Rèn luyện kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập môn toán của học sinh trung học phổ thông nước cộng hòa dân chủ nhân dân lào trong dạy học môn toán lớp 12

- TĐG KQHT là một hoạt động tự phản ánh quá trình học tập của bản thân người học về những vấn đề như: đã học được những gì, đã học như thế nào và cần phải làm gì để học tốt hơn… Trong ph

KAIVUE CHIACHUE

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG TỰ ĐÁNH GIÁ

KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO TRONG DẠY HỌC

MÔN TOÁN LỚP 12

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGHỆ AN - 2017

KAIVUE CHIACHUE

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG TỰ ĐÁNH GIÁ

KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO TRONG DẠY HỌC

MÔN TOÁN LỚP 12

Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán

Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:

TS PHẠM XUÂN CHUNG

NGHỆ AN - 2017

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu 3

7 Những đóng góp của luận văn 3

8 Cấu trúc của luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN 5

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 5

1.1.1 Trên thế giới 5

1.1.2 Ở Việt Nam 6

1.2 Một số khái niệm cơ bản 8

1.2.1 Về đánh giá và đánh giá kết quả học tập 8

1.2.2 Về tự đánh giá trong dạy học 10

1.2.3 Về kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập của học sinh 15

1.3 Sự cần thiết rèn luyện cho học sinh tự đánh giá kết quả học tập 18

1.4 Tự đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS 19

1.4.1 Nhóm kĩ năng cơ bản về tự đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS 19

1.4.2 Biểu hiện của kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập của HS trong học tập môn Toán 21

1.4.3 Con đường hình thành và rèn luyện kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS 22

1.4.4 Các mức độ của kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập môn Toán đối với HS THPT 23

1.5 Kết luận chương 1 27

2.1 Mục đích khảo sát 29

2.2 Đối tượng khảo sát 29

2.3 Nội dung khảo sát 29

2.4 Phương pháp khảo sát 29

2.5 Kết quả khảo sát 29

2.6 Kết luận chương 2 32

Chương 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN KĨ NĂNG TỰ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN CỦA HỌC SINH 34

3.1 Các nguyên tắc xây dựng và thực hiện biện pháp 34

3.2 Một số biện pháp sư phạm rèn luyện kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS THPT 35

3.2.1 Biện pháp 1: Giúp người học nâng cao nhận thức về tự đánh giá kết quả học tập 36

3.2.2 Biện pháp 2: Rèn luyện cho người học các thao tác cần thiết để tự đánh giá kết quả học tập 47

3.2.3 Biện pháp 3: Thông qua các tình huống dạy học, GV cần tạo cơ hội cho HS đánh giá lẫn nhau 61

3.3 Kết luận chương 3 73

Chương 4 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 744

4.1 Mục đích thực nghiệm 74

4.2 Tổ chức thực nghiệm 74

4.3 Nội dung thực nghiệm 75

4.3.1 Đề kiểm tra thực nghiệm 75

4.3.2 Đánh giá kết quả thực nghiệm 76

4.4 Kết quả thực nghiệm 78

4.5 Kết luận chương 4 80

KẾT LUẬN 80

TÀI LIỆU THAM KHẢO 82 PHỤ LỤC

CHDCND : Cộng hòa Dân chủ Nhân dân

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Quá trình đổi mới phương pháp giảng dạy trong giáo dục, vai trò của người học đã có sự thay đổi, họ trở thành người giữ vai trò trung tâm, là chủ thể tích cực, chủ động sáng tạo của quá trình học tập

Bên cạnh việc học trên lớp dưới sự hướng dẫn của giáo viên thì người học phải tự nghiên cứu, tự tìm hiểu khám phá để lĩnh hội tri thức Ngoài ra, về mặt tâm lí học cho thấy, việc tự học sẽ làm phát huy hết nội lực của người học, đem lại hiệu quả cao hơn trong quá trình học tập Trong việc học tập môn Toán ở trường phổ thông, việc tự học đóng vai trò quyết định trong quá trình học tập Để tự học có hiệu quả thì kỹ năng tự đánh giá (TĐG) kết quả học tập (KQHT) tập đóng vai trò rất quan trọng, nó giúp cho người học có thể điều chỉnh quá trình học tập để có kết quả cao

1.2 Môn Toán ở trường trung học phổ thông (THPT) là môn học có các đặc điểm: Sự rõ ràng, tính chính xác, logic chặt chẽ… đòi hỏi ở học sinh (HS) tính cẩn thận, chính xác cao Nên HS phải có thói quen tự kiểm tra, tự phát hiện ra lỗi sai, tự sửa chữa sai lầm khi làm bài, từ đó rút ra kinh nghiệm cho bản thân Đây là điều kiện thuận lợi để rèn luyện cho HS THPT kĩ năng TĐG KQHT thông qua dạy học môn Toán

1.3 Hội đồng quốc tế về giáo dục thế kỷ XXI của UNESCO cũng đã

xác định việc học là suốt đời với bốn “trụ cột” của việc học là: Học để biết-

Học để làm - Học để cùng chung sống - Học để làm người Hướng theo đó,

mục tiêu giáo dục là đào tạo những con người có năng lực tự quyết: tự học, tự

tổ chức, tự quyết định và sau cùng là tự phát triển

1.4 Trong thực tế dạy học ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân (CHDCND) Lào thời gian qua cho thấy đánh giá KQHT của HS chủ yếu vẫn

thực hiện một cách truyền thống, dựa trên những bài kiểm tra giấy và thường thông qua điểm số của bài kiểm tra để xác định thành tích học tập, chưa quan tâm đến vấn đề TĐG của HS Trong khi đó đánh giá KQHT của HS cần phải

có sự tham gia của HS, bởi họ là chủ thể của quá trình nhận thức nên hiểu bản thân hơn ai hết, chính họ có thể TĐG được mức độ nắm kiến thức và phát triển kĩ năng của mình so với yêu cầu của giáo viên và chuẩn của môn học dưới nhiều hình thức khác nhau

1.5 Đã có một số công trình nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT môn Toán của HS THPT lớp 12

Tuy nhiên chưa có công trình nghiên cứu nào nghiên cứu sâu về rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT môn Toán của HS trong dạy học môn Toán lớp 12

ở nước CHDCND Lào Do đó, chúng tôi chọn đề tài “Rèn luyện kĩ năng

tựđánh giá kết quả học tập môn Toán của HS trung học phổ thông ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào trong dạy học môn Toán lớp 12” để nghiên

cứu

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT môn Toán của HS trung học phổ thông ở nước CHDCND Lào trong dạy học môn Toán lớp 12

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động đánh giá trong dạy học môn Toán ở trường THPT lớp 12 3.2 Đối tượng nghiên cứu

Kĩ năng TĐG KQHT môn Toán của HS ở trường THPT lớp 12

4 Giả thuyết khoa học

Trong quá trình dạy học, nếu chỉ ra được các kĩ năng cơ bản đồng thời xây dựng và thực hiện tốt một số biện pháp sư phạm trong quá trình dạy học

môn Toán thì có thể hình thành, phát triển và rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT môn Toán cho HS THPT

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT môn Toán của HS THPT

- Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của việc sử dụng rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT môn Toán ở trường THPT

- Xác định các kĩ năng cơ bản về sử dụng TĐG KQHT môn Toán của

6 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lí luận

Tìm hiểu nghiên cứu các tài liệu về các vấn đề liên quan đến đề tài luận văn: Tài liệu về tâm lí học, giáo dục học môn Toán, lí luận dạy học môn Toán, nghiên cứu chương trình SGK toán THPT

- Điều tra thực tế

Điều tra một số khía cạnh về tình hình rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT của HS THPT trong thực tế dạy học ở nước CHDCND Lào trong dạy học môn Toán lớp 12

Làm rõ thêm vị trí, vai trò của sử dụng rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT ở trường THPT nước CHDND Lào

Xác định được nhóm kĩ năng TĐG KQHT môn Toán của HS lớp 12 THPT

Về mặt thực tiễn:

Đề xuất được một số biện pháp sư phạm để rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT môn Toán của HS THPT thông qua ví dụ minh họa và tài liệu thực nghiệm sư phạm, chỉ ra được con đường hình thành và rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT môn Toán ở nước CHDCND Lào

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần phụ lục và tài liệu tham khảo, luận văn còn có những nội dung chính sau:

Phần mở đầu

Chương 1 Cơ sở lí luận

Chương 2 Thực trạng việc rèn luyện kĩ năng TĐG trong dạy học môn Toán ở trường trung học phổ thông nước CHDCND Lào

Chương 3 Biện pháp sư phạm rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT môn Toán cho HS THPT

Chương 4 Thực nghiệm sư phạm

Kết luận

Tài liệu tham khảo

Ở Úc vấn đề TĐG đã rất được quan tâm nghiên cứu và đã trở thành nề nếp, thói quen trong quá trình học tập của HS

Ở Phần Lan có các tác giả Jarvinen (1989), Kohonen (1989) và Ojanen (1990) đã nghiên cứu về TĐG dưới dạng tự phản ánh của HS

Ở Canada, TĐG được chú trọng nghiên cứu cả về lí thuyết lẫn thực hành Về mặt lí thuyết, qua các nghiên cứu của các tác giả Baron (1990), Shavelson (1992), Bellanca và Berman (1994), Garcia và Pearson (1994), Wiggins (1993), Hargreaves và Fullan (1998),… đã cho thấy vai trò của giáo viên thay đổi, do đó ĐG phải có sự thay đổi, chú trọng hơn đến TĐG Rolheiser (1996) đã đưa ra được mô hình lí thuyết TĐG Tác giả cho rằng TĐG đóng một vai trò quan trọng một chu kì học tập của HS Khi người học TĐG hiệu quả việc học, họ sẽ biết được mức độ đạt được mục tiêu học tập của bản thân Do đó, TĐG sẽ khuyến khích HS đạt được mục tiêu cao hơn và

nổ lực hết sức để đạt mục tiêu học tập của mình Thành tích có được là nhờ sự kết hợp giữa mục tiêu và sự nỗ lực Trên cơ sở thành tích đó HS sẽ TĐG (tự suy xét, tự phản ứng, tự điều chỉnh) và do đó họ sẽ tự tin hơn trong học tập

Do đó, nếu chúng ta dạy cho người học làm tốt việc TĐG thì họ có thể học tập tốt hơn ở những chu kì học tập sau Về mặt thực hành, Ross và các cộng

sự (1998) đã thử nghiệm các bước giảng dạy cho sinh viên TĐG Qua thực tiễn vận dụng, các tác giả cho rằng: sử dụng hình thức TĐG, quyền lực ĐG của GV bị chia sẻ, GV cần có thời gian để làm và để hiểu cách thức đổi mới

ĐG này; mối quan hệ GV và sinh viên có sự thay đổi; sinh viên cũng cần có thời gian để hiểu về TĐG và vai trò của nó đối với việc học của họ

Tổ chức AAIA, một tổ chức ở vùng Đông Bắc nước Anh chuyên nghiên cứu về thành tựu và cải tiến việc đánh giá, đặc biệt quan tâm nghiên cứu về vấn đề TĐG của HS trong học tập Thành tựu nổi bật là họ đã xây dựng được các bước giúp HS tiểu học TĐG KQHT, tìm cách khuyến khích và giúp GV điều chỉnh, định hướng quá trình học tập theo hướng phát huy năng lực của HS Qua nghiên cứu họ khẳng định các ý tưởng và kết quả có được vẫn có thể áp dụng được đối với HS các lớp lớn hơn

HS

2) Tác giả Trần Kiều [14] đã hệ thống hóa các vấn đề về lí luận ĐG, đồng thời đề xuất các biện pháp để đổi mới phương thức ĐG chất lượng giáo dục và các nguyên tắc khi xây dựng bộ công cụ để ĐG chất lượng DH trên cơ

sở nghiên cứu thực tiễn Việt Nam và một số nước trên thế giới Đặc biệt tác

giả nhận thấy TĐG là một trong mười một vấn đề lí luận cần phải đổi mới qua khảo sát chất lượng giáo dục ở mười tỉnh trên ba miền của Việt Nam

3) Tác giả Trần Thị Bích Liễu [20] đã hệ thống rất đầy đủ các thuật ngữ

và khái niệm các nguyên tắc, phương pháp, kĩ thuật, các nội dung đánh giá trong GD Trong phần thuật ngữ và khái niệm tác giả đã trình bày khái niệm TĐG của cá nhân và tổ chức

4) Tác giả Nghiêm Thị Phiến [27] đã nghiên cứu về khả năng TĐG của

HS lớp 4,5 trường tiểu học Có thể nói đây là công trình đầu tiên của Việt Nam nghiên cứu về TĐG của HS Mặc dù bước đầu tác giả mới chỉ điều tra thực trạng TĐG của HS tiểu học nhưng cũng đã mang lại kết quả nghiên cứu

có ý nghĩa, là cơ sở quan trọng cho những nghiên cứu tiếp theo về vấn đề TĐG Tác giả chưa nêu quan niệm về vấn đề TĐG mà mới chỉ khẳng định vai trò của TĐG trong GD và ĐG Qua nghiên cứu của tác giả cho thấy khả năng TĐG của HS là có thể hình thành từ cấp tiếu học

5) Tác giả Vũ Tế Xiển [35] đã nghiên cứu về “Tự đánh giá của học sinh

ở các trường dạy nghề về năng lực và phẩm chất của bản thân” Tác giả đã bước đầu điều tra TĐG phẩm chất và năng lực của HS các trường nghề, đây là một hướng nghiên cứu rất quan trọng nhất là trong giai đoạn hiện nay chúng

ta đang cần nguồn nhân lực chất luợng cao mới đáp ứng nhu cầu xã hội Tác giả bước đầu đã chỉ ra được HS ở các trường nghề TĐG được về những phẩm chất, năng lực của bản thân họ Đề tài này có ý nghĩa trong việc định hướng nghề nghiệp cho HS trước khi ra trường

6) Tác giả Nguyễn Thị Côi [6] đã nghiên cứu KN tự kiểm tra ĐG trong học tập môn Lịch sử của HS THPT Tác giả đã nhận ra vai trò của tự kiểm tra, TĐG đối với học tập môn Lịch sử của HS và đã đề xuất được BP giúp HS TĐG trong quá trình học tập môn Lịch sử thông qua việc trả lời câu hỏi trong SGK

7) Các tác giả Nguyễn Thị Lan Phương, Dương Văn Hưng, Nguyễn

Đức Minh, Nguyễn Lê Thạch [27] đã nghiên cứu về đánh giá KQHT của HS phổ thông và một số vấn đề lí luận và thực tiễn

8) Tác giả Nguyễn Thị Hạnh Lâm [17] đã nghiên cứu về kĩ năng TĐG KQHT môn Toán của HS THPT

9) Tác giả Phạm Xuân Chung [5] đã nghiên cứu về vấn đề chuẩn bị cho sinh viên Sư phạm Toán ở trường Đại học tiến hành hoạt động đánh giá KQHT môn Toán của HS phổ thông

Như vậy vấn đề TĐG trong GD và dạy học đã được nhiều tác giả nghiên cứu, tuy nhiên chưa có công trình hay tác giả nào nghiên cứu sâu về việc rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT môn Toán của HS trong dạy học môn Toán lớp 12 ở nước CHDCND Lào Do đó, chúng tôi chọn đề tài “Rèn luyện

kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS trung học phổ thông ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào trong dạy học môn Toán lớp 12” để nghiên cứu

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Về đánh giá và đánh giá kết quả học tập

a) Đánh giá

Thuật ngữ đánh giá được nhiều tác giả đề cập đến ở các lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống xã hội Theo từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên (2008) thì đánh giá được giải nghĩa là:

1) Ước tính giá tiền, đánh giá tài sản;

2) Nhận định giá trị

Trong tổng thuật của Đỗ Hồng Anh (1993) về một số vấn đề đánh giá hiệu quả giáo dục: Đánh giá là quá trình thu nhập, xử lý thông tin để giúp cho quá trình lập kế hoạch hoặc ra quyết định cho các nhà quản lý

Theo Trần Bá Hoành [11], đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất

những quyết định để cải thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng, hiệu quả công việc

Theo từ điển trực tuyến Merriam - Webster thì thuật ngữ Đánh giá (assessment) có gốc từ động từ đánh giá (asess) và có nghĩa là:

1) Xác định loại hoặc khối lượng của … (ví dụ như thuế);

2) Ẩn định (thuế) phù hợp với loại xác định trước: với các vấn đề thuế, tiền hoặc các khoản thu;

3) Định giá chính thức về tài sản với mục tiêu thu thuế;

4) Xác định sự quan trọng, kích thước hoặc giá trị (đánh giá một vấn đề); 5) Phạt (một cậu thủ hay một đội chơi) vì phạm lỗi phải phạt đền

Theo từ điển Cambridge, đánh giá là phân xử hoặc quyết định về khối lượng, giá trị hoặc sự quan trọng của cái gì đó cụ thể hoặc sự phán quyết, hay quyết định việc gì đó đã được thực hiện; hoặc đánh giá là một ý kiến hay phán xét về ai đó đã được thực hiện; hoặc Đánh giá là một ý kiến hay phán xét về

ai đó/cái gì đó sau khi đã được suy xét rất cẩn thận

Từ những quan điểm ở trên, ta có thể xem: đánh giá là quá trình thu

nhập thông tin, phân tích, xử lý thông tin để tìm ra các chỉ số về lượng, giá trị hoặc sự quan trọng của nó trong so sánh với các mục đích, mục tiêu đã đặt ra

từ trước, từ đó đưa ra ý kiến, phán xét, khuyến nghị nhằm giúp cải thiện, nâng cao chất lượng công việc

b) Đánh giá KQHT

KQHT là một khái niệm thường được hiểu theo hai quan niệm khác nhau trong thực tế cũng như trong khoa học:

+) Đó là mức độ thành tích mà một chủ thể học tập đã đạt, được xem xét trong mối quan hệ với công sức, thời gian đã bỏ ra, với mục tiêu xác định

+) Đó còn là mức độ thành tích đã đạt của một HS so với các bạn học khác [24, tr.12]

KQHT là bằng chứng cho sự thành công của HS về kiến thức, kĩ năng,

năng lực, thái độ đã được đặt ra trong mục tiêu giáo dục

+) Kết quả ho ̣c tâ ̣p môn học là mức độ đạt được mục tiêu học tập môn học đó của HS Trong đó, mục tiêu học tập môn học được cụ thể hóa thành các yêu cầu về kiến thức, kỹ năng và thái độ mà người học cần phải và có thể đạt sau một chủ đề, một lớp học nhất định

Từ những điều nói trên, có thể hiểu ĐG KQHT là quá trình thu nhập, phân

tích và xử lí thông tin về KQHT của HS, trên cơ sở đó đối chiếu với mục tiêu của môn học, của lớp, của nhà trường tạo cơ sở cho những quyết định sư phạm của

GV, nhà trường và cho bản thân HS để họ học tập ngày một tiến bộ hơn

1.2.2 Về TĐG trong dạy học

1.2.2.1 Quan niệm về tự đánh giá và tự đánh giá kết quả học tập

Các tác giả nghiên cứu về TĐG đã đưa ra một số quan niệm như sau: +) TĐG là một khâu hiệu quả và quan trọng đối với việc ĐG cả quá trình học Một khi người học có thể TĐG chính việc học của mình và nền tảng kiến thức của họ đang có thì họ có thể nhận ra những lỗ hổng trong kiến thức của bản thân, nhờ đó mà quá trình học hiệu quả hơn, khuyến khích sự tiến bộ của HS và góp phần vào việc tự điều chỉnh quá trình học

+) TĐG là quá trình thu nhập và phân tích các thông tin thích hợp về chủ thể, là quá trình rất phức tạp [6]

+) Sự hiểu biết về bản thân là yếu tố vô cùng quan trọng Khi ĐG đúng

về mình, người ta có thể xác định đúng phương hướng, đúng cho sự tự GD bản thân Nói khác đi, TĐG là tiền đề định hướng của tự GD [26, tr.13]

Qua những điều nói trên cho thấy, mặc dù TĐG đã được quan tâm nghiên cứu nhiều năm qua nhưng cho đến nay quan niệm về TĐG vẫn chưa

có sự đồng nhất Tuy nhiên, dù hiểu theo cách nào thì TĐG cũng bao gồm: thu thập, xử lí các thông tin về bản thân; đối chiếu với mục tiêu; tiêu chuẩn do bản thân hoặc người khác đề ra; trên cơ sở đó tìm ra những điểm mạnh, điểm

yếu của bản thân; đè xuất những quyết định để cải thiện thực trạng

Từ đó, ta có thể hiểu TĐG KQHT là quá trình thu nhập phân tích và lí

giải thông tin về KQHT của bản thân, đối chiếu với mục tiêu, nhiệm vụ của bài học, môn học, lớp học, nhà trường nhằn tạo cơ sở cho các quyết định để việc học tập của chính mình ngày một tiến bộ hơn

Với cách hiểu trên thì:

- TĐG KQHT là bộ phận của quá trình ĐG và thuộc dạng ĐG quá trình Tuy nhiên, trong một số trường hợp, nó cũng có thể mang tính chất của

ĐG chẩn đoán hoặc tổng kết

- TĐG KQHT là một hoạt động tự phản ánh quá trình học tập của bản thân người học về những vấn đề như: đã học được những gì, đã học như thế nào và cần phải làm gì để học tốt hơn…

Trong phạm vi luận văn này, TĐG KQHT được xem xét trong mối quan hệ với ĐG với hoạt động DH, tức là nó vừa có tính chất ĐG để điều chỉnh quá trình học tập, vừa có tính chất của việc học, tự học Như vậy,TĐG KQHT có thể diễn ra trong quá trình học tập của HS, khi học tập có sự hướng dẫn của GV và khi không có sự hướng dẫn của GV

1.2.2.2 Mục đích, vai trò của tự đánh giá kết quả học tập của HS

trong quá trình dạy học

a) Mục đích của TĐG

Nếu xét theo phương diện hoạt động, TĐG là mục đích tự thân của con người, giúp nhìn nhận lại bản thân, biết được năng lực của mình, do đó họ có thể lựa chọn và tiến hành những hoạt động thích hợp để đạt được mục đích công việc Biết TĐG là một điều quan trọng quyết định phần thành công, tránh phần thất bại trong mọi công việc của mỗi con người Đối với quá trình giáo dục, TĐG tạo cơ hội cho người học đưa ra nhận xét, bình phẩm và tự phán quyết về công việc học tập của mình, do đó phát huy vai trò nội lực của

người học trong quá trình giáo dục

Nếu xét theo phương diện mục đích, TĐG KQHT tạo cơ hội cho HS thấy được những điểm mạnh, điểm yếu của bản thân, thấy được những cơ hội

và thách thức đối với công việc của mình và do đó HS có thể tự tin hơn trong việc hoạch định công việc tương lai, cải thiện việc học tập của họ TĐG KQHT chẳng những giúp cho người học tiến bộ mà còn cung cấp những thông tin giúp GV đánh giá HS sâu sắc và chính xác hơn

Để DH theo hướng coi trọng vai trò chủ động của người học, coi việc rèn luyện phương pháp tự học để chuẩn bị cho HS năng lực tự học liên tục suốt đời thì GV phải hướng dẫn nhằm hình thành và phát triển kỹ năng TĐG KQHT để họ tự điều chỉnh cách học, TĐG KQHT là một khâu quan trọng, vừa giúp người học xác định hiệu quả của quá trình tự học điều chỉnh và định hướng cho quá trình tự học tiếp theo

b) Ý nghĩa, vai trò của TĐG

TĐG góp phần phát triển hứng thú của người học trong quá trình tự học

và phát huy tính độc lập của họ, do đó rất cần thiết trong quá trình DH

TĐG rất cần thiết bởi: nó giúp HS có trách nhiệm hơn đối với bản thân; cung cấp thông tin phản hồi về quá trình học tập học tập của bản thân; cung cấp thông tin phản hồi về quá trình học tập của chính người học; giúp họ thấy được những điểm mạnh, điểm yếu, năng lực, trình độ kiến thức KN của bản thân để có sự điều chỉnh và định hướng hoạt động học tập tiếp theo cho phù hợp, giúp cho HS tự tin, tích cực, độc lập và linh hoạt hơn trong học tập

TĐG không chỉ có ý nghĩa lớn với hoạt động học của HS mà nó còn có

ý nghĩa rất quan trọng đối với hoạt động dạy của GV vì chúng giúp cho các bài học trở nên nhẹ nhàng hơn, hiệu quả hơn, nhờ HS hoạt động tích cực và độc lập hơn; cung cấp thộng tin phản hồi giúp cho GV nhận ra sự tiến bộ của HS; chia sẻ trách nhiệm ĐG và kết quả đánh giá sẽ chính xác hơn, việc xây

dựng kế hoạch học tập cho HS của GV trở nên sát thực hơn; giúp GV thấy được những việc tiếp theo họ phải làm đối với nhóm (cá nhân)

Như vậy, TĐG có ý nghĩa, vai trò rất quan trọng trong quá trình DH

và trở thành một phần của hoạt động học tập Nó là “lực nắn” hữu hiệu cách học, phát huy nội lực học, là công cụ phản ánh năng lực, giúp nâng cao hiệu quả học tập Do đó, TĐG là KN quan trọng trong quá trình học tập giúp cho người học có thể học tập suốt đời Hơn nữa, TĐG giúp HS có thể ĐG chính xác bản thân và chia sẻ trách nhiệm ĐG đối với GV

1.2.2.3 Đặc trưng của hoạt động TĐG và các hình thức của các hoạt

động TĐG

a) Đặc trưng của hoạt động TĐG của HS

- Hoạt động TĐG của HS mang tính độc lập Vì người học là chủ thể của HĐ nhận thức nên họ phải có trách nhiệm về sản phẩm của mình, tức là KQHT Trong hoạt động TĐG KQHT, tính độc lập giữ vai trò rất quan trọng,

nó giúp người học chủ động xử lý thông tin phản hồi để tự điều chỉnh hoạt động học tập trước khi GV đánh giá họ, nhờ đó mà hoạt động học trở nên tích cực, chủ động và hiệu quả hơn

- Hoạt động TĐG có tính tất yếu Do bản chất hoạt động của con người

là hoạt động có mục đích, hơn nữa con người có khả năng là sau một hoạt động thì kiểm tra xem hoạt động có đạt mục đích hay chưa nên hoạt động TĐG của HS là tất yếu HS có thể tiến hành hoạt động này sau một bài, một chương, một môn học, trong khi tự học hoặc sau khi đọc một tài liệu nào đó,… nhằm xác định mức độ lĩnh hội kiến thức KN của bản thân

- Hoạt động TĐG có tính mục đích Khi người học xác định được mục đích TĐG thì HĐ này sẽ dựa trên trách nhiệm của cá nhân và sự điều khiển của ý chí TĐG lúc này là HĐ tự giác, chủ động, có phương pháp, mục tiêu và giải pháp cá nhân gắn với cá nhân, gắn với nhu cầu giá trị và

khả năng cá nhân

- Hoạt động TĐG mang dấu ấn cá nhân

TĐG mang dấu ấn của chủ thể, chịu ảnh hưởng chủ quan của của chính người ĐG Theo [7, tr 12], hoạt động tự ĐG của HS phải đảm bảo tính khách quan, trung thực với KQHT và với chính bản thân người học (chủ thể của hoạt động) Khi đó, hoạt động TĐG trở thành động lực thúc đẩy quá trình học tập tiến bộ, trái lại sẽ làm cho người học rơi vào trạng thái “tự mê” và cản trở tiến bộ của người học Vì vậy, để có thể giảm bớt ảnh hưởng của yếu tố chủ quan này, GV giúp HS nắm chắc mục tiêu, nhiệm vụ học tập đồng thời cụ thể hóa các tiêu chí ĐG, chia sẻ tiêu chí ĐG với người học

- Hoạt động TĐG mang đặc trưng hoạt động trí tuệ: TĐG có chức năng điều chỉnh hoạt động học tập của HS Để có thể ĐG được quá trình học tập đòi hỏi HS phải thực hiện các hoạt động trí tuệ cơ bản như so sánh, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa,… Do đó có thể nói TĐG nó chịu ảnh hưởng khá lớn bởi đặc điểm trí tuệ của chủ thể, HS khá giỏi thường thực hiện các hoạt động trí tuệ tốt hơn nên thường TĐG mình chính xác hơn so với HS trung bình, yếu kém

b) Các hình thức của hoạt động TĐG của HS

Có nhiều cách tiếp cận hoạt động TĐG KQHT của HS Trong luận văn này tiếp cận hai hình thức cơ bản đó là:

- HS TĐG dưới sự hướng dẫn trực tiếp của GV Hình thức này diễn ra trong quá trình DH, thầy trò giáp mặt nhau trên lớp Trong quá trình truyền thụ kiến thức, thầy khéo léo cài đặt những hoạt động để HS có thể TĐG Chẳng hạn, thông qua trả lời các câu hỏi, qua nhận xét về bài làm của mình, của bạn, hoặc qua nhận xét phân tích, ĐG của GV, qua các phiếu học tập, qua trao đổi thảo luận trong nhóm,…Trong hình thức này, việc ĐG của thầy sẽ là

mẫu, là chuẩn mực để HS học về TĐG

- HS TĐG không có sự hướng dẫn trực tiếp của GV Hình thức này có thể bao gồm hai kiểu cơ bản là: HS TĐG theo sự hướng dẫn (gián tiếp) của

GV hoặc HS độc lập tiến hành hoạt động TĐG

+ Trên cơ sở quá trình DH trên lớp, GV đưa ra các yêu cầu để HS tự học và TĐG KQHT, đó là TĐG theo hướng dẫn (gián tiếp) của GV Chẳng hạn sau giờ học GV đưa ra phiếu hướng dẫn học ở nhà hay câu hỏi yêu cầu hiểu sâu, mở rộng vấn để hoặc bài tập vận dụng…HS tự học và đối chiếu kết quả hoặc “bắt chước” GV tiến hành TĐG KQHT

+ Khi TĐG trở thành nhu cầu, thói quen thì HS có thể tiến hành hoạt động này một cách tự giác trong quá trình tự học của mình, đó là HS độc lập tiến hành hoạt động TĐG Các em có thể TĐG về mức độ lĩnh hội kiến thức sau khi học xong một nội dung hay sau khi tham khảo xong một tài liệu…

1.2.2.4 Ưu điểm và nhược điểm của hình thức TĐG

Trong quá trình đổi mới ĐG, TĐG KQHT đã và đang trở thành hình thức ĐG có vai trò quan trọng Ta có thể thấy được các ưu điểm cơ bản là: TĐG cho phép HS chú ý hơn đến các mục tiêu học tập; Khi HS có khả năng TĐG sẽ có khả năng hoàn thành các nhiệm vụ khó khăn một cách tự tin với khả năng của họ và có trách nhiệm hơn đối với việc học tập; Động lực học tập được nâng cao, HS định hướng tốt hơn động lực học tập và công việc tiếp theo; Cung cấp phản hồi về KQHT để HS có thể tự cải thiện quá trình học tập; TĐG giúp HS học tập độc lập, tích cực, chủ động hơn

Tuy nhiên trong một số trường hợp TĐG không đúng, có thể ĐG quá cao hoặc quá thấp về mình TĐG sẽ không cung cấp cho HS sự phản hồi đầy

đủ về thành tích học tập khi nó được sử dụng một cách đơn độc Do đó, cần kết hợp TĐG của HS với TĐG với ĐG của GV và các lực lượng giáo dục khác

1.2.3 Về kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập của HS

1.2.3.1 Về KN và rèn luyện KN

a) Kĩ năng

Qua các tài liệu nghiên cứu thì có hai cách tiếp cận như sau:

+) Hướng thứ nhất: Xem xét KN nghiêng về mặt kĩ thuật của hành động, coi KN như là một phương tiện để thực hiện mà con người đã nắm vững Theo hướng này người có kĩ năng là người nắm vững tri thức về hành động theo đúng yêu cầu của nó

+) Hướng thứ hai: Xem xét KN nghiêng về năng lực con người, là biểu hiện của năng lực con người chứ không đơn thuần là kĩ thuật của hành động Hướng này chú ý tới kết quả của hành động, coi kĩ năng là năng lực thực hiện một công việc có kết quả với chất lượng cần thiết trong một thời gian nhất định, trong những điều kiện tình huống mới

Cho dù quan niệm về KN chưa đồng nhất, nhưng về cơ bản không có

sự mâu thuẫn, trái ngược nhau và đều thống nhất ở một số điểm chung, đó là: nói đến KN tức là nói đến “biết làm”; KN là kiến thức trong hành động, là sự nắm vững cách thức thực hiện, trình tự tiến hành các thao tác, có kết quả khi hành động diễn ra; KN luôn được biểu hiện qua các nội dung cụ thể; KN được hình thành theo con đường luyện tập

Từ đó ta có thể hiểu: KN là khả năng thực hiện một kết quả một hành

động hoặc một hoạt động nào đó, dựa trên vốn kiến thức và kinh nghiệm đã

có để hành động phù hợp với điều kiện cụ thể

b) Sự hình thành và rèn luyện KN

Theo từ điển giáo dục học [13], để hình thành được KN trước hết cần

có kiến thức làm cơ sở cho việc hiểu, luyện tập từng thao tác riêng rẽ cho đến khi thực hiện được hành động theo mục đích, yêu cầu … Có những KN hình thành không cần qua luyện tập, nếu biết tận dụng hiểu biết và KN tương tự đã

có thể chuyển sang thực hiện hành động, hoạt động mới

KN chỉ được hình thành thông qua luyện tập nhiều lần Để hình thành

KN cho HS, GV cần trang bị cho các em các tri thức về KN, GV làm mẫu để các em quan sát việc thực hiện các thao tác và GV giúp HS tiến hành thực hành, luyện tập các thao tác, về KN cần hình thành

Quá trình rèn luyện KN cần có hai khâu, đó là: Hình thành KN, củng cố

và nâng cao KN Trên cơ sở KN đã hình thành, để củng cố, nâng cao dần các cấp độ KN của HS, GV phải giúp HS có được nhận thức đồng thời phải tạo cơ hội, thời cơ để HS luyện tập, củng cố KN với các yêu cầu nâng cao dần

1.2.3.2 Quan niệm về kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập của HS

KN TĐG của HS là năng lực thực hiện một hành động hoặc một hoạt động nào đó bằng cách vận dụng các tri thức, kinh nghiệm đã có nhằm xác định mức độ kiến thức, KN của bản thân so với mục tiêu học tập

Trong [9], Polya nói rằng “Trong toán học, KN là khả năng giải các bài toán, thực hiện các chứng minh cũng như phê phán các lời giải và chứng minh nhận được” Do đó, ta có thể quan niệm về kĩ năng TĐG KQHT môn Toán như sau: kĩ năng TĐG KQHT môn Toán của HS có thể hiểu là khả năng vận dụng các kiến thức đã có vào việc xem xét, ĐG về việc lĩnh hội khái niệm, định lí, về lời giải bài toán, về một chứng minh hay về mức độ kiến thức, KN của bản thân đối với một nội dung toán học nào đó so với mục tiêu, nhiệm vụ học tập

Như vậy, kĩ năng TĐG KQHT là KN học tập của HS, được người học

tiến hành trong quá trình học, là một KN quan trọng để cải thiện quá trình học và nhờ vào TĐG giúp cho người học thấy được họ đã đạt được những gì

và cách thức để cải thiện quá trình học

TĐG có thể diễn ra và được rèn luyện trong cả quá trình học, dưới

nhiều dạng: qua các câu hỏi, qua lời nhận xét của GV, ĐG từ GV và bạn học, qua thảo luận nhóm, qua việc giải bài tập, qua hồ sơ học tập,…Qua đó HS tự mình phản ánh về những vấn đề tiềm ẩn, phân tích xem đã học như thế nào,

KN nào đã được hình thành, KN nào cần phải có…HS có thể tiến hành TĐG KQHT dựa trên kiến thức hoặc hành vi của bản thân thông qua các nội dung học tập và chỉ có được KN thông qua con đường luyện tập

1.3 Sự cần thiết rèn luyện cho học sinh tự đánh giá kết quả học tập

a) Thông qua TĐG HS thấy rõ hơn mục tiêu, nhiệm vụ môn học

HS chỉ có thể TĐG khi họ có được một bức tranh đầy đủ, rõ ràng về mục tiêu, nhiệm vụ học tập và quá trình học là phương tiện để hướng tới Khi

ý thức được mục tiêu, nhiệm vụ học tập, HS có thể TĐG mức độ kiến thức,

KN, do đó công việc học tập của họ trở nên có định hướng rõ ràng, chủ động tích cực hơn Hơn nữa, HS chỉ có thể đạt được thành tích về học tập nếu họ hiểu mục đích và có thể TĐG xem họ cần phải làm gì để đạt được nó

Như vậy để TĐG được thì HS phải nắm chắc mục tiêu, nhiệm vụ học tập của bản thân Do đó, thông qua TĐG người học sẽ thấy rõ hơn mục tiêu, nhiệm vụ học tập

b) TĐG cung cấp cho người học thông tin phản hồi về chính quá trình học của họ

Xuất phát từ ý nghĩa to lớn của thông tin phản hồi và vị trí, vai trò của việc TĐG KQHT cho thấy: Việc điều chỉnh kế hoạch học tập dựa trên cơ sở các thông tin phản hồi đó thể hiện được vai trò của TĐG đối với quá trình học của HS TĐG sẽ giúp các em định hướng rõ ràng hơn kế hoạch trong tương lai, các em sẽ phấn khởi, tự tin hơn trong học tập Cùng với thời gian, các em

có thể nhận ra rõ hơn và giải quyết tốt hơn các nhiệm vụ học tập của bản thân

c) TĐG giúp người học chủ động, tích cực hơn trong học tập là xu thế mới trong DH

Để quá trình đổi mới giáo dục thực sự mang lại hiệu quả tốt đòi hỏi phải đổi mới về ĐG, bên cạnh ĐG của GV cần phải chú ý và kết hợp với TĐG của HS, tức là tăng cường KN TĐG ở HS trong quá trình DH Người học nên được giúp đỡ để phát triển khả năng và thói quen của sự phản chiếu

để họ có thể tăng khả năng tự điều khiển và điều chỉnh

1.4 Tự đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS

1.4.1 Nhóm kĩ năng cơ bản về tự đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS

Theo [17, tr 27-29], thì có các kĩ năng TĐG KQHT của HS như sau:

Nhóm 1: Nhóm KN TĐG tiềm năng bản thân Đây là nhóm kĩ năng học

tập cơ bản, nó giúp HS hiểu được ưu nhược điểm về tâm lí, trí tuệ, xu hướng, tính cách…từ đó họ có được sự lựa chọn về nội dung, phương pháp, hình thức học tập phù hợp giúp cho hoạt động học tập có hiệu quả tốt Trong nhóm KN này, chúng tôi đề cập các KN sau:

+ KN 1: KN TĐG tiềm năng KN này gúp người học TĐG xem mình có

năng khiếu, thế mạnh hoặc dạng trí khôn nào,…từ đó lựa chọn và ĐG được hướng học tập nào thích hợp nhất Chẳng hạn, họ TĐG xem mình có năng khiếu về âm nhạc hay toán,…khi đó tự xác định sẽ theo thiên hướng nào, sẽ là nhạc sĩ, nhạc công hay là người học toán và làm toán,…

+ KN 2: KN TĐG về phong cách học Kĩ năng này giúp người học xác

định và đánh giá được cách thức học tập nào thích hợp nhất Tức là TĐG xem bản thân thích học theo hình thức đọc to hay nghiền ngẫm, trầm tư, ồn ào hay yên lặng, học các nhân hay học nhóm; qua đó lựa chọn được cách học phù hợp Chẳng hạn, nếu người học là người thích yên tĩnh khi học thì phải bố trí góc học tập riêng để khi học không bị ai quấy rầy thì mới tập trung chú ý cao

độ thì mới có hiệu quả Còn nếu với cách học tập đó mà người học vừa học vừa có người làm ồn thì bị phân tán tư tưởng dẫn đến hiệu quả không cao

+ KN 3: KN TĐG về tiềm năng trí tuệ và tâm lí Kĩ năng này giúp

người học lựa chọn và đánh giá, điều chỉnh được cách học tập sao cho thích hợp nhất với khả năng mình Chẳng hạn, TĐG xem họ có trí nhớ tốt không, đặc điểm tâm lí, tính cách của họ như thế nào, ảnh hưởng gì đến việc học;

TĐG xem họ tiếp thu kiến thức nhanh hay chậm…qua đó tự xác định điều chỉnh cách học Chẳng hạn, nếu người học biết mình thuộc người chưa phải là thông minh thì có thể đề ra phương châm là “cần cù bù thông minh”,…

Nhóm 2: KN TĐG về động cơ, thái độ, ý thức học tập Theo tâm lí học

(trí tuệ xúc cảm), người học chỉ tích cực khi họ nhận được nhiệm vụ học tập, khi đó họ tự tạo được động cơ, từ đó tạo ra hứng thú,…dẫn đến việc học được tập trung cao độ và có hiệu quả cao Do đó, nhóm KN này (chỉ gồm một KN gọi là KN 4) nhằm giúp người học thấy được rõ hơn động cơ học tập của mình (Học để làm gì? Học cho ai?) thái độ ý thức học tập (Học tập đã tích cực chưa? Tự giác chưa?),…

Nhóm 3: KN TĐG về việc tổ chức việc học tập Nhóm KN này giúp HS

thấy rõ hơn việc tổ chức việc học tập của họ đã khoa học, hợp lí chưa, thấy được sự tuân thủ các kế hoạch học tập của họ như thế nào và họ phải điều chỉnh như thế nào để hoạt động học tập thực sự có hiệu quả Nhóm này có các

KN sau:

+ KN 5: KN TĐG việc xây dựng kế hoạch và thực hiện kế hoạch KN

này giúp HS xác định xem họ có biết xây dựng thời gian biểu (trong ngày, trong tuần, trong tháng hoặc trong năm) không, họ đã thực hiện đúng thời gian biểu chưa, hiệu quả của việc thực hiện nó như thế nào, có cần điều chỉnh không,…

+ KN 6: KN TĐG khâu tự tổ chức việc học ở nhà KN này giúp HS xác

định xem họ học tập có đúng giờ quy định hay không, sử dụng có hiệu quả các phương tiện hỗ trợ việc học (máy vi tính, internet, máy tính cầm tay, tivi, radio, ghi âm,…), sử dụng các tài liệu phục vụ học tập (như SGK, sách bài tập, sách tham khảo,…) như thế nào,…

Nhóm 4: Nhóm KN TĐG việc lĩnh hội kiến thức, vận dụng KN Nhóm

KN này giúp HS TĐG mức độ đạt được về kiến thức, KN so với mục tiêu,

nhiệm vụ học tập Từ đó biết được họ đạt được kiến thức, KN gì, mức độ đạt được như thế nào, cần phải bổ sung kiến thức gì,…Nhóm này gồm các KN sau:

+ KN 7: KN TĐG việc học các nội dung khi học tập với thầy KN này

TĐG kiến thức cũ, việc lĩnh hội khái niệm, định lí; TĐG việc giải bài tập,…

+ KN 8: KN TĐG mức độ đạt được nội dung môn học khi không giáp

mặt với thầy KN này nhằm TĐG việc hoàn thành nhiệm vụ học tập do GV

giao cho; TĐG kiến thức, KN đã học, TĐG kiến thức, KN bổ sung,…TĐG mức độ đạt chuẩn kiến thức, KN bổ sung,…TĐG mức độ đạt được về kiến thức, KN đã học so với yêu cầu, nhiệm vụ học tập do lớp, GV, nhà trường đặt ra; TĐG sự tiến bộ trong học tập; TĐG kiến thức, KN của bản thân để định hướng việc tham gia các kì thi, lựa chọn hướng học tập hoặc các trường học,…

1.4.2 Biểu hiện của kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập của HS trong học tập môn Toán

Theo phần trình bày trên thì HS có kĩ năng TĐG KQHT nếu có khả năng thu thập, phân tích và lí giải thông tin về kiến thức, KN của mình; biết so sánh, đối chiếu với mục tiêu, nhiệm vụ học tập; có khả năng có quyết định và điều chỉnh hoạt động học tập của bản thân sao cho đạt được mục tiêu, nhiệm vụ học tập đó Trong môn Toán, biểu hiện kĩ năng TĐG KQHT của HS là:

- Có thể nhận biết được đặc điểm về tâm lí, trí tuệ, tính cách và phong cách học của bản thân phù hợp với môn Toán

- Có thể lựa chọn hình thức học tập phù hợp với đặc điểm tâm lí, trí tuệ, tính cách và phong cách học của bản thân trong học môn Toán tốt hơn

- Có thể tự điều chỉnh việc học để phát huy được tiềm năng trí tuệ, tâm

lí của bản thân trong học môn Toán

- Có thể tự nhận biết được động cơ học tập đã đúng đắn chưa, thái độ, ý thức học tập đã tốt chưa (tự giác, chủ động, tích cực chưa…)

- Có thể tự điều chỉnh thái độ, ý thức học tập theo hướng tích cực hơn; có thể tự xác định được động cơ học tập đúng đắn để nâng cao hiệu quả học tập

- Có thể tự nhận thức được về tính khoa học, hợp lí, hiệu quả trong việc xây dựng và thực hiện kế hoạch học môn Toán ở nhà

- Có thể tự điều chỉnh kế hoạch học tập môn Toán theo hướng hợp lí, hiệu quả hơn

- Có thể nhận thức được hiệu quả của việc sử dụng các tài liệu học tập

và các phương tiện hỗ trợ việc học

- Có thể rút kinh nghiệm, tự điều chỉnh việc sử dụng các tài liệu học tập

và các phương tiện hỗ trợ việc học

- Có thể xác định được mức độ kiến thức, KN của bản thân so với mục tiêu, nhiệm vụ học tập môn Toán

- Biết xác định mức độ lĩnh hội khái niệm, định lí, quy tắc, phương pháp…

- Biết ĐG được lời giải của bài toán

- Biết phát hiện những thiếu hụt, những sai lầm trong kiến thức, KN môn Toán

- Biết tự rút kinh nghiệm, tự điều chỉnh để học tập môn Toán ngày một tiến bộ hơn

1.4.3 Con đường hình thành và rèn luyện kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS

Theo [17, tr.30], để hình thành và rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT môn Toán cho HS cần thực hiện theo các giai đoạn sau:

Giai đoạn 1: Nâng cao nhận thức và hình thành thói quen Đây là giai

đoạn chuẩn bị nền tảng quan trọng cho quá trình TĐG Trong giai đoạn này,

GV phải trang bị cho HS những tri thức về toán học, tri thức về ĐG, phải định hướng, tạo hứng thú, động cơ và nhu cầu TĐG

Giai đoạn 2: Hình thành, phát triển các kĩ thuật, thao tác và phương

pháp giúp HS TĐG Thông qua các hoạt động cụ thể trong quá trình học tập, qua các tình huống dạy học GV nên làm mẫu việc ĐG, cho HS đánh giá lẫn nhau, từng bước dẫn dắt HS TĐG, thử thực hiện việc TĐG theo yêu cầu… nhằm hình thành ở HS các kĩ thuật, thao tác và phương pháp TĐG

Giai đoạn 3: Tạo cơ hội, thời cơ để HS luyện tập TĐG và TĐG một

cách độc lập Trong giai đoạn này, GV tổ chức các hoạt động học tập để HS rèn luyện TĐG thông qua các hoạt động như: tự học, thảo luận nhóm, hồ sơ học tập, hệ thống bài tập… Ngoài ra, GV nên nhắc nhở HS nên có thường xuyên thực hiện TĐG KQHT của mình khi tự học không có sự hướng dẫn của GV

1.4.4 Các mức độ của kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập môn Toán đối với HS THPT

KN TĐG KQHT môn Toán của HS THPT được chia ra làm ba mức

độ

Mức độ 1: Bắt chước TĐG KQHT Trong quá trình dạy học ở trên lớp

GV nên tận dụng các cơ hội để làm mẫu việc ĐG KQHT cho HS thấy được

sự cần thiết phải ĐG, TĐG và bắt chước GV có thể vận dụng các hoạt động này thông qua việc dạy học các khái niệm, định lí, DH giải bài tập,…Khi thực hiện việc ĐG, GV có gắng giúp HS thấy được sự cần thiết phải thực hiện hoạt động ĐG Qua đó HS sẽ học được cách thức ĐG KQHT và được trang bị kiến thức về ĐG Ở mức độ này HS đã nhận thức được sự cần thiết TĐG và có kiến thức nhất định về ĐG và TĐG

Ví dụ 1.1 Thông qua dạy học khái niệm ước số chung lớn nhất (Greatest Common Divisor hoặc gcd ), GV giúp HS học cách ĐG tiến tới TĐG việc hiểu khái niệm trong môn Toán GV làm mẫu để HS quan sát và tiến tới bắt chước như sau:

Hoạt động của GV Hoạt động của HS

1) Ước số chung lớn nhất của (98, 72) và

Yêu cầu HS làm bài và gọi 3 em HS lên

bảng trình bày bài làm của mình

Vận dụng kiến thức kĩ năng lĩnh hội được làm bài

Yêu cầu HS kiểm tra lại bài làm của mình

và của bạn để chỉnh sửa (nếu có)

TĐG kết quả

Sau khi làm bài xong, yêu cầu HS nhận xét

bài làm của bạn ở trên bảng

ĐG bài làm của bạn

GV chiếu bảng hướng dẫn ĐG lên bảng HS theo dõi hướng dẫn ĐG của

GV để kiểm tra lại TĐG KQHT Phân tích đáp án, nhận xét, ĐG câu trả lời

của hai HS làm trên bảng và cả các nhận

xét của HS khác

Chính xác hóa việc ĐG và TĐG vừa thực hiện

Yêu cầu HS khác tự đối chiếu và TĐG bài

làm của mình

TĐG về kiến thức - KN và TĐG việc thực hiện theo hướng dẫn

ĐG của GV, sữa chữa sai lầm nếu có

Minh họa hướng dẫn đánh giá được xây dựng theo tiến trình bài làm của HS, với yêu cầu mức độ từ thấp đến cao, từ chưa đạt đến mức tốt

Mức tốt Mức khá Mức trung

bình

Mức dưới trung bình (chưa đạt)

Hiểu dạng

Toán

Câu hỏi trắc nghiệm khách quan dạng nhiều lựa chọn, trong

đó chỉ có một phương án đúng

Xác định đúng phần dẫn và phần lựa chọn

Câu hỏi trắc nghiệm khách quan dạng nhiều lựa chọn, trong đó chỉ có một phương án đúng

Câu hỏi trắc nghiệm

khách quan dạng nhiều lựa chọn

Không hiểu dạng toán là trắc nghiệm khách quan

Biết được

yếu tố đã

cho

Hiểu rõ bước tìm ước số chung lớn nhất của g𝑐𝑑(98, 72)

và từ đó viết ngược lại bước trên để tìm được giá trị 𝑥, 𝑦

Nhận ra được hai yếu tố là g𝑐𝑑(98, 72)

và g𝑐𝑑(98, 72) = 98𝑥 + 72𝑦 Tìm được ước

số chung lớn nhất và giá trị của 𝑥, 𝑦

Biết ước số chung lớp nhất

Không nhận

ra ước số chung lớn nhất

Hiểu cách

làm

Tìm được ước

số chung lớn nhất và giá trị của 𝑥, 𝑦

Không tìm được ước số chung lớn nhất và 𝑥, 𝑦

Không chỉ ra được phương

án đúng

Mức độ 2 : Biết TĐG KQHT GV yêu cầu HS thực hiện việc TĐG, sau

đó GV nhận xét, bổ sung và điều chỉnh (nếu cần) Qua đó HS tự mình thực hiện việc TĐG KQHT, GV điều chỉnh kịp thời giúp cho HS có thể TĐG tốt hơn, chính xác hơn

Ví dụ 1.2 GV có thể giúp HS biết TĐG KQHT như sau :

Yêu cầu HS thực hiện hoạt động 2

(SGK Môn Toán 12 Ở Nước

CHDCND Lào)

Hiểu và thực hiện nhiệm vụ

Sau khi HS làm xong GV yêu cầu HS

lập bảng hướng dẫn ĐG theo mẫu

của GV đưa cho

Vận dụng kiến thức - KN đã được học để làm bài lập bảng ĐG KQHT theo mẫu của GV và TĐG theo từng phần

Gọi HS lên bảng trình bày bảng

hướng dẫn ĐG và TĐG theo bảng,

yêu cầu HS khác nhận xét, đánh giá

HS đối chiếu với bảng Hướng dẫn đánh giá của mình và theo dõi TĐG của bạn

Thông qua việc thiết kế và tổ chức các hoạt động theo hướng hình thành và rèn luyện KN TĐG KQHT như trên giúp HS vừa tiến hành các hoạt động học tập theo kiến thức - KN môn Toán đồng thời có thể học được cả việc TĐG KQHT Do đó, việc giúp HS TĐG KQHT có thể được lồng ghép ngay trong quá trình giảng dạy bộ môn mà không đòi hỏi phải thay đổi nội dung, chương trình và thời lượng hiện hành Hơn nữa, để giúp HS hình thành và rèn luyện KN TĐG trong DH môn Toán chỉ cần

GV hiểu về TĐG, KN TĐG và các bước hướng dẫn khéo léo thực hiện là

có thể đạt được

1.5 Kết luận chương 1

Chương 1 đã trình bày một số vấn đề cơ bản thuộc cơ sở lý luận và thực tiễn về ĐG và TĐG KQHT trong dạy học; trong đó chú trọng nghiên cứu TĐG KQHT của HS

Để rèn luyện được KN TĐG cho HS cần chú trọng: Các KN trong nhóm 1 (KN TĐG tiềm năng bản thân), nhóm 2 (KN TĐG về động cơ,thái độ,

ý thức học tập) là những KN tác động vào tâm lí, ý thức của HS; Các KN trong nhóm 3 (KN TĐG tự tổ chức việc học tập) tác động vào việc học; các

KN trong nhóm 4 (KN TĐG việc lĩnh hội kiến thức, vận dụng KN) tác động vào quá trình học; Các KN trong nhóm 4 (KN TĐG việc lĩnh hội kiến thức, vận dụng KN) tác động vào quá trình học (học trên lớp và ở nhà)

Những kết quả nghiên cứu này tương đối chặt chẽ, đầy đủ, khoa học và mang tính thực tiễn Vận dụng những lý luận đó cùng với thực tiễn dạy học đã giúp chúng tôi trình bày việc rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT cho HS THPT trong môn Toán 12 ở Nước CHDCND Lào qua chương I “Phương trình 𝑎𝑥 +

𝑏𝑦 = 𝑐” một cách dể dàng hơn và có nhiều điều kiện thuận lợi cho việc triển khai Tuy còn nhiều việc phải làm, nhưng có thể thấy rằng: Nghiên cứu và vận dụng việc rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT áp dụng trong dạy học môn

Toán ở trường THPT là cần thiết, có tác dụng tốt trong công tác kiểm tra đánh giá KQHT của HS, phát huy hết những ưu điểm của ĐG, góp phần đổi mới PPDH và kiểm tra ĐG

Chương 2 THỰC TRẠNG VIỆC RÈN LUYỆN KĨ NĂNG TỰ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG THPT

2.1 Mục đích khảo sát

Tìm hiểu thực trạng KN TĐG KQHT môn Toán của HS và việc GV rèn luyện KN TĐG KQHT môn Toán cho HS

2.2 Đối tượng khảo sát

Đối tượng khảo sát là các GV toán, cán bộ quản lí, HS và phụ huynh

HS của trường THPT Phôn Xa Van tỉnh Xiêng Khoảng nước CHDCND Lào

2.3 Nội dung khảo sát

Tìm hiểu mức độ hiểu của GV, cán bộ quản lí về vấn đề TĐG; thực trạng KN TĐG và rèn luyện KN TĐG KQHT môn Toán của HS

2.4 Phương pháp khảo sát

Để có được thông tin khách quan, chúng tôi tiến hành phỏng vấn, dự giờ, sử dụng phiếu hỏi… với các đối tượng là cán bộ quản lí, GV, HS và phụ huynh HS Đồng thời chúng tôi sử dụng phương pháp nghiên cứu những tài liệu liên quan đến thực trạng ĐG ở trường THPT

2.5 Kết quả khảo sát

Qua kết quả trả lời phiếu hỏi, qua phỏng vấn và dự giờ một số tiết học

và tổ chức cho 32 cán bộ quản lí trả lời phiếu hỏi dành cho cán bộ quản lí (phụ lục), và 112 giáo viên trả lời phiếu hỏi dành cho giáo viên (phụ lục), 150

em HS lớp 12 trả lời phiếu hỏi dành cho HS và 42 phụ huynh HS trả lời phiếu hỏi dành cho phụ huynh HS (phụ lục) Chúng tôi thu được các kết quả sau:

Về mặt định lượng:

Đối với cán bộ quản lí và giáo viên:

- Quan niệm về các khái niệm cơ bản:

Có 72% cán bộ quản lí và 84% giáo viên được hỏi cho rằng TĐG KQHT là quá trình thu nhập, phân tích và xử lí thông tin về KQHT của HS, trên cơ sở đó đối chiếu với mục tiêu học tập Tuy nhiên một số cán bộ quản lí

và giáo viên hiểu chưa đầy đủ về TĐG KQHT Một số còn nhầm lẫn giữa đánh giá và kiểm tra

- KN TĐG KQHT:

Gần một nửa cán bộ quản lí và giáo viên cho rằng HS THPT đã có KN TĐG KQHT ở mức độ trung bình, một số ít cho rằng KN TĐG KQHT của

HS ở mức độ thấp

- Vai trò của việc rèn luyện KN TĐG KQHT của HS:

Đa số cán bộ quản lí và giáo viên (chiếm 93%) đều hiểu rõ vai trò của việc rèn luyện KN TĐG KQHT cho HS chỉ một số rất ít hiểu chưa đầy đủ về vai trò của TĐG KQHT của HS

- Biểu hiện của KN TĐG KQHT môn Toán của HS:

Kết quả điều tra cho thấy đa số các giáo viên đều xác định đúng các biểu hiện của KN TĐG KQHT môn Toán của HS

Tất cả cán bộ quản lí và giáo viên trả lời phiếu đều cho rằng việc rèn luyện KN TĐG cho HS THPT là cần thiết, một nửa cho rằng việc đó

là rất cần thiết, nửa còn lại cho rằng cần thiết Tuy nhiên, trên thực tế GV đều chưa thường xuyên tạo điều kiện để cho HS TĐG KQHT của họ

- Nguyên nhân HS chưa có KN TĐG như hiện nay:

Các cán bộ quản lí và giáo viên được hỏi (chiếm 96%) đều xác định chủ yếu là do ba nguyên nhân: GV chưa chú trọng rèn luyện KN TĐG KQHT cho HS trong quá trình giảng dạy, cách đánh giá KQHT còn chưa đổi mới, phương pháp dạy học còn chưa theo định hướng giúp HS TĐG kết quả

Đối với phụ huynh HS:

- 55% các phụ huynh được hỏi thường xuyên quan tâm đến việc học tập

ở nhà của con (cháu) mình, 22% thỉnh thoảng, còn lại thì không bao giờ quan tâm đến việc học ở nhà của con

- Rất ít em HS (chiếm 13%) khi học tập ở nhà có hỏi phụ huynh về các bài toán khó, hay những kiến thức khó hiểu, đa số là các em không bao giờ hỏi phụ huynh khi học tập ở nhà, rất ít phụ huynh được hỏi (chiếm 8%)

có dành thời gian kiểm tra việc học bài của con cháu mình Đa số phụ huynh chỉ quan tâm việc học của con cháu mình bằng việc hỏi “Con học bài xong chưa?”

- Đa số phụ huynh HS có quan tâm đến việc học tập của con (cháu) mình tuy nhiên, chỉ có ít phụ huynh (chiếm 5%) có quan tâm, yêu cầu chúng TĐG về các bài tập trước khi đến lớp hay TĐG điểm số trước khi giáo viên trả bài kiểm tra

Đối với HS:

- Qua thăm dò ý kiến của HS về phương pháp học ở nhà thì đa số các

em chỉ thực hiện những nhiệm vụ mà GV đã giao cho chỉ có rất ít em (chiếm 23%) các em khi học bài có thực hiện các hoạt động tự kiểm tra bài đối chiếu với đáp án, hay mục tiêu đã đề ra

- Đa số phụ huynh HS quan tâm đến việc học của con cái, tuy nhiên số phụ huynh HS có thời gian, có trình độ để giúp con học và TĐG không nhiều

Vì vậy, GV cần động viên phụ huynh HS thường xuyên quan tâm đến con hơn trong việc tự học, TĐG KQHT, thông qua các câu hỏi tưởng như hết sức bình thường như: “Con học bài chưa?”, “Con có hiểu bài không?”,…tạo động lực để các em cố gắng

- HS chưa có KN TĐG KQHT, phần lớn HS chỉ ĐG kiến thức của bản thân thông qua làm bài tập, bài kiểm tra, chưa thấy được sự cần thiết của việc TĐG KQHT để thực hiện điều này một cách hào hứng và tự giác

Thực trạng trên sẽ là cơ sở thực tiễn quan trọng giúp tôi xây dựng các biện pháp sư phạm để rèn luyện KN TĐG môn Toán cho HS ở trường THPT

2.6 Kết luận chương 2

Qua điều tra thực trạng rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT môn Toán của

HS THPT, cho thấy: Đa số GV đều nhận thức được vai trò, sự cần thiết phải rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT cho HS Tuy nhiên, phần lớn GV chưa hiểu hoặc chưa thực sự hiểu về vấn đề này nên chưa thực hiện được trong QTDH Nhìn chung HS chưa có kĩ năng TĐG KQHT, kĩ năng TĐG KQHT môn Toán, chỉ ra được các đặc trưng, các hình thức, các nhược điểm của HĐ TĐG, các bước để HS TĐG KQHT, xác định được các yếu tố ảnh hưởng đến kĩ năng TĐG KQHT bao gồm tám kĩ năng Vai trò của người học trong quá trình DH đã thay đổi kéo theo đó là sự thay đổi vai trò của họ trong quá trình

ĐG, vấn đề TĐG đã được quan tâm và chú trọng TĐG KQHT của HS là một

bộ phận quan trọng trong quá trình ĐG, giúp người học thấy rõ mục tiêu của học tập, thấy được những điểm mạnh, điểm yếu của mình, từ đó có sự điều chỉnh nhằm đạt được mục tiêu học tập

Như vậy, TĐG KQHT của HS giúp người học hứng thú hơn với quá trình tự học và làm việc độc lập, giúp họ luyện tập và chia sẻ trách nhiệm ĐG với GV Do đó, TĐG là một trong các KN và năng lực cần thiết của mỗi HS trong xã hội hiện đại

Sự phát triển về tâm lí, trí tuệ của lứa tuổi HS THPT là nền tảng rất tốt

để các em có thể TĐG về các hoạt động của bản thân

Hơn nữa, do đặc thù môn Toán, HS có thể TĐG KQHT của mình thông qua các hoạt động Toán học dưới sự hướng dẫn, điều khiển và điều chỉnh của GV

Với sự định hướng, quan tâm của GV và sự tập luyện của HS TĐG sẽ trở thành thói quen, nhu cầu của cá nhân trong nhu cầu của HS trong quá trình học tập

Chương 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN KĨ NĂNG TỰ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN TOÁN CỦA HỌC SINH

3.1 Các nguyên tắc xây dựng và thực hiện biện pháp

Các biện pháp ở chương này được xây dựng dựa trên các nguyên tắc sau:

Nguyên tắc 1: Tuân thủ con đường hình thành và rèn luyện KN Vì các

biện pháp đều nhằm hình thành hoặc rèn luyện một (hoặc một số) trong các

KN cần thiết để HS tự ĐG KQHT nên phải tuân thủ con đường hình thành và rèn luyện KN nói chung Để hình thành KN phải trải qua ba giai đoạn: giai đoạn lĩnh hội, giai đoạn quan sát, và giai đoạn hình thành Do đó, để hình thành KN TĐG KQHT của HS GV cần thực hiện theo ba giai đoạn đó Ở giai đoạn lĩnh hội, giáo viên cần giúp HS thấy được vai trò của TĐG từ đó thấy được sự cần thiết của TĐG, có hứng thú, động cơ, nhu cầu TĐG Đặc biệt, ở giai đoạn này GV phải giúp HS hiểu về các KN TĐG KQHT Ở giai đoạn quan sát, GV phải làm mẫu việc ĐG và dạy cho HS TĐG KQHT thông qua quá trình học ở trên lớp (khi giáp mặt với thầy), từ đó giúp HS TĐG được khi không giáp mặt với thầy Ở giai đoạn hình thành, GV phải tạo các cơ hội để

HS được luyện tập TĐG như: thảo luận nhóm, hồ sơ học tập, qua các câu hỏi… Quá trình rèn luyện KN bao gồm hai khâu, đó là: hình thành KN, củng

cố và nâng cao KN Do đó, ở giai đoạn thứ ba cũng là giai đoạn để giúp HS củng cố và nâng cao các KN

Nguyên tắc 2: Tôn trọng cơ sở lí luận và thực tiễn Để hình thành một

(hoặc một số) trong các KN cần thiết của HS TĐG KQHT môn Toán thì các biện pháp phải được xây dựng dựa trên cơ sở lí luận và thực tiễn đã đề cập đến trong chương 1 của luận văn này Về cơ sở lí luận cần tuân theo con đường hình thành và rèn luyện KN, các nhóm KN cơ bản về TĐG KQHT,

biểu hiện của các KN đó trong môn Toán, các bước để HS TĐG KQHT, cần nắm được các yếu tố ảnh hưởng đến kĩ năng TĐG KQHT …Đồng thời phải căn cứ vào thực tiễn DH đã chỉ ra ở chương 1 là nhìn chung HS chưa có kĩ năng TĐG KQHT và đa số GV chưa quan tâm và chưa biết cách rèn luyện kĩ năng TĐG KQHT cho HS Trên cơ sở đó đề xuất được các biện pháp sư phạm vừa có ý nghĩa về lí luận và thực tiễn

Nguyên tắc 3: Tôn trọng lí luận dạy học môn Toán Cần quán triệt đặc

thù của khoa học và của lí luận DH môn Toán trong quá trình xây dựng và thực hiện các BP Do đó, minh họa cho các biện pháp chủ yếu thuộc các tình huống điển hình trong DH môn Toán

Nguyên tắc 4: Có tính khả thi Trong thực tiễn đa dạng, phức tạp,

không đồng đều và còn nhiều khó khăn của GD Việt Nam nói chung và giáo dục Toán học nói riêng, các biện pháp muốn đảm bảo tiêu chuẩn chân lí thì phải phù hợp với điều kiện hoàn cảnh thực tế, phù hợp với GV, HS, SGK hiện hành… và có thể thực hiện được trong thực tiễn DH ở các trường THPT ở nước ta

3.2 Một số biện pháp sư phạm rèn luyện kĩ năng tự đánh giá kết quả học tập môn Toán của HS THPT

Theo các nhà tâm lí học, muốn rèn luyện cho HS có KN về một hoạt động nào đó phải giúp HS nắm vững tri thức và hành động và thực hiện hành động theo các tri thức đó, Vì vậy, với mục tiêu là rèn luyện KN TĐG cho HS, các nhóm biện pháp sư phạm đề ra dưới đây nhằm giúp cho HS nâng cao nhận thức, rèn luyện các thao tác và tạo cơ hội, thời cơ để HS tự tập luyện TĐG

Quá trình hình thành và rèn luyện KN luôn đan xen nhau, để rèn luyện

KN TĐG KQHT môn Toán của HS chúng tôi chia nhỏ thành 4 biện pháp hình thành hay rèn luyện KN