Một số biện pháp phát triển kỹ năng tiền đọc viết cho trẻ 5 6 tuổi ở trường mầm non huyện yên thành, tỉnh nghệ an

Một số kế hoạch giờ học và các trò chơi trong hoạt động vui chơi phát triển kỹ năng tiền đọc -viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tại trường mầm non Công Thành Xem phụ lục 1 và 2 .... - Phư

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ VINH

MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG TIỀN ĐỌC - VIẾT CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON HUYỆN YÊN THÀNH, TỈNH NGHỆ AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGHỆ AN - 2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ VINH

MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG TIỀN ĐỌC - VIẾT CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON HUYỆN YÊN THÀNH, TỈNH NGHỆ AN

Chuyên ngành: Giáo dục học (bậc mầm non)

Mã số: 60.14.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:

TS TRẦN THỊ HOÀNG YẾN

NGHỆ AN - 2017

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài “Một số biện pháp phát triển kỹ năng

tiền đọc - viết cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An” tôi đã nhận được sự quan tâm, tạo điều kiện của các phòng ban

chức năng trường Đại học Vinh và trường các trường mầm non trên địa bàn huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ sự tri ân sâu sắc tới TS Trần Thị Hoàng Yến, người trực tiếp hướng dẫn khoa học, đã chỉ bảo và tạo niềm hứng thú trong quá trình học tập và nghiên cứu Tôi cũng xin gửi lời cám ơn tới Ban Chủ nhiệm khoa Giáo dục cùng tất cả các giảng viên giảng dạy chuyên ngành Cao học Giáo dục học (bậc mầm non) trường Đại học Vinh - những người

đã cho tôi nhiều chỉ dẫn khoa học quý báu trong quá trình thực hiện đề tài luận văn này

Trân trọng!

Nghệ An, tháng 8 năm 2017

Học viên

Nguyễn Thị Vinh

MỤC LỤC

Trang

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Phạm vi nghiên cứu 2

5 Giả thuyết khoa học 2

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Những đóng góp của luận văn 4

9 Cấu trúc của đề tài 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 5

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 5

1.1.1 Các nghiên cứu ở ngước ngoài 5

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước 11

1.2 Cơ sở lý luận của việc phát triển các kỹ năng tiền học đọc, học viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 14

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản về phát triển kỹ năng tiền đọc - viết 14

1.2.2 Đặc điểm kỹ năng tiền đọc - viết của trẻ 5 - 6 tuổi 24

1.2.3 Phát triển kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ 5 - 6 tuổi 27

1.2.4 Các biện pháp phát triển kỹ năng tiền đọc- viết tại trường mầm non 35

Tiểu kết chương 1 37

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG TIỀN ĐỌC - VIẾT CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON HUYỆN

YÊN THÀNH, TỈNH NGHỆ AN 39

2.1 Khái quát về việc nghiên cứu thực trạng 39

2.1.1 Mục đích nghiên cứu thực trạng 39

2.1.2 Nội dung nghiên cứu thực trạng 39

2.1.3 Đối tượng và phạm vi khảo sát 40

2.1.4 Phương pháp khảo sát 40

2.2 Kết quả khảo sát 41

2.2.1 Kết quả khảo sát những thông tin chung của giáo viên mầm non 41

2.2.2 Thực trạng nhận thức của GVMN về bản chất của việc chuẩn bị cho trẻ học đọc, học viết 42

2.2.3 Các biện pháp đã được giáo viên sử dụng để phát triển các kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ 5 - 6 tuổi 47

2.2.4 Những khó khăn, thuận lợi của giáo viên trong công tác phát triển kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ 5 - 6 tuổi 51

2.2.5 Thực trạng về biểu hiện kỹ năng tiền học đọc học viết của trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non huyện Yên Thành- Tỉnh Nghệ An 53

Tiểu kết chương 2 58

Chương 3 ĐỀ XUẤT VÀ THỰC NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG TIỀN HỌC ĐỌC - VIẾT CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON HUYỆN YÊN THÀNH, TỈNH NGHỆ AN 60

3.1 Một số nguyên tắc xây dựng các biện pháp phát triển kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ 5 - 6 tuổi tại trường mầm non 60

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích 60

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống và phát triển 60

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học 60

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức, đa dạng, hấp dẫn 61

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính cụ thể, linh hoạt, mềm dẻo 61

3.1.6 Nguyên tắc đảm bảo tính trực quan 61

3.1.7 Nguyên tắc đảm bảo tính tích hợp 62

3.1.8 Nguyên tắc phát huy tính tích cực, tự giác của trẻ 62

3.1.9 Nguyên tắc đối xử cá biệt 62

3.2 Một số biện pháp phát triển kỹ năng tiền đọc- viết cho trẻ 5- 6 tuổi ở trường mầm non Công Thành huyện Yên Thành- Tỉnh Nghệ An 63

3.2.1 Các nhiệm vụ phát triển các kĩ năng tiền đọc - viết cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non Công Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An 63

3.2.2 Đề xuất một số biện pháp phát triển kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non Công Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An 63

3.2.3 Khai thác hoạt động hoạt động học có chủ định nhằm phát triển kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi tại trường mầm non Công Thành 67

3.2.4 Khai thác hoạt động vui chơi như biện pháp phát triển kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tại trường mầm non Công Thành 69

3.3 Một số kế hoạch giờ học và các trò chơi trong hoạt động vui chơi phát triển kỹ năng tiền đọc -viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tại trường mầm non Công Thành (Xem phụ lục 1 và 2) 74

3.4 Thực nghiệm một số biện pháp phát triển kỹ năng tiền đọc -viết cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua tổ chức hoạt động tại trường Mầm non Công Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ an 74

3.4.1 Mục đích thực nghiệm 74

3.4.2 Đối tượng thực nghiệm 74

3.4.3 Thời gian thực nghiệm 74

3.4.4 Nội dung thực nghiệm 74

3.4.5 Tiến hành thực nghiệm 74

3.4.6 Cách đánh giá kết quả thực nghiệm 87

3.4.7 Kết quả thực nghiệm được tổng hợp như sau; 87

Tiểu kết chương 3 89

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 91

1 Kết luận 91

TÀI LIỆU THAM KHẢO 94 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

TT Viết đầy đủ Chữ viết tắt

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang Bảng 2.1 Trình độ chuyên môn, thâm niên công tác trong nghề và số

năm dạy lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi của giáo viên 41 Bảng 2.2 Kết quả việc trưng cầu ý kiến của các giáo viên dạy lớp mẫu

giáo 5 - 6 tuổi về bản chất của việc đọc, việc viết và việc chuẩn bị cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi học đọc, học viết trước khi vào lớp Một 42 Bảng 2.3 Kết quả trưng cầu ý kiến của giáo viên lớp mẫu giáo 5 - 6

tuổi về sự cần thiết phát triển các kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 44 Bảng 2.4 Kết quả khảo sát ý kiến giáo viên lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi về

mức độ cần thiết sử dụng các biện pháp phát triển kỹ năng tiền đọc- viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 47 Bảng 2.5 Kết quả trưng cầu ý kiến giáo viên mầm non về mức độ sử

dụng các biện pháp phát triển kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 48 Bảng 2.6 Kết quả việc trưng cầu ý kiến của các giáo viên dạy lớp mẫu

giáo 5- 6 tuổi về những khó khăn, thuận lợi của giáo viên trong công tác phát triển kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ 5 - 6 tuổi 51 Bảng 2.7 Kết quả việc trưng cầu ý kiến GVMN về tỉ lệ phát triển kỹ

năng nghe của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 54 Bảng 2.8 Kết quả việc trưng cầu ý kiến GVMN về tỉ lệ phát triển kỹ

năng đọc của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 55 Bảng 2.9 Kết quả việc trưng cầu ý kiến GVMN về tỉ lệ phát triển kỹ

năng tiền học viết của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi 56 Bảng 2.10 Kết quả việc trưng cầu ý kiến GVMN về tỉ lệ hình thành kỹ

năng học tập của trẻ 5 - 6 tuổi 57

Bảng 3.1 Bảng tiêu chí đã được hoàn thiện với các chỉ số như sau: 77 Bảng 3.2 Kết quả các mức độ điểm đạt được trước thực nghiệm của

trẻ nhóm đối chứng và thực nghiệm 87 Bảng 3.3 Kết quả các mức độ điểm đạt được sau thực nghiệm của trẻ

nhóm đối chứng và thực nghiệm 88 Bảng 3.4 Tổng hợp kết quả các mức độ điểm đạt được trước thực

nghiệm và sau thực nghiệm của trẻ nhóm đối chứng và thực nghiệm 88

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục mầm non là bậc học đóng vai trò quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân Việc chăm sóc giáo dục trẻ ngay từ những năm đầu tiên của cuộc đời cũng được xem là công việc hết sức cần thiết Mục tiêu của bậc học Giáo dục mầm non là phát triển trẻ toàn diện về các mặt ngôn ngữ, thể chất, nhận thức, thẩm mỹ, tình cảm, quan hệ xã hội Trong đó, mục tiêu quan trọng nhất giúp trẻ có thể phát triển toàn diện là hình thành và phát triển ngôn ngữ

Ngôn ngữ là công cụ giao tiếp và tư duy, là chìa khóa để nhận thức, là công cụ để chiếm lĩnh kho tàng kiến thức của dân tộc và của nhân loại Ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết là hai dạng tồn tại cơ bản của ngôn ngữ nói chung; trong đó ngôn ngữ viết là phương tiện mà con người dùng để ghi lại những kinh nghiệm lịch sử xã hội của mình

Ngôn ngữ nói có trước, nó xuất hiện từ rất sớm và giúp trẻ nhỏ giao tiếp, học hỏi kinh nghiệm Ngay từ nhỏ, trẻ có thể biết nói khi trẻ nghe và cảm nhận được âm thanh của lời nói Cùng với sự phát triển của cơ quan phát âm,

từ khả năng bập bẹ trẻ dần chuyển sang nói ngày càng lưu loát hơn, ngôn ngữ nói trở thành công cụ giao tiếp và học hỏi chính của trẻ Song để tự mình chiếm lĩnh kho tàng tri thức bao la của nhân loại, trẻ sẽ phải học đọc, học viết Trẻ 5 - 6 tuổi là độ tuổi quan trọng, bởi hết độ tuổi này là bước ngoặt lớn trong sự phát triển của trẻ, khi có bước chuyển đổi từ hoạt động vui chơi là chủ đạo sang hoạt động học tập là chủ đạo Ở đầu bậc học tiểu học, trẻ được học đọc, học viết Đọc, viết là kỹ năng chuyên biệt, cần thiết giúp cho việc trẻ học tập chủ động trong quá trình tiếp nhận, lĩnh hội các tri thức khoa học Để sẵn sàng với việc học ở trường phổ thông, trẻ cần được chuẩn bị toàn diện về mọi mặt Mục tiêu của bậc học mầm non là ở trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi có thể

hình thành và phát triển những kỹ năng làm tiền đề cho việc học đọc, học viết

ở lớp một, được gọi là kỹ năng tiền đọc - viết

Trên thực tế việc phát triển những kỹ năng tiền đọc - viết ở bậc học mầm non tồn tại với nhiều quan điểm và cách thực hiện khác nhau Có một

số ý kiến cho rằng không cần chuẩn bị cho trẻ mầm non những kỹ năng tiền đọc - viết mà việc làm đó để khi vào lớp một trẻ học cũng chưa muộn Hay cũng có quan điểm ngược lại, chuẩn bị cho trẻ vào trường phổ thông là chuẩn bị toàn diện, đặc biệt là chuẩn bị tốt cho trẻ những kỹ năng học tập, lĩnh hội kiến thức, kỹ năng tiền đọc viết…, những kỹ năng để giúp cho việc học đọc, học viết thành công ở trường phổ thông Từ những lý do trên, tôi

đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Một số biện pháp phát triển kỹ năng tiền

đọc - viết cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An”

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số biện pháp phát triển kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ 5 - 6 tuổi ở các trường mầm non huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Quá trình giáo dục nhằm phát triển ngôn

ngữ cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp phát triển kỹ năng tiền đọc -

viết cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

4 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng và đề xuất các biện pháp phát triển kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ 5- 6 tuổi ở trường mầm non trên địa bàn huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An

5 Giả thuyết khoa học

Ở các trường mầm non, việc phát triển kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ 5-

6 tuổi còn hạn chế, nếu giáo viên mầm non chú trọng xác định nguyên nhân

và tìm ra biện pháp sẽ phát triển các kỹ năng này cho trẻ, giúp trẻ sẵn sàng tâm thế trước khi bước vào lớp Một

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận liên quan vấn đề phát triển kỹ năng tiền đọc

- viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non

- Tìm hiểu thực trạng phát triển các kỹ năng tiền đọc- viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

- Đề xuất một số biện pháp phát triển kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ

mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa các vấn đề lý luận có liên quan đến

đề tài nghiên cứu

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Quan sát các hoạt động giáo dục có mục đích

rèn kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ ở trường mầm non

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: Nghiên cứu một số giáo án tổ chức các hoạt động cho trẻ làm quen chữ cái; Nghiên cứu các sản phẩm hoạt động của trẻ (các bài tập làm quen chữ cái, các sản phẩm hoạt động ở các góc ), kế hoạch hoạt động của giáo viên lớp mẫu giáo lớn nhằm tìm hiểu việc phát triển kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ mẫu 5 - 6 tuổi

- Phương pháp đàm thoại: Trao đổi với quản lý trường mầm non, tổ

trưởng, giáo viên về vấn đề phát triển kỹ năng tiền đọc viết cho trẻ 5 - 6 tuổi

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm một số biện pháp phát triển kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

- Phương pháp điều tra Anket: Sử dụng phiếu điều tra đối với giáo viên

để tìm hiểu nhận thức và thực trạng phát triển kỹ năng tiền độc viết cho trẻ

5-6 tuổi

8 Những đóng góp của luận văn

8.1 Về lý luận

Hệ thống hóa những vấn đề lý luận khoa học có liên quan đến đề tài nhằm giúp giáo viên mầm non có thêm cơ sở khoa học về kỹ năng tiền đọc - viết của trẻ 5 - 6 tuổi và một số giải pháp để phát triển kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ ở độ tuổi này

9 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần Phần mở đầu, Kết luận và kiến nghị, Phụ lục, Tài liệu tham khảo phần nội dung gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài

Chương 2: Thực trạng phát triển kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ 5- 6

tuổi ở trường mầm non huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An Chương 3: Một số biện pháp phát triển kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ

5 - 6 tuổi ở trường mầm non huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu ở ngước ngoài

Lý thuyết “Hành vi chủ nghĩa” thể hiện trong tác phẩm “Hành vi bằng

lời” xuất bản năm 1957, tác giả B F SKinner kết luận rằng: ngôn ngữ giống

như bất kỳ một hành vi âm thanh nào đó, cha mẹ nhận những âm giống từ, khích lệ các âm thanh bằng cử chỉ âu yếm, nụ cười và nhắc lại các từ này cho trẻ nghe

Theo Johnson Debra, sự phát triển tiền học đọc học viết được bắt đầu

từ rất sớm, mặc dù các hành động của trẻ có thể không liên quan gì tới đọc và viết; Hành vi "đọc" từ "hình ảnh" và viết mô phỏng nguệch ngoạc là biểu hiện của tiền học đọc học viết cũng là một phần quan trọng cho sự phát triển đọc viết của trẻ

Hiệp hội quốc gia vì giáo dục trẻ nhỏ của Hoa kỳ (NAEYC) (1998) cho rằng: Mặc dù khả năng đọc và viết tiếp tục phát triển trong suốt đời sống, nhưng những năm thời thơ ấu từ khi sinh ra đến tám tuổi là giai đoạn quan trọng nhất cho sự phát triển đọc viết Theo tổ chức này, việc không cung cấp cho trẻ em những kinh nghiệm đọc viết cho đến khi trẻ đến tuổi đi học có thể hạn chế nghiêm trọng mức độ biết đọc và viết cuối cùng đạt được của trẻ Khả năng đọc và viết không phát triển một cách tự nhiên mà không có kế hoạch và hướng dẫn cẩn thận Trẻ em cần sự thường xuyên và tích cực (chủ động) tương tác với các ấn phẩm Khả năng cụ thể cần thiết để đọc và viết đến từ kinh nghiệm trực tiếp với ngôn ngữ nói và viết Từ những kinh nghiệm trẻ em biết rằng đọc và viết là những công cụ có giá trị sẽ giúp chúng làm được nhiều điều trong cuộc sống

Trước năm 1900, hầu hết các nghiên cứu đều cho rằng sự phát triển kĩ

năng đọc viết chỉ được bắt đầu khi trẻ bước vào học phổ thông, tất cả trẻ đều được dạy học đọc, viết phù hợp theo từng năm học Do không được chuẩn bị cho việc học đọc, viết nên kết quả là kĩ năng đọc của đa số trẻ bị trì trệ Điều này khiến cho các nhà giáo dục phải nỗ lực tìm ra phương pháp hướng dẫn đọc phù hợp hơn Đến năm 1920, quan điểm về hướng dẫn kĩ năng tiền đọc, viết của trẻ đã được biến đổi khi khái niệm độ chuẩn bị đọc ra đời Vào lúc này, học thuyết tự nhiên chủ nghĩa được phổ biến rộng rãi làm xuất hiện quan điểm trước khi dạy trẻ đọc, viết thì người lớn phải giúp trẻ phát triển các yếu

tố sẵn sàng cho việc học đọc, viết Theo quan điểm này, các yếu tố sẵn sàng cho việc học đọc, viết là kết quả của sự phát triển tự nhiên và kinh nghiệm đọc mà người lớn hình thành cho trẻ sẽ giúp trẻ phát triển kĩ năng đọc

Theo kết quả nghiên cứu về độ chuẩn bị đọc của Morphett & Washburne (1931), trước độ tuổi này, việc học đọc viết của trẻ cần phải được chờ đợi cho đến khi trẻ được phát triển đầy đủ các yếu tố sẵn sàng cho việc học đọc viết Quan điểm độ chuẩn bị đọc nhận ảnh hưởng bởi Gesell (nhà nghiên cứu đóng góp to lớn cho nghiên cứu phát triển và thực tiễn giáo dục ở Mĩ) được coi là quan điểm truyền thống trong việc dạy đọc, viết cho trẻ suốt

từ năm 1920 đến năm 1950 Gesell tin rằng phát triển là kết quả của sự thuần thục, trẻ cần có thời gian để được trang bị kĩ năng cần thiết(prerequisite skill) chuẩn bị cho việc đọc Chính vì xem phát triển vận động và trí tuệ là quá trình phát triển tự nhiên và lâu dài nên ông cho rằng để trẻ nhận được sự giáo dục tốt, người lớn phải cung cấp môi trường không cản trở đến trình tự phát triển của trẻ Morphett & Washburne (1953) tán thành quan điểm này và cho rằng thời kì phù hợp để cho trẻ học đọc, viết là 6 tuổi rưỡi Quan điểm này đã gây nên nhiều tranh cãi nhưng khái niệm về độ chuẩn bị đọc vẫn được sử dụng trong một thời gian dài Hiện nay, độ tuổi bắt đầu học đọc, viết chính thức ở trường phổ thông phổ biến nhất là 6 tuổi

Ở Singapore trước năm 2008, cho trẻ được tiếp cận với chương trình

nghệ thuật ngôn ngữ với các hoạt động ngôn ngữ rất phong phú bao gồm các hoạt động có liên quan tới nói và nghe, như: các bài thơ, bài hát Chơi đóng vai, trò chơi để phát triển khả năng làm chủ đọc viết và đánh vần sau này Các giáo viên cần cung cấp cơ hội cho trẻ ở các môi trường chính thức và không chính thức để trẻ có thể phát triển khả năng nói và khuyến khích trẻ thụ đắc

và sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ. [25, tr.133 - 155]

Ở Nga, L.A Venghe (1992) cho rằng: Đến cuối lứa tuổi mẫu giáo, với những điều kiện giáo dục nhất định, đứa trẻ bắt đầu không chỉ sử dụng ngôn ngữ, mà còn thông hiểu cấu trúc của ngôn ngữ, điều này có ý nghĩa quan trọng đối với việc học đọc, học viết sau này Trẻ có thể nắm ngôn ngữ trong thực hành và sự thông hiểu ngôn ngữ, phát triển tai âm vị.[10,tr.142, 161]

Theo Đ.B.Enconhin, quá trình dạy trẻ đọc bao gồm 3 giai đoạn:

Giai đoạn 1: Hình thành kỹ năng tách tiếng và định hướng âm thanh ngôn ngữ

Giai đoạn 2: Lĩnh hội hệ thống nguyên âm và chữ cái thể hiện nguyên

âm Hình thành sự định hướng âm thanh ngôn ngữ

Giai đoạn 3: Lĩnh hội hệ thống phụ âm, chữ cái thể hiện phụ âm và hình thành kỹ năng đọc

Đ.B.Enconhin gọi giai đoạn 1 là giai đoạn chuẩn bị, giai đoạn này giữ vai trò rất lớn trong việc học chữ của trẻ ở trường phổ thông sau này, và còn ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ của trẻ Đ.B.Enconhin có đóng góp rất lớn trong sử dụng chương trình dạy chữ cho trẻ như là phương tiện để phát triển trí tuệ bằng phương pháp mô hình hóa cấu tạo âm thanh của ngôn ngữ

Theo L.M Morrow, từ những năm 60 cho đến những năm 80 của thế kỉ

XX, những nghiên cứu về những gì trẻ nhỏ tìm hiểu về sách, chữ viết, và văn bản trước khi đi học đã thay đổi thái độ và ý tưởng về phương pháp phát triển

kĩ năng đọc, viết ở trẻ Một trong những khái niệm được đưa ra là kĩ năng tiền đọc viết, một cụm từ đầu tiên được sử dụng bởi Marie Clay (1966) Quan

điểm về tiền đọc viết cho rằng trẻ có được một số kiến thức về tiếng nói, về đọc, viết trước khi đến trường học Trẻ em ở mọi lứa tuổi có các kỹ năng đọc viết nhất định, mặc dù các kỹ năng này không được phát triển đầy đủ hoặc không như chúng ta thường nhận thấy ở việc đọc và viết thông thạo (Baumann, Hoffman, DuffyHester, và Ro, 2000; Morris & Slavin, 2003) Từ quan điểm về kĩ năng tiền đọc viết, các nét viết nguệch ngoạc của một trẻ có thể được coi như là một văn bản thô sơ mặc dù không có các chữ cái rõ rệt Khi trẻ biết sự khác biệt giữa nét viết nghệch ngoạc và bản vẽ, tức là trẻ đã có

ý niệm về sự khác biệt giữa văn bản và sự minh họa Tương tự như vậy, khi trẻ nhìn vào hình ảnh và chữ viết, kể lại sách truyện quen thuộc và cho ta có cảm giác như trẻ đang đọc, chúng ta có thể xác nhận rằng, đó là các hành vi đọc, mặc dù nó không thể được gọi là việc đọc theo nghĩa thông thường Sự phát triển của Tiền đọc viết được bắt đầu từ rất sớm và tiếp tục được phát triển Có mối quan hệ qua lại năng động giữa các kĩ năng giao tiếp (đọc, viết, nói và nghe) bởi vì, trong quá trình phát triển, kĩ năng này ảnh hưởng đến kĩ năng kia Cách tiếp cận tiền đọc - viết chấp nhận trẻ em ở bất kỳ mức độ biết chữ nào và cung cấp một chương trình giảng dạy dựa trên nhu cầu cá nhân Theo quan điểm tiền đọc, viết, trẻ được tiếp xúc với việc đọc sách từ nhỏ; đó

là một phương pháp tiếp cận lấy trẻ làm trung tâm, chú trọng nhiều hơn vào nuôi dưỡng ham muốn đọc, viết, bày tỏ sự tương tác với môi trường đọc, viết xung quanh hơn là hướng dẫn, dạy trẻ học đọc học viết một cách chính quy

Sự phát triển các kĩ năng tiền đọc - viết được diễn ra trong bối cảnh hàng ngày của gia đình, cộng đồng và trường học thông qua các trải nghiệm có ý nghĩa và chức năng khi phải sử dụng chữ viết trong khung cảnh tự nhiên Môi trường cho việc học các kĩ năng tiền đọc - viết thường mang tính xã hội, có sự tương tác giữa người lớn và trẻ em thông qua sự hợp tác và việc hướng dẫn Hoạt động học chữ ở trường mầm non được diễn ra và được gắn với các góc hoạt động như góc nghệ thuật, âm nhạc, trò chơi và khoa học Chẳng hạn

trong góc nghệ thuật, trẻ cần có một bảng công thức để đọc nhờ vậy có thể nhào bột cho việc làm đất nặn Thông qua việc cung cấp một môi trường chữ viết phong phú, thân thiện với nhiều cơ hội để trẻ có thể xây dựng ý tưởng của mình, được tham gia một cách tích cực vào những hoạt động liên quan tới đọc, viết, được nghe đọc và “đọc” những mẩu truyện mà trẻ yêu thích… sẽ tạo nền móng cho việc học đọc học viết sau này của trẻ em Đã có những quan điểm khác nhau về mức độ phát triển các kĩ năng tiền đọc, viết có thể đạt được ở trẻ 5 - 6 tuổi Có thể nêu quan điểm của Brian Cutting về về các giai đoạn học đọc của trẻ: giai đoạn “đọc mò” hay giai đoạn tiếp cận với việc đọc, giai đoạn tập đọc và giai đoạn đọc trôi chảy Giai đoạn “đọc mò” là đặc trưng cho độ tuổi mẫu giáo Giai đoạn này được chia làm hai mức phát triển Mức phát triển thứ nhất: trẻ có thể sử dụng trí nhớ và dựa vào tranh minh họa

để “đọc” sách sau khi được nghe đọc về một câu chuyện nào đó Mức phát triển thứ hai: Trẻ sử dụng trí nhớ để đọc sách quen thuộc Trẻ bắt đầu biết chỉ vào các từ khi đọc, tức là ở trẻ hình thành mối quan hệ tương ứng giữa chữ viết và lời nói (một từ được viết trong văn bản tương ứng với một từ được nói ra) Khi thuật lại câu chuyện, trẻ dùng mẫu lời nói của câu chuyện, có thể

“đọc” các từ quen thuộc Trẻ có thể nghe và nói âm đầu và cuối trong từ, liên kết âm với chữ cái, sử dụng kiến thức phát âm để viết những từ có qui tắc đơn giản Giai đoạn tập đọc đặc trưng cho học sinh tiểu học, khi trẻ trở thành người biết đọc thực sự Trẻ chú ý nhiều vào các chữ, âm, và các âm tiết, có thể đọc tự nhiên hơn, đúng ngữ điệu hơn, đọc cả câu không ngắt quãng giữa các từ và các cụm từ Trẻ có thể hiểu nội dung của câu chuyện dựa vào chính văn bản chứ không chỉ dựa vào tranh minh họa Ở giai đoạn đọc trôi chảy, trẻ

có thể đọc một cách tự nhiên và với tốc độ ngày càng tăng Fereiro và Teberosky (1982) đã xác định mức độ phát triển khả năng tiền viết có thể đạt được ở trẻ 5 - 6 tuổi như sau: Trẻ chấp nhận rằng một chuỗi chữ cái thể hiện tên của đồ vật, sự vật, con người, có thể viết chữ cái theo các âm nghe được

Thực hành về phát triển kĩ năng tiền đọc - viết Theo L.M Morrow, khi triển khai lí thuyết về phát triển các kĩ năng tiền đọc - viết cho trẻ, các trường mầm non đã không tạo được sự phát triển cần thiết cho giáo viên, không cung cấp các vật liệu, và không tạo sự hỗ trợ trong lớp cho những thay đổi đầy tham vọng đề xuất cho các lớp học Nhiều người nghĩ rằng phát âm được dạy một cách tự nhiên và theo bối cảnh vì nó ẩn chứa trong văn học và chữ viết Chẳng hạn, khi học “đọc mò”, trẻ cần phải đọc đúng các âm thanh mà các chữ viết đã ghi lại Kết quả của sự hiểu sai này là nhiều các trẻ được hướng dẫn ít hay không được hướng dẫn về phát âm Nhiều trường học không tuân theo một chuẩn mực hoặc trình tự hình thành các kỹ năng và không giám sát sự phát triển của các kỹ năng phát âm Như vậy, do thông tin sai lạc, do giải thích sai và thực hiện không chính xác, nhiều trẻ em đã không phát triển các

kỹ năng cần thiết này để trở thành người biết đọc độc lập và thông thạo

Theo Juel (1989), khi đứa trẻ lần đầu tiên thử nghiệm với đọc và viết,

nó cần phải tập trung vào những âm thanh tạo nên các từ Việc biết rằng các

từ được tạo thành từ các âm thanh riêng rẽ và có khả năng chia tách các âm thanh ra khỏi các từ và trộn chúng lại với nhau được gọi là nhận thức ngữ âm Theo kết quả của các nghiên cứu, việc hướng dẫn nhận thức ngữ âm ở trường mầm non và ở lớp một làm tăng cường thành tích trong học đọc Nhận thức ngữ âm cũng được coi là tiền thân của hướng dẫn phát âm (Byrne & FieldingBarnsley, 1993, 1995; Stanovich, 1986) Với nhận thức ngữ âm, trẻ

em có thể tìm hiểu các nguyên tắc phát âm bao gồm: (1) sự hiểu biết về chữ cái (khi biết rằng từ bao gồm các chữ cái) và (2) mối quan hệ giữa âm thanh

và kí hiệu (biết rằng có một mối quan hệ giữa chữ in và âm thanh được nói ra) Nghiên cứu cũng cho thấy rằng kiến thức về mối quan hệ giữa âm thanh và kí hiệu là cần thiết cho sự thành công trong việc học đọc và học viết (Anthony & Lonigan, 2004; Lonigan, 2006) Như vậy ta có thể thấy có những quan điểm trái ngược nhau: một phía là những người đề xuất việc hướng dẫn các kỹ năng

một cách rõ ràng cho đọc, viết đã đấu tranh cho một chương trình phát âm mạnh mẽ trong học chữ từ nhỏ Đã có các tài liệu hướng dẫn có tính hệ thống

và cung cấp sự hướng dẫn trực tiếp cho các kỹ năng Ở phía bên kia của cuộc tranh luận là những người đề xuất thiết lập môi trường tự nhiên cho việc hướng dẫn đọc viết dựa trên chức năng, ý nghĩa và tích hợp sự phát triển kỹ năng Những người này thích văn học thiếu nhi như là nguồn tài liệu cho việc hướng dẫn học đọc, học viết

Các nghiên cứu của Bond & Dykstra, (1967) đã cố gắng trả lời cho câu hỏi về phương pháp dạy chữ tốt nhất cho trẻ nhỏ Công trình này đã phát hiện

ra rằng không có một phương pháp riêng rẽ nào hiệu quả hơn phương pháp kia Một tuyên bố của Hiệp hội Đọc quốc tế với tựa đề Việc sử dụng nhiều phương pháp cho việc bắt đầu hướng dẫn đọc (1999), đề nghị rằng không có một phương pháp duy nhất hoặc sự kết hợp duy nhất các phương pháp có thể dạy đọc thành công cho tất cả trẻ em Giáo viên phải biết tình trạng xã hội, tình cảm, thể chất và trí tuệ của trẻ em mà họ dạy Họ cũng phải biết về nhiều phương pháp để hướng dẫn trẻ đọc Chỉ khi đó họ có thể phát triển một kế hoạch toàn diện cho việc dạy đọc đáp ứng các nhu cầu cá nhân của trẻ

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước

Phần lớn các nghiên cứu chủ yếu đề cập đến vấn đề chuẩn bị cho trẻ vào trường phổ thông, chuẩn bị cho việc học đọc, học viết của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi Điển hình như nghiên cứu của tác giả Nguyễn Ánh Tuyết trong giáo trình

"Giáo dục học" (1994), hay tác giả Đinh Văn Vang trong giáo trình “Giáo dục học mầm non" (2008) đều cho rằng trên thực tế có những quan điểm trái chiều nhau trong việc chuẩn bị cho trẻ vào trường phổ thông Tác giả Lưu Thị Lan

"Những bước phát triển ngôn ngữ trẻ em từ 1 đến 6 tuổi" (1996); Nguyễn Xuân Khoa "Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo” (1997) đã đề cập đến các sai lầm trong việc chuẩn bị cho trẻ vào trường phổ thông, đồng thời nêu lên các đặc điểm về phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo

Một số nghiên cứu tập trung đi sâu vào việc nghiên cứu nhiệm vụ phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua việc tìm hiểu đặc điểm và biện pháp phát triển ngôn ngữ nói, chuẩn bị cho trẻ học ngôn ngữ viết khi vào trường phổ thông Cụ thể, đề tài cấp Bộ của Nguyễn Thị Phương Nga "Chuẩn bị cho trẻ mẫu giáo lớn học Tiếng Việt" (1996); Lê Quỳnh Thư "Những điều cần biết cho bé chuẩn bị vào lớp 1" (2013); Hoàng Thị Oanh "Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ dưới 6 tuổi" (2001) đã nhấn mạnh độ tuổi phù hợp để bắt đầu học chữ là trẻ 5 tuổi; những nghiên cứu này đã nêu ra những kỹ năng và năng lực cần thiết để trẻ học đọc, học viết; cùng những biện pháp chuẩn bị cho trẻ 5 tuổi học đọc, học viết khi vào lớp Một Tác giả Trương Thị Kim Oanh "Một số hình thức chuẩn bị cho trẻ 5 tuổi học đọc, học viết" (2000);

"Một số biện pháp tổ chức chơi giúp trẻ 5 tuổi dân tộc thiểu số học tiếng Việt" (2004): Đề xuất 6 biện pháp tổ chức hoạt động chơi phù hợp với đặc điểm phát triển trẻ 5 tuổi dân tộc thiểu số, góp phần chuẩn bị tiếng Việt cho trẻ trước khi vào học lớp 1

Trực tiếp đề cập đến vấn đề học chữ của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi, nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Phương Nga "Chuẩn bị cho trẻ mẫu giáo 5 tuổi học chữ" (2000) đã nêu ra hai sai lầm cơ bản của trường mầm non khi thực hiện việc chuẩn bị cho trẻ học chữ và đưa ra quan điểm của mình về những kỹ năng cần dạy và những năng lực cần phát triển ở trẻ để chuẩn bị cho trẻ ở lớp Một "Giáo trình phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non" cũng của tác giả vào năm 2006, đã đưa ra các nội dung cần phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non như: dạy nghe và phát âm đúng, phát triển vốn từ, dạy nói đúng ngữ pháp, dạy nói mạch lạc, chuẩn bị cho việc học ngôn ngữ viết của trẻ Về việc chuẩn bị học viết cho trẻ, tác giả đã đưa ra các thuật ngữ sử dụng trong việc làm quen chữ viết của trẻ, cơ sở lý luận của việc tổ chức cho trẻ làm quen chữ viết, việc tổ chức môi trường ngôn ngữ Nhìn chung, những nghiên cứu này đã chú trọng hơn về công tác chuẩn bị cho trẻ học chữ ở trường mầm non

Trần Trọng Thủy cũng có quan điểm tương tự như Elkonin, ông viết:

“Đọc tiếng chữ cái, một hiện tượng thường gặp ở trẻ mẫu giáo sẽ gây khó khăn cho giáo viên vì sẽ phải dạy lại từ đầu” Một số tác giả như Nguyễn Thị Như Mai, Đinh Hồng Thái, Nguyễn Thị Hòa,… tập trung vào nghiên cứu sự sẵn sàng học đọc dưới góc độ tâm vận động, ngôn ngữ và sự chuẩn bị như thế nào cho trẻ sắp vào lớp 1

Tuy nhiên, vấn đề học chữ hay kỹ năng tiền học đọc học viết của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi trong các nghiên cứu trên vẫn chỉ được nhắc đến như một phần nhỏ trong công tác phát triển ngôn ngữ nói chung dưới những thuật ngữ như

"Chuẩn bị cho việc học chữ, chuẩn bị cho việc trẻ học tiếng Việt ở trường phổ thông, hay làm quen chữ cái…" Các biện pháp để phát triển kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tại trường mầm non được rất ít các công trình nghiên cứu trong nước trực tiếp đề cập Tuy nhiên, trong số ít những nghiên cứu đó có nghiên cứu của tác giả Phan Thị Lan Anh đã đề cập tới việc hình thành kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tại trường mầm non trong đề tài "Sử dụng trò chơi trong phát triển khả năng tiển đọc, viết của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi trong trường mầm non" (2010); hay bài viết của Vũ Thị Hương Giang "Sử dụng tranh truyện để pháp triển khả năng tiền học đọc học viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi" (2012) Song các nghiên cứu này chỉ tập trung khai thác hoặc là trò chơi, hoặc là tranh truyện như một phương tiện, công cụ chủ yếu để thực hiện nhiệm vụ này Từ các tổng kết trên cho thấy, hầu hết các công trình nghiên cứu ở nước ta chủ yếu tập trung vào vấn đề phát triển ngôn ngữ cho trẻ, việc nghiên cứu sâu về kỹ năng tiền học đọc học viết và các biện pháp phát triển kỹ năng này ở trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi còn hạn chế

Qua tìm hiểu các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về vấn đề phát triển kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tại trường mầm non, cho thấy, việc phát triển những kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi phải thông qua các hoạt động có ý nghĩa trong cuộc sống

của trẻ, phải phù hợp với đặc điểm phát triển của lứa tuổi cũng như phát huy được tính chủ động tích cực của trẻ; đối với trẻ ở lứa tuổi này, hoạt động chơi đóng vai trò chủ đạo, nó phản ánh đời sống xã hội một cách gần gũi, quen thuộc hấp dẫn, nó có khả năng chuyển tải rất nhiều kiến thức và là phương tiện tốt nhất để hình thành các kỹ năng cho trẻ một cách phù hợp và dễ dàng Trò chơi mẫu giáo được sử dụng rất nhiều trong trường mầm non, nó phát huy tốt tác dụng giáo dục của mình đối với trẻ nhỏ Tuy nhiên, kỹ năng tiền học đọc - viết là một kỹ năng chuyên biệt, nên cũng cần có những giờ học chuyên biệt để hình thành và phát triển kỹ năng này ở trẻ mầm non, những giờ học chuyên biệt này ở trường mầm non được tổ chức trong các hoạt động được gọi với cái tên

là hoạt động học có chủ định Hoạt động học tập này ở trường mầm non, đặc biệt đối với của trẻ mẫu giáo lớn được nhiều nghiên cứu đề cập

Trên cơ sở tìm hiểu những nghiên cứu trong và ngoài nước trên, đề tài

"Biện pháp phát triển kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6

tuổi tại một số trường mầm non huyện Yên Thành - tỉnh Nghệ An" nghiên cứu

việc kết hợp giữa hoạt động chơi và hoạt động học tập tại trường mầm non chú trọng hướng tới giúp trẻ thông hiểu thành phần âm thanh ngôn ngữ từ đó trẻ hiểu và tự rút ra kinh nghiệm đọc viết cho bản thân Đây chính là tiền đề

kỹ năng đọc viết thực thụ, nó được bắt nguồn từ chính trẻ, xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng của trẻ, tạo chuyển biến nhẹ nhàng cho trẻ khi chuyển từ hoạt động chủ đạo là hoạt động vui chơi tại trường mầm non sang hoạt động học tập ở trường tiểu học

1.2 Cơ sở lý luận của việc phát triển các kỹ năng tiền học đọc, học viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

1.2.1 Một số khái niệm cơ bản về phát triển kỹ năng tiền đọc - viết

1.2.1.1 Khái niệm đọc

Theo Hoàng Phê, đọc là phát thành lời những điều được viết ra, theo đúng trình tự [22.tr.212; 216] Đọc là tiếp nhận nội dung của một tập hợp kí

hiệu bằng cách nhìn vào các kí hiệu không chỉ là một hành động nhận thức nội dung ý tưởng từ văn bản mà còn là hoạt động trực quan mang tính cảm xúc, có tính trực giác và khái quát trong nếm trải của con người Đọc còn là hành động mang tính chất tâm lí, một hoạt động tinh thần của độc giả, bộc lộ

rõ năng lực văn hoá của mỗi người Đọc là quá trình chuyển hoá nội dung ý nghĩa từ văn bản sang âm thanh lời nói và âm vang trong óc

Theo tác giả Lê Phương Nga, đọc là một dạng hoạt động ngôn ngữ, là quá trình chuyển dạng thức chữ viết sang lời nói có âm thanh và thông hiểu

nó (ứng với các hình thức đọc thành tiếng), là quá trình chuyển trực tiếp từ hình thức chữ viết thành các đơn vị nghĩa không có âm thanh (ứng với đọc thầm) Đọc được xem như là một hoạt động có hai mặt quan hệ mật thiết với nhau, là việc sử dụng một bộ mã gồm hai phương diện Một mặt, đó là quá trình vận động của mắt, sử dụng bộ mã chữ - âm để phát ra một cách trung thành những dòng văn tự ghi lại lời nói âm thanh Thứ hai, đó là sự vận động của tư tưởng, tình cảm, sử dụng bộ mã chữ nghĩa, tức là mối liên hệ giữa các con chữ và ý tưởng, các khái niệm chứa đựng bên trong để nhớ và hiểu cho được nội dung những gì được đọc Đọc bao gồm những yếu tố như tiếp nhận bằng mắt, hoạt động của các cơ quan phát âm, các cơ quan thính giác và thông hiểu những gì đọc được

Thuật ngữ “đọc” được sử dụng trong nhiều nghĩa Theo nghĩa hẹp, việc hình thành kỹ năng đọc trùng với nắm kĩ thuật đọc (tức là việc chuyển dạng thức chữ viết của từ thành âm thanh) Theo nghĩa rộng, đọc được hiểu

là kĩ thuật đọc cộng với sự thông hiểu điều được đọc (không chỉ hiểu nghĩa của những từ riêng lẻ mà cả câu, cả bài) Kỹ năng đọc là một kỹ năng phức tạp, đòi hỏi một quá trình luyện tập lâu dài Các tác giả đã chia việc hình thành kỹ năng này ra làm ba giai đoạn: phân tích, tổng hợp (còn gọi là giai đoạn phát sinh, hình thành một cấu trúc chỉnh thể của hành động) và giai đoạn tự động hóa

Đọc là phương tiện để con người học tập kinh nghiệm của các thế hệ truyền lại thông qua chữ viết Biết đọc, con người đã nhân khả năng tiếp nhận lên nhiều lần Có nhiều quan điểm khác nhau về việc đọc: Đọc là một hành vi thị giác nhằm giải mã những ký hiệu, nhận biết và nói âm các chữ cái và tạo

từ từ các chữ cái đó, thể hiện các từ này bằng âm thanh (đọc lên) Đọc là hành

vi trí tuệ nhằm hiểu, nắm bắt, rút được nghĩa trong văn bản Người đọc sử dụng kiến thức đã có của mình để đọc văn bản Đọc là một quá trình nhận thức để giải mã kí hiệu chữ viết nhằm hiểu được nghĩa và nắm được nội dung

Tóm lại, việc đọc được xem như là một hoạt động lời nói trong đó có các thành tố: tiếp nhận dạng thức chữ viết của từ; chuyển dạng thức chữ viết thành âm thanh, nghĩa là phát âm các từ theo từng chữ cái (đánh vần) hay là đọc trơn từng tiếng, từng từ, cụm từ, câu tùy thuộc vào trình độ nắm kĩ thuật đọc; thông hiểu những gì được đọc (từ, cụm từ, câu, đoạn, bài)

1.2.1.2 Khái niệm viết

Viết là một hoạt động hoặc kỹ năng kí hiệu ngôn ngữ nói thành mã chữ viết Viết là chuyển mã ngôn ngữ nói thành ngôn ngữ viết

Theo từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê: Viết là vạch ra những đường

nét tạo thành chữ (tập viết, viết lên bảng…) [ 22 tr.220; 224]

Về cơ chế của việc viết, ban đầu hình ảnh của chữ viết sẽ được trẻ tiếp thu qua mắt nhìn, từ đó chuyển lên trung khu viết ở võ não Khi truyền lên, mắt sơ bộ phân tích hình ảnh về chữ viết to, nhỏ, màu sắc, hướng viết nét chữ

Ở vỏ não sẽ diễn ra sự phối hợp chặt chẽ giữa hai trung khu nói và viết, phát lệnh cho các cơ và xương tay thi hành

Biết viết là một quá trình rèn luyện lâu dài Để viết được cần có sự phối hợp vận động một cách đồng bộ của nhiều cơ quan, bộ phận của cơ thể

Tóm lại, viết là một quá trình sử dụng thao tác của con người để tạo thành chữ thông qua việc sử dụng công cụ viết cùng với sự hiểu biết về hình dạng, đặc điểm và cách viết các chữ cái nhằm truyền đạt một nội dung thông

qua văn bản Viết là một quá trình tập luyện lâu dài để tạo thành kỹ năng

* Cơ chế của việc đọc viết:

Đọc và viết là các dạng của hoạt động ngôn ngữ, mà cơ sở của chúng là ngôn ngữ nói Đây là một loạt phức tạp các liên tưởng mới được đặt trên cơ

sở của hệ thống tín hiệu thứ hai, được liên kết và làm phát triển hệ thống tín hiệu thứ hai này (B.G.Ananhiev).Đ.B Enconhin đã chỉ ra rằng cơ chế của việc đọc được qui định bởi hệ thống chữ viết của tiếng nói này hay tiếng nói khác Chẳng hạn, trong chữ viết tượng hình, các đơn vị nghĩa (từ, khái niệm) được mã hóa nhờ các kí hiệu đặc biệt - các tượng hình Có bao nhiêu từ mang nghĩa trong tiếng nói thì có bấy nhiêu các kí hiệu tượng hình Với hệ thống chữ viết này, việc dạy học đọc được qui về việc ghi nhớ nghĩa các kí hiệu tượng hình khác nhau

Viết là cách thức con người lưu truyền các kinh nghiệm lịch sử - xã hội, loài người Muốn chiếm lĩnh kho tàng tri thức này, con người cần phải biết đọc

Các cơ chế của việc đọc và việc viết trong tâm lí học hiện đại được xem xét như là các quá trình mã hóa và giải mã ngôn ngữ nói Việc chuyển từ mã này sang mã khác ược gọi là chuyển mã Việc đọc là chuyển từ mã chữ cái thành các từ được nói lên, còn việc viết thì ngược lại, là việc chuyển mã của ngôn ngữ nói Hai quá trình này tỉ lệ thuận với nhau một cách chặt chẽ, thúc đẩy nhau cùng phát triển

1.2.1.3 Khái niệm kỹ năng đọc

Kỹ năng đọc là sự thể hiện tổ hợp những thao tác tư duy được xác lập

thành thói quen ứng xử đọc Các thao tác tư duy đó là:

Lựa chọn có ý thức đề tài hoặc những vấn đề cần đọc cho bản thân, biết vận dụng thành thạo các cách đọc khác nhau đối với từng loại tài liệu đọc (tài liệu nghiên cứu, tài liệu phổ thông, tài liệu giải trí…)

Biết định hướng nguồn tài liệu cần thiết cho bản thân, trước hết trong các thư mục và mục lục thư viện, các nguồn tra cứu như: bách khoa thư, từ điển

giải nghĩa, các loại sổ tay, cẩm nang… và biết định hướng nguồn tài liệu cần thiết cho bản thân trong môi trường số (trong các cơ sở dữ liệu, trên Internet)

Thể hiện được tính hệ thống, tính liên tục trong quá trình lựa chọn tài liệu đọc (đọc từ trình độ thấp lên trình độ cao, từ các vấn đề đơn giản tới phức tạp) Biết cách tiếp nhận tối đa và sâu sắc nội dung tài liệu đọc, kể cả vệ sinh khi đọc tài liệu như cách ngồi, khoảng cách giữa mắt và tài liệu đọc…

Biết vận dụng các biện pháp kỹ thuật để củng cố và đào sâu những nội dung đã đọc như ghi chép, lập hộp phiếu thư mục, soạn tóm tắt, viết chú giải, trao đổi với bạn bè, đồng nghiệp… Biết vận dụng vào thực tiễn những nội dung đã đọc

1.2.1.4 Khái niệm kỹ năng viết

Viết theo nghĩa đơn giản là hành động đặt chữ, biểu tượng, số, từ, ý lên giấy theo quy luật, cấu trúc của ngôn ngữ (hoặc lên màn hình máy tính) Viết thường là để nhấn mạnh hoặc giải thích ý tưởng Một bài viết tốt là một bài viết rõ ràng, súc tích, đúng ngữ pháp và cú pháp, đúng hình thức trình bày, người đọc có thể dễ dàng hiểu được đúng và chính xác ý tưởng, mục đích của người viết Viết là một công cụ tốt để giao tiếp có hiệu quả, muốn rèn luyện

kỹ năng viết tốt cần phải luyện tập Viết giúp người gửi thông tin có thể xem xét tất cả các khía cạnh chi tiết của thông tin mà mình gửi dưới dạng văn bản chính xác và trau chuốt Viết làm người nhận thông tin có thể xem qua thông tin sau đó nghiên cứu nó chi tiết hơn, lưu lại thông tin lâu dài Viết là để truyền tải thông tin Kỹ năng viết tốt mở ra nhiều cơ hội cho chúng ta trong công việc và thăng tiến (cơ hội cá nhân, cơ hội nhóm nơi bạn làm việc) Khi nhắc đến kỹ năng viết, hẳn rất nhiều người sẽ nghĩ ngay đến các nhà báo, nhờ thơ, nhà văn… Tuy nhiên, đó chỉ là một nhóm người sử dụng kỹ năng viết đơn thuần Theo từ điển bách khoa toàn thư mở Wikipedia - viết là một phương tiện để lưu giữ, truyền và trao đổi thông tin thông qua các mã hiệu và

ký tự tùy vào hệ thống ngôn ngữ được sử dụng

Viết là một công cụ học tập và cho phép chúng ta ghi chép, thu thập và lưu hành rộng rãi các thông tin chi tiết Viết cũng cung cấp một phương tiện

để con người thể hiện bản thân và thuyết phục người khác Tuy nhiên viết không chỉ là một phương thức giao tiếp và truyền tải Một số nhà nghiên cứu

đã tìm thấy rằng, giống như đọc sách, nâng cao kỹ năng viết của một người cải thiện khả năng của một người để tìm hiểu và học tập để viết cũng cần được hướng dẫn

1.2.1.5 Khái niệm kỹ năng tiền đọc - viết

Kỹ năng tiền đọc -viết là một trong những cơ sở của hoạt động trí tuệ nói chung và hoạt động học tập nói riêng; Kỹ năng tiền học đọc học viết còn

là sự phản ánh trình độ phát triển của trẻ trên các lĩnh vực nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm, quan hệ xã hội

Từ năm 1966, Marie Clay - nhà nghiên cứu người New Zealand đã sử dụng thuật ngữ "tiền đọc viết" (emergent literacy) để mô tả các hành vi của trẻ khi chúng sử dụng sách và các tài liệu viết để bắt chước các hành động đọc viết của người lớn mặc dù chúng không thể đọc, viết đúng nghĩa

Tiền học đọc và học viết không phải là các kỹ năng bị cô lập, mà là một tập hợp các kỹ năng của quy trình phát triển mà trẻ coi đó như một phương tiện để đạt được mục tiêu đọc - viết

Có nghiên cứu cho rằng "Kỹ năng tiền học đọc học viết là việc đọc, viết được xuất hiện ban đầu ở trẻ, được phát triển trong sự phát triển ngôn ngữ nói, qua giao tiếp và trò chuyện".Hay kỹ năng tiền học đọc học viết là khả năng đọc, viết đang ló ra, nó được đề cập tới như một giai đoạn sớm nhất của sự phát triển kỹ năng đọc, viết, đó là thời kỳ giữa giai đoạn sơ sinh cho đến khi trẻ biết đọc biết viết theo cách thông thường Kỹ năng tiền học đọc học viết liên quan đến nhận thức về chữ ghi âm, âm tiết và vần điệu, kiến thức

về bảng chữ cái, quan tâm và hiểu biết về cuốn sách và ấn phẩm, kỹ năng tiền văn bản, giải mã (ví dụ, chữ cái và các mối quan hệ âm thanh), và nhận biết từ

Như vậy, kỹ năng tiền học đọc học viết là khả năng của con người vận dụng các kiến thức, hiểu biết về việc đọc và viết để tiếp cận với việc học đọc học viết

Kỹ năng tiền học đọc học viết là những kỹ năng bắt đầu phát triển từ độ tuổi mầm non, như: hiểu biết về ngữ âm, chữ viết Kỹ năng tiền học đọc học viết là sự cố gắng của trẻ thực hiện những hành vi đọc, viết không đúng quy ước ở trẻ được xem như là sự bắt đầu của việc đọc, viết thực thụ theo cách thông thường Kỹ năng tiền học đọc, học viết của con người được bộc lộ từ rất sớm ở trẻ; nó là tập hợp các kỹ năng được coi là nền tảng cho việc học đọc, học viết khi trẻ vào lớp một

1.2.1.6 Kỹ năng tiền học đọc, học viết của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

Kỹ năng tiền học đọc, học viết là một trong những cơ sở của hoạt động trí tuệ nói chung và hoạt động học tập nói riêng; kỹ năng tiền học đọc, học viết còn là sự phản ánh trình độ phát triển của trẻ trên các lĩnh vực nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm, quan hệ xã hội Kỹ năng tiền học đọc, học viết của trẻ là

sự thể hiện của trẻ trong việc tạo ra và sử dụng chữ viết theo chiều hướng có ý nghĩa, như: viết nguệch ngoạc, vẽ tranh, tô màu chữ cái, bắt chước hành động đọc - viết, bắt chước viết tên của mình

Theo Mary Ruth Coleman, biểu hiện kỹ năng tiền học đọc học viết của trẻ bao gồm: hứng thú với những hoạt động đọc, thích viết tên của mình, nhận biết từ, nhớ tên gọi của chữ cái, học nghe chữ cái, xác định hai chữ cái hoặc

từ nghe đều giống nhau, vỗ tay đúng số lượng âm trong một từ, trình bày hiểu biết về âm điệu, kiến thức về các phần của một quyển sách; "đọc" từ trái qua phải, từ trên xuống dưới

Theo tác giả Nguyễn Thị Phương Nga, để chuẩn bị cho trẻ học Tiếng Việt tốt ở trường phổ thông thì cần hình thành ở trẻ các kỹ năng phân tích hoạt động ngôn ngữ như: phân tích câu thành tiếng, phân tích tiếng đơn giản thành âm vị, xác định thứ tự tiếng trong câu, thứ tự âm trong những tiếng đơn

giản một cách trực quan Cũng theo tác giả cần phát triển ở trẻ kỹ năng nghe bao gồm việc nghe và phân biệt đúng các tiếng đơn giản, thanh và âm vị Nhận ra các thanh, âm vị trong tiếng, tìm tiếng có âm, có thanh cho trước

Phát triển kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ không phải là huấn luyện hay dạy trẻ học đọc, học viết một cách chính quy mà là nuôi dưỡng ham muốn biết đọc, biết viết, thích tương tác với môi trường đọc, viết xung quanh, khuyến khích phát triển những kỹ năng cần thiết cho việc học đọc, học viết khi vào lớp một thông qua việc thường xuyên cho trẻ tiếp xúc với môi trường đọc, viết phong phú, thân thiện và hữu ích, tạo nhiều cơ hội cho trẻ được đọc, viết theo cách riêng của mình Nếu trẻ không được hình thành những kỹ năng tiền học đọc học viết trước khi vào trường phổ thông thì trẻ sẽ rất khó khăn trong sự hình thành kỹ năng đọc, viết thực thụ

Từ những phân tích trên, cho thấy kỹ năng tiền học đọc học viết của trẻ 5-6 tuổi bao gồm những năng lực cần thiết như nghe, nói, kỹ năng phối hợp nhịp nhàng của tay và mắt; các kiến thức, thái độ và những yếu tố cá nhân trẻ được phát triển để chuẩn bị cho việc học đọc, học viết một cách nghiêm túc ở trường phổ thông

1.2.1.7 Phát triển kỹ năng tiền đọc viết

Khả năng tiền đọc - viết (emrgent literacy) là một quá trình mà qua đó trẻ trở nên biết đọc, biết viết Đây là một quá trình liên tục bắt đầu từ lúc trẻ mới sinh và phát triển cho tới lúc trẻ hiểu và sử dụng ngôn ngữ nói viết

Đối với trẻ mầm non, phát triển khả năng tiền đọc - viết là tạo điều kiện cho trẻ có cơ hội để hiểu được ý nghĩa và vai trò của đọc và viết trước khi dạy trẻ các kỹ năng đọc, viết Khả năng đọc, viết không chỉ đọc hay viết đơn giản

mà trẻ cần phải biết quy trình đọc, hiểu chức năng của chữ viết, biết cách sử dụng sách (Clay, 1975)

Phát triển khả năng tiền đọc: các trải nghiệm của trẻ với sự phát triển

ngôn ngữ nói và khả năng tiền đọc tạo nền tảng cho những thành công về khả

năng đọc sau này Để phát triển khả năng tiền đọc, cần hướng dẫn trẻ:

- Hiểu được tác dụng của chữ viết khi đọc Có ý thức về kí hiệu và các quy ước của chữ viết, hiểu được tác dụng của chữ viết

- Biết được cách đọc sách, có hành vi đọc: cầm sách và các tài liệu in đúng chiều, giở sách từ trang đầu đến trang cuối, “đọc” từ trên xuống dưới, từ trái qua phải, phân biệt phần mở đầu, kết thúc của sách; có thể “đọc” những từ quen thuộc và thông dụng theo trí nhớ, theo tranh

- Biết, hiểu và sử dụng các biểu tượng, ký hiệu chữ viết: nhận biết được các kí hiệu chữ viết quen thuộc như kí hiệu giao thông, nhận biết và phát âm các chữ cái; nhận biết các kí hiệu biểu thị tên riêng của mình, nghe và nói âm đầu và âm cuối trong tiếng, liên kết các âm với chữ cái, tên và âm chữ cái trong bảng chữ cái

- Cho trẻ tự đọc: việc chuẩn bị môi trường giàu chữ viết (bảng tên, thực đơn, bảng giá trong trò chơi, tên các góc hoạt động, nhãn dán các đồ dùng ) cũng như các cuốn sách phù hợp với trẻ (sách tranh, sách khổ lớn) sẽ giúp trẻ hình thành những kinh nghiệm đọc, biết cách hiểu mối quan hệ giữa âm thanh

và chữ viết từ đó phát triển khả năng đọc cho trẻ

- Đọc cho trẻ nghe: sẽ giúp cho trẻ có thái độ tích cực về việc đọc, hiểu tác dụng của kí hiệu chữ viết, học cách bắt chước đọc sách cũng như mở rộng vốn từ, kiến thức của trẻ về các từ, cách sử dụng các từ và ý nghĩa của chúng

- Chia sẻ và hướng dẫn cách đọc: chia sẻ và hướng dẫn trẻ kể chuyện, cách đọc sách, phát âm chữ cái qua các hoạt động chơi, học có chủ đích trong môi trường giàu chữ viết sẽ giúp trẻ có kỹ năng cần thiết cho việc học đọc, học viết sau này

Như vậy phát triển khả năng tiền đọc ở đây đề cập đến chính là việc tạo

cơ hội để trẻ hiểu được ý nghĩa và vai trò của việc đọc trước đây trước khi dạy trẻ phân biệt các chữ cái, âm tiết hay từ Hướng dẫn trẻ nhận biết chữ cái

là một trong những nội dung giúp trẻ biết sử dụng các biểu tượng và chữ cái

nhằm phát triển khả năng tiền đọc viết cho trẻ, chuẩn bị tiền đề vững chắc cho trẻ học đọc sau này

Phát triển khả năng tiền viết: quá trình sử dụng ngôn ngữ viết bắt đầu

bằng việc tiếp xúc với chữ viết trước khi trẻ dùng để giao tiếp Việc phát triển khả năng tiền viết cho trẻ, sẵn sàng cho trẻ việc học viết một cách thực thụ khi trẻ vào lớp Một cần tiến hành trong suốt thời kì mầm non

Để phát triển khả năng tiền viết, chúng ta cần hướng dẫn trẻ:

- Nhận biết được rằng ngôn ngữ viết được con người sử dụng nhằm mục đích truyền đạt thông tin, ý tưởng và cảm xúc cho người khác

- Biết cách tạo ra các kí hiệu nhằm mục đích truyền tải một ý tưởng nào

đó hay một thông tin nào nào đó: đường nét giống như các kí hiệu chữ viết trên trang giấy (viết nguệch ngoạc); tạo hình các hình chữ (theo mẫu hoặc tự nghĩ ra); tạo hình (hay “vẽ”) các từ để lập thành một “bản tin”; giới thiệu về các ý nghĩa của các “bản tin” đó

- Có ý thức sử dụng các kí hiệu viết để biểu đạt ý tưởng và thông tin: biết sử dụng các chữ cái đầu và một vài mẫu chữ để biểu thị ý tưởng bằng ngôn ngữ chữ viết; sao chép lại các hình mẫu chữ viết; sao chép tên của bản thân; biết viết từ trái sang phải và từ trên xuống dưới của trang giấy

Những nội dung liên quan đến việc cho trẻ làm quen với chữ viết có thể được thực hiện thông qua nhiều hoạt động thúc đẩy khả năng viết của trẻ:

- Viết cho trẻ xem: giống như việc đọc cho trẻ nghe, việc giáo viên viết cho trẻ xem trước mặt trẻ sẽ giúp trẻ hiểu được ý nghĩa của việc dùng chữ viết, cách thức viết, các quy tắc đơn giản của việc viết Viết cho trẻ xem có thể được tiến hành khi cho trẻ xem một bức tranh, khi nghe trẻ kể một câu chuyện hay các hoạt động bất kì nào đó cần ghi chép lại

- Hướng dẫn trẻ qua các hoạt động diễn ra trong sinh hoạt hàng ngày và qua sự phối hợp chân tay, mắt; tập vẽ, tập tô, tập vẽ các nét gần với các nét chữ, gắn chữ cái, bảng kí hiệu quen thuộc, các chữ cái, các từ đơn giản, tìm

các nét chữ quen thuộc như tên các bạn, bảng hiệu quảng cáo, tên bánh kẹo

- Cho trẻ tự viết: tạo môi trường chữ viết thuận lợi cho trẻ Các cuốn sách, tranh cho trẻ đọc, giấy, bút, thiệp, các bản sao chép các nét chữ gần giống với nét chữ, bảng chữ cái, bảng kí hiệu, sẽ giúp cho trẻ học cách luyện tập, tự “viết” các câu chuyện của mình đồng thời khuyến khích trẻ chia

sẻ, giới thiệu những sản phẩm mà mình đã tạo ra

Tóm lại, trẻ học ngôn ngữ dễ nhất khi trẻ được lĩnh hội nó một cách trọn vẹn về cả chức năng, ý nghĩa và cấu trúc của ngôn ngữ Chính vì vậy để chuẩn bị sẵn sàng cho trẻ về việc đọc và viết ở trường phổ thông thì việc hướng dẫn trẻ khả năng tiền đọc viết một cách tổng thể trong ngữ cảnh có ý nghĩa đối với các hoạt động tương ứng nói trên là vô cùng quan trọng Việc cho trẻ làm quen với đọc, viết nhằm phát triển khả năng tiền đọc - viết được chuẩn bị đồng thời với việc phát triển các kỹ năng nghe, nói của trẻ Các hoạt động này không nhấn mạnh đến việc phát triển các kỹ năng riêng lẻ mà tập trung vào việc hình thành cho trẻ tất cả những tiền đề cần thiết cho việc phát

triển khả năng đọc, viết của trẻ như đã trình bày trên

1.2.2 Đặc điểm kỹ năng tiền đọc - viết của trẻ 5 - 6 tuổi

Theo tác giả Phan Thị Lan Anh, quá trình phát triển trở thành người biết đọc, biết viết diễn ra theo 3 giai đoạn:

Giai đoạn 1: Hình thành cơ sở ban đầu cho việc đọc viết

Giai đoạn 2: Học về chữ và hiểu ngôn ngữ viết Trẻ biết đọc, biết viết Giai đoạn 3: Trẻ đọc và viết thành thạo

Trong ba giai đoạn trên, giai đoạn 1 là giai đoạn đặc trưng nằm trong

độ tuổi mẫu giáo, đó là những kỹ năng tiền học đọc học viết của trẻ mẫu giáo

5 - 6 tuổi Giai đoạn này, trẻ tiếp thu các thông tin về các quá trình nói, đọc, viết qua các hoạt động Trong các hoạt động này trẻ trải nghiệm và thể hiện bản thân qua các kỹ năng tiền học đọc học viết Thông qua sử dụng ngôn ngữ nói và các cơ hội trải nghiệm kỹ năng tiền học đọc học viết, trẻ tiếp nhận

nhiều đặc điểm của ngôn ngữ theo tốc độ riêng Khoảng 5 tuổi trẻ có tiến bộ đáng kể trong việc tiếp thu kỹ năng tiền học đọc học viết

Kỹ năng tiền học đọc học viết của trẻ phát triển thông qua những trải nghiệm của trẻ với ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết

Việc trải nghiệm này được phát triển qua các thời kỳ của lứa tuổi mầm non Từ khi còn ở nhà trẻ, việc trải nghiệm thông qua các câu chuyện được người lớn đọc cho trẻ nghe, qua việc sử dụng các vật liệu viết (giấy, bút) Ngày nay, với sự phát triển của khoa học tiên tiến, các nhà khoa học chứng minh được rằng, trẻ ngay từ khi là bào thai cũng có thể cảm nhận được những điều xảy ra ở môi trường bên ngoài nên việc mẹ mang thai tiếp xúc với các loại ấn phẩm, đọc truyện cho trẻ nghe cũng là một những trải nghiệm đầu tiên của trẻ với việc đọc, viết Ở độ tuổi mẫu giáo, trải nghiệm của trẻ được mở rộng do trẻ có điều kiện tiếp xúc nhiều với môi trường xung quanh, phạm vi của trẻ không còn là ở gia đình nữa mà đã mở rộng đến trường học, chính vì vậy kỹ năng tiền học đọc học viết của trẻ ngày càng được hình thành ở mức cao hơn

Trẻ 3 - 4 tuổi đã có thể đọc theo cách của mình các quyển truyện, sách, tranh quen thuộc dựa vào trí nhớ và sự gợi ý của người lớn; trẻ sử dụng ngôn ngữ gần giống như ngôn ngữ đọc Ở trẻ 5 tuổi, kỹ năng tiền học đọc học viết của trẻ phát triển nhanh do trẻ có điều kiện tiếp xúc với môi trường đọc viết một cách thường xuyên và được sự hướng dẫn của giáo viên cùng phụ huynh Trẻ ở độ tuổi này có khả năng sử dụng vật liệu đọc viết như người lớn Tuy nhiên, phần lớn chỉ là hành động bắt chước, sao chép, đọc vẹt dựa vào trí nhớ

và các loại đồ dùng trực quan chứ chưa phải là kỹ năng thực thụ Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng, ban đầu trẻ có thể sử dụng hình ảnh, kí hiệu để thể hiện những gì mình muốn viết ra và có thể đọc lại được suy nghĩ của mình thông qua những kí hiệu đó Dần dần những kí hiệu đó được thay bằng các kí hiệu chữ cái hoặc thậm chí là từ đơn giản nào đó Việc hình thành kỹ năng này ở trẻ

mẫu giáo 5 - 6 tuổi cần thông qua các hoạt động có ý nghĩa đối với trẻ

- Đặc điểm phát triển kỹ năng đọc:

Theo Brian Cutting (trong Getting started in Whole language) hầu hết trẻ khi học đọc đều trải qua ba giai đoạn: giai đoạn đọc mò, giai đoạn mới tập đọc, giai đoạn đọc trôi chảy Trong đó, giai đoạn đọc mò và giai đoạn mới tập đọc là giai đoạn được hình thành ở trường mầm non Trẻ sẽ hứng thú hơn khi mỗi ngày trẻ đọc một câu chuyện và hiểu được nội dung của nó Việc đọc sẽ lôi cuốn trẻ dựa trên ham muốn của trẻ là hiểu được những gì mình đọc Dựa vào những đặc điểm trên giáo viên lựa chọn biện pháp phù hợp để hình thành

kỹ năng tiền học đọc cho trẻ

- Đặc điểm phát triển kỹ năng viết:

Việc học viết của trẻ có thể chia làm 4 giai đoạn:

Giai đoạn 1: Thể hiện sự quan tâm đến hoạt động viết Xuất hiện nhu cầu viết trong sinh hoạt (thích xem người lớn viết, hỏi xem viết gì, thích giải

bộ viết khi chơi…)

Giai đoạn 2: Hình thành và xây dựng biểu tượng về chữ cái, chữ viết Giai đoạn này trẻ phải nắm được hình dạng và kích thước của chữ viết (nhận biết và phân biệt được các chữ cái, nhận biết một số chữ quen thuộc…)

Giai đoạn 3: Giai đoạn tập viết các con chữ

Giai đoạn 4: Trẻ có thể viết thành thạo chữ viết

Từ những đặc điểm trên, cho thấy kỹ năng tiền học viết của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi chỉ ở mức độ đơn giản như: chú ý đến chữ viết, biết ý nghĩa của chữ viết, thích học chữ, có nhu cầu sử dụng chữ viết…

Tuy nhiên trẻ đọc từ nhận thức về âm thanh, biết phân biệt thành phân

âm thanh của lời nói từ đó dần chuyển sang sự hứng thú với việc viết và tìm hiểu cách viết các chữ là mục tiêu quan trọng mà đề tài hướng tới chứ không phải xuất phát từ hành động đọc mò hay đọc giả bộ mà các nhà nghiên cứu đã

đề cập trước đó

1.2.3 Phát triển kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ 5 - 6 tuổi

1.2.3.1 Mục tiêu phát triển kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ 5 - 6 tuổi

* Mục tiêu phát triển kỹ năng tiền đọc cho trẻ 5 - 6 tuổi

- Trẻ xác định tính cách nhân vật, thiết lập các sự kiện chính trong một câu chuyện; hỏi và trả lời câu hỏi về các yếu tố cần thiết của một câu chuyện

và kể lại những câu chuyện quen thuộc

- Sử dụng hình ảnh minh họa và ngữ cảnh để đưa ra dự đoán hỏi và trả lời câu hỏi về các yếu tố cần thiết của văn bản

- Trẻ hiểu có ý nghĩa của bảng chữ cái và vai trò của nó trong việc đọc - hiểu bảng chữ cái và sự hiểu biết mối quan hệ biểu tượng âm thanh

- Trẻ phát triển nhận thức ngữ âm, xác định khả năng nghe và điều khiển âm thanh trong lời nói và hiểu rằng lời nói và các âm tiết tạo thành trình

tự chuỗi âm thanh khi nói

* Mục tiêu phát triển kỹ năng tiền viết cho trẻ 5 - 6 tuổi

- Trẻ tạo ra những đường nét giống chữ viết trên trang giấy để chuyển tải một thông điệp; Vẽ theo câu chuyện trẻ ưa thích

- Thực hiện một vài quy tắc viết thông thường trong tiếng việt: viết theo dòng từ trái sang phải, từ trên xuống dưới; Viết nét chữ theo mẫu

- Thể hiện hành vi của người viết như: cách cầm bút, tư thế ngồi viết

- Trẻ viết về những kinh nghiệm, những câu chuyện, con người, các đối tượng và các sự kiện vừa xảy ra

1.2.3.2 Ý nghĩa của việc phát triển kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ 5 - 6 tuổi

Phát triển tốt kỹ năng tiền học đọc học viết sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi khi bước vào học tập ở lớp Một Thế nhưng, việc phát triển

kỹ năng này không đúng cách sẽ tạo tác dụng ngược, và có hậu quả nghiêm trọng đối với việc học của trẻ sau này Việc hiểu được tầm quan trọng và vai trò của kỹ năng tiền học đọc học viết đối với trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi sẽ giúp cho những người làm công tác giáo dục mầm non và phụ huynh của các em có

khuynh hướng giáo dục tốt nhằm đạt mục đích phát triển kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ, giúp trẻ có tâm thế sẵn sàng vào học ở trường phổ thông

Theo L.A Venghe “Một điều có ý nghĩa rất đặc biệt trong việc chuẩn

bị về mặt tâm lý cho trẻ em đối với việc học là các em đã nắm được một số tri thức và kỹ năng riêng mà trước đây người ta cho là những cái thuộc về cấp một: học đọc, học viết, học tính và giải những bài toán số học” Chương trình phổ thông, cụ thể là chương trình lớp Một dành cho tất cả các trẻ chưa biết về đọc, viết Tuy nhiên, không phải vì thế mà cấp học mầm non không chuẩn bị

gì cho trẻ trong lĩnh vực này Việc có các kỹ năng ban đầu về việc học đọc, học viết sẽ ảnh hưởng rất lớn đến kết quả học tập của trẻ ở trường phổ thông Theo L.A Venghe “Việc hình thành ở trẻ những biểu tượng chung về mặt âm thanh với mặt nội dung của ngôn ngữ, về các mối quan hệ của các vật và sự khác biệt giữa các quan hệ đó với ý nghĩa đối tượng của các vật đó là điều có

ý nghĩa tích cực

Theo PGS Trần Trọng Thủy: Việc lĩnh hội cách đọc sách ở những giai đoạn đầu tiên là có ý nghĩa khá quan trọng Nếu trẻ chưa được chuẩn bị cho việc đọc phù hợp thì chúng có thể vấp phải nhiều vấn đề Nếu công việc này được thực hiện một cách cẩn thận thì trẻ sẽ thấy được ý nghĩa và mục đích của việc học tập và sẽ thoát khỏi những rắc rối khi trẻ cố nắm vững một hoạt động mà chúng chưa hiểu được bản chất Trần Trọng Thủy cho rằng, đọc viết

có ý nghĩa thực tế vô giá đối với cuộc sống xã hội con người Quá trình học đọc, học viết có thể ảnh hưởng quan trọng tới sự phát triển trí tuệ Quá trình này có thể làm cho những hình thức quan trọng là tự ý thức và tự điều chỉnh trí tuệ được hình thành

D.B.Enconhin, nhà tâm lí học nổi tiếng của Liên Xô đánh giá rất cao vai trò của giai đoạn này trong việc chuẩn bị cho trẻ học chữ Ông cho rằng giai đoạn này không chỉ ảnh hưởng đến việc học chữ ở trường phổ thông mà còn có tác động đến sự phát triển trí tuệ của trẻ

Phát triển kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi là phát triển ở trẻ những kỹ năng cần thiết cho việc học đọc học viết sau này; nhằm nuôi dưỡng ở trẻ lòng mong muốn biết đọc, biết viết; biến việc học chữ trở thành nhu cầu của trẻ, trẻ mong muốn khám phá thế giới chữ viết chứ không phải bắt ép trẻ phải biết đọc, biết viết ngay từ lứa tuổi mẫu giáo Phát triển kỹ năng tiền học đọc học viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi là thông qua các hoạt động ở trường mầm non, thông qua việc tổ chức môi trường hoạt động cho trẻ

Các chuyên gia cho rằng, kỹ năng tiền học đọc học viết xuất hiện rất sớm ở trẻ và phát triển cho tới khi trẻ vào học lớp một Kỹ năng này đặc biệt phát triển mạnh ở trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi Sự thành công của trẻ trong lĩnh vực đọc, viết ở tiểu học sau này không hoàn toàn phụ thuộc vào vai trò của giáo viên tiểu học mà còn phụ thuộc rất lớn vào tiền đề của trẻ ở trường mẫu giáo

về các kỹ năng tiền học đọc học viết Chẳng hạn như những hiểu biết về đọc viết; những kỹ năng phục vụ cho việc học của trẻ (kỹ năng hiểu lời nói, phân tích được âm thanh, ngôn ngữ; sử dụng các vật liệu tạo chữ viết; sử dụng các công cụ chữ viết…) Tất cả là tiền đề quan trọng, là nền móng, là nấc thang đầu tiên của việc học đọc, học viết ở bậc tiểu học của trẻ

Kỹ năng tiền học đọc học viết của trẻ mẫu giáo 5 -6 tuổi trong chương trình giáo dục mầm non được nhắc đến với thuật ngữ "Làm quen với đọc, viết" với các nội dung sau: Làm quen với một số kí hiệu thông thường trong cuộc sống (nhà vệ sinh, lối ra, nơi nguy hiểm, biển báo giao thông: đường cho người đi bộ,…); Nhận dạng các chữ cái; Tập tô, tập đồ các nét chữ; Sao chép một số kí hiệu, chữ cái, tên của mình; Xem và nghe đọc các loại sách khác nhau; Làm quen với cách đọc và viết tiếng Việt; Hướng đọc, viết từ trái sang phải, từ dòng trên xuống dòng dưới; Hướng viết của các nét chữ, đọc ngắt nghỉ sau các dấu; Phân biệt phần mở đầu, kết thúc của sách; “Đọc” truyện qua

các tranh vẽ; Giữ gìn, bảo vệ sách

1.2.3.3 Nội dung phát triển kỹ năng tiền đọc - viết cho trẻ 5 - 6 tuổi

* Nội dung chuẩn bị cho việc học đọc

- Cho trẻ làm quen với chữ cái trong các hoạt động giáo dục theo chương trình chăm sóc - giáo dục mầm non Trẻ biết gọi tên, tô và tập viết các chữ cái

- Làm quen cách đọc các từ, câu đơn giản như hướng dẫn trẻ đọc tên trẻ trong bảng danh sách lớp, gọi tên một số đồ vật được ghi trên những đồ dùng

cá nhân, bảng chữ ghi tên đồ vật thường dùng (như bút chì, giấy, góc sách….), nhận biết và viết tên của bản thân

- Giáo viên nên đọc sách cho trẻ nghe thường xuyên, có thể sử dụng các giờ như dạo chơi ngoài trời, trước giờ ăn,….Khi trẻ nghe và nhìn cách cô đọc sách trẻ có thể học được những kiến thức từ nội dung sách, cách sử dụng sách

và nguyên tắc đọc, hướng dẫn trẻ ý thức giữ gìn và bảo vệ sách Cần lựa chọn những sách có hình ảnh sinh động ngoài bìa nhằm gây hứng thú cho trẻ đối với sách Trẻ nhận ra các từ mới trong truyện, mong muốn được đọc truyện

- Thông qua việc đọc sách trẻ khám phá các ký hiệu và mẫu chữ khác nhau, kích thích sự tò mò tìm hiểu các từ và chữ

* Chuẩn bị cho việc học viết

- Giáo viên tổ chức các hoạt động tập tô/tập vẽ giúp trẻ làm quen với các nét cơ bản của chữ viết tiếng Việt và biết cách đưa nét tạo thành chữ viết

- Chơi các trò chơi luyện ngón tay nhằm rèn luyện vận động của các cơ nhỏ và sự khéo léo của các ngón tay, sự phối hợp tay mắt như chơi buộc dây, cài cúc, xếp hột hạt, chơi lăn bóng, chuyền bóng, ném trúng đích,…

- Tổ chức các hoạt động tạo hình như vẽ tranh, nặn, xé dán, đồ, in hình,

vò giấy,… đặc biệt các hoạt động có sử dụng bút, giấy như làm sách, hoàn thiện bức tranh

- Hướng dẫn trẻ biết làm một số đồ chơi đơn giản từ nguyên vật liệu thiên nhiên (quấn kèn từ lá cây, làm con chuồn chuồn, gấp tàu, máy bay, bè….)