Thực hiện pháp luật thi hành án dân sự trên địa bàn tỉnh nghệ an

Những bản án, quyết định sau đây của Tòa án cấp sơ thẩm được thi hành ngay, mặc dù có thể bị kháng cáo, kháng nghị: a Bản án, quyết định về cấp dưỡng, trả lương, trả công lao động, trợ

KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ QUỲNH MAI

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGHỆ AN - 2017

KHOA LUẬT

NGUYỄN THỊ QUỲNH MAI

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN

Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật

Mã số : 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Vương Long

Nghệ An, 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả trong luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các

số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Trường Đại học Vinh

Vậy tôi viết lời cam đoàn này đề nghị trường Đại học Vinh xem xét để tôi

có thể bảo vệ luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn! Người cam đoan

Nguyễn Thị Quỳnh Mai

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

THPL : Thực hiện pháp luật THADS : Thi hành án dân sự UBND : Ủy ban nhân dân

MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 8

1.1 Những vấn đề lý luận về pháp luật thi hành án dân sự 8

1.2 Những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật thi hành án dân sự 16

1.3 Vai trò của thực hiện pháp luật thi hành án dân sự 23

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật thi hành án dân sự 27

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 30

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN HIỆN NAY 31

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và tình hình án dân sự ở Nghệ An 31

2.2 Thực trạng thực hiện pháp luật thi hành án dân sự trên địa bàn tỉnh Nghệ An 36

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2……….57

CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN 59

3.1 Quan điểm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật thi hành án dân sự trên địa bàn tỉnh Nghệ An hiện nay 59

3.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật thi hành án dân sự trên địa bàn tỉnh Nghệ An 61

KẾT LUẬN 71 PHỤ LỤC 1

PHỤ LỤC 2

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thực hiện pháp luật là giai đoạn quan trọng, không thể thiếu, có vai trò hiện thực hóa các quy định của pháp luật, biến các quy định ấy từ trong văn bản thành cách xử sự thực tế hợp pháp của các chủ thể khi tham gia vào những quan hệ pháp luật cụ thể Thông qua hoạt động thực hiện pháp luật, mục đích của nhà nước khi ban hành pháp luật được hiện thực hóa, nhờ đó nhà nước có thể điều hành và quản

lý xã hội, thiết lập và giữ gìn trật tự xã hội trong những lĩnh vực nhất định

Thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự là một trong những lĩnh vực thực hiện pháp luật cụ thể, có vai trò quan trọng trong hoạt động tư pháp nói chung và quá trình giải quyết vụ án nói riêng Bản án, quyết định của Tòa án chỉ thực sự

có giá trị khi được thi hành trên thực tế Hoạt động thi hành án có ý nghĩa vô cùng quan trọng và là công đoạn cuối cùng bảo đảm cho bản án, quyết định của Tòa án được chấp hành, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, củng cố pháp chế và trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa; bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và Nhà nước, góp phần giữ vững ổn định chính trị - xã hội, tăng cường hiệu lực, hiệu quả của bộ máy nhà nước

Nhận thức tầm quan trọng của công tác thi hành án, từ khi thực hiện đường lối đổi mới đến nay, Đảng ta đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách về thi hành án dân sự như: Nghị quyết Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VII (1995), Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (1997), Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới, Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX (2004) và nhất là trong Nghị quyết số 48/NQ-TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm

2010, định hướng đến năm 2020, Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của

Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 Thể chế hóa đường lối, chính sách của Đảng, Hội đồng nhà nước trước đây, nay là Ủy ban Thường

vụ Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 1989, Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 1993, Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 2004 Tiếp tục hoàn thiện các quy định về thi hành án dân sự, ngày 14/11/2008, Quốc hội khóa XII tại kỳ họp thứ tư đã thông qua Luật Thi hành án dân sự số 26/2008/QH12 và Nghị quyết về việc thi hành Luật Thi hành án dân sự số 24/2008/QH12 Và gần đây nhất, Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Thi hánh án dân sự 2008 được Quốc hội Khóa XIII, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 25/11/2014, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2015 Hệ thống pháp luật thi hành án dân sự ngày càng hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý cho việc đổi mới về tổ chức và hoạt động của cơ quan thi hành án dân sự; xác định rõ hơn địa vị pháp lý của các chủ thể pháp luật đối với việc thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự Trên cơ sở đó, nhận thức của các chủ thể về thực hiện pháp luật thi hành án dân sự được nâng lên Nhiều bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Toà án (quyết định dân sự trong bản án hình sự; bản án, quyết định dân sự, hành chính) đã được các cơ quan thi hành án dân sự kịp thời đưa ra thi hành theo quy định của pháp luật đạt kết quả tương đối cao Điều này, đã đảm bảo tính hiệu lực của các bản án, quyết định của tòa án, bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền lợi ích hợp pháp của các tổ chức và công dân; thể hiện tính nghiêm minh của các bản án, quyết định của tòa

án nhân danh Nhà nước, tạo lòng tin của nhân dân đối với Đảng với Nhà nước, góp phần đảm bảo an ninh trật tự xã hội, giữ gìn kỷ cương, phép nước, thực hiện dân chủ, công bằng xã hội, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa

Thời gian qua, thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự trên địa bàn tỉnh Nghệ An đã có chuyển biến tích cực, mạnh mẽ trên trên tất cả các mặt công tác, đem lại những đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương Tuy nhiên, bên cạnh đó thực hiện pháp luật thi hành án dân sự trên địa bàn tỉnh vẫn còn không ít những hạn chế, bất cập cần quan tâm giải quyết như:

số việc, tiền chưa thi hành án được chuyển sang năm sau vẫn còn tương đối nhiều, việc thi hành án đối với những vụ án có giá trị lớn còn chậm, trong đó có nhiều việc thi hành khoản nợ tín dụng, ngân hàng, bảo hiểm xã hội tỷ lệ thu hồi

nợ chưa cao; công tác phối hợp liên ngành tuy đã có tiến bộ nhưng vẫn còn những bất cập hạn chế, một số cơ quan thi hành án dân sự còn chưa thực sự chủ động, tích cực,việc chấp hành kỷ cương, kỷ luật trong các cơ quan thi hành án dân sự tuy đã có nhiều tiến bộ nhưng một vài nơi còn chưa nghiêm, còn trường hợp vi phạm, bị xử lý kỷ luật, thậm chí bị xử lý hình sự… Thực tế đó, đòi hỏi nâng cao việc thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự, đảm bảo cho các các quyết định và bản án dân sự có hiệu lực pháp luật được thi hành trong thực tế ở Nghệ An trở nên cấp thiết

Với những lý do trên tôi chọn đề tài: “Thực hiện pháp luật về thi hành

án dân sự trên địa bàn tỉnh Nghệ An” làm luận văn thạc sĩ Luật học chuyên

ngành Lý luận lịch sử nhà nước và pháp luật

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Ở Việt Nam, vấn đề thực hiện pháp luật nói chung và thực hiện pháp luật trên từng lĩnh vực cụ thể của đời sống xã hội đã được Đảng và Nhà nước và đặc biệt là các nhà khoa học, người làm công tác lý luận đặc biệt quan tâm nghiên cứu Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về thực hiện pháp luật nói chung được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: đề tài, luận văn, đề

án, giáo trình…Trong đó có các giáo trình lý luận chung về nhà nước và pháp luật của các trường đại học ở nước ta

Các công trình nghiên cứu của cá nhân, tập thể được công bố liên quan đến thực hiện pháp luật có các đề tài: “Nâng cao hiêu quả thực hiện pháp luật ở nước ta hiện nay”, Luận văn thạc sỹ luật học, Đại học Luật Hà Nội, 2010 của tác giả Đào Thị Mai; “Thực hiện pháp luật về bồi thường tái định cư khi nhà nước thu hồi đất ở tỉnh Hà Nam hiện nay”, Luận văn thạc sỹ luật học, Khoa luật Đại học quốc gia, 2011 của tác giả Đinh Thị Huệ; “Tình hình thực hiện pháp luật về

vệ sinh an toàn thực thẩm ở Việt Nam hiện nay”, Luận văn thạc sỹ luật học, Nhâm Thúy Lan, 2012, “Thực hiện pháp luật về khiếu nại của Ủy ban nhân dân thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An hiện nay, Luận văn thạc sỹ luật học, Lê Thị Thúy, 2013…

Những năm gần đây, trước những đòi hỏi khách quan của công tác thi hành án dân sự, đã có một số công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề thi hành án dân

sự, cụ thể là: Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ "Những cơ sở lý luận và thực

tiễn về chế định Thừa phát lại", mã số 95-98-114/ĐT do Viện Nghiên cứu Khoa

học Pháp lý - Bộ Tư pháp và Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh chủ trìthực

hiện; Đề tài nghiên cứu cấp Bộ: "Mô hình quản lý thống nhất công tác thi hành

án", mã số 96-98- 027/ĐT do Cục Thi hành án dân sự - Bộ Tư pháp chủ trì thực

hiện; Đề tài cấp Nhà nước đang thực hiện: "Luận cứ khoa học của việc đổi mới

tổ chức và hoạt động thi hành án ở Việt Nam trong giai đoạn mới" do Bộ Tư

pháp chủ trì; Đề tài: "Thi hành án dân sự, thực trạng và hướng hoàn thiện của

Dự án VIE/98/001" do Bộ Tư pháp chủ trì thực hiện dự án Một số luận án và

công trình nghiên cứu khác như: Luận văn thạc sĩ luật học: "Các biện pháp

cưỡng chế thi hành án dân sự, thực tiễn áp dụng và hướng hoàn thiện" của tác

giả Nguyễn Công Long; Luận văn thạc sĩ luật học "Hoàn thiện pháp luật thi

hành án dân sự" của Nguyễn Thanh Thủy; Luận văn thạc sĩ luật học của Lê

Xuân Hồng về "Xã hội hóa thi hành án dân sự ở Việt Nam"; Luận văn thạc sĩ luật học của Nguyễn Quang Thái về "Đổi mới tổ chức và hoạt động thi hành án

dân sự ở Việt Nam"; Luận văn thạc sĩ luật học của Lê Anh Tuấn về "Đổi mới thủ tục thi hành án dân sự ở Việt Nam" Bên cạnh đó là Giáo trình môn Luật tố tụng dân sự của Trường Đại học Luật Hà Nội và các trường đại học có chuyên

ngành luật; một số bài viết đăng trên các tạp chí Dân chủ và pháp luật, Tạp chí Luật học, Tạp chí Nhà nước và pháp luật…

Các công trình nêu trên đã có nội dụng nghiên cứu về những vấn đề chung của thực hiện pháp luật, thực hiện pháp luật trên một số lĩnh vực của đời sống xã

hội và những công trình nghiên cứu về thi hành án dân sự ở những góc độ, khía cạnh và mức độ khác nhau Ở một số công trình cũng đã nghiên cứu dưới góc độ

lý luận và thực trạng thực hiện pháp luật, lý giải các nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng thực hiện pháp luật, đề ra các giải pháp đảm bảo thực hiện pháp luật thi hành án dân sự, nhưng kể từ khi Luật Thi hành án dân sự 2008 được ban hành và sửa đổi sung năm 2014 cho tới nay thì chưa có công trình nghiên cứu vấn đề thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự nói chung cũng như ở Nghệ An nói riêng

Trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc kết quả các công trình nghiên cứu, các bài viết, đồng thời bằng kinh nghiệm thực tiễn và những hiểu biết của mình, tác giả trình bày trong luận văn cơ sở lý luận, nội dung thực hiện pháp luật thi hành án dân sự, đánh giá thực tiễn thi hành pháp luật trên địa bàn tỉnh Nghệ An, đưa ra nhóm giải pháp đảm bảo hiệu lực các văn bản pháp luật đã ban hành trong lĩnh vực thi hành án dân sự, đáp ứng vấn đề cấp bách của thực tiễn công tác thi hành

án dân sự ở địa phương mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích của luận văn

Mục đích nghiên cứu của luận văn làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật thi hành án dân sự, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật thi hành

án dân sự ở tỉnh Nghệ An, chỉ ra nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong tác này, trên

cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần bảo đảm thực hiện pháp luật thi hành án dân sự ở tỉnh Nghệ An trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ của luận văn

Để đạt được mục đích đã nêu trên, luận văn có một số nhiệm vụ sau:

- Phân tích cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật thi hành án dân sự;

- Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật thi hành án dân sự ở tỉnh Nghệ An hiện nay;

- Xác định quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực hiện pháp luật thi hành án dân sự ở tỉnh Nghệ An trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hệ thống các quy phạm pháp luật điều chỉnh về lĩnh vực thi hành án dân sự, đặc biệt là Luật Thi hành án dân sự

2008 được sửa đổi bổ sung năm 2014 và thực tiễn thực hiện trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Phạm vi nghiên cứu của luận văn là thực hiện pháp luật về Thi hành án dân sự trên địa bàn tỉnh Nghệ An từ năm 1993 đến hết năm 2016

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận của việc nghiên cứu đề tài là chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và phép biện chứng của chủ nghĩa Mac – Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật

Các phương pháp cụ thể được sử dụng kết hợp, đó là: phương pháp thu thu thập thông tin, phương pháp phân tích, phương pháp so sánh và phương pháp tổng hợp

6 Những đóng góp mới và ý nghĩa của đề tài

Đóng góp mới của đề tài

- Góp phần vào việc hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về thi hành

án dân sự và thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự

- Đánh giá đúng thực trạng thực hiện pháp luật thi hành án dân sự ở tỉnh Nghệ An, trong đó làm rõ những kết quả đạt được, những hạn chế trong việc thực hiện pháp luật thi hành án dân sự và nguyên nhân của chúng

- Có tính thời sự khi đưa ra một số quan điểm và đề xuất các giải pháp có tính khả thi cao, mang tính địa phương, nhằm đảm bảo thực hiện pháp luật thi hành án dân sự ở tỉnh Nghệ An

Ý nghĩa của đề tài

Thông qua việc làm rõ thực trạng thực hiện pháp luật thi hành án dân sự tỉnh Nghệ An - kết quả đã đạt được và những hạn chế, bất cập, đề tài góp phần

làm sáng tỏ một số vấn đề thực hiện pháp luật thi hành án dân sự, từ đó nâng cao nhận thức của xã hội đối với việc thực hiện pháp luật thi hành án dân sự trên địa bàn

Khẳng định, củng cố nhận thức về vị trí, vai trò và ý nghĩa của thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự trong việc phát huy tính tích cực, chủ động trong thực hiện pháp luật thi hành án dân sự của các cơ quan bảo vệ pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của các tổ chức và công dân đối với công tác thi hành án dân sự

Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm sáng tỏ thêm một số vấn đề

lý luận của việc thực hiện pháp luật thi hành án dân sự, làm phong phú thêm lý luận chung về Nhà nước và pháp luật Đề tài có thể là tài liệu tham khảo cho cấp

ủy và chính quyền của tỉnh Nghệ An trong việc lãnh đạo, chỉ đạo công tác thi hành án dân sự Đề tài cũng có thể là tài liệu tham khảo của Sở Tư pháp, Thi hành án dân sự tỉnh trong việc nghiên cứu và chỉ đạo các hoạt động về thi hành

án dân sự Đối với các cơ quan có liên quan đến thi hành án dân sự, luận văn có thể là tài liệu tham khảo trong việc thực hiện trách nhiệm của mình theo quy định của pháp luật, trong việc phối hợp phối hợp hoạt động thi hành án dân sự

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung

của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật thi hành án dân sự

Chương 2: Thực trạng thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự trên địa

bàn tỉnh Nghệ An

Chương 3: Quan điểm và giải pháp thực hiện pháp luật thi hành án dân sự

trên địa bàn tỉnh Nghệ An

1.1.1 Khái niệm thi hành án dân sự

Kể từ khi hoạt động thi hành án dân sự được chuyển giao từ Tòa án nhân dân các cấp sang các cơ quan của Chính phủ thì khái niệm thi hành án (nhất là thi hành án dân sự) trở thành đề tài tranh luận sôi nổi trên diễn đàn khoa học pháp lý Có nhiều quan điểm khác nhau dựa trên những lập luận và cách tiếp cận khác nhau về thi hành án nhưng trong đó nổi lên hai quan điểm cơ bản, đó là quan điểm coi thi hành án là giai đoạn tố tụng và quan điểm coi thi hành án là hoạt động hành chính - tư pháp

Để có thể xem xét thi hành án dân sự có phải là hoạt động tố tụng hay không, mang bản chất hành chính hay tư pháp, cần phải xem xét một số vấn đề sau:

Thứ nhất, mục đích của thi hành án dân sự

Trong quá trình tố tụng, cũng như sau khi đã kết thúc quá trình tố tụng, Tòa án đưa ra một bản án hoặc quyết định giải quyết một cách tổng thể về nội dung vụ án (trường hợp vụ án được đưa ra xét xử) Bằng bản án, quyết định của mình Tòa án nhân danh Nhà nước xác định rõ sự thật khách quan của vụ án; xác định rõ quyền, nghĩa vụ của các bên tham gia vào quá trình tố tụng Tuy nhiên, lúc này quyền và nghĩa vụ của các bên mới chỉ xác định được về mặt lý thuyết, trên cơ sở áp dụng các quy định của pháp luật có liên quan để giải quyết vụ việc

và còn nằm trên giấy Tương tự như vậy, khi giải quyết các tranh chấp, Trọng tài thương mại cũng mới chỉ vận dụng các quy định của pháp luật để giải quyết vụ việc và kết quả của quá trình giải quyết tranh chấp đó cũng vẫn chỉ nằm trên

giấy Để các quyền, nghĩa vụ này được thực thi trên thực tế, cần thiết phải có một hoạt động tiếp theo để tổ chức thực hiện các quyền và nghĩa vụ đã được xác định trong bản án, quyết định đó Do đó, có thể thấy, mục đích của thi hành án dân sự là tổ chức thi hành các bản án, quyết định của Tòa án và Trọng tài thương mại, biến các quyền, nghĩa vụ về mặt lý thuyết thành các quyền, nghĩa vụ thực

tế Thông qua thi hành án dân sự, trật tự pháp luật, tình trạng ban đầu của các quan hệ đó bị hành vi vi phạm xâm hại được khôi phục Như vậy, nếu coi mục đích của tố tụng là khôi phục lại trật tự pháp luật đã bị xâm hại, đưa nó trở về trạng thái ban đầu như trước khi bị vi phạm, thì thi hành án dân sự là một giai đoạn của tố tụng Có thể nói, mục đích của quá trình tố tụng bao trùm lên mục đích của thi hành án dân sự Mục đích của thi hành án dân sự là nhằm củng cố thêm mục đích của tố tụng

Thứ hai, tính chất công việc mà cơ quan thi hành án phải thực hiện

Theo quy định của pháp luật hiện hành, những bản án, quyết đinh do cơ quan thi hành án thi hành được quy định tại Điều 2, Luật Thi hành án dân sự

2008 đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, thông qua tại kỳ họp thứ 4, ngày 14 tháng 11 năm 2008, được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 64/2014/QH13 Sửa đổi bổ sung một số điều của Luật thi hành án dân

sự (sau đây gọi tắt là Luật Thi hành án dân sự 2008 được sửa đổi bổ sung năm 2014) đó là:

“1 Bản án, quyết định quy định tại Điều 1 của Luật này đã có hiệu lực pháp luật:

a) Bản án, quyết định hoặc phần bản án, quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm;

b) Bản án, quyết định của Tòa án cấp phúc thẩm;

c) Quyết định giám đốc thẩm hoặc tái thẩm của Tòa án;

d) Bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, quyết định của Trọng tài nước ngoài đã được Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành tại Việt Nam;

đ) Quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh mà sau 30 ngày, kể từ ngày có hiệu lực pháp luật đương sự không tự nguyện thi hành, không khởi kiện tại Tòa án;

e) Phán quyết, quyết định của Trọng tài thương mại;

g) Quyết định của Tòa án giải quyết phá sản

2 Những bản án, quyết định sau đây của Tòa án cấp sơ thẩm được thi hành ngay, mặc dù có thể bị kháng cáo, kháng nghị:

a) Bản án, quyết định về cấp dưỡng, trả lương, trả công lao động, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm, trợ cấp mất sức lao động hoặc bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tổn thất về tinh thần, nhận người lao động trở lại làm việc;

b) Quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.”

Như vậy những bản án mà cơ quan thi hành án thi hành không chỉ bao gồm những bản án, quyết định về dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động, kinh tế, mà còn bao gồm quyết định về dân sự, phạt tiền, tịch thu tài sản, xử

lý vật chứng, truy thu tiền, tài sản thu lợi bất chính, án phí trong bản án, quyết định của Tòa án về hình sự, quyết định về phần tài sản trong bản án, quyết định của Tòa án về hành chính, bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, quyết định của trọng tài nước ngoài đã có quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành tại Việt Nam

Đây đều là kết quả của quá trình giải quyết tranh chấp, nhưng tính chất lại khác nhau Bản án, quyết định của Tòa án là kết quả của quá trình tố tụng, nên

nó mang bản chất tư pháp Còn quyết định của Trọng tài thương mại, là kết quả của quá trình giải quyết tranh chấp thông thường, nên nó không mang bản chất

tư pháp

Thứ ba, tính chất các hoạt động cơ bản do cơ quan thi hành án tiến hành để tổ chức thi hành một bản án, quyết định về dân sự

Nếu coi xét xử là giai đoạn cuối cùng của quá trình tố tụng và bản án, quyết định là điểm nút kết thúc giai đoạn đó và đồng thời kết thúc quá trình tố tụng, thì thi hành án dân sự là một giai đoạn sau của giai đoạn xét xử, mang tính chấp hành Lúc này sự thật khách quan về vụ án đã được sáng tỏ, các quyền và nghĩa vụ của các bên đã được xác định rõ, cơ quan thi hành án dân sự sẽ căn cứ vào đó để tổ chức thi hành theo đúng các trình tự đã được quyđịnh trong Luật Thi hành án dân sự và các văn bản hướng dẫn thi hành Cơ quan thi hành án dân

sự phải tổ chức thi hành đúng nội dung phần quyết định của bản án (trường hợp chủ động thi hành án); thi hành đúng nội dung bản án và đơn yêu cầu thi hành

án (trường hợp thi hành án theo yêu cầu) Cơ quan thi hành án không được tổ chức thi hành án trái với nội dung quyết định của bản án Đồng thời, trong quá trình tổ chức thi hành án, cơ quan thi hành án dân sự, sử dụng quyền lực nhà nước trực tiếp tác động đến các bên có liên quan đến việc thi hành án Mặc dù, trong quá trình thi hành án, quyền định đoạt của các bên đương sự vẫn được tôn trọng, người được thi hành án, người phải thi hành án có quyền thỏa thuận với nhau về cách thức thi hành án Tuy nhiên, nếu như các bên không thỏa thuận được về phương thức thi hành án, hoặc đã thỏa thuận nhưng bên phải thi hành

án không tự nguyện thực hiện đúng, thì cơ quan thi hành án dân sự sử dụng quyền lực nhà nước thông qua việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế cần thiết

để tổ chức thi hành dứt điểm bản án,quyết định của Tòa án, quyết định của Trọng tài thương mại Đây là một trong những dấu hiệu rất đặc trưng thể hiện bản chất hành chính của thi hành án dân sự Tất cả các trường hợp, nếu như đương sự có điều kiện thi hành án, nhưng không tự nguyện thi hành, đều dẫn tới việc áp dụng biện pháp cưỡng chế để thi hành dứt điểm bản án, quyết định của Tòa án và quyết định của Trọng tài thương mại

Mặt khác, mặc dù trong quá trình tổ chức thi hành bản án, quyết định, chấp hành viên - người được Nhà nước giao nhiệm vụ trực tiếp tổ chức thi hành

án, chịu trách nhiệm trước pháp luật về toàn bộ hoạt động của mình Tuy nhiên, với tư cách là người thừa hành nhiệm vụ, chấp hành viên vẫn phải tuân theo sự chỉ đạo về mặt nghiệp vụ của cơ quan quản lý thi hành án dân sự, cơ quan thi hành án dân sự và của thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự Trong quá trình tổ chức thi hành án, nếu như chấp hành viên có vi phạm về mặt thủ tục thi hành án dẫn tới việc khiếu nại của đương sự, thì việc giải quyết khiếu nại được thực hiện thông qua thủ tục hành chính Người có thẩm quyền sẽ giải quyết khiếu nại bằng một quyết định giải quyết khiếu nại Trong quyết định giải quyết khiếu nại sẽ chấp nhận, không chấp nhận, chấp nhận một phần hay chấp nhận toàn bộ khiếu nại của đương sự Trường hợp chấp nhận khiếu nại của đương sự, người có thẩm quyền sẽ hủy bỏ các quyết định có vi phạm của chấp hành viên và yêu cầu chấp hành viên tổ chức thi hành lại theo đúng trình tự thủ tục đã được quy định trong pháp luật thi hành án dân sự mà không trực tiếp rút lên để giải quyết theo một trình tự, thủ tục khác như trong tố tụng Như vậy, có thể thấy rằng, thi hành án dân sự là hoạt động mang đậm tính chấp hành và điều hành

Thứ tư, mối quan hệ giữa cơ quan thi hành án dân sự với các cơ quan khác trong quá trình tổ chức thi hành bản án, quyết định về dân sự

Khác với các hoạt động tố tụng khác như hoạt động điều tra, truy tố, xét

xử, mối quan hệ giữa cơ quan điều tra, truy tố, xét xử được quy định chặt chẽ trong luật tố tụng, quan hệ trên cơ sở luật tố tụng, thì trong hoạt động thi hành án dân sự, mối quan hệ giữa cơ quan thi hành án dân sự với các cơ quan chức năng khác chủ yếu dựa trên cơ sở của Luật Thi hành án dân sự 2008, nghị định quy định về chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, tổ chức có liên quan Do đó, các quan hệ của cơ quan thi hành án với các cơ quan khác chủ yếu là các quan hệ mang bản chất hành chính, có tính chấp hành và điều hành Thậm chí ngay cả

các quan hệ với cơ quan tố tụng như Tòa án, Công an, thì các quan hệ này cũng hầu như không được quy định cụ thể trong luật tố tụng

Từ những phân tích trên, theo tôi, quan điểm thứ hai coi thi hành án là hoạt động hành chính- tư pháp là có nhiều điểm hợp lý hơn cả Bởi vì thi hành

án không chỉ đơn thuần là hoạt động mang tính tư pháp, hay là giai đoạn cuối cùng của hoạt động tố tụng, mà bản chất thi hành án thể hiện cả hai đặc điểm rất

rõ đó là tính hành chính và tính tư pháp trong hoạt động của mình Ngoài ra, khác với các hoạt động tố tụng khác đòi hỏi thủ tục rất chặt chẽ và chỉ do các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện, thì việc thi hành bản án, trong một số trường hợp có thể để người dân tự chịu trách nhiệm, tức là có thể tiến hành xã hội hóa một số hoạt động thi hành án Vì thế nên coi thi hành án là hoạt động hành chính

- tư pháp

Có thể đưa ra khái niệm về thi hành án dân sự như sau: Thi hành án dân

sự là hoạt động hành chính - tư pháp của Nhà nước, do cơ quan thi hành án tiến hành theo một trình tự, thủ tục luật định, nhằm đảm bảo thi hành các bản án, quyết định về dân sự của Tòa án hoặc quyết định khác của cơ quan có thẩm quyền

1.1.2 Khái niệm, đặc điểm pháp luật thi hành án dân sự

Học thuyết Mác - Lênin về Nhà nước và pháp luật lần đầu tiên trong lịch

sử đã lý giải một cách đúng đắn, khoa học về bản chất của pháp luật và những mối quan hệ của nó với các hiện tượng xã hội khác nhau trong xã hội có giai cấp, pháp luật chỉ phát sinh, tồn tại và phát triển trong xã hội có giai cấp Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự chung (quy phạm pháp luật) do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị, được nhà nước bảo đảm thức hiện, kể cả bằng biện pháp cưỡng chế, để điều chỉnh các quan hệ xã

hội, duy trì xã hội trong một trật tự có lợi cho giai cấp thống trị [22, tr139]

Pháp luật xã hội chủ nghĩa là hệ thống các quy tắc xử sự chung (quy phạm pháp luật) thể chế hoá đường lối chủ trương của Đảng, thể hiện ý chí của nhân

dân, được Nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện trên cơ sở giáo dục, thuyết phục, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa [22,tr142].

Pháp luật thi hành án dân sự là một bộ phận cấu thành của hệ thống pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Trên cơ sở kế thừa khái niệm pháp luật nói chung và khái niệm thi hành án dân sự đã phân tích có thể hiểu:

Pháp luật thi hành án dân sự là tổng thể các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tổ chức, thi hành các bản án, quyết định về dân sự, bao gồm các quy định về quyền, nghĩa vụ của người được thi hành án, người phải thi hành án, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; các tổ chức, cá nhân có liên quan đến thi hành án; quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong quản lý, tổ chức việc thi hành án; nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của Chấp hành viên và thủ tục, trình

tự thi hành án dân sự

Pháp luật thi hành án dân sự có những đặc điểm sau:

Thứ nhất, pháp luật thi hành án dân sự là tổng thể các quy phạm pháp luật phản ánh đặc thù của thi hành án dân sự, vừa có những quy phạm mang tính hành chính, vừa có những quy phạm mang tính tố tụng

Thứ hai, pháp luật thi hành án dân sự quy định hoạt động thực hiện quyền lực nhà nước trong việc bảo đảm hiệu lực thực tế của các bản án, quyết định của Tòa án và Trọng tài thương mại (là khâu cuối cùng, sau hoạt động xét xử) bằng các biện pháp pháp luật, là tổng thể các quy định về trình tự, thủ tục thi hành các bản án, quyết định của Tòa án, làm cho chúng được thực thi trên thực tế

Thứ ba, pháp luật thi hành án dân sự có mối quan hệ mật thiết mang tính nhân quả với pháp luật tố tụng và pháp luật có nội dung khác Ví dụ, các quy định về thời hạn cấp bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án, kháng nghị, xét

xử, giảm đốc thẩm, tái thẩm đều ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thi hành

án Đồng thời, đến lượt mình, các quy định của pháp luật thi hành án dân sự cũng tác động ngược trở lại đối với pháp luật tố tụng và pháp luật nội dung khác

Thứ tư, cơ sở pháp lý của thi hành án dân sự cũng đa dạng, phong phú hơn so với hoạt động tố tụng Các quy định của pháp luật thi hành án dân sự không chỉ thể hiện ở các văn bản pháp luật về thi hành án dân sự (như Luật Thi hành án dân sự, các Nghị định, Thông tư hướng dẫn) mà còn thể hiện ngay trong các văn bản pháp luật về tố tụng như bộ luật Tố tụng dân sự, bộ luật Tố tụng hình sự và nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác

1.1.3 Nội dung, vai trò pháp luật thi hành án dân sự

Xuất phát từ khái niệm, đặc điểm của pháp luật thi hành án dân sự nêu trên, đòi hỏi nội dung pháp luật thi hành án dân sự phải điều chỉnh đầy đủ, toàn diện đối với các mối quan hệ phát sinh trong quá trình tổ chức thi hành các Bản

án, quyết định dân sự có hiệu lực bao gồm: các quy định về nguyên tắc thi hành

án dân sự, phạm vi các Bản án, quyết định dân sự được đưa ra thi hành, quyền

và nghĩa vụ các chủ thể trong quá trình thi hành án; cơ cấu tổ chức các Cơ quan thi hành án; nhiệm vụ, quyền hạn của Thủ trưởng, chấp hành viên cơ quan thi hành án dân sự; trình tự, thủ tục thi hành án; các biện pháp cưỡng chế thi hành án; giải quyết khiếu nại, tố cáo về thi hành án dân sự; khen thưởng, xử phạt hành chính trong thi hành án dân sự

Với bản chất và đặc thù của mình, pháp luật thi hành án dân sự có nhiều vai trò trong đời sống chính trị - xã hội, trong đó có những vai trò cơ bản sau:

Thứ nhất, pháp luật thi hành án dân sự là phương tiện thể chế hóa quan điểm, đường lối chính sách của Đảng về thi hành án dân sự

Thứ hai, pháp luật thi hành án dân sự là cơ sở để thiết lập, củng cố và tăng cường tổ chức bộ máy các cơ quan thi hành án

Thứ ba, pháp luật thi hành án dân sự là cơ sở để đảm bảo quyền tự do cơ bản của con người cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong quá trình thi hành án

Thứ tư, pháp luật thi hành án dân sự là cơ sở để tăng cường cơ chế phối hợp giữa các cơ quan hữu quan trong công tác thi hành án dân sự

Thứ năm, pháp luật thi hành án góp phần tạo nên sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật ở nước ta

1.2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

1.2.1 Khái niệm thực hiện pháp luật thi hành án dân sự

Ban hành quy phạm pháp luật nhà nước mong muốn sử dụng chúng để điều chỉnh các quan hệ xã hội phục vụ lợi ích và mục đích của nhà nước và xã hội Điều đó chỉ có thể đạt được khi các quy phạm pháp luật của Nhà nước đặt

ra được các tổ chức và cá nhân trong xã hội thực hiện một cách chính xác, đầy

đủ Do vậy, vấn đề không phải chỉ ban hành thật nhiều các văn bản pháp luật, điều quan trọng là phải thực hiện pháp luật, làm cho những yêu cầu, quy định của chúng trở thành hiện thực

Dưới góc độ pháp lý thì thực hiện pháp luật là hành vi hợp pháp Hành vi

đó không trái, không vượt quá phạm vi các quy định của pháp luật, phù hợp với quy định của pháp luật và có lợi cho nhà nước và cho các cá nhân Thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động có mục đích làm cho các quy định của pháp luật trở thành những hoạt động thực tế, hợp pháp của các chủ thể pháp luật và được thực hiện trong thực tế cuộc sống Thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự là thực hiện pháp luật trong một lĩnh vực cụ thể, cho nên khái niệm thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự cũng có đầy đủ các nội dung cơ bản của khái niệm thực hiện pháp luật nói chung

Pháp luật thi hành án dân sự chỉ có thể phát huy tốt nhất các chức năng của mình khi pháp luật có những quy định phù hợp, nhưng điều quan trọng hơn

là đảm bảo cho pháp luật thi hành án dân sự được các chủ thể pháp luật tự giác thực hiện Quá trình thực hiện pháp luật nói chung và pháp luật về thi hành án dân sự nói riêng suy cho cùng là làm cho những yêu cầu, quy định của pháp luật

trở thành hiện thực trong đời sống hiện thực khi điều chỉnh hành vi của các chủ thể - đây cũng là một trong những tiêu chí đánh giá sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật nói chung và pháp luật thi hành án nói riêng

Từ những phân tích nêu trên, có thể hiểu, thực hiện pháp luật về thi hành

án dân sự là quá trình hoạt động có mục đích, định hướng nhằm hiện thực hóa

nội dung các quy phạm pháp luật về thi hành án dân sự thông qua hành vi hợp pháp của các chủ thể, đảm bảo sự tôn trọng thực thi các bản án, quyết định đã có hiệu lực trên thực tế

1.2.2 Đặc điểm thực hiện pháp luật thi hành án dân sự

Thi hành án dân sự là một dạng hoạt động mang tính hành chính – tư pháp của Nhà nước nhằm thực hiện quyền lực nhà nước trong lĩnh vực tư pháp, bảo đảm hiệu lực thực tế của bản án, quyết định của các cơ quan tài phán Hoạt động này do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện, vậy nên thực hiện pháp luật thi hành án dân sự có những đặc điểm khác với thực hiện pháp luật trong các lĩnh vực khác

Thứ nhất, về chủ thể thực hiện pháp luật thi hành án dân sự

Trong quá trình thực hiện pháp luật thi hành án dân sự, phát sinh các quan hệ khác nhau giữa cơ quan thi hành án dân sự, tòa án, trọng tài, hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh, viện kiểm sát, các đương sự, người đại diện của đương sự, tổ chức liên quan đến việc thi hành án dân sự, vậy nên, các quan hệ này đều được các quy phạm phạm luật thi hành án dân sự điều chỉnh và trở thành các chủ thể của thực hiện pháp luật thi hành án dân sự Có thể chia các chủ thể trong thực hiện pháp luật thi hành án dân sự thành ba nhóm:

Nhóm thứ nhất: bao gồm các chủ thể có nhiệm vụ, quyền hạn trong việc tổ chức, kiểm sát thi hành án dân sự như cơ quan thi hành án dân sự, tòa án, trọng tài, hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh, viện kiểm sát

Nhóm thứ hai: bao gồm các chủ thể tham gia thi hành án dân sự để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình hay của người khác như đương sự, người đại diện của đương sự

Nhóm thứ ba: bao gồm các chủ thể tham gia thi hành án dân sự có tính chất

hỗ trợ cơ quan thi hành án dân sự trong việc tổ chức thi hành án dân sự như cơ quan định giá tài sản, ủy ban nhân dân các cấp, người được giao giữ tài sản kê biên

để thi hành án dân sự, thừa phát lại

Trên thực tế, việc thực hiện pháp luật thi hành án dân sự trong một số trường hợp không phải chủ thể nào cũng tự nguyện tham gia vào quá trình thi hành án Vì vậy, để quá trình thực hiện pháp luật thi hành án được diễn ra có hiệu quả thì pháp luật thi hành án quy định một số chủ thể bắt buộc phải tham gia quá trình thi hành

án Vì thế, một số chủ thể tham gia vào quá trình thực hiện pháp luật thi hành án mang tính thụ động và bắt buộc

Thứ hai, về hình thức thực hiện pháp luật thi hành án dân sự

Như chúng ta đã biết, có bốn hình thức thực hiện pháp luật nói chung bao gồm: tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật Khi nói đến thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự tức là các chủ thể tham gia vào quá trình thi hành các bản án, quyết định của các cơ quan tài phán buộc phải tuân thủ đầy đủ các hình thức thực hiện nêu trên và mỗi hình thức có một đặc điểm gắn liền với thi hành án dân sự

Tuân theo (tuân thủ) pháp luật về thi hành án dân sự là hình thức thực hiện

pháp luật thi hành án dân sự trong đó các chủ thể có liên quan phải tự kiềm chế không tiến hành những hoạt động mà pháp luật thi hành án dân sự ngăn cấm

Trong lĩnh vực thi hành án dân sự, hình thức thực hiện này cũng được sử dụng khá phổ biến, đó là các quy định ngăn cấm chủ thể thi hành án dân sự không được làm Ví dụ, Điều 21 Luật Thi hành án dân sự 2008 (được sửa đổi,

bổ sung năm 2014) quy định những việc Chấp hành viên không được làm

Trong trường hợp, chấp hành viên cố tình làm những việc quy định trong điều này sẽ vi phạm pháp luật thi hành án dân sự

Thi hành (chấp hành) pháp luật về thi hành án dân sự là một hình thức

thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình bằng hành động tích cực Ví dụ, khoản 1, Điều 20, Luật Thi hành án dân sự 2008 (được sửa đổi, bổ sung năm 2014) quy định nhiệm vụ, quyền hạn của chấp hành viên là "Kịp thời tổ chức thi hành vị việc được phân công; ra các quyết định về thi hành án theo thẩm quyền"

Thi hành pháp luật thi hành án dân sự được thể hiện ở chỗ các chủ thể thi hành pháp luật thi hành án dân sự thực hiện nghĩa vụ pháp lý của mình bằng hành động tích cực, đó có thể là cơ quan thi hành án dân sự chủ động tổ chức thi hành án Sau khi bản án, quyết định có hiệu lực, cơ quan thi hành án sẽ căn cứ vào nội dung của bản án, quyết định (trường hợp cơ quan thi hành án chủ động thi hành án), căn cứ vào đơn yêu cầu thi hành án và bản án, quyết định (trường hợp thi hành án theo đơn yêu cầu của người được thi hành án, người phải thi hành án) để thi hành án Cơ quan thi hành án có trách nhiệm tổ chức thi hành đúng nội dung của bản án, quyết định; người được thi hành án, người phải thi hành án, người có quyền, nghĩa vụ liên quan đến việc thi hành án phải nghiêm chỉnh thi hành, các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội,

tổ chức xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp, tổ chức kinh tế, đơn vị vũ trang và cá nhân tôn trọng Chính vì vậy, ở đây thể hiện rất rõ tính chấp hành trong hoạt động thi hành án dân sự Đồng thời, chấp hành viên với tư cách là người được Nhà nước trao quyền và chịu trách nhiệm chính, trong quá trình tổ chức thi hành án, chấp hành viên căn cứ vào các quy định của pháp luật về thi hành án chủ động phối hợp với các cơ quan hữu quan để giải quyết các vấn đề có liên quan đến thi hành án

Ngoài ra, có thể thấy mọi hoạt động của cơ quan thi hành án đều nhằm tới việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ liên quan đến tài sản theo nội dung quyết định của bản án, quyết định của Tòa án - kết quả của hoạt động tư pháp Trừ duy

nhất một trường hợp là cơ quan thi hành án tổ chức thi hành nghĩa vụ liên quan đến nhân thân đó là tổ chức cưỡng chế cấm hoặc buộc người phải thi hành án không làm hoặc làm công việc nhất định hoặc trong trường hợp người thi hành

án tự nguyện thi hành án

Sử dụng pháp luật thi hành án dân sự là một hình thức thực hiện pháp

luật, trong đó các chủ thể pháp luật thực hiện quyền chủ thể của mình theo quy định của pháp luật thi hành án dân sự

Trong việc sử dụng pháp luật thi hành án dân sự, các chủ thể pháp luật thực hiện pháp luật thi hành án theo ý chí của mình trong việc thi hành án, đó có thể là Cơ quan thi hành án chủ động quyết định thi hành án (án phí, trả lại tiền tạm ứng án phí, lệ phí Tòa án; hình phạt tiền; tịch thu tài sản, truy thu thuế, truy thu tiền, tài sản thu lợi bất chính; xử lý vật chứng, tài sản đã thu giữ; thu hồi đất theo quyết định của Tòa án; quyết định khẩn cấp tạm thời của Tòa án); người được thi hành án và người phải thi hành yêu cầu cơ quan thi hành án thi hành án

Cơ quan thi hành án chỉ tổ chức thi hành án trên cơ sở yêu cầu thi hành án của người được thi hành án và người phải thi hành Cơ quan thi hành án chỉ ra quyết định trong phạm vi yêu cầu của người được thi hành án, người phải thi hành án Đồng thời, người được thi hành án có quyền yêu cầu không thi hành án, hoặc cho người phải thi hành án hoãn việc thi hành án; thỏa thuận với người phải thi hành án về phương thức, địa điểm thi hành án

Áp dụng pháp luật pháp luật về thi hành án dân sự là một hình thức

thực hiện pháp luật, trong đó Nhà nước thông qua các cơ quan nhà nước hoặc nhà chức trách có thẩm quyền tổ chức cho các chủ thể pháp luật để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt một quan hệ pháp luật thi hành

án dân sự cụ thể

Trong áp dụng pháp luật thi hành án dân sự, tính chủ động trong hoạt động tác nghiệp của chấp hành viên được đề cao Chấp hành viên căn cứ vào các quy định của pháp luật về thi hành án dân sự, căn cứ vào tình hình thực tế của vụ việc

để lựa chọn các biện pháp thi hành phù hợp Ví dụ, vụ việc đơn giản, ý thức chấp hành pháp luật của người phải thi hành án tốt, thì chấp hành viên lựa chọn biện pháp giáo dục, thuyết phục người phải thi hành án tự nguyện thi hành các nghĩa vụ của mình theo đúng phán quyết của Tòa án hoặc của Trọng tài thương mại (trường hợp người được thi hành án yêu cầu người phải thi hành án thi hành toàn bộ các nghĩa vụ theo quyết định của bản án, quyết định của Tòa án) Ngược lại, nếu sau khi xác minh thấy đương sự có điều kiện để thi hành án, nhưng xét thấy người phải thi hành án ý thức chấp hành pháp luật không tốt, có biểu hiện tẩu tán tài sản, hoặc

cố tình chây ỳ không tự nguyện thi hành án, thì chấp hành viên lựa chọn, áp dụng một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế được quy định Điều 71 Luật thi hành án dân

sự 2008 được sửa đổi bổ sung năm 2014 (gồm khấu trừ tiền trong tài khoản, thu hồi, xử lý tiền, giấy có giá của người phải thi hành án; trừ vào thu nhập của người phải thi hành án; kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án kể cả tài sản đang

do người thứ ba giữ; khai thác tài sản của người phải thi hành án; buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền tài sản,giấy tờ; buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định) để tổ chức thi hành dứt điểm bản án, quyết định của Tòa án hoặc quyết định của Trọng tài thương mại

Thứ ba, về nội dung thực hiện pháp luật thi hành án dân sự

Nội dung thực hiện pháp luật thi hành án dân sự thực chất là thực hiện nội dung pháp luật thi hành án dân sự, là các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình thi hành án dân sự Các quy phạm pháp luật thi hành án dân sự của nước ta hiện nay được ghi nhận trong nhiều văn bản pháp luật (Hiến pháp 2013, Luật, Nghị quyết, Nghị định, Chỉ thị, Thông tư, Quyết định ) của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, với nội dung rất rộng, liên quan đến tất cả các mặt của lĩnh vực thi hành án dân sự Tuy vậy có thể khái quát nội dung thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự bao gồm ba vấn đề chủ yếu là: thực hiện các quy định của pháp luật về các tổ chức thi hành án dân sự; thực hiện các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước đối với công tác thi

hành án dân sự và thực hiện quy định của pháp luật về hoạt động thi hành án dân

sự

a) Thực hiện quy định của pháp luật về các tổ chức thi hành án dân sự

Từ khi Luật Thi hành án dân sự 2008 ra đời thay thế Pháp lệnh Thi hành

án dân sự năm 2004, lần đầu tiên hệ thống tổ chức thi hành án dân sự được tổ chức và quản lý tập trung thống nhất gồm: Cơ quan quản lý thi hành án dân sự

và cơ quan thi hành án dân sự [19, tr15] Cơ quan quản lý thi hành án dân sự gồm: Tổng cục Thi hành án dân sự trực thuộc Bộ Tư pháp và cơ quan quản lý thi hành án dân sự thuộc Bộ Quốc phòng Cơ quan thi hành án dân sự gồm: Cục Thi hành án dân sự tỉnh trực thuộc Tổng cục Thi hành án dân sự, Chi cục Thi hành án dân sự trực thuộc cục Thi hành án dân sự và cơ quan thi hành án cấp quân khu

Như vậy, thực hiện pháp luật thi hành án dân sự hiện hành về các tổ chức thi hành án dân sự, vị trí và tên gọi cũng được thay đổi so với trước đây nhằm đáp ứng nhu cầu đòi hỏi ngày càng cao, tăng cường hiệu lực hiệu quả, nâng cao chất lượng quản lý à tổ chức thi hành án dân sự [19, tr16]

b) Thực hiện các nội dung quản lý nhà nước về thi hành án dân sự

Hiện nay, theo quy định của Luật Thi hành án dân sự 2008 (được sửa đổi

bổ sung năm 2014) và các văn bản hướng dẫn, nội dung thực hiện quản lý nhà nước về thi hành án dân sự bao gồm các nội dung: quản lý về mặt tổ chức cán bộ; cơ sở vật chất, chuyên môn nghiệp vụ, giải quyết khiếu nại tố cáo trong thi hành án dân sự, xử lý vi phạm và các hình thức trách nhiệm trong thi hành án dân sự

Từ khi Luật Thi hành án dân sự 2008 ra đời thay thế cho Pháp lệnh Thi hành án dân sự 2004; Chính phủ ban hành Nghị định số 62/2015/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Thi hành án dân sự thay thế một số các Nghị định trong đó có Nghị định số 74/2009/NĐ-CP ngày 09/9/2009 của Chính

phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thi hành án dân sự về cơ quan quản lý thi hành án dân sự, cơ quan thi hành án dân sự và công chức làm công tác thi hành án dân sự thì nhiệm vụ, quyền hạn của Tổng cục Thi hành án dân sự trong quản lý nhà nước về thi hành án dân sự đã được tăng cường, chú trọng hơn vai trò của Ủy ban nhân dân các cấp trong thi hành án dân sự, tạo cơ sở pháp lý cho việc thực hiện quản lý nhà nước về thi hành án dân

sự được diễn ra trôi chảy, chặt chẽ hơn

c) Thực hiện các quy định của pháp luật đối với hoạt động thi hành án dân sự

Thực hiện các quy định của pháp luật về hoạt động thi hành án dân sự là quá trình hoạt động của các chủ thể pháp luật thi hành án dân sự trong việc thực hiện các quy định, các yêu cầu của pháp luật về tổ chức thi hành án và các hoạt động thi hành án khác theo quy định của pháp luật thi hành án dân sự Nội dung hoạt động thi hành án dân sự đã được xác định trong Luật Thi hành án dân sự bao gồm những quy định chung về nhiệm vụ, quyền hạn của chấp hành viên, thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự, các cơ quan khác như: Toà án, Viện kiểm sát, công an, ngân hàng, kho bạc, tín dụng trong việc phối hợp thi hành án Ngoài ra,

các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ

chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế, đơn vị vũ trang nhân dân trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình và cá nhân có trách nhiệm thực hiện đầy đủ yêu cầu của chấp hành viên trong việc thi hành án

1.3 VAI TRÒ CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1.3.1 Bảo vệ quyền và các lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân

Việc thi hành bản án, quyết định của Tòa án ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người phải thi hành án Chính vì vậy, người phải thi hành án thường xuyên tìm mọi cách lẩn trốn, chây ỳ không tự nguyện thi hành án Trong quá trình tổ chức thi hành án dân sự, sau khi áp dụng các biện pháp giáo dục, thuyết phục người phải thi hành án không đạt kết quả, cơ quan thi hành án sử

dụng quyền lực nhà nước thông qua việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế cần thiết để tổ chức thi hành dứt điểm bản án Do đó, thi hành án trở thành công cụ hữu hiệu để đảm bảo cho các bản án, quyết định của Tòa án và của Trọng tài thương mại được thực hiện trên thực tế, thông qua đó, bảo vệ quyền và các lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức

1.3.2 Đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, tăng cường pháp chế

xã hội chủ nghĩa

Công tác thi hành án nói chung, thi hành án dân sự nói riêng có ý nghĩa, vai trò quan trọng trong hoạt động Nhà nước Thông qua hoạt động thi hành án, những phán quyết của Tòa án nhân danh Nhà nước, thể hiện ý chí của Nhà nước được trở thành hiện thực, công lý xă hội được thực hiện Quá trình giải quyết một vụ án chỉ kết thúc khi bản án quyết định của Tòa án được thi hành kịp thời

và đầy đủ Nếu công tác thi hành án dân sự không được quan tâm và không có hiệu quả thì sẽ ảnh hưởng tiêu cực, tác động đến toàn bộ hoạt động của cơ quan điều tra, truy tố, xét xử, trật tự kỷ cương xã hội bị vi phạm, quyền lực nhà nước

bị xem thường, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân bị xâm hại Thi hành án dân sự đạt hiệu quả sẽ mang lại niềm tin cho nhân dân đối với tính nghiêm minh của pháp luật, góp phần lập lại kỷ cương, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa Ngược lại, một bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật mà không được thi hành trên thực tế cho thấy sự thiếu nghiêm minh của pháp luật, dễ gây

ra sự mất đoàn kết, xung đột kéo dài trong nhân dân, tạo kẽ hở để các phần tử phản động lợi dụng tuyên truyền lôi kéo nói xấu chế độ, kích động thù hận, gây chia rẽ trong nội bộ nhân dân

Bản án, quyết định của Tòa án nếu không được tổ chức thi hành, thì toàn

bộ kết quả của cả quá trình tố tụng trước đó trở nên vô nghĩa, dẫn đến kỷ cương phép nước bị coi thường Thông qua thi hành án dân sự, các mối quan hệ xã hội

bị xâm hại được khôi phục lại tình trạng ban đầu, trật tự pháp luật được lập lại Bản án có hiệu lực pháp luật được thi hành một cách triệt để sẽ có tác động đến

ý thức chấp hành pháp luật của người được thi hành án, người phải thi hành án nói riêng và nhân dân nói chung, từ đó nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong nhân dân, làm cho mọi người hiểu và làm theo pháp luật, góp phần nâng cao pháp chế xã hội chủ nghĩa

1.3.3 Góp phần ổn định nền kinh tế xã hội

Thi hành án dân sự là một lĩnh vực có tính đặc thù,liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích chính đáng của người dân và doanh nghiệp về nhân thân và tài sản trong đó nghĩa vụ về tài sản chiếm phần lớn Việc thực hiện pháp luật thi hành

án dân sự về tài sản đã góp phần tăng khoản thu nộp ngân sách nhà nước, thu hồi xử lý nợ xấu, mở rộng tín dụng theo chủ trương của Chính phủ Điều này góp phần làm ổn định nền kinh tế trong bối cảnh còn nhiều khó khăn hiện nay

Nếu bản án, quyết định của Toà án chỉ nằm trên giấy không được thực thi trên thực tế, thì không những thể hiện pháp luật không nghiêm, còn ảnh hưởng trực tiếp tới quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân, dẫn đến việc khiếu nại, tố cáo gay gắt, bức xúc kéo dài của đương sự Vì vậy, việc thực hiện tốt pháp luật thi hành án dân sự được góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội,

ổn định nền kinh tế tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội

1.3.4 Đẩy mạnh hội nhập quốc tế

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang diễn ra một cách sâu rộng ở nước ta trong những năm trở lại đây Trong xu thế chung của quá trình hội nhập, rất nhiều trường hợp thi hành án dân sự nói chung, án tồn đọng nói riêng phát sinh có liên quan đến yếu tố nước ngoài Từ đó, bắt buộc pháp luật nói chung và pháp luật về thi hành án nói riêng của Nhà nước phải thay đổi để phù hợp với quy luật khách quan của quá trình hội nhập

Trong vấn đề ủy thác tư pháp, tương trợ tư pháp lĩnh vực thi hành án dân

sự, trước đây rất nhiều khó khăn cho cơ quan Thi hành án dân sự nói riêng và cơ quan có thẩm quyền ủy thác của Việt Nam nói chung trong việc ủy thác mà không có kết quả Đó là việc ủy thác tư pháp về dân sự trước hết dựa trên các cơ

sở điều ước quốc tế về tương trợ tư pháp về dân sự Trường hợp không có điều ước quốc tế thì sẽ dựa vào nguyên tắc có đi có lại Thực tế hiện nay, việc áp dụng nguyên tắc có đi có lại với một số nước cũng chưa phát huy nhiều tác dụng

do trên thực tế nước đó chưa có ủy thác tư pháp về dân sự cho Việt Nam Vì thế, việc thực hiện ủy thác tư pháp có kết quả hay không hoàn toàn phụ thuộc vào sự hợp tác của nước tiếp nhận yêu cầu ủy thác tư pháp của Việt Nam Ngoài ra, việc không có kết quả ủy thác tư pháp còn có thể do hồ sơ yêu cầu nước ngoài thực hiện ủy thác tư pháp không đúng theo quy định của pháp luật của nước nhận yêu cầu, kể cả việc đóng lệ phí, nên các hồ sơ này dù đã được gửi đến đúng

cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài nhưng cũng không được thực hiện; tên địa chỉ của người được thông báo không chính xác hoặc người đó đã chuyển chỗ

ở mà không xác định được [43] Từ khi Luật thi hành án dân sự 2008 ra đời, được sửa đổi bổ sung năm 2014 và Nghị định số 62/2015/NĐ-CP quy định chi

tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thi hành án dân sự có hiệu lực

từ ngày 01/9/2015, được ban hành để thay thế Nghị định số 74/2009/NĐ-CP ngày 09/9/2009 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thi hành án dân sự về cơ quan quản lý thi hành án dân sự, cơ quan thi hành án dân sự và công chức làm công tác thi hành án dân sự; Nghị định số 58/2009/NĐ-CP ngày 13/7/2009 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thi hành án dân sự về thủ tục thi hành

án dân sự; Nghị định số 125/2013/NĐ-CP ngày 14/10/2013 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 58/2009/NĐ-CP thì vấn đề bỏ ngỏ trong tương trợ tư pháp và ủy thác tư pháp đã được giải quyết Sự thay đổi này phù hợp với yêu cầu khách quan của quá trình hội nhập, có vai trò trong việc bảo vệ các quan hệ dân sự, kinh tế, thương mại có yếu tố nước ngoài; tạo niềm tin và thúc đẩy sự phát triển các quan hệ quốc tế ngày càng sâu rộng

Để góp phần thúc đẩy tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế trong lĩnh vực thi hành án dân sự phải tổ chức thi hành có hiệu quả, dứt điểm các bản án, quyết

định có yếu tố nước ngoài, các bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài, quyết định của trọng tài nước ngoài đã được Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành tại Việt Nam thì việc hoàn thiện pháp luật để phù hợp với sự phát triển

là điều quan trọng; góp phần đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế Đây vừa là yêu cầu, vừa là một trong những nhiệm vụ cực kỳ quan trọng của các cơ quan thi hành án nước ta

1.4 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

Thực hiện pháp luật nói chung và thực hiện pháp luật thi hành án dân sự nói riêng diễn ra thường xuyên trong đời sống hàng ngày, trong những điều kiện, hoàn cảnh khác nhau và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố từ nhiều hướng

và với mức độ khác nhau Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật thi hành án dân sự rất đa dạng, phức tạp, có thể nhìn nhận dưới các góc độ sau đây

Thứ nhất, chất lượng của đội ngũ cán bộ làm công tác thi hành án dân sự

Để việc thực hiện pháp luật thi hành án dân sự có hiệu quả, thì việc tổ chức bộ máy phải hợp lý, chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác thi hành án phải ngang tầm với chức năng, nhiệm vụ được giao, đặc biệt là yêu cầu đối với đội ngũ chấp hành viên Trong hoạt động thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay, chấp hành viên được coi là trung tâm, là người trực tiếp tổ chức thi hành phần dân sự trong các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, làm cho nó được thi hành trên thực tế, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật Hơn ai hết, chấp hành viên là người trực tiếp tiếp xúc với nhiều đối tượng, có cả người phải thi hành án, người được thi hành án và cả các cơ quan có liên quan Hiệu quả công tác thi hành án phụ thuộc phần nhiều vào trách nhiệm, năng lực và đạo đức của người chấp hành viên Chấp hành viên cũng là người góp phần quan trọng trong việc tuyên truyền, đưa pháp luật thi hành án dân sự đến với người dân, để họ hiểu và thi hành Chính vì vậy, đây là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng thực hiện pháp luật thi hành án dân sự

Thứ hai, cơ chế phối hợp trong thi hành án dân sự Thi hành án dân sự là

hoạt động liên quan trực tiếp đến quyền về tài sản và nhân thân của các bên đương sự, để giải quyết việc thi hành án, cơ quan thi hành án dân sự phải tiến hành nhiều thủ tục như: Tống đạt, xác minh, áp dụng các biện pháp đảm bảo, biện pháp cưỡng chế thi hành án v.v vì thế, cơ quan thi hành án dân sự không thể “đơn thân độc mã” thực hiện được các công việc trên, mà cần có sự phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan Ví dụ: Liên quan đến quyền sử dụng đất

cơ quan thi hành án dân sự cần sự phối hợp của cơ quan quản lý tài nguyên và môi trường; liên quan đến tài khoản cần sự phối hợp của ngân hàng, tổ chức tín dụng v.v

Việc phối hợp tốt với các cơ quan, tổ chức, ban ngành liên quan trong thi hành án dân sự là một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả của công tác thi hành án dân sự Có thể nói, nếu nhận được sự phối hợp hỗ trợ tốt từ các cơ quan, ban ngành liên quan thì công tác thi hành án đạt kết quả cao Ở đâu, nơi nào có sự quan tâm của cấp uỷ, Ủy ban nhân dân, nơi đó công việc thi hành

án thuận lợi và đạt được thành tích tốt

Thứ hai, các yếu tố tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội Đây là các yếu tố

có liên quan chặt chẽ với nhau, các yếu tố tự nhiên ảnh hưởng đến kinh tế từ đó ảnh hưởng đến văn hóa xã hội Điều kiện tự nhiên thuận lợi, kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển bền vững sẽ là điều kiện thuận lợi cho hoạt động thực hiện pháp luật, trong đó có hoạt động thực hiện pháp luật thi hành án dân sự, từ đó tác động tích cực tới việc nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức pháp luật của các tầng lớp xã hội Ngược lại, nếu điều kiện tự nhiên khó khăn, kinh tế, văn hóa, xã hội chậm phát triển, thu nhập thấp, tình trạng thất nghiệp gia tăng, lợi ích kinh tế không được đảm bảo, đời sống của cán bộ, nhân dân gặp khó khăn thì tư tưởng

sẽ diễn biến phức tạp, cái xấu có cơ hội nảy sinh, tác động tiêu cực tới việc thực hiện pháp luật thi hành án dân sự

Tuy nhiên, nền kinh tế phát triển mạnh, kéo theo đó là mặt trái của nó, điều này lại ảnh hưởng tiêu cực tới việc thực hiện pháp luật thi hành án dân sự, nhất là trong việc thu hồi nợ xấu đối với các tổ chức tín dụng, ngân hàng, bảo hiểm

Thứ ba, trình độ dân trí, hiểu biết pháp luật và tâm lý của người dân Đây

là yếu tố tác động trực tiếp đến việc thực hiện pháp luật thi hành án dân sự Trình độ dân trí cao là điều kiện đầu tiên, cơ bản để có những hành vi xử sự hợp pháp, với người có trình độ văn hóa cao, họ sẽ dễ dàng hiểu biết pháp luật tốt, còn với những người có trình độ văn hóa thấp, việc hiểu biết về pháp luật, vận dụng pháp trong đời sống hàng ngày rất thấp, dẫn đến hiệu quả thực hiện pháp luật không cao

Đặc biệt, trong lĩnh vực thi hành án dân sự, tâm lý của người dân là yếu tố đặc biệt quan trọng ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật Do sự phức tạp, đa dạng trong các nội dung liên quan đến việc thi hành án, các chủ thể trong quan

hệ pháp luật thi hành án thuộc rất nhiều đối tượng, điều kiện, hoàn cảnh cũng như quan điểm, tính cách khác nhau Nhưng ở họ hầy hết lại có một điểm chung

về mặt tâm lý tại thời điểm thi hành án là trạng thái bức xúc được đẩy lên cao, thậm chí có trường hợp mất niềm tin vào cơ quan pháp luật khi họ cho rằng quyền lợi của họ không được bảo vệ đến tận cùng Bởi để đến với giai đoạn được gọi là đương sự trong thi hành án đã là một quá trình dài của sự mâu thuẫn, đối nghịch về quyền lợi giữa các bên và kết thức bằng một bản án hoặc quyết định của Tòa án hay của Trọng tài thương mại [29, tr54] Chính vì vậy, đây là yếu tố quan trọng ảnh hưởng không nhỏ đến việc thực hiện pháp luật thi hành án dân sự

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Qua nghiên cứu những vấn đề lý luận về thực hiện pháp luật về thi hành

án dân sự, thấy rằng cần phải xem xét thi hành án như một hiện tượng phức tạp,

có tính đặc thù, không nên đưa nó về một dạng hoạt động thuần túy, coi đó là hoạt động hành chính hay hoạt động tư pháp đơn thuần Nội dung của pháp luật thi hành án dân sự phải điều chỉnh tổng thể về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quá trình thi hành án; chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong quản lý, tổ chức việc thi hành án; nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong quản lý, tổ chức việc thi hành án; nhiệm vụ, quyền hạn của Chấp hành viên và trình tự thủ tục tổ chức thi hành các bản án, quyết định về dân sự có hiệu lực pháp luật Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện nay, đưa pháp luật thi hành án dân sự đi vào đời sống đóng vai trò quan trọng Thực hiện pháp luật thi hành án dân sự đã góp phần đảm bảo tính nghiêm minh pháp luật, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của người dân doanh nghiệp, tạo sự đồng thuận, đoàn kết trong cộng đồng dân cư, ngày càng gắn kết, phục vụ tốt hơn yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế trên cả nước cũng như ở địa phương

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN HIỆN NAY

2.1 KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI VÀ TÌNH HÌNH ÁN DÂN SỰ Ở NGHỆ AN

a) Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội

Đặc điểm tự nhiên và địa lý

Tỉnh Nghệ An nằm ở trung tâm khu vực Bắc Trung Bộ, đất rộng người đông.Với diện tích 16.490,25km2, lớn nhất cả nước; dân số hơn 3 triệu người, đứng thứ tư cả nước; hội tụ đầy đủ các tuyến đường giao thông: đường bộ, đường sắt,hàng không, đường biển, đường thủy nội địa [45]

Nghệ An có 21 đơn vị hành chính trực thuộc trong đó có 01 (một) thành phố, 03 (ba) thị xã và 17 (mười bảy) huyện Nằm trên các tuyên đường quốc lộ Bắc – Nam (tuyến quốc lộ 1A dài 91 km đi qua các huyện Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Nghi Lộc, Hưng Nguyên, thị xã Hoàng Mai và thành phố Vinh, đường Hồ Chí Minh chạy song song với quốc lộ 1A dài 132km đi qua các huyện Quỳnh Lưu, Nghĩa Đàn, Tân Kỳ, Anh Sơn, Thanh Chương và thị xã Thái Hòa, quốc lộ

15 ở phía tây dài 149km chạy xuyên suốt tỉnh Các tuyến quốc lộ chạy từ phía Đông lên phía Tây, nối với nước bạn Lào thông qua các cửa khẩu Tỉnh có tuyến đường sắt Bắc – Nam dài 94km chạy qua

Nghệ An nằm trong hành lang kinh tế Đông – Tây nối liền Myanma – Thái Lan – Lào – Việt Nam – Biển Đông theo đường bảy đến Cảng Cửa Lò Nằm trên các tuyến du lịch quốc gia và quốc tế

Địa hình tỉnh Nghệ An nằm ở Đông Bắc dãy Trường Sơn, địa hình đa dạng, phức tạp và bị chia cắt bởi các hệ thống đồi núi, sông suối hướng nghiêng

từ Tây - Bắc xuống Đông - Nam với ba vùng sinh thái rõ rệt: miền núi, trung du, đồng bằng ven biển Đồi núi chiếm 83% diện tích đất tự nhiên của toàn tỉnh

Nghệ An có nhiều tiềm năng và lợi thế để thu hút đầu tư và ngày càng có nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước đến tìm hiểu cơ hội đầu tư, kinh doanh tại Nghệ

Đặc điểm kinh tế - xã hội

Về kinh tế:

Giai đoạn 2011-2015, tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân đạt 7,89%/ MT2015 là 11-12%; GRDP bình quân đầu người năm 2015 ước đạt 29 triệu đồng (khoảng 1.350USD), tăng gần 2 lần so với năm 2010 Cơ cấu kinh tế có bước chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng dịch vụ và công nghiệp - xây dựng (tỷ trọng ngành dịch vụ tăng từ 38,94 năm 2010 lên 43,3% năm 2015, công nghiệp - xây dựng từ 31,7% lên 32,5%), giảm tỷ trọng nông nghiệp (từ 29,35% xuống còn 24,2%)

Hết năm 2016, tỉnh đã hoàn thành 25/27 chỉ tiêu chủ yếu về phát triển kinh tế - xã hội Tốc độ tăng tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh (GRDP) năm 2016 ước đạt 7,5%, tuy không đạt kế hoạch đề ra nhưng tăng cao hơn tốc độ tăng trưởng của những năm gần đây (năm 2014 tăng 7,13%, năm 2015 tăng 7,31%)

và cao hơn mức tăng trưởng bình quân của cả nước (ước 6,3-6,5%); trong đó, nông, lâm, ngư nghiệp ước tăng 3,53%; công nghiệp - xây dựng ước tăng 11,58% (riêng công nghiệp tăng 11,44%); dịch vụ ước tăng 6,71% so với cùng

kỳ

Về xã hội:

Theo niên giám thống kê 2014 của Trung tâm xúc tiến đầu tư Nghệ An, tỉnh có dân số hơn 3,037 triệu người, là địa phương đông dân thứ tư trong cả nước (sau Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và Thanh Hóa) Tỷ trọng: Dân số sống ở thành thị 15,1%; dân số nữ 50,34%; dân số phi nông nghiệp 31,3% Mật độ dân

số trung bình 184 người/km2 Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên 0,13%

Tổng số lực lượng lao động gần 1,9 triệu người Trong đó, lực lượng lao động được đào tạo chiếm 48%

Giáo dục đào tạo dạy nghề được chú trọng phát triển Toàn tỉnh có 21/21 huyện, thành thị hoàn thành phổ cập giáo dục mầm non trẻ em 5 tuổi Chất lượng phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi, phổ cập giáo dục trung học cơ sở được nâng cao Chất lượng giáo dục đại trà có nhiều tiến bộ Tỷ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp các cấp, số học sinh thi đậu cao đẳng, đại học, học sinh giỏi quốc gia, khu vực và quốc tế đứng tốp đầu cả nước

Các đặc điểm về tự nhiên, kinh tế - xã hội nêu trên đã có ảnh hưởng nhất định, làm cho việc thực hiện pháp luật về thi hành án dân sự ở tỉnh Nghệ An có những đặc trưng riêng đó là:

- Nằm ở vị trí quan trọng trong mối giao lưu kinh tế, có nhiều tuyến đường giao thông quan trọng chạy qua, Nghệ An có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế,

có lợi thế để thu hút đầu tư trong và ngoài nước Nền kinh tế phát triển kéo theo

đó là mặt trái của sự cạnh tranh, các doanh nghiệp tư nhân và các tổ chức cá nhân vay nợ tín dụng nhưng làm ăn thua lỗ ngày càng nhiều, khiến lượng án tín dụng ngân hàng tại Nghệ An tăng nhanh, lượng tiền phải thi hành án ngày càng lớn Đây là loại án phức tạp, có nhiều thủ tục phức tạp, cần phải có sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa các cơ quan có liên quan và cả của người phải thi hành án, chính vì vậy việc xử lý thu hồi nợ trở nên khó khăn, là một trong những yếu tố cản trở việc thực hiện pháp luật thi hành án dân sự trên địa bàn tỉnh

- Nghệ An là tỉnh có khá nhiều huyện miền núi (10 huyện và 01 thị xã miền núi / 21 huyện,thành thị) Tại đây, có đường biên giới Việt Lào khá dài, trình độ dân trí thấp, đời sống vật chất của người dân còn nghèo, vậy nên tập trung nhiều các loại tội phạm ma túy, buôn bán người, buôn lậu Người phải thi hành án trong những trường hợp này thường không có khả năng thi hành án, là người nước ngoài, bên cạnh đó, địa hình hiểm trở khiến công tác phối hợp của các cấp

chính quyền, lực lượng chức năng hiệu quả chưa cao Đây là một điểm đáng lưu

ý trong việc thực hiện pháp luật trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Nghệ An là tỉnh có diện tích rộng nhất Việt Nam, với 83% diện tích là vùng đồi núi, nhiều sông suối, khí hậu khắc nghiệt Những điều kiện tự nhiên này làm cho việc chỉ đạo, quản lý của Cục thi hành án tỉnh đối với các Chi cục Thi hành án trực thuộc rất khó khăn, công tác chỉ đạo, kiểm tra, giám sát chưa thực sự đạt được hiệu quả cao, điều này dẫn đến chất lượng thực hiện pháp luật

ở các Chi cục chưa đáp ứng được yêu cầu

b) Tình hình về án dân sự tại Nghệ An

Như chúng ta đã biết, khái niệm "án dân sự" trong thi hành án dân sự

được hiểu theo nghĩa rộng, đó không chỉ bao gồm các bản án, quyết định về giải quyết tranh chấp đối với các loại hợp đồng dân sự, hôn nhân và gia đình và một

số loại án khác có tính chất dân sự của Tòa án, mà còn bao gồm các bản án, quyết định khác do pháp luật quy định Bởi lẽ, theo quy định của pháp luật hiện hành, nhiều vụ việc có tính chất khác nhau, được giải quyết theo các trình tự khác nhau nhưng đến giai đoạn thi hành án đều được áp dụng theo trình tự, thủ

tục thi hành án dân sự

Tìm hiểu về số lượng án mà ngành Toà án đã giải quyết và tình hình án dân sự, án có tính chất dân sự để thấy được tính chất, mức độ, số lượng, chất lượng công việc mà Thi hành án phải đảm nhiệm từ đó có những giải pháp phù hợp trong việc thực hiện pháp luật thi hành án dân sự

lý

(vụ)

Giải quyết (vụ)

Tỷ lệ (%)

Thụ

lý (vụ)

Giải quyết (vụ)

Tỷ lệ (%)

Thụ

lý (vụ)

Giải quyết (vụ)

Tỷ lệ (%)

Thụ

lý (vụ)

Giải quyết (vụ)

Tỷ lệ (%)

(Bảng 2.1 Tình hình xét xử các vụ án của TAND hai cấp từ năm 2011-2016)

(Nguồn: Báo cáo tổng kết ngành Tòa án các năm 2011 đến 2016)

Qua công tác thống kê của ngành Toà án Nghệ An cho thấy tình hình án trên địa bàn tỉnh trong những năm gần đây diễn biến phức tạp, năm sau luôn cao

hơn năm trước, nhất là án hình sự Các tranh chấp dân sự, kinh doanh thương

mại, hành chính gia tăng về số lượng, phức tạp về tính chất Đặc biệt, án về ma

túy tiếp tục tăng nhanh, mức độ ngày càng nguy hiểm, các bị cáo bị tuyên tử

hình, tù chung thân cũng tăng lên theo đó

Điều này gây sức ép lớn cho công tác thi hành án trên địa bàn tỉnh, khi những phạm nhân chịu mức án tử hình, chung thân đồng thời cũng phải chịu án

phí, mức tiền phạt và tiền bồi thường rất cao Đây là một lý do khiến án tồn

đọng trên địa bàn tỉnh tăng nhanh

Ngoài ra, mặt trái của nền kinh tế thị trường kéo theo những loại tội