mới, tiến bộ,
có kỹ xảo cũ, lỗi thời
+ Được đánh giá về mặt đạo đức,
có thói quen tốt, thói quen xấu, cóthói quen có lợi, cơ thói quen cóhại
Kỹ xảo có thể được thể hiện qua việc đánh cầu trong môn cầu lông Người đánhcần tập luyện nhuần nhuyễn động tác mới có thể thành thục Động tác đánh cầu nếukhông được luyện tâu lâu dài sẽ bị mai một Ngoài ra động tác đánh cầu được đánh giá
về mặt kỹ thuật, tiến bộ hay lỗi thời
Thói quen có thể được thể hiện qua hành động mời mọi người ăn cơm Đây làhành động mang tính chất nhu cầu, nếp sống và luôn gắn với tính huống là khi mọingười ngồi vào bàn ăn thì sẽ mời mọi người Hành động này không dễ bị mất một khi
đã được hình thành Ngoài ra, hành động mời ăn cơm được hình thành từ việc quan sátmọi người xung quanh hoặc được sự chỉ bảo của bố mẹ, họ hàng Đây được coi là mộtthói quen tốt
2.6 Sự hình thành kĩ xảo
Kĩ xảo được hình thành nhờ luyện tập, nghĩa là do sự lặp lại một cách có mục đích,
có hệ thống các thao tác, dẫn đến sự củng cố và hoàn thiện hành động (hành động trởnên khái quát, thuần thục ) Quá trình luyện tập để hình thành kĩ xảo diễn ra theo cácquy luật sau:
● Quy luật về sự tiến hộ không đều của kĩ xảo:
Trong quá trình luyện tập, kĩ xảo có sự tiến bộ không đều:
- Có loại kĩ xảo khi mới luyện tập thì tiến bộ nhanh, sau đó chậm dần
- Có loại kĩ xảo khi mới luyện tập thì tiến bộ chậm, nhưng đến một giai đoạnnhất định nó lại tăng nhanh
- Có nhiều trường hợp, khi bắt đầu luyện tập, sự tiến bộ tạm thời lùi lại, sau đótăng dần
Nắm được quy luật này, khi hình thành kĩ xảo cần kiên trì, không nóng vội, không chủquan để luyện tập có kết quả
Trang 19● Quy luật “đỉnh” của phương pháp luyện tập:
Mỗi phương pháp luyện tập kĩ xảo chỉ đem lại một kết quả cao nhất có thể có đối với
nó mà thôi Kết quả đó gọi là “đỉnh” của phương pháp luyện tập đó Muốn đạt đượckết quả cao hơn, cần phải thay đổi phương pháp luyện tập (đổi phương pháp có “đỉnh”cao hơn)
Quy luật này cho ta thấy rõ sự cần thiết phải thường xuyên thay đổi phương phápgiảng dạy, học tập và công tác
● Quy luật về sự tác động qua lại qiữa kĩ xảo đã có và kĩ xảo mới
Trong quá trình luyện tập kĩ xáo mới, những kĩ xảo đã có ảnh hường rõ rệt đến việchình thành kĩ xảo mới Sự ảnh hưởng này diễn ra theo hai chiều hướng sau:
- Kĩ xảo cũ ảnh hưởng tốt, có lợi cho việc hình thành kĩ xảo mới, làm cho kĩ xảomới hình thành nhanh hơn, dễ dàng hơn, bền vững hơn Đó là hiện tượng dichuyển (hay còn gọi là cộng) kĩ xảo Ví dụ: Khi đã biết đánh máy chữ thủ công(máy cơ) thì việc soạn thảo văn bản bằng máy vi tính dễ dàng hơn
- Kĩ xảo cũ ảnh hưởng xấu, gây trớ ngại cho việc hình thành kĩ xảo mới, đó làhiện tượng “giao thoa” kĩ xảo Ví dụ: Một người chơi bóng bàn giỏi, khichuyển sang chơi cầu lông, những động tác giao bóng, cắt xoáy bóng bàn lúcđầu cũng được sử dụng để giao cầu, dữ cầu Điều đó làm cho việc chơi cầulông khó khăn hơn
● Quy luật dập tắt kĩ xảo
Một kĩ xảo được hình thành nếu không luyện tập, củng cố và sử dụng thườngxuyên thì sẽ bị suy yếu và cuối cùng có thể bị mất hẳn (bị dập tắt) Ví dụ: Một ngườichơi bóng bàn giỏi, nhưng không luyện tập, củng cố thường xuyên, thì những kĩ năng,
kĩ xảo trong việc thực hiện các thao tác chơi bóng sẽ bị mai một đi
Ngoài ra, chúng ta còn thấy có sự dập tắt kĩ xáo tạm thời, khi con người có những xúcđộng mạnh mẽ, khi bị mệt mỏi
Quy luật này cho ta thấy rõ việc “văn ôn võ luyện” có tầm quan trọng như thế nào
2.7 Sự hình thành thói quen
Thói quen được hình thành bằng nhiều con đường khác nhau: Lặp đi lặp lại các
cử động, hành dộng (ví dụ: tập thể dục buổi sáng); bắc chước (ví dụ: Trẻ bắt chướcngười lớn hút thuốc lá); giáo dục và tự giáo dục
Bằng con đường giáo dục và tự giáo dục, thói quen hình thành một cách có mụcđích Đây là con đường chủ yếu để hình thành thói quen tốt cho học sinh Muốn hìnhthành thói quen một cách hiệu quả, cần chú ý các diều kiện cơ bản sau:
- Làm cho học sinh tin tưởng vào sự cần thiết phải có thói quen ấy