ỨNG DỤNG PHẦN MỀM PIKTOCHART VÀ VISME TRONG THIẾT KẾ INFOGRAPHIC DẠY HỌC PHẦNĐỊA LÝ VIỆT NAM CHO HỌC SINH TRƯỜNG DỰ BỊ ĐẠI HỌC DÂN TỘC TRUNG ƯƠNG NHA TRANG

A. PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Hiện nay, trong các lĩnh vực của xã hội, công nghệ thông tin (CNTT) đã được ứng dụng một cách rộng rãi và mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Đối với ngành Giáo dục, CNTT đã mang lại nhiều triển vọng to lớn trong việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực và hiện đại. Cùng với sự thay đổi của phương pháp là sự đổi mới các phương tiện hỗ trợ dạy học ngày càng hiệu quả và tiến bộ hơn so với trước. Trong bối cảnh cần phải thích ứng với xu thế hiện tại, ngành Giáo dục nói chung và môn Địa lí nói riêng cũng đang thực hiện đổi mới. Việc làm này không chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức cho người học mà còn phải tập trung phát huy được các năng lực của họ cụ thể ở đây là học sinh (HS). Tuy nhiên, với lượng thông tin quá lớn thì việc HS phải ghi nhớ và vận dụng thật sự không dễ dàng. Do đó, cần phải có những phương tiện, phương pháp dạy học mới nhằm đơn giản hóa cách thức thể hiện thông tin, góp phần hỗ trợ đắc lực cho việc tiếp nhận kiến thức của người học. Với đặc điểm nổi trội là khả năng tổng hợp logic, khái quát hóa cao, thẩm mĩ và sáng tạo… Infographic là một giải pháp hợp lý, đáp ứng tốt các yêu cầu đã nêu ra. Những trang Infographic ngắn gọn về nội dung, những hình ảnh với màu sắc sinh động sẽ thu hút và hỗ trợ HS tốt hơn trong quá trình học tập Địa lí bộ môn vốn được xem là khó nhớ, khó học vì quá trừu tượng và khô khan. Mặc dù có nhiều ưu thế nổi trội trong việc truyền tải thông tin, có tiềm năng trong việc cải thiện hứng thú học tập của HS nhưng trên thực tế, nghiên cứu và ứng dụng Infographic trong dạy học Địa lí vẫn còn là một vấn đề mới mẻ, chưa được khai thác hiệu quả. Trong chương trình hệ DBDH, phần Địa lí Việt Nam có lượng kiến thức lớn, lại có nhiều phần kiến thức hấp dẫn nhưng dung lượng về mặt thời gian dạy học trên lớp lại bị hạn chế. Đây là cơ sở để giáo viên (GV) có thể tổ chức thiết kế và sử dụng Infographic trong dạy học để tối ưu hóa về mặt thời gian và gây hứng thú với người học. Bên cạnh đó, điều kiện cơ sở vật chất, nhất là các thiết bị điện tử hiện đại phục vụ cho việc giảng dạy tại Trường Dự bị đại học dân tộc trung ương Nha Trang (DBĐHDTTƯNT) vẫn còn nhiều hạn chế. Do đó, GV có thể tận dụng dạy học qua smartphone bằng cách chuyển các file ảnh Infographic cho HS để hướng dẫn các em khai thác, ôn tập và ghi nhớ kiến thức một cách dễ dàng, linh hoạt hơn. Hoc sinh hệ Dự bị đại học (DBĐH) chủ yếu là người dân tộc thiểu số, tính linh hoạt và sự chủ động của các em còn hạn chế, việc truyền thụ kiến thức khô khan một chiều dễ gây nên sự nhàm chán. Với mục đích phát huy tính tự giác, hình thành và phát triển kĩ năng từ đó trau dồi các phẩm chất tích cực, sáng tạo của người học, tôi thiết nghĩ việc sử dụng phần mềm để thiết kế Infographic trong dạy học Địa lí cho học sinh hệ DBĐH là rất đáng quan tâm. Bằng việc nghiên cứu lí thuyết về các phần mềm thiết kế cũng như những thành công bước đầu trong thực hành tạo ra Infographic, tôi nhận thấy Infographic có nhiều lợi ích trong giảng dạy và học tập môn Địa lí. Với những lý do nêu trên, tôi quyết định chọn đề tài: “Ứng dụng phần mềm Piktochart và Visme trong thiết kế Infographic dạy học Địa lí Việt Nam cho học sinh Trường Dự bị đại học dân tộc trung ương Nha Trang” làm đề tài nghiên cứu.

MỤC LỤC

trang

A PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 6

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

5 Phương pháp nghiên cứu ……… 7

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ……… 7

B PHẦN NỘI DUNG ……… 8

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Tổng quan về Infographic 8

1.1.1 Quan niệm về Infographic ……… 8

1.1.2 Đặc điểm của Infographic ……… 9

1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng Infographic trong dạy học Địa lí ……10

1.1.4 Sử dụng Infographic trong dạy học Địa lí ……… 12

1.1.5 Phân loại Infographic ……… 14

1.1.6 Giới thiệu một số phần mềm đồ họa trực tuyến trong thiết kế Infographic 16

1.2 Đặc điểm chương trình Địa lí Việt Nam và khả năng sử dụng Inforgraphic.20 1.2.1 Mục tiêu, cấu trúc, đặc điểm chương trình Địa lí Việt Nam dành cho hệ Dự bị đại học ……… 20

1.2.2 Khả năng vận dụng Infographic vào dạy học Địa lí Việt Nam 22

1.2.3 Thực trạng của việc thiết kế và sử dụng Infographic trong dạy học địa lí tại Trường Dự bị đại học dân tộc trung ương Nha Trang……… 24

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 ……….30

Chương 2 ỨNG DỤNG PHẦN MỀM PIKTOCHART VÀ VISME TRONG THIẾT KẾ INFOGRAPHIC DẠY HỌC ĐỊA LÍ VIỆT NAM CHO HỌC SINH TRƯỜNG DỰ BỊ ĐẠI HỌC DÂN TỘC TRUNG ƯƠNG NHA TRANG 30

2.1 Giới thiệu phần mềm Piktochart và Visme ……… 30

2.1.1 Piktochart và Visme là những phần mềm đồ họa trực tuyến ……… …30

2.1.2 Những thuận lợi và hạn chế của phần mềm Piktochart và Visme … …33 2.2 Ứng dụng phần mềm Piktochart và Visme thiết kế Infographic trong dạy học Địa lí Việt Nam 35

2.2.1 Nguyên tắc thiết kế Infographic trong dạy học Địa lí Việt Nam 35

2.2.2 Quy trình thiết kế Infographic trong dạy học Địa lí Việt Nam 36

2.2.3 Thiết kế một số Infographic trong dạy học Địa lí Việt Nam bằng phần mềm đồ họa trực tuyến Piktochart và Visme ……… 38

2.3 Phương pháp sử dụng Infographic trong dạy học Địa lí Việt Nam ……… 48

2.3.1 Sử dụng Infographic tạo động cơ và hứng thú học tập cho HS ……… 48

2.3.2 Sử dụng Infographic tổ chức cho HS chiếm lĩnh kiến thức mới … 50

2.3.3 Sử dụng Infographic củng cố kiến thức đã học cho HS ……… 57

2.3.4 Sử dụng Infographic khi kiểm tra hoạt động nhận thức của học sinh …58 2.3.5 Sử dụng Infographic cho HS lưu giữ tài liệu học tập ……… 60

2.4 Thực nghiệm sư phạm ……… 61

2.4.1 Mục đích thực nghiệm ….……… 61

2.4.2 Đối tượng, thời gian, địa bàn thực nghiệm sư phạm ……… 61

2.4.3 Nội dung thực nghiệm và phương pháp tiến hành thực nghiệm …… 61

2.4.4 Kết quả thực nghiệm ……… 62

2.5 Giải pháp và kiến nghị ……….65

2.5.1 Giải pháp ……… 65

2.5.2 Kiến nghị ……… 66

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 ……… 66

C PHẦN KẾT LUẬN 1 Những kết quả đạt được của đề tài ……….… 67

2 Một số hạn chế ……… ……… 67

3 Hướng phát triển của đề tài ……… .68

TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… 69 PHỤ LỤC 1- Bài tập khảo sát ……… …………72 PHỤ LỤC 2 - Giáo án thực nghiệm ………73

A PHẦN MỞ ĐẦU

7 Lí do chọn đề tài

Hiện nay, trong các lĩnh vực của xã hội, công nghệ thông tin (CNTT) đã được ứng dụng một cách rộng rãi và mang lại nhiều lợi ích thiết thực Đối với ngành Giáo dục, CNTT đã mang lại nhiều triển vọng to lớn trong việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực và hiện đại Cùng với sự thay đổi của phương pháp là sự đổi mới các phương tiện hỗ trợ dạy học ngày càng hiệu quả và tiến bộ hơn so với trước Trong bối cảnh cần phải thích ứng với xu thế hiện tại, ngành Giáo dục nói chung và môn Địa lí nói riêng cũng đang thực hiện đổi mới Việc làm này không chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức cho người học mà còn phải tập trung phát huy được các năng lực của họ - cụ thể ở đây là học sinh (HS) Tuy nhiên, với lượng thông tin quá lớn thì việc HS phải ghi nhớ và vận dụng thật sự không dễ dàng Do đó, cần phải có những phương tiện, phương pháp dạy học mới nhằm đơn giản hóa cách thức thể hiện thông tin, góp phần hỗ trợ đắc lực cho việc tiếp nhận kiến thức của người học Với đặc điểm nổi trội là khả năng tổng hợp logic, khái quát hóa cao, thẩm mĩ và sáng tạo… Infographic là một giải pháp hợp

lý, đáp ứng tốt các yêu cầu đã nêu ra Những trang Infographic ngắn gọn về nội dung, những hình ảnh với màu sắc sinh động sẽ thu hút và hỗ trợ HS tốt hơn trong quá trình học tập Địa lí - bộ môn vốn được xem là khó nhớ, khó học vì quá trừu tượng và khô khan Mặc dù có nhiều ưu thế nổi trội trong việc truyền tải thông tin, có tiềm năng trong việc cải thiện hứng thú học tập của HS nhưng trên thực tế, nghiên cứu và ứng dụng Infographic trong dạy học Địa lí vẫn còn là một vấn đề mới mẻ, chưa được khai thác hiệu quả

Trong chương trình hệ DBDH, phần Địa lí Việt Nam có lượng kiến thức lớn, lại có nhiều phần kiến thức hấp dẫn nhưng dung lượng về mặt thời gian dạy học trên lớp lại bị hạn chế Đây là cơ sở để giáo viên (GV) có thể tổ chức thiết kế và

sử dụng Infographic trong dạy học để tối ưu hóa về mặt thời gian và gây hứng thú với người học Bên cạnh đó, điều kiện cơ sở vật chất, nhất là các thiết bị điện tử hiện đại phục vụ cho việc giảng dạy tại Trường Dự bị đại học dân tộc trung ương Nha Trang (DBĐHDTTƯNT) vẫn còn nhiều hạn chế Do đó, GV có thể tận dụng

dạy học qua smartphone bằng cách chuyển các file ảnh Infographic cho HS để hướng dẫn các em khai thác, ôn tập và ghi nhớ kiến thức một cách dễ dàng, linh hoạt hơn

Hoc sinh hệ Dự bị đại học (DBĐH) chủ yếu là người dân tộc thiểu số, tính linh hoạt và sự chủ động của các em còn hạn chế, việc truyền thụ kiến thức khô khan một chiều dễ gây nên sự nhàm chán Với mục đích phát huy tính tự giác, hình thành và phát triển kĩ năng từ đó trau dồi các phẩm chất tích cực, sáng tạo của người học, tôi thiết nghĩ việc sử dụng phần mềm để thiết kế Infographic trong dạy học Địa lí cho học sinh hệ DBĐH là rất đáng quan tâm

Bằng việc nghiên cứu lí thuyết về các phần mềm thiết kế cũng như những thành công bước đầu trong thực hành tạo ra Infographic, tôi nhận thấy Infographic

có nhiều lợi ích trong giảng dạy và học tập môn Địa lí

Với những lý do nêu trên, tôi quyết định chọn đề tài: “Ứng dụng phần mềm

Piktochart và Visme trong thiết kế Infographic dạy học Địa lí Việt Nam cho

học sinh Trường Dự bị đại học dân tộc trung ương Nha Trang” làm đề tài

nghiên cứu

8 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Bùng nổ vào năm 2010, sự phát triển của Infographic là kết quả tất yếu của

kỷ nguyên Big Data (đại dữ liệu) Khi con người càng tiêu tốn nhiều thời gian vào biển thông tin tràn ngập trên mạng thì vai trò của Infographic càng trở nên quan trọng

Nghiên cứu về Infographic là nội dung đã được đề cập đến trong một số bài viết, bài nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước Căn cứ vào lịch sử nghiên cứu vấn đề, có thể kể đến các tác giả tiêu biểu như:

Paul Martin Lester – Giáo sư ở Sở truyền thông, Đại học California tại

Fullerton trong nghiên cứu của mình có tựa đề “Lý thuyết cú pháp của truyền thông hình ảnh” (2006) đã chỉ ra rằng hình ảnh truyền hình vượt qua mọi biên giới quốc tế, chúng trở nên dễ hiểu hơn bởi hầu hết mọi người Từ ngữ dễ bị lãng

quên, nhưng hình ảnh ở lại trong tâm trí Bởi vì, từ ngữ và hình ảnh trở thành một phương tiện giao tiếp hiệu quả mạnh mẽ trong tâm trí Trong cuốn sách của mình,

Lester cũng sử dụng dẫn chứng từ nghiên cứu của nhà tâm lý học giáo dục Jerome Bruner của Đại học New York trích dẫn các nghiên cứu cho thấy mọi người chỉ nhớ 10% những gì họ nghe, 30% những gì họ đọc, nhưng khoảng 80% những gì

Trong thế kỉ 21, đồ họa vector, đồ họa raster trở nên phổ biến và trực quan hóa dữ liệu đã được áp dụng cho các hệ thống máy tính và hệ thống thông tin Địa

lý (GIS) Lĩnh vực báo chí cũng đã kết hợp và áp dụng đồ họa thông tin vào tin tức, cho phép toàn bộ các dạng thông tin kết hợp thành một câu chuyện để cải thiện thời gian, quy trình trình bày các câu chuyện cho độc giả bận rộn Nhiều doanh nghiệp sử dụng đồ họa thông tin như một phương tiện để giao tiếp và thu hút khách hàng tiềm năng Đồ họa thông tin là một hình thức tiếp thị nội dung và

đã trở thành một công cụ cho các nhà tiếp thị và công ty Internet

Từ 2014 đến nay, với sự phổ biến của phương tiện truyền thông xã hội đồ họa thông tin được sử dụng rộng rãi trong các lớp học, kinh doanh, mạng xã hội Qua đó, mọi người có thể tiếp nhận thông tin hiệu quả hơn, kể những câu chuyện theo cách trực quan hơn, kết nối với nhau thông qua giao tiếp bằng thị giác

Ở nước ta vài năm trở lại đây, đồ họa thông tin được sử dụng rộng rãi trước tiên trong các lĩnh vực: Báo chí, y tế, quảng cáo, maketing tiếp cận thị trường

Nhật Anh trong bài viết giới thiệu về “Infographic – bức tranh thay ngàn lời nói” (2014) trên tạp chí STINFO do Trung tâm thông tin KH&CN thành phố Hồ Chí Minh – Sở KH&CN thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 2014 đã khẳng định: “Khi con người càng tiêu tốn nhiều thời gian vào biển thông tin tràn ngập trên mạng thì vai trò của Infographic càng trở nên quan trọng Infographic trở thành tâm điểm chú ý như một cách để truyền những ý tưởng và thông tin phức tạp” [1] Như chính tên gọi của bài viết, tác giả đã phân tích chi tiết những ưu điểm làm nên điểm mạnh vượt trội của Infographic, đồng thời chỉ ra cả những điểm hạn chế của công cụ này

Trịnh Thị Quỳnh, “Sử dụng thông tin đồ họa trên báo in Việt Nam”, Luận

văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học, Trường Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn Hà Nội, 2016 [14] Đề tài đã nhấn mạnh những ưu điểm vượt trội của thông tin đồ họa (Infographic) như tính đa dạng, phổ biến, phong phú, hấp dẫn,

hệ thống Đồng thời, cũng đã chỉ ra một số hạn chế của thông tin đồ họa về kích

cỡ hình ảnh, chất lượng nội dung, chi phí in ấn,…

Ngô Thị Yến, “Sử dụng thông tin đồ họa trong các chương trình truyền hình”

Luận văn Thạc sĩ báo chí, Đại học Khoa học - Xã hội và Nhân văn Hà Nội, 2013

[13] Luận văn đi sâu giải thích các khái niệm về chương trình truyền hình, thông tin đồ họa và những thuật ngữ liên quan đến thiết kế Luận văn còn cung cấp lịch

sử hình thành và phát triển của thông tin đồ họa nói chung và thông tin đồ họa cho lĩnh vực truyền hình nói riêng trên thế giới cũng như ở Việt Nam, các đặc điểm, vai trò, ý nghĩa của thông tin đồ họa

Những nội dung cụ thể và chi tiết khác về Infographic còn được đề cập đến

trong các đề tài như: Nguyễn Thị Thiện, “Vấn đề sử dụng đồ họa trong thông tin

báo chí Việt Nam hiện nay”, Luận văn Thạc sĩ Báo chí, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội, 2011; Đào Thu Trang, “Đồ họa trong tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử Việt Nam”, Luận văn Thạc sĩ Báo chí, Học viện Báo chí

và Tuyên truyền, Hà Nội, 2013 [11-12] …

Trên thực tế, hiện nay Infographic được sử dụng phổ biến trong lĩnh vực báo chí (chủ yếu và thông dụng nhất là các trang báo điện tử) nhằm đáp ứng nhu cầu tổng hợp tin tức nhanh của những độc giả thời hiện đại

Đối với lĩnh vực giáo dục, Infographic vẫn còn là một đề tài mới mẻ Nghiên

cứu các vấn đề có liên quan đến Infographic đã có một số đề tài của các tác giả như:

Ngô Thị Mơ, ”Sử dụng Infographic trong dạy học lịch sử Việt Nam (Thế kỉ

X – XV) ở trường trung học phổ thông chuyên Hưng Yên”, Luận văn Thạc sĩ

chuyên ngành Sư phạm Lịch sử, Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2019 [9], đã trình bày một cách khái quát phương pháp sử dụng Infographic trong dạy học môn Lịch

sử Việt Nam ở trường THPT

Trần Thúy Duyên, “Thiết kế và sử dụng Infographic animation trong dạy học Địa lí 11”, Kỷ yếu Hội nghị sinh viên nghiên cứu khoa học Trường Đại học

Sư phạm TP Hồ Chí Minh, 2017 Trần Thúy Duyên khẳng định: “Sự bội thực thông tin trong thời đại hiện nay cũng tạo ra nhu cầu đọc nhanh, lướt qua các thông tin chính… Infographic tổng hợp thông tin theo từng chủ đề riêng biệt, nhờ

đó người xem dễ dàng hệ thống được kiến thức Hơn nữa, mỗi kịch bản đều chú

ý đến tính logic, sắp xếp bố cục nội dung và hình ảnh sao cho bật lên các mối liên

hệ nhân quả, so sánh tương quan, liên hệ thực tiễn… Điều này hỗ trợ tích cực cho việc hình thành và bồi dưỡng tư duy logic của con người, nhất là các em HS đang trong quá trình hoàn thiện nhận thức”, từ nhận thức đó, tác giả Trần Thúy Duyên nhận định: Thông qua các hình ảnh đồ họa, hiệu ứng sinh động và sự sắp xếp ý tưởng sáng tạo, những kiến thức Địa lí được truyền tải đến HS một cách trực quan, sinh động hơn Nội dung bài học sẽ không còn khô khan và nhàm chán, bên cạnh đó lại cập nhật thêm những sự kiện Địa lí mới đang diễn ra trên thế giới, giúp HS dễ dàng ghi nhớ kiến thức và bổ sung thêm những thông tin bổ ích bên ngoài sách giáo khoa” Tác giả cũng nghiên cứu, giới thiệu quy trình thiết kế một

video clip Infographic animation cơ bản và cách thức sử dụng chúng hiệu quả trong dạy học Địa lí 11 [5, tr 96].

Nguyễn Trọng Đức (chủ biên) - Nguyễn Thị Hiên - Nguyễn Thị Nguyệt Nga,

“Đột phá 8 + môn Địa lí”, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, 2020[8] Đây là

cuốn sách Địa lí đầu tiên nhìn nhận và sử dụng Infographic như một công cụ hiệu

quả để hệ thống hóa kiến thức trọng tâm, hỗ trợ HS trong quá trình học tập qua việc tăng tính trực quan của hình ảnh

Như vậy, có thể thấy Infographic đang dần trở nên gần gũi và thông dụng hơn trong cuộc sống của thời hiện đại Các đề tài đã nghiên cứu có đề cập đến việc sử dụng Infographic trong dạy học, tuy nhiên chưa đưa ra được một quy trình

tổ chức trong dạy học với sự hỗ trợ của Infographic một cách cụ thể và hệ thống đối với môn Địa lí nói chung và giáo trình Địa lí cho HS hệ DBĐH nói riêng Vấn

đề ứng dụng và thiết kế Infographic trong dạy học Địa lí Việt Nam cho HS hệ DBĐH là mới mẻ, đề tài nghiên cứu còn hạn chế Vì vậy, đề tài của tác giả đảm bảo tính mới trong nghiên cứu khoa học

9 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cách thức sử dụng phần mềm Piktochart và Visme để tạo nên những bản Infographic sinh động, trực quan sử dụng làm phương tiện dạy học môn Địa lí Việt Nam

Sau khi được nghiệm thu, đề tài là tài liệu tham khảo đối với GV dạy môn Địa lí Sản phẩm của đề tài được sử dụng để làm phương tiện để dạy học cho HS khối C - Trường Dự bị đại học dân tộc trung ương Nha Trang

10 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

10.1 Đối tượng nghiên cứu

Cách thức sử dụng hai phần mềm Piktochart và Visme trong thiết kế infogarphic dạy học phần Địa lí Việt Nam thuộc chương trình DBĐH

10.2 Phạm vi nghiên cứu

10.2.1 Phạm vi nội dung

- Bài giảng Địa lí dành cho HS Trường DBĐHDTTƯNT

- Chương trình Địa lí cho các trường, các lớp DBĐH, phần Địa lí Việt Nam

10.2.2 Phạm vi thời gian

Thời gian từ tháng 10/2020 đến 05/2021

10.2.3 Phạm vi không gian

Địa bàn khảo sát và thực nghiệm: Các lớp khối C Trường DBĐHDTTƯNT

5 Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng các phương pháp như: Phương pháp phân tích - hệ thống, phương pháp điều tra khảo sát, phương pháp thực nghiệm sư phạm và thống kê toán học

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa khoa học

Thông qua việc thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu, đề tài đã hệ thống hóa

và làm sáng tỏ cơ sở lí luận của việc ứng dụng phần mềm đồ họa Piktochart và Visme trong thiết kế Infographic dạy học Địa lí Việt Nam

Đề xuất các yêu cầu, nguyên tắc thiết kế và phương pháp sử dụng Infographic trong dạy học Địa lí Việt Nam cho HS hệ Dự bị đại học

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Giúp bản thân hiểu sâu sắc hơn về phương pháp dạy học Địa lí, rèn luyện kĩ năng nghiên cứu khoa học, kĩ năng vận dụng lý luận vào dạy học của bản thân Thiết kế được một bộ các Infographic Địa lí Việt Nam, sử dụng trong thực tiễn dạy học

Đề xuất một số biện pháp về ứng dụng phần mềm thiết kế hiệu quả có thể vận dụng vào thực tiễn dạy học Địa lí ở các trường Dự bị đại học

B PHẦN NỘI DUNG Chương 1 TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Tổng quan về Infographic

1.1.1 Quan niệm về Infographic

Infographic là từ ghép tiếng Anh của “information” (thông tin) và “graphic” (đồ họa), cho nên được hiểu là “Đồ họa thông tin”

Theo Wikipedia, Đồ họa thông tin là sự kết hợp thông tin ngắn gọn với nhiều hình ảnh và màu sắc sinh động, trực quan để có thể truyền đạt thông tin nhanh và

rõ ràng hơn Đồ họa thông tin còn được hiểu là dạng "thiết kế đồ họa thông tin"

để trình bày thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức phức tạp một cách nhanh và rõ ràng, hình ảnh hóa các thông tin, dữ liệu phức tạp thông qua sự kết hợp và lồng ghép các yếu tố như biểu tượng, kí hiệu, bản đồ… để từ đó có thể thấy được xu hướng

và đặc điểm của thông tin được nói đến [18]

Tác giả Daniel Adam trong bài viết What are Infographics and why are they important? Trên blog InstantShift đã khẳng định: Đồ họa thông tin là bản trình

bày trực quan của thông tin sử dụng các yếu tố của thiết kế để hiển thị nội dung

Đồ họa thông tin biểu đạt được những thông điệp phức tạp đến người xem giúp tăng sự hiểu rõ của họ [2]

Dưới góc nhìn của Huỳnh Phẩm Dũng Phát và các nhóm tác giả khác thì Infographic được hiểu đơn giản là thiết kế đồ họa thông tin, cụ thể chính là dạng thức thể hiện các thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức bằng hình ảnh trực quan Đây

là sản phẩm đồ họa mô tả thông tin về một lĩnh vực, vấn đề nào đó Thông tin trong Infographic được giải thích một cách trực quan thông qua các hình ảnh Mục đích chính của Infographic là thể hiện một chủ đề phức tạp thành những hình ảnh đơn giản, thẩm mĩ, giúp người xem dễ dàng tiếp cận và ghi nhớ thông tin [10]

Thuật ngữ “Infographic” tức là “đồ họa thông tin”, được hiểu là phương

thức sử dụng hình ảnh đồ họa để mô tả thông tin, kiến thức, dữ liệu Mục tiêu của Infographic là giúp khối dữ liệu khổng lồ trở nên rõ ràng, sống động và hấp dẫn hơn bằng cách chọn lọc và diễn giải chúng thành các biểu đồ, hình ảnh… theo chủ đề riêng biệt [1].

Như vậy, Infographic có thể hiểu đơn giản là thiết kế đồ họa thông tin, cụ thể chính là dạng thức thể hiện các thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức phức tạp bằng những hình ảnh trực quan, sinh động

1.1.2 Đặc điểm của Infographic

Một Infographic cơ bản có bố cục bao gồm 3 phần là: hình ảnh, nội dung và kiến thức Các Infographic đều có một số đặc điểm chung sau:

Thứ nhất, Infographic mang tính khái quát cao

Tính khái quát của Infographic được đảm bảo bởi hệ thống hình ảnh biểu tượng cho phép cung cấp một lượng lớn thông tin; vừa làm rõ những dữ liệu phức tạp, vừa tổng hợp thông tin thông qua cách sắp xếp các nội dung và biểu tượng

Thứ hai, Infographic có tính logic

Thông qua Infographic, các thông tin có giá trị được tổng hợp theo hệ thống

và đơn giản hóa để đảm bảo dễ hiểu trong một thời gian ngắn Việc logic các nội dung kiến thức và hệ thống hóa theo một trật tự nhất định, được thể hiện trên một trang giấy thể hiện tính khoa học và logic của Infographic

Thứ ba, Infographic có tính thẩm mĩ

So với cách truyền tải nội dung thông thường bằng các đoạn văn bản, Infographic gây ấn tượng và hứng thú với người đọc về màu sắc, cách thức thể hiện sáng tạo các nội dung Sự sắp xếp hợp lý các hình ảnh, số liệu, thông tin ngắn gọn trong các bố cục hài hòa chính là cơ sở tạo nên tính thẩm mỹ của Infographic

Thứ tư, Infographic có tính sáng tạo

Infographic là một sản phẩm độc đáo, mang đậm dấu ấn cá nhân của người thiết kế, đa dạng về màu sắc và ý tưởng trình bày Mỗi một sản phẩm Infographic

là một sản phẩm thể hiện ý đồ riêng của người thiết kế Cùng một nội dung, thông tin, nhưng cách thể hiện của mỗi người là khác nhau tùy vào góc nhìn, khả năng (tổng hợp, chọn lọc kiến thức và thẩm mĩ) của mỗi người cũng như mục đích thành lập Infographic đó Về bản chất, Infographic là hình thức dùng hình ảnh để trình bày thông tin Những Infographic thường được bố trí khoa học, đẹp mắt và

theo một cách dễ hiểu nhất nhằm giúp người đọc có thể hiểu được Tuy thời gian

và công sức để làm ra một sản phẩm Infographic có thể mất nhiều hơn so với sử dụng văn bản hoặc sơ đồ tư duy nhưng những lợi ích mà nó mang lại thì vượt trội hơn rất nhiều Thay vì phải đọc và xem qua nhiều trang web, hay thiết kế, các thống kê phức tạp thì giờ đây, HS chỉ cần xem một trang Infographic là có đầy đủ thông tin cần thiết và biết cách logic các thông tin đó với nhau

Đây là những nguyên nhân cơ bản để có thể ưu tiên sử dụng Infographic trong dạy học thay vì các văn bản truyền thống

1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng Infographic trong dạy học Địa lí

a Vai trò

Infographic có nhiều thế mạnh để đưa vào dạy học Địa lí như một phương tiện có thể hỗ trợ, đáp ứng được những yêu cầu trong giảng dạy Địa lí hiện nay

Cụ thể:

- Giúp nhớ lâu: Infographic với hệ thống thông tin tổng hợp hoặc theo từng

chủ đề riêng biệt, nhờ đó người xem có khả năng ghi nhớ lâu hơn do trình bày chuyên sâu về một nội dung nào đó Khoa học đã chứng minh với dữ liệu rời rạc, não chỉ đơn giản giải mã ý nghĩa của chúng mà không có chức năng ghi nhớ Trái lại, thông tin đã được hệ thống sẽ kích thích các khái niệm có sẵn trong não, liên

hệ đến cảm xúc, suy nghĩ và để lại ấn tượng lâu dài

- Tạo sự thu hút: theo nghiên cứu của Đại học Saskatchewan - Cananda, hình

ảnh giúp người xem cảm thấy dữ liệu hấp dẫn và thu hút hơn Giữa rất nhiều thông tin cập nhật mới liên tục trên internet, một Infographic có khả năng được chọn đọc nhiều gấp 30 lần so với bài viết hoặc biểu đồ đơn giản

- Cung cấp nhiều thông tin trong thời gian ngắn: Con người không mất nhiều

thời gian để đọc những thông tin dài thể hiện dưới một trang giấy [1]

Những lợi thế trên là những điểm cần thiết đối với một phương tiện dạy học mới mà bộ môn Địa lí có thể sử dụng Đưa Infographic vào giảng dạy Địa lí sẽ giúp người dạy giảm bớt việc mô tả thông tin, số liệu mà tập trung vào phân tích nội dung Đồng thời, nội dung bài học được sẽ được truyền tải “mềm” hơn, thu

hút hơn, giúp người học tiếp thu nhanh hơn, dễ dàng nắm bắt thông tin quan trọng trong bài học

b Ý nghĩa

Sử dụng Infographic không chỉ là một phương pháp mới, góp phần đổi mới phương pháp dạy học Địa lí mà còn tạo cơ hội cho HS phát huy các sở trường và năng lực của mình, có hứng thú, say mê học tập hơn Cụ thể, sử dụng Infographic

có ý nghĩa sư phạm to lớn, đặc biệt trong việc dạy học Địa lí trên các mặt: kiến thức, kỹ năng, phát triển năng lực và hình thành phẩm chất cho HS

Về kiến thức: Infographic giúp HS có khả năng nắm bắt thông tin bài học

nhanh hơn, có trọng tâm hơn Sự thay đổi từ cách học bị động nghiên cứu giáo trình truyền thống khô khan được thay thế bằng việc HS được tự do chọn lựa nghiên cứu các kiến thức trực quan, sinh động, ngắn gọn trên các Infographic (được chỉ dẫn nguồn chính xác) Từ đó giúp các em tự tổng hợp và ghi nhớ thông tin cần thiết trong thời gian ngắn, tự chủ hơn với việc học tập

Về kĩ năng: Trên mỗi Infographic Địa lí, ngoài hệ thống những nội dung kiến

thức đã được tổng hợp, khái quát hóa ở mức cao còn có các bản đồ, lược đồ, biểu

đồ và bảng số liệu cập nhật mới nhất Để có thể khai thác tốt Infographic, ngoài các kĩ năng của tư duy như: quan sát, phân tích tổng hợp, so sánh các hiện tượng Địa lí, đòi hỏi HS phải huy động nhóm các kĩ năng Địa lí khác như đọc bản đồ, phân tích biểu đồ, bảng số liệu Như vậy, học cùng Infographic cũng là một giải pháp giúp các em rèn luyện kỹ năng một cách thành thạo trong lĩnh hội và vận dụng kiến thức

Về định hướng phát triển năng lực: sử dụng Infographic không chỉ hỗ trợ

phát triển các năng lực chung như: tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo mà còn phát triển các năng lực thực hành bộ môn như: năng lực nhận thức khoa học Địa lí, vận dụng kiến thức trong thực tiễn…

Về hình thành phẩm chất cho học sinh: Từ những hiểu biết sâu sắc của các

em về kiến thức Địa lí, có thể bồi dưỡng thêm lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm của bản thân với đất nước, nỗ lực học tập vì tương lai

1.1.4 Sử dụng Infographic trong dạy học Địa lí

Infographic Địa lí được hiểu là các sản phẩm thiết kế bằng các phần mềm đồ họa, có chứa các nội dung Địa lí đã được tổng hợp, sắp xếp theo trật tự nhất định

và thể hiện dưới dạng hình ảnh trực quan, sinh động

Hiểu một cách đơn giản, Infographic Địa lí chính là cách thức thể hiện mới các nội dung Địa lí đã cũ Infographic Địa lí cũng có thể được xem là một là loại kênh hình có tính trực quan cao, tác động trực tiếp đến nhận thức của HS Vì vậy, với Infographic, HS không đơn thuần chỉ quan sát và liên hệ đến nội dung kiến thức mà còn phải lý giải, phân tích, giải thích, đánh giá những nội dung kiến thức được thể hiện trong đó

Sử dụng Infographic trong dạy học Địa lí ở trường Dự bị đại học hiện nay vẫn được xem là một nội dung mới mẻ, mang lại nhiều lợi ích đáng kể như:

❖ Infographic giúp hoàn thiện các khái niệm, biểu tượng Địa lí

Trong khi giới hạn về không gian và nội dung của khoa học Địa lí quá rộng lớn, chúng ta lại không thể đưa HS đi khắp nơi để trải nghiệm thực tế, hiểu rõ được mọi vấn đề Do đó, Infographic thực sự là phương tiện giúp hoàn thiện kiến thức đặc thù bộ môn cho HS rất tốt Các khái niệm, biểu tượng Địa lí nếu được minh họa bằng các hình ảnh, biểu tượng trong Infographic thì HS dễ dàng hình dung được, từ đó, khắc sâu trong trí nhớ các em

❖ Infographic cung cấp một nguồn tri thức mới lạ

Các Infographic cung cấp cho HS một lượng tri thức khoa học nhất định Nhiệm vụ của HS là quan sát và chọn lọc thông tin, nội dung quan trọng để nhớ,

để chuyển thể thành “vốn riêng” của mình Đó cũng là một hình thức HS chủ động tìm kiếm tri thức Nó cũng có thể kết hợp với nhiều hoạt động học tập, các bài tập nhận thức do GV thiết kế Với cách sử dụng tích cực này, khả năng tái hiện thông tin trong trí nhớ HS còn tăng lên rất đáng kể

❖ Kích thích hứng thú học tập ở HS

Địa lí là bộ môn mở ra cho các em một bức tranh về thế giới rộng lớn, về những vùng đất, con người từ khắp nơi trên thế giới Nếu những giờ học chỉ bó hẹp trong phạm vi lớp học, thầy nói, trò ghi chép, khai thác thông tin SGK thì những ưu điểm và sự hấp dẫn đặc thù của bộ môn sẽ dễ dàng bị triệt tiêu Thay vì đọc chữ, có vẻ như khô khan, trừu tượng thì các em được theo dõi các Infographic hấp dẫn, sinh động hơn Qua đó HS chú ý nhiều hơn đến bài học, đến nội dung học tập, giảm bớt đi căng thẳng, buồn chán mà vẫn đạt được mục tiêu học tập đề

ra Cũng chính từ sự hứng thú học tập này, HS sẽ tích cực tham gia các hoạt động học tập, chủ động tìm kiếm tri thức cho mình

❖ Tăng cường hoạt động nhận thức tích cực, độc lập của HS

Quá trình dạy học một bài học Địa lí sử dụng Infographic là quá trình hình thành hệ thống kiến thức và bồi dưỡng kĩ năng khai thác phương tiện Đó là quy trình dạy học tích cực, quy trình nhận thức chủ động của HS Đặc điểm cơ bản của quy trình nhận thức này là:

- Người học, chủ thể của hoạt động nhận thức, tự mình tìm ra kiến thức bằng hoạt động khai thác các Infographic

- Người học tự thể hiện mình và hợp tác với bạn học thực hiện nhiệm vụ học tập

- Nhà giáo – chuyên gia trong giờ học Địa lí – là người thiết kế, tổ chức và hướng dẫn quá trình khai thác phương tiện, tìm ra kiến thức

- Người học tự kiểm tra, tự đánh giá, tự điều chỉnh dưới sự hướng dẫn của GV Dưới sự hướng dẫn của GV, HS chủ động chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng, phát triển năng lực, tư duy Địa lí

❖ Infographic làm phong phú thêm các sản phẩm trong dự án học tập

Hiện nay, nhiều GV đã tổ chức các dự án dạy học tích cực, mỗi dự án yêu cầu HS tạo ra nhiều sản phẩm đa dạng Thiết nghĩ, nếu GV có thể hướng dẫn các

em HS thực hiện một vài Infographic đơn giản để thể hiện sự đầu tư nghiêm túc của mình HS sẽ rất tích cực tìm tòi, học hỏi và làm việc say mê GV thông qua

đây có thể hình thành một năng lực quan trọng, phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục nước ta hiện nay – năng lực CNTT và truyền thông (ICT)

1.1.5 Phân loại Infographic

Trong Infographic người ta thường sử dụng Data visualizations - hiển thị dữ liệu để tạo nên một dạng đồ họa thông tin trọn vẹn Có nhiều loại hiển thị có thể được sử dụng để trình bày cho cùng một dữ liệu Do đó, điều quan trọng là chúng

ta cần xác định được loại hiển thị thích hợp cho tập dữ liệu đó và đồ họa thông tin bằng cách xem xét các điểm như: vị trí, kích thước, hình dạng, màu sắc Đây chính

là cơ sở để phân ra các dạng Infographic Có 5 loại hiển thị cơ bản bao gồm: Dữ liệu chuỗi thời gian, phân

rộng rãi Phân phối thống kê cho thấy

xu hướng dựa trên cách phân phối số

Ví dụ: các biểu đồ và các ô Chúng

dùng để thống kê như số trung bình,

giá trị trung bình và ngoại lệ

(3) Bản đồ- Maps

Hình I.4 Thống kê đa dạng về thành phần loài

và sự suy giảm số lượng loài thực động vật

Hình I.3 Quá trình đô thị hóa ở nước ta

Bản đồ là một cách thể hiện dữ liệu liên quan đến Địa lí Thời gian và không gian có thể được mô tả thông qua việc sử dụng bản đồ lưu lượng Đường nét được

sử dụng với nhiều độ rộng và màu sắc khác nhau để giúp mã hóa thông tin

Hình I.5 Sử dụng bản đồ trong Infographic

(4) Hierarchies

Nhiều bộ dữ liệu, chẳng hạn như các thực thể không gian của các quốc gia hoặc các cấu trúc chung cho các chính phủ, có thể được tổ chức thành các hệ thống phân cấp tự nhiên Sơ đồ liên kết hút, sơ đồ kề và sơ đồ bao vây là các loại Infographic có hiệu quả truyền đạt dữ liệu phân cấp

(5) Mạng lưới

Mạng lưới trực quan khám phá các mối quan hệ Ba loại phổ biến là bố trí theo hướng lực, sơ đồ vòng cung và chế độ xem ma trận

Hình I.6 Infographic nguyên nhân, hậu quả của suy giảm tài nguyên rừng và

các biện pháp bảo vệ

Như vậy, trên mỗi Infographic Địa lí, tùy theo nội dung cần thể hiện tác giả

có thể thiết kế kết hợp cùng lúc nhiều loại hiện thị, để vừa có thể truyền tải được

các nội dung ngắn gọn vừa đảm bảo tính logic, thẩm mỹ, trực quan, sinh động

1.1.6 Giới thiệu một số phần mềm đồ họa trực tuyến trong thiết kế Infographic

Những năm gần đây, Infographic thật sự trở thành tâm điểm chú ý như một cách để truyền đạt những ý tưởng, thông tin phức tạp thành những hình ảnh trực quan, sinh động trên các kênh truyền thông Có nhiều công cụ trực tuyến miễn phí

và trả phí với giá cả phù hợp như Piktochart, Visme, Canva, Easel.ly, Infogram…

có thể thành lập được Infographic Đây có thể xem là giải pháp phù hợp dành cho các giáo viên, sinh viên có trình độ tin học cơ bản Dưới đây là một số phần mềm

cơ bản với những tính năng nổi bật thiết thực cho việc thiết lập Infographic trong dạy học Địa lí

❖ BeFunky

BeFunky cung cấp

làm Infographic online

Đầu tiên người dùng cần

lựa chọn mẫu ưng ý

nhất, sau đó thực hiện

chỉnh sửa chủ đề bằng

Hình I.7 Làm Infographic bằng BeFunky

cách sử dụng hình ảnh và các icon, tiếp đến là lựa chọn font chữ và text theo nội dung Người dùng có thể linh hoạt sắp xếp các bố cục, đồng thời tự do chọn màu

sắc phù hợp nhất, cuối cùng đơn giản là lưu lại chỉnh sửa và xuất bản tải về

chỉ tốn khoảng trung bình 30

phút để có một Infographic

theo ý mình Ưu điểm của

Snappa là có giao diện dễ sử

dụng, đây đồng thời cũng là

kho ảnh stock chất lượng cao

khổng lồ cho người dùng đa

dạng sự chọn lựa

❖ Canva Infographic Maker

Canva là lựa chọn phù hợp cho hầu hết các nhu cầu thiết kế đa dạng, từ nhu cầu về brochure, presentation đến các thiết kế Infographic Ngoài ra, Canva cũng đồng thời cung cấp kho tàng ảnh, icons, font chữ cùng một số công cụ khác để người dùng thoải mái lựa chọn

Hình I.9 Canva Infographic Maker

Hình I.8 Thiết kế infographic bằng Snappa

❖ Google Charts

Đây là công cụ miễn phí, có cách sử dụng khá đơn giản như hầu hết các ứng dụng khác của Google Người dùng có thể tự do lựa chọn các loại mẫu biểu đồ khác nhau, cũng có thể tự thiết lập số liệu của mình Google Chart được coi là một phần mềm hữu ích làm Infographic cho website của bạn chính nhờ sự kết nối liên tục theo thời gian thực với các dữ liệu trên Google

❖ Infogram

Infogram được biết đến là công cụ sở hữu đa dạng các hình biểu đồ, các cột, bản đồ cũng như thể hiện tính năng cho phép upload hình ảnh và video để người dùng có thể tạo ra những Infographic chất lượng Sau khi nhập và chỉnh sửa các

dữ liệu tương tự như trong Excel, các nội dung sẽ lập tức được thể hiện lên trên thiết kế Sau khi thực hiện xong và bạn đã hài lòng với Infographic của mình, người dùng hoàn toàn có thể xuất bản chúng ngay trên website của Infogram

❖ Venngage

Venngage cũng gần tương tự như các công cụ khác, có thể lựa chọn mẫu, chủ đề cùng với hàng trăm các loại biểu đồ, các icon, có thể tự upload ảnh mình thích và còn một vài tính năng ưu việt khác

Hình I.10 Thiết kế infographic bằng Piktochart

❖ Animaker

So với các công cụ khác vừa nêu, Animaker có một số điểm khác biệt Nếu người dùng không còn hứng thú với các Infographic chỉ số thông thường, thì đây chính là một công cụ khá ấn tượng để có thể thiết kế ra những sản phẩm Infographic chứa đầy sự hấp dẫn và thu hút

❖ Easel.ly

Easel.ly được biết đến là một công cụ dựa trên nền tảng web để thực hiện thiết kế Infographic Easel.ly cung cấp đa dạng các template để bạn sẵn sàng bắt đầu, tất cả chúng đều có thể được chỉnh sửa theo ý muốn của bạn Người dùng sẽ được truy cập vào thư viện bao gồm các hình ảnh, icon, tự do lựa chọn font chữ, màu sắc và kích cỡ phù hợp

❖ Adioma

Adioma chỉ cung cấp phiên bản có trả phí với giá là $39/tháng Với số tiền cao vượt hơn hẳn so với các công cụ khác người dùng có thể thoải mái lựa chọn mẫu mình thích, sau đó chỉ cần ngồi im và chờ đợi, công cụ sẽ tự xây dựng dựa trên các thông tin vừa cung cấp Điều đó có nghĩa là người dùng sẽ không phải đau đầu lên ý tưởng và tốn quá nhiều thời gian cho giai đoạn chỉnh sửa các Infographic của mình

Đồng thời Adioma còn có thêm phần so sánh với các mẫu khác nhau, người dùng có thể lựa chọn xem liệu dữ liệu của mình sẽ có khả năng được thể hiện tốt nhất ở mẫu nào

❖ PicMonkey

PicMonkey không những là công

cụ chỉnh sửa ảnh online mà còn là nơi

cung cấp tài nguyên thiết

kế Infographic PicMonkey có ưu

điểm là bao gồm phần hướng dẫn

dành cho những người dùng không

chuyên để có thể có một thiết

kế Infographic đạt hiệu quả nhất Hình I.11 PicMonkey- trợ thủ đắc lực cho người mới làm Infographic

Đối với những GV bắt đầu tìm hiểu và thiết kế Infographic với một trình độ tin học cơ bản thì việc chọn một công cụ thiết kế phù hợp với khả năng là nhiệm

vụ không dễ thực hiện Thông qua tìm hiểu trên các trang web hướng dẫn thiết kế Infographic, và được trải nghiệm một số công cụ trực tuyến tôi nhận thấy

“Piktochart”, “Visme” là những công cụ tương đối dễ sử dụng, kể cả với những người có trình độ tin học căn bản

1.2 Đặc điểm chương trình Địa lí Việt Nam và khả năng sử dụng Inforgraphic

1.2.1 Mục tiêu, cấu trúc, đặc điểm chương trình Địa lí Việt Nam dành cho

hệ Dự bị đại học

a Mục tiêu chương trình:

* Về kiến thức: Hiểu và trình bày được các đặc điểm tự nhiên, dân cư và tình

hình phát triển KT- XH của Việt Nam; những vấn đề đặt ra đối với cả nước nói chung và các vùng, các địa phương nơi HS đang sinh sống nói riêng

* Về kĩ năng: Hình thành và phát triển ở HS

- Kĩ năng học tập và nghiên cứu Địa lí: quan sát, nhận xét, phân tích, so sánh, đánh giá các sự vật, hiện tượng Địa lí; phân tích, sử dụng bản đồ, Atlat; nhận dạng, phân tích biểu đồ, đồ thị; phân tích số liệu thống kê

- Kĩ năng thu thập, xử lí thông tin Địa lí

- Kĩ năng vận dụng tri thức Địa lí để giải thích các hiện tượng, sự vật Địa lí

và bước đầu tham gia giải quyết những vấn đề của cuộc sống phù hợp với khả năng của HS

* Về thái độ, tình cảm: Góp phần bồi dưỡng cho HS :

- Tình yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước thông qua việc ứng xử thích hợp với tự nhiên và tôn trọng các thành quả kinh tế, văn hoá của nhân dân Việt Nam, của nhân loại

- Niềm tin vào khoa học, ham học hỏi, hứng thú, say mê tìm hiểu các sự vật, hiện tượng Địa lí

- Có ý chí tự cường dân tộc, niềm tin vào tương lai của đất nước, có tâm thế sẵn sàng tham gia xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước; có ý thức trách nhiệm

và tham gia tích cực vào các hoạt động sử dụng hợp lí, bảo vệ, cải tạo môi trường;

nâng cao chất lượng cuộc sống của gia đình, cộng đồng

số

Lý thuyết

Thực hành

Ôn tập

3 III Địa lí kinh tế Việt Nam 26 19 0 7

4 IV Địa lí các vùng kinh tế 35 23 5 7

c Đặc điểm chương trình Địa lí Việt Nam dành cho hệ Dự bị đại học

Về nội dung và hình thức trình bày, chương trình Địa lí Việt Nam trong giáo

trình Địa lí hệ DBDH, mỗi bài học đều có kênh chữ, kênh hình, số liệu minh họa

Về kênh chữ: Kênh chữ được trình bày tương đối nhiều, đầy đủ, dễ hiểu

dưới dạng các đoạn hay tóm tắt thành các bảng kiến thức tạo điều kiện cho HS có thể tự học, tự ôn tập để nắm vững các kiến thức cơ bản Trong mỗi bài học lại được chia làm các đề mục nhỏ tương ứng với đơn vị kiến thức mà HS cần nắm Kênh chữ, kênh hình và các câu hỏi được kết hợp với nhau tạo thành một thể thống nhất hữu cơ

Về kênh hình: Chủ yếu là các bảng số liệu và các bảng kiến thức giúp HS

phát hiện các đặc điểm chủ yếu của sự vật, hiện tượng và thể hiện mối quan hệ qua lại giữa các hiện tượng, quá trình Địa lí Các bảng số liệu và bảng kiến thức xây dựng khá phong phú, đa dạng, phù hợp với nội dung kênh chữ

Hệ thống các câu hỏi và bài tập hướng dẫn nghiên cứu ôn tập ở cuối mỗi bài: là các câu hỏi và bài tập chỉ ra những kiến thức cơ bản mà HS cần nắm vững

cũng như để rèn luyện kĩ năng Các câu hỏi được trình bày với nhiều mức độ khác nhau như: hiểu, biết, vận dụng… giúp HS vận dụng kiến thức đã học để giải thích

các vấn đề trong thực tế, rèn luyện các kĩ năng Địa lí như: kĩ năng bản đồ, kĩ năng biểu đồ, kĩ năng làm việc với số liệu…

Các bài thực hành: chiếm khoảng trên dưới 18% thời lượng và tập trung

vào các dạng bài tập sau đây:

+ Đọc Atlat Địa lí Việt Nam Qua đó phát hiện các đặc điểm về tự nhiên hay kinh tế - xã hội, xác định các mối quan hệ không gian giữa các đối tượng và quá trình Địa lí

+ Nhận dạng, lựa chọn, phân tích biểu đồ và bảng số liệu Địa lí

Như vậy, chương trình Địa lí Việt Nam thuộc giáo trình của hệ DBĐH, xét

về mặt nội dung trình bày chủ yếu vẫn còn nặng về kênh chữ, kênh hình vẫn còn hạn chế, chủ yếu là các bảng số liệu Các biểu đồ, hình ảnh, bản đồ, lược đồ, mô hình… hầu như không có Đây cũng là mặt hạn chế, làm cho việc tiếp thu kiến thức đối với HS còn khô khan, trừu tượng và không tạo được hứng thú học tập cho các em Do đó, việc xây dựng các Infographic dựa trên nền tảng những nội dung kiến thức đã có sẽ giúp GV bổ sung thêm những kênh hình trực quan, sinh động hơn so với trước đây Mỗi chủ đề bài học được gói gọn trên một trang Infographic ngắn gọn với nhiều hình ảnh, bản đồ, biểu đồ sẽ giúp quá trình tiếp thu lĩnh hội kiến thức của HS dễ dàng hơn, qua đó tạo hứng thú cho các em trong quá trình học tập môn Địa lí

1.2.2 Khả năng vận dụng Infographic vào dạy học Địa lí Việt Nam

a Đối tượng học sinh Trường DBĐHDTTƯNT

HS trường DBĐHDTTƯNT chủ yếu là con em đồng bào dân tộc thiểu số đến từ địa bàn các tỉnh Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ

Đại đa số các em có nhiều thiệt thòi so với các bạn cùng lứa tuổi, nhiều em

có hoàn cảnh gia đình khó khăn, thường trú ở các xã các huyện vùng sâu cùng xa,

ít có điều kiện được sống và học tập trong môi trường giáo dục hiện đại

Bài học Địa lí các em lĩnh hội ở trường phổ thông dân tộc nội trú chủ yếu nặng về lí thuyết, trình bày, tái hiện kiến thức Các em hầu như không có điều kiện thực hành và học tập trực quan sinh động nên khi về học ở hệ DBĐH, trong việc làm quen, thực hành các dạng bài tập từ các mức độ từ dễ đến phức tạp, trong

việc xâu chuỗi tri thức và tìm ra các mối liên hệ giữa các đối tượng sự vật, bước đầu các em thực sự rất lúng túng và khó khăn

Như vậy, đặc điểm đối tượng HS hệ DBDH, tính linh hoạt và sự chủ động của các em còn chưa cao Để phát huy tính tự giác, hình thành và phát triển kĩ năng từ đó trau dồi các phẩm chất tích cực, sáng tạo của người học, chúng tôi thiết nghĩ việc sử dụng phần mềm để thiết kế Infographic trong dạy học Địa lí cho học sinh hệ DBĐH là rất đáng quan tâm Sử dụng Infographic trong dạy học Địa lí sẽ giúp tạo hứng thú cho các em, tăng tính trực quan sinh động cho bài học, qua đó giúp các em tiếp thu kiến thức ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ

b Khả sử dụng Infographic vào dạy học Địa lí Việt Nam

Những khả năng mới mẻ của công nghệ thông tin đã làm thay đổi cách làm việc, học tập cũng như tư duy của con người Chính tốc độ tăng trưởng và ứng dụng công nghệ thông tin đã tác động to lớn đến giáo dục Nhờ có máy tính mà việc giảng dạy và học tập trở nên sinh động hơn, nhật nhiều thông tin mới và bổ ích hơn Ngày nay, ngành giáo dục đang khuyến khích sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học Việc sử dụng các phần mềm để thiết kế Infographic trong dạy học nói chung và môn Địa lí nói riêng là một trong những việc làm hết sức phù hợp với xu thế hiện đại và đáp ứng được yêu cầu đặc thù của ngành

Các nội dung trong chương trình Địa lí DBĐH, không phải bài học nào cũng phù hợp với việc sử dụng Infographic Riêng đối với phần Địa lí Việt Nam thì gần như tất cả các bài đều có thể xây dựng được Infographic theo các chủ đề như sau:

- Infographic về chủ đề Địa lý tự nhiên Việt Nam

- Infographic về môi trường và phòng chống thiên tai

- Infographic về đặc điểm dân số và phân bố dân cư; lao động việc làm

- Infographic về chuyển dịch cơ cấu kinh tế và các ngành kinh tế (nông nghiệp, công nghiệp…)

- Infographic về các vùng kinh tế

Infographic chủ đề Địa lí tự nhiên Việt Nam được trình bày chủ yếu bằng bản đồ, hệ thống hình ảnh và các mô hình nhằm cụ thể hóa các kiến thức tự nhiên vốn trừu tượng, khó hiểu, qua đó giúp HS dễ hiểu được các đặc điểm chung của

tự nhiên Việt Nam Còn các chủ đề thuộc Địa lí KT-XH Việt Nam các kiến thức được cụ thể hóa trên Infographic bằng các biểu đồ, bảng số liệu và mô hình nhằm giúp các em rèn luyện các kĩ năng Địa lí như nhận xét biểu đồ, phân tích bảng số liệu, khai thác hình ảnh mô hình Địa lí… Qua đó, củng cố các kiến thức cơ bản, làm cho tiết học trở nên sinh động, trực quan hơn so với lối học truyền thụ kiến thức một chiều

Như vậy, việc thiết kế và sử dụng Infographic vào dạy học Địa lí Việt Nam cho HS tại Trường DBĐHDTTƯNT rất khả quan và có lợi trong việc giúp HS vừa lĩnh hội kiến thức vừa rèn luyện kĩ năng Infographic giúp các em có cái nhìn tổng quát về các đối tượng Địa lí Dù không phải đọc lại SGK hay giáo trình Địa

lí các em vẫn nắm được những kiến thức cơ bản nhất, mất rất ít thời gian để ôn tập, cũng cố lại kiến thức

1.2.3 Thực trạng của việc thiết kế và sử dụng Infographic trong dạy học Địa lí tại Trường Dự bị đại học dân tộc trung ương Nha Trang

a Về phía giáo viên

Hầu hết các GV đều đã nhận thức đúng bản chất của Infographic là sử dụng hình ảnh để truyền tải thông tin

Điều này chứng tỏ Infographic không còn là một khái niệm xa lạ, mà trái lại

nó rất gần gũi với giáo viên

Cũng như vậy, với câu hỏi về mức độ sử dụng Infographic trong dạy học, có một số thầy cô cho rằng thỉnh thoảng có sử dụng Infographic Điều này chứng tỏ, Infographic đã được đưa vào sử dụng, tuy nhiên mức độ không thường xuyên Có thể giải thích điều này là do chưa có một hệ thống Infographic Địa lí đầy đủ làm nguồn tài liệu để hỗ trợ GV trong quá trình giảng dạy Vì thế, việc sử dụng Infographic hoàn toàn là do khả năng và sáng tạo cá nhân của từng GV

Tuy chưa thực sự được phổ biến, nhưng 100% số thầy cô tham gia khảo sát đều đã có nhận thức đúng về ưu thế nổi trội của Infographic trong dạy học Địa lí

ở trường DBDH Infographic giúp HS có khả năng tổng hợp kiến thức tốt hơn; tăng tính hình ảnh trong dạy học Địa lí, tăng tư duy sáng tạo cho HS và từ đó, giúp HS tăng hứng thú học tập bộ môn

Bảng I.2 Ưu thế của Infographic trong dạy học Địa lí ở trường DBDH

Ưu thế của Infographic trong dạy học Địa lí ở trường DBDH Kết quả Tỷ lệ

Giúp học sinh ghi nhớ kiến thức nhanh hơn 3 75 % Giúp học sinh có khả năng tổng hợp kiến thức tốt hơn 4 100 % Tăng tính hình ảnh trong dạy học Địa lí 4 100% Rèn các kĩ năng tổng hợp, phân tích, so sánh, đánh giá 4 100 % Tăng tư duy sáng tạo cho học sinh 4 100 % Giúp học sinh tăng hứng thú học tập bộ môn 4 100 % Phát triển năng thực hành Địa lí 4 100 %

Bảng I.3 Những biện pháp sử dụng Infographic trong dạy học Địa lí ở trường DBDH

Theo bảng số liệu trên, hầu hết số GV tham gia khảo sát đều khẳng định

ưu thế nổi trội của Infographic sẽ được thể hiện tốt nhất trong quá trình dạy học trên lớp (4/4giáo viên) Trong đó, với khả năng tổng hợp kiến thức cao độ, Infographic có ưu thế khi được sử dụng để cung cấp kiến thức mới, củng cố kiến thức đã học hoặc gây ấn tượng đầu giờ học để tạo hứng khởi cho bài học Và điểm chung của các GV đều ý thức sâu sắc tác dụng của việc sử dụng hợp lý Infographic là góp phần gia tăng hứng thú học tập cho HS

Sử dụng Infographic với những phương pháp dạy học và

biện pháp sư phạm trong quá trình dạy học Địa lí ở trường

DBDH

Kết quả

Tỷ lệ

Tạo động cơ và hứng thú học tập cho học sinh 4 100%

Tổ chức cho học sinh chiếm lĩnh kiến thức mới 4 100%

Kiểm tra hoạt động nhận thức của học sinh 4 100%

Với câu hỏi khảo sát số 4 và số 5, GV cũng đã thể hiện quan điểm rõ ràng của mình về thực tế sử dụng Infographic với những thuận lợi và khó khăn nhất định Trong đó, hầu hết các giáo viên đều đã chỉ ra khó khăn lớn nhất để thiết kế

và sử dụng Infographic có hiệu quả chính là vấn đề đầu tư thời gian, công sức để tạo ra các Infographic phù hợp với các bài dạy Bởi lẽ, để có thể tạo ra Infographic phù hợp, cần có thời gian và hiểu biết nhất định về cách thiết kế, sử dụng phần mềm thiết kế Infographic trên máy tính

Biểu đồ I.1 Những thuận lợi khi sử dụng Infographic trong dạy học Địa lí ở

trường DBDH

Biểu đồ I.2 Khó khăn của GV khi sử dụng Infographic

trong dạy học Địa lí ở trường DBDH

Tuy nhiên, nếu khắc phục được các khó khăn nói trên, Infographic sẽ phát huy được những điểm mạnh của nó nếu được sử dụng trong quá trình dạy học như: phát huy khả năng tổng hợp kiến thức của HS, tiết kiệm thời gian học tập, nâng cao hứng thú học tập…

b Về phía học sinh

0

100 100 100 75

Ý kiến khác

Không yêu cầu cao về mức độ

hiện đại của cơ sở vật chất

Không bị giới hạn về không gian lớp học

Tiết kiệm thời gian học tập

Phát huy khả năng tổng hợp

kiến thức của HS

0

100 50

75

100

Ý kiến khác Chi phí in ấn cao

Khó tìm được tài liệu dạy học

liên quan đến infographic

Cần có hiểu biết nhất định về

phần mềm thiết kế infographic

Phải đầu tư mất nhiều thời gian

và tâm sức cho bài dạy

%

%

Thực trạng sử dụng Infographic tại Trường DBĐHDTTƯNT được phản ánh khá rõ thông qua khảo sát của chúng tôi

Khảo sát được tiến hành trực tiếp với đối tượng là HS tại trường Có 65 học sinh đã tham gia trả lời khảo sát trên tổng số hơn 265 học sinh toàn trường Trong

đó, 53 học sinh (81,5%) đã từng biết đến Infographic Con số này cho thấy Infographic không phải là một khái niệm xa lạ với các em Đây là một con số đáng mừng vì nó chứng tỏ rằng thực tế HS đã được tiếp xúc và hiểu biết ít nhiều về Infographic

Cũng theo kết quả khảo sát, 53 HS đã tham gia học tập với GV có sử dụng Infographic trong dạy học Địa lí, bên cạnh các công cụ phổ thông khác như powerpoint, mindmap…

Bảng I.4 Những hoạt động GV thường tổ chức trong dạy học Địa lí khi sử

dụng Infographic

Những hoạt động giáo viên thường tổ chức trong dạy

học Địa lí khi sử dụng Infographic Kết quả Tỷ lệ

Tổ chức các hoạt động cá nhân hoặc hoạt động nhóm 52 98,1 %

Tổ chức các trò chơi nhằm củng cố kiến thức 53 100 %

Từ những số liệu trên cho thấy, việc sử dụng Infographic vào giảng dạy Địa

lí ở Trường DBĐHDTTƯNT đã được tiến hành với các cách tổ chức hoạt động học tập đa dạng, bước đầu nhận được sự hào hứng và thu hút được sự chú ý của

HS Học sinh cũng rất hứng khởi với việc GV thiết kế và sử dụng Infographic trong các hoạt động học tập trên lớp, nhằm thay đổi không khí học tập và phát triển thêm các kĩ năng khác trong quá trình khai thác, sử dụng Infographic Khi

khảo sát câu hỏi thứ 2, học cùng Infographic bài “Vấn đề lao động việc làm”,

chúng tôi nhận thấy rằng học sinh đều ấn tượng với cách trình bày mới lạ, hình ảnh và màu sắc bắt mắt của Infographic Điều này đã chứng tỏ rằng, Infographic không chỉ khiến các em nhận thức hình ảnh tốt hơn mà còn giúp em rèn luyện các

kĩ năng Địa lí như biểu đồ, bản đồ, mô hình, bảng số liệu…

Bảng I.5 Khảo sát mức độ nhận thức của HS khi học có sử dụng Infographic

Hình I.12 Infographic bài Lao động và việc làm

Nếu học các nội dung bài giảng theo phương án 2

Em có hứng thú với bài giảng được thiết kế bằng Infographic hay ko? 65 100%

Học bằng Infographic có giúp em rèn luyện các kĩ năng biểu đồ, phân

tích bảng số liệu hay khai thác hình ảnh không?

65 100%

Bài giảng được thiết kế bằng Infographic có sinh động, trực quan không? 65 100%

Bài giảng thiết kế kiểu này có giúp em dễ nhớ kiến thức không? 65 100% Sau khi kết thúc bài học em có muốn lưu trữ file ảnh để ôn tập, ghi nhớ

kiến thức hay không?

65 100%

Bảng I.6 Mong muốn của học sinh khi giáo viên thiết kế và sử dụng

Infographic vào dạy học Địa lí

Mong muốn của học sinh khi giáo viên thiết kế và

sử dụng Infographic vào dạy học Địa lí

Kết quả Tỷ lệ

Khi được hỏi “Các em có muốn tự thiết kế Infographic không?” thì rất ít HS trả lời là “có”, với lí do là các em thiếu máy tính hộ trợ, phần khác khả năng tiếng

Anh các em còn yếu trong khi các phần mềm sử dụng hoàn toàn tiếng Anh, không

có hướng dẫn tiếng Việt Đây cũng là khảo sát giúp chúng tôi đưa đến quyết định chỉ dừng lại ở bước đầu là tự GV thiết kế và sử dụng Infographic trong giảng dạy, chứ chưa thể thực hiện ở bước cao hơn là giao nhiệm vụ cho HS thiết kế Infographi Địa lí

đã là cơ sở quan trọng để chứng tỏ Infographic có khả năng trở thành một công

cụ hữu hiệu hỗ trợ quá trình dạy học Địa lí, góp phần thay đổi cách thức dạy học truyền thống, nâng cao hứng thú và chất lượng dạy học

Như vậy, việc thiết kế và sử dụng Infographic vào dạy học Địa lí Việt Nam

đã được thầy cô bước đầu quan tâm Chính vì vậy đây là một vấn đề cần nghiên cứu để có thể đổi mới được phương pháp dạy học, nâng cao hiệu quả dạy học môn Địa lí nói riêng cũng như các môn học khác nói chung

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Trong kỉ nguyên số hiện nay, Infographic đã và đang chứng minh ưu thế vượt trội của nó trong việc đáp ứng nhu cầu về thông tin ngày càng lớn của con người Giáo dục trong thời đại mới là sự sáng tạo, cập nhật thông tin và có sự phối hợp nhịp nhàng giữa các phương pháp truyền thống và hiện đại

Cùng vơi dòng chảy chung của sự phát triển, trên cơ sở lí luận và thực tiễn nghiên cứu của đề tài, chúng tôi tin rằng việc thiết kế và sử dụng Infographic hoàn toàn có thể trở thành một hướng đi, một giải pháp mới có ý nghĩa to lớn, góp phần vào sự thay đổi phương pháp dạy học Địa lí theo hướng phát huy tính tích cực để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Nội dung này sẽ được chúng tôi đi sâu làm

rõ trong chương 2

Chương 2 ỨNG DỤNG PHẦN MỀM PIKTOCHART VÀ VISME TRONG THIẾT KẾ INFOGRAPHIC DẠY HỌC ĐỊA LÍ VIỆT NAM CHO HỌC SINH TRƯỜNG DỰ BỊ ĐẠI HỌC DÂN TỘC TRUNG ƯƠNG NHA TRANG 2.5 Giới thiệu phần mềm Piktochart và Visme

2.5.1 Piktochart và Visme là những phần mềm đồ họa trực tuyến

Các dạng Infographic có thể được tạo bằng tay sử dụng các dụng cụ đơn giản

từ giấy vẽ, bút chì hay bút dạ cho đến Powerpoint Powerpoint là một trong những công cụ truyền thống và phổ biến; cũng đồng thời là phương tiện có thể sử dụng

để thiết kế Infographic, nhất là khi các thao tác với Powerpoint của hầu hết mọi người đều thuần thục Powerpoint có hệ thống các mẫu trình bày với màu sắc hài hòa, kĩ thuật tinh tế hỗ trợ cho việc thiết kế Infographic một cách dễ dàng nhất Tuy nhiên, vì Powerpoint bị bỏ buộc bởi trang giao diện có bố cục nhỏ, file ảnh

có độ phân giải kém nên đây chưa phải là công cụ thích hợp cho việc thiết kế Infographic Ngày nay khi khoa học công nghệ đã phát triển, chúng ta có thể tạo

ra Infographic bằng nhiều phần mềm trực tuyến trên máy tính nhanh hơn và

dễ dàng hơn Có nhiều công cụ (từ đơn giản đến phức tạp) cho phép hỗ trợ việc thiết kế các Infographic Giới hạn trong đề tài này, tác giả xin giới thiệu hai phần mềm là Piktochart và Visme

Piktochart và Visme là những phần mềm đồ họa tạo Infographic online nổi tiếng với giao diện web có phong cách thiết kế rất chuyên nghiệp với nhiều mẫu thiết kế đa dạng và đẹp mắt Hai công cụ này tốt nhất cho những người mới bắt đầu tập thiết kế Infographic vì các thao tác thực hiện của chúng tương tự Microsoft Office Word và Microsoft Office Powerpoint

Công cụ trực tuyến Piktochart và Visme dễ sử dụng, cung cấp khá nhiều tính năng hay cho việc xây dựng và chỉnh sửa Infographic một cách đơn giản Các biểu tượng được phân loại, tùy chỉnh kích thước, font chữ phong phú, có biểu đồ thiết kế theo định hướng, bản đồ tương tác để sử dụng Giao diện trực quan của chúng thực sự vượt trội phù hợp xây dựng Infographic dạy học Địa lí một cách linh hoạt

Piktochart là công cụ chuyên tạo Infographic và thuyết trình, cho phép bạn

“hô biến” những thông tin, dữ liệu nhàm chán thành các Infographic cực kỳ hút mắt chỉ với vài thao tác đơn giản Ngoài ra, tính năng chỉnh sửa biểu tượng của Piktochart sẽ giúp bạn điều chỉnh font chữ, màu sắc, chèn đồ họa và tải lên hình ảnh từ máy tính của mình Template dạng lưới cũng sẽ hỗ trợ nhiều trong quá trình làm việc và điều chỉnh kích thước hình ảnh như bạn mong muốn

Hình II.1 Giao diện công cụ Piktochart

Không giống với các ứng dụng đồ họa thông tin khác, điểm nổi bật của công

cụ Piktochart đó là cung cấp các tính năng hướng tới việc trao quyền cho người

sử dụng tự mình thỏa sức sáng tạo để tạo nên các Infographic thu hút và ấn tượng Người thiết kế dù ở trình độ trung bình hay chuyên nghiệp, công cụ đều cho phép đưa ra những kiệt tác độc lập như một nguồn nội dung đa phương tiện phong phú Hơn nữa, Piktochart còn có khả năng xuất bản HTML, đây là một điểm đáng khen khiến nó trở nên ngày càng phổ biến Chúng ta cũng có thể chọn xuất các

dự án theo các định dạng khác nhau bao gồm PDF, PNG và JPEG Piktochart có giao diện thân thiện với người dùng, công cụ cung cấp các tính năng đồ họa đơn giản để bạn có thể dễ dàng xây dựng và chỉnh sửa tác phẩm của mình Piktochart còn có kho templates phong phú, nó sẽ hỗ trợ nhiều trong quá trình tạo ra các Infographic cao cấp và chuyên nghiệp Hệ thống chia thành 4 phần cơ bản liên quan đến đồ họa: Inforgraphics, Reports, Banners và Presentations Các phần được trình bày một cách khoa học hợp lý trên dashboard khiến cho quá trình thiết

kế dễ dàng hơn rất nhiều Chúng ta hoàn toàn có thể thêm vào thiết kế của mình những video từ Youtube hoặc Vimeo thông qua đường link Tất cả các dự án hoàn thành được lưu lại trực tuyến để tham khảo hoặc có thể chỉnh sửa trong tương lai nếu bạn muốn Để sử dụng công cụ trực tuyến này, bạn chỉ cần tạo một tài khoản trên trang chủ hoặc truy cập tài khoản thông qua Facebook hoặc Google+ để sử dụng Tuy nhiên, để sử dụng các templates hay các mẫu biểu đồ cao cấp, độc đáo hơn, bạn sẽ phải bỏ ra vài chục USD mỗi tháng Chi phí này khá đắt cho những người muốn sử dụng công cụ này lâu dài

Visme là một giải pháp dựa trên web để tạo nội dung trực quan như trình

chiếu slideshow, Infographic s, banner và các bản giới thiệu sản phẩm

Sáng tạo Infographic có lẽ là giải pháp hữu ích nhất từ Visme, bởi vì cho đến nay, tạo ra một Infographic là một nhiệm vụ đòi hỏi kiến thức sâu sắc trong thiết

kế Tuy nhiên, sử dụng Visme, quá trình có thể được thực hiện trong 4 bước - chọn mẫu, quản lý các yếu tố theo yêu cầu của bạn, xem trước Infographic và xuất bản nó trong trang web của bạn hoặc lấy nó dưới dạng hình ảnh hoặc PDF Phần Infographic của Visme bao gồm các mẫu khác nhau để lựa chọn Ngoài ra, phần

mềm còn có một bộ sưu tập lớn các yếu tố tương tác như biểu đồ, đồ thị Do đó, việc tạo Infographic bằng Visme tương đối dễ

Hình II.2 Giao diện công cụ Visme

Một yếu tố độc đáo đáng phải kể đến ở đây đó là thay vì Infographic tĩnh, Visme có thể mang đến cho bạn một Infographic động dưới dạng Infographic animation, chúng ta có thể thêm hình động cho mọi đối tượng trên Infographic Đây là điểm khiến Visme trở nên hoàn toàn khác biệt với Adobe Illustrator hoặc Microsoft PowerPoint Visme cung cấp 3 cách để xuất bản hoặc sử dụng nội dung của chúng ta Đầu tiên, chúng ta có thể chia sẻ dự án của mình với bất kỳ ai trên web bằng URL duy nhất Ngoài ra còn có một tùy chọn để bảo vệ công việc của riêng tư bằng mật khẩu

2.5.2 Những thuận lợi và hạn chế của phần mềm Piktochart và Visme

Một công cụ được tạo ra chắc chắn sẽ mang lại những lợi ích cho người sử dụng Tùy thuộc vào đối tượng sử dụng mà công cụ được tạo ra có những thuận lợi và hạn chế riêng Trong quá trình thực hiện Infographic phục vụ dạy học Địa

lí bằng các công cụ trên, tôi nhận thấy được một số thuận lợi và hạn chế sau đây:

a) Thuận lợi

- Có thể lựa chọn các mẫu

thiết kế khác nhau cho các chủ đề

dạy học Địa lí Những mẫu thiết

mỗi ngày Hệ thống icon vô cùng

phong phú và đa dạng với hơn 4000 icon Ngoài ra, có thể tải ảnh và các icon tự

thiết kế hoặc sưu tầm lên công cụ các thiết kế để Infographic thêm phần độc đáo

- Bên cạnh hệ thống icon phong phú với nhiều chủ đề, còn có hệ thống GIS

với nhiều hệ thống bản đồ các khu vực, quốc gia trên thế giới, hệ thống tất cả các

biểu đồ đa dạng tương tự như trên Excel rất phù hợp làm công cụ thiết kế

Infographic trong dạy học môn Địa lí

- Giao diện của công cụ này không quá khó vì vậy mà thao tác tương đối

dễ dàng Đây là một ưu điểm dành cho những giáo viên mới bắt đầu tìm hiểu với

trình độ tin học cơ bản

- Những mẫu thiết kế từ phần mềm khi lựa chọn sử dụng có thể chỉnh sửa

dễ dàng và tạo nên các sản phẩm phù hợp với chủ đề dạy học Địa lí mà không đòi

hỏi những kĩ thuật chuyên sâu hoặc các phần mềm chuyên nghiệp đòi hỏi phải có

trình độ tin học tốt mới sử dụng được

- Có thể lưu trữ các mẫu thiết kế hoàn chỉnh tại tài khoản trực tuyến đã đăng

kí, không tạo gánh nặng về dung lượng lưu trữ Việc bổ sung, chỉnh sửa lại

Infographic đã thiết kế có thể thực hiện thuận lợi bằng cách vào mục “My saved

Infographic” (Hình ảnh của tôi) để mở lại Ngoài ra, có thể tải các sản phẩm đã

làm về lưu trữ trong các thiết bị cá nhân

Hình II.3 Những thuận lợi của

phần mềm Piktochart và Visme

b) Hạn chế

- Bên cạnh những thuận

lợi thì các công cụ này này vẫn

còn một số hạn chế Hạn chế

lớn nhất là không có nhiều mẫu

thiết kế và tải ảnh ở tài khoản

miễn phí chỉ có chất lượng

trung bình

- Trong quá trình thiết kế

Infographic thường gặp sự cố

đăng thoát khỏi tài khoản và khi

đăng nhập lại thì mất hoàn toàn mẫu thiết kế đang thực hiện

Vì vậy, trong quá trình thiết kế phải thường xuyên lưu lại

- Dù giao diện dễ sử dụng nhưng gặp khó khăn nhiều trong lúc đầu làm quen do công cụ trực tuyến này không có phần giới thiệu cách sử dụng chi tiết

bằng tiếng Việt

2.6 Ứng dụng phần mềm Piktochart và Visme thiết kế Infographic trong

dạy học Địa lí Việt Nam

2.6.1 Nguyên tắc thiết kế Infographic trong dạy học Địa lí Việt Nam

Thiết kế Infographic trong quá trình dạy học là vừa đảm bảo yêu cầu kiến thức, kỹ năng như quy định của chương trình, vừa đảm bảo thời gian, phù hợp với đặc điểm của lớp học, của đối tượng HS

a Thiết kế Infographic phải phù hợp với nội dung bài học

Kiến thức Địa lí cung cấp cho HS hệ DBĐH ở mức độ đơn giản và tương đối ngắn gọn, toàn bộ nội dung đã được lựa chọn, cấu trúc phù hợp với hệ thống khoa học Địa lí với yêu cầu của chương trình với các quy luật về tâm sinh lí của

HS Nội dung kiến thức thể hiện trên Infographic phải được cụ thể hóa một cách ngắn gọn, súc tích và mang tính logic chặt chẽ qua các kênh chữ, kênh hình nhằm thu hút được sự chú ý, quan tâm của người học Do đó, sử dụng Infographic phải

rõ ràng, khoa học sao cho HS có thể hiểu một cách dể dàng, dễ nhớ, dễ nắm được

Hình II.4 Những khó khăn của

phần mềm Piktochart và Visme

ý chính của bài nhằm phát triển tính tư duy, sáng tạo đảm bảo mục tiêu dạy học

đề ra GV khi sử dụng Infographic cần phải biết lựa chọn nội dung dạy học phù hợp để khai thác và đem lại hiệu quả cao trong giờ học còn nếu không thì sẽ làm mất thời gian và dể phân tán sự chú ý của HS

b Thiết kế Infographic phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh

Trong quá trình dạy học có sử dụng Infographic phải phù hợp với khả năng nhận thức của HS để đảm bảo mục tiêu dạy học Tạo điều kiện để HS khám phá kiến thức, phát triển tư duy, trí tưởng tượng và sáng tạo của các em, tất cả các kiến thức cần ghi nhớ GV cần phải biết sử dụng Infographic cho khâu nào trong quá trình dạy học hay sử dụng ở mục nào hoặc cả bài học cho hợp lí

c Thiết kế Infographic cần phải kết hợp các phương tiện, phương pháp dạy học phù hợp

Địa lí là môn khoa học tự nhiên nên việc sử dụng Infographic trong dạy học cần được phối hợp với các phương pháp: đàm thoại gợi mở, dạy học nêu vấn đề, nhóm chuyên gia cùng với kết hợp sử dụng các phương tiện dạy học khác như bản đồ, lược đồ, BSL…

Tuy nhiên, cần phải khẳng định rằng trong dạy học, không có một phương pháp, phương tiện nào là vạn năng Điều quan trọng là người GV phải biết điểm mạnh của từng phương pháp, phương tiện để khi cần thiết có thể lựa chọn đúng nhất, có hiệu quả nhất trong quá trình tổ chức dạy học cho HS

2.2.2 Quy trình thiết kế Infographic trong dạy học Địa lí Việt Nam

Quy trình thành lập một Infographic có nhiều bước khác nhau và sử dụng công cụ kĩ thuật chỉ là hiện thực hóa các ý tưởng trước đó

Trước khi thực hiện thao tác trên các công cụ trực tuyến để thành lập một Infographic phục vụ giảng dạy Địa lí cần phải thực hiện các bước sau:

a Xác định nội dung

Căn cứ vào các chuẩn kiến thức, kĩ năng, tác giả phải xác định mục đích, yêu cầu, trọng tâm của bài học, từ đó xác định và lựa chọn được nội dung phù hợp Bên cạnh đó, những nội dung trọng tâm sẽ được nhấn mạnh và cập nhật thêm những kiến thức ngoài giáo trình

b Lựa chọn chủ đề thể hiện

Sau khi xác định,

chọn lọc lại những nội

dung chính theo chuẩn

kiến thức ở bước 1 tiến

hành chọn lọc những nội

dung sẽ thể hiện trong

một Infographic

Kinh nghiệm thực

hiện cho thấy, khi lựa

chọn những nội dung này

cần lưu ý xem có thể hiện

được nội dung đó bằng các biểu tượng đồ họa hay không Có như vậy, việc lên ý tưởng và tiến hành xây dựng Infographic sẽ thuận lợi hơn

Nội dung kiến thức trong một bài có thể là tự nhiên, dân cư hoặc kinh tế Chủ

đề Infographic có thể thể hiện theo hai hướng: xây dựng nội dung theo từng phần của tiết học (thường có chiều rộng nhưng không có chiều sâu) hoặc xây dựng các chuyên đề chuyên sâu có liên quan

c Phác họa ý tưởng, xây dựng bố cục

Khuôn mẫu Infographic không giới hạn, nhưng nếu dài quá thì không đảm bảo tính thẩm mĩ, đồng thời nhiều nội dung tạo cảm giác tiêu cực cho người học

Vì vậy, việc xây dựng được bố cục của Infographic rất quan trọng, nếu bước này được chú trọng, việc thành lập Infographic sẽ tiến hành nhanh chóng hơn

Đối với Infographic theo tiết học, cần xác định trình tự của việc trình bày theo nội dung bài học, từ đó hình thành nên bố cục của Infographic Đối với Infographic theo chủ đề chuyên sâu thì bố cục tùy thuộc sự sáng tạo của người thiết kế Yêu cầu đặt ra là cần đảm bảo sắp xếp những kiến thức cùng nội dung phải gần nhau, tránh tình trạng phân tán, rời rạc làm cho người xem khó nắm bắt nội dung

Hình II.5 Quy trình thiết kế inforgraphic trong

dạy học địa lí Viêt Nam