Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở huyện kỳ anh, tỉnh hà tĩnh

Các nhà giáo dục học Xô Viết trước đây như: V.A Xukhomlinxki, Zaxapob, Macarenco,…đã tổng kết các kinh nghiệm quý báu về công tác quản lý trường học qua nhiều tác phẩm nổi tiếng, trong đ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

Lời cảm ơn!

Với tất cả sự trân trọng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thầy

giáo trong Ban giám hiệu nhà trường, các thầy giáo, cô giáo khoa Sau Đại học

trường Đại học Vinh và các thầy giáo, cô giáo đã trực tiếp giảng dạy, tư vấn và

giúp đỡ tôi trong suốt khoá học

Đặc biệt, tôi trân trọng gửi lời cảm ơn đến thầy giáo PGS TS Phạm Minh Hùng,

người đã tận tình hướng dẫn, động viên, khích lệ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

để hoàn thành luận văn này

Tôi chân thành cảm ơn Huyện uỷ, UBND huyện, phòng GD & ĐT huyện Kỳ

Anh và các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện đã tạo mọi điều kiện

thuận lợi, giúp đỡ để tôi hoàn thành luận văn

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song luận văn không thể tránh khỏi những

thiếu sót Tôi kính mong nhận được sự chỉ dẫn và góp ý của các thầy cô giáo và

các bạn đồng nghiệp

Xin chân thành cảm ơn!

Nghệ An, tháng 5 năm 2017

Tác giả

Vũ Anh Sang

MỤC LỤC Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 7 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 7

1.2 Các khái niệm cơ bản 9

1.2.1 Dạy học và hoạt động dạy học ở trường THCS 9

1.2.2 Hiệu quả và hiệu quả hoạt động dạy học ở trường THCS 12

1.2.3 Quản lý và quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS 12

1.2.4 Giải pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS 24

1.3 Hoạt động dạy học ở trường THCS 26

1.3.1 Mục tiêu dạy học ở trường THCS 26

1.3.2 Nội dung, chương trình dạy học ở trường THCS 28

1.3.3 Phương pháp, hình thức tổ chức dạy học ở trường THCS 30

1.3.4 Đánh giá kết quả dạy học ở trường THCS 31

1.4 Vấn đề nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS 31

1.4.1 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS 31

1.4.2 Nội dung nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS 34

1.4.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến nâng cao hiệu quả lý hoạt động dạy học ở trường THCS 36

1.5 Kết luận chương 1 38

Chương 2 THỰC TRẠNG NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN KỲ ANH TỈNH HÀ TĨNH 39

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội và giáo dục của huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh 39

2.1.1 Vị trí địa lý, đặc điểm điều kiện tự nhiên và dân cư 39

2.1.2 Tình hình phát triển kinh tế – xã hội 39

2.1.3 Tình hình GD&ĐT huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh 41

2.2 Thực trạng hoạt động dạy học cấp THCS huyện Kỳ Anh - Hà Tĩnh 41

2.2.1 Quy mô trường lớp, cơ sở vật chất phục vụ cho dạy và học 41

2.2.2 Tình hình đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên 43

2.2.3 Chất lượng giáo dục THCS huyện Kỳ Anh trong ba năm qua 46

2.2.4 Đánh giá chung về giáo dục THCS huyện Kỳ Anh 47

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh 49

2.3.1 Quản lý việc thực hiện mục tiêu, chương trình, kế hoạch dạy học 49 2.3.2 Quản lý việc chuẩn bị giờ lên lớp và hồ sơ chuyên môn của giáo viên 56

2.3.3 Quản lý giờ lên lớp của giáo viên 54

2.3.4 Quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học 55

2.3.5 Quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn 56

2.3.6 Quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên 57

2.3.7 Quản lý phương tiện, điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học 59

2.4 Thực trạng nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh 60

2.4.1 Nhận xét về thực trạng 60

2.4.2 Đánh giá chung về thực trạng 63

Chương 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN KỲ ANH, TỈNH HÀ TĨNH 66

3.1 Nguyên tắc đề xuất các giải pháp 66

3.1.1 Nguyên tắc bảo đảm tính mục tiêu 66

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 66

3.1.3 Nguyên tắc bảo đảm tính hiệu quả 66

3.1.4 Nguyên tắc bảo đảm tính khả thi 66

3.2 Các giải pháp nâng cao hiệu quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh 67

3.2.1 Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên về sự cần thiết phải quản lý HĐDH ở trường THCS 67

3.2.2 Đổi mới công tác xây kế hoach HĐDH ở trường THCS 68

3.2.3 Đổi mới công tác tổ chức, chỉ đạo HĐDH ở trường THCS 71

3.2.4 Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá HĐDH ở trường THCS 77

3.3 Thăm dò sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất 85

3.4 Kết luận chương 3 87

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 88

1 KẾT LUẬN 88

2 KIẾN NGHỊ 89

2.1 Đối với Bộ GD&ĐT 89

2.2 Đối với Sở GD & ĐT 89

2.3 Đối với Phòng GD&ĐT 89

2.4 Đối với các trường THCS trong huyện 90

TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VIẾT TẮT

BCH – TW Ban chấp hành Trung ương

GD&ĐT Giáo dục&Đào tạo

GV, NV Giáo viên, Nhân viên

UBND Uỷ ban nhân dân

UBTV Ủy ban thường vụ

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU

Sơ đồ:

Sơ đồ 1.1: Cấu trúc hệ thống quản lý 15

Sơ đồ 1.2: Chức năng quản lý: 16

Sơ đồ 1.3 Mối quan hệ giữa quản lý dạy học và hoạt động dạy học 21

Bảng: Bảng 2.1 Quy mô trường lớp, học sinh huyện Kỳ Anh 42

Bảng 2.2 Cơ sở vật chất phục vụ cho dạy và học các trường THCS 43

Bảng 2.3 Tình hình đội ngũ cán bộ quản lý các trường THCS huyện 43

Kỳ Anh – Hà Tĩnh trong những năm gần đây 43

Bảng 2.4 Số lượng giáo viên, nhân viên các trường THCS trong những năm gần đây 44

Bảng 2.5 Xếp loại hạnh kiểm học sinh THCS huyện Kỳ Anh từ năm học 2013-2014 đến 2015-2016: 46

Bảng 2.6 Xếp loại học lực học sinh THCS huyện Kỳ Anh từ năm học 2013-2014 đến 2015-2016: 46

Bảng 2.7: Thực trạng công tác quản lý việc thực hiện mục tiêu, chương trình, kế hoạch dạy học 50

Bảng 2.8: Quản lý việc chuẩn bị giờ lên lớp và hồ sơ chuyên môn của GV 52

Bảng 2.9: Thực trạng công tác quản lý giờ lên lớp của giáo viên 54

Bảng 2.10: Thực trạng công tác quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp 55

Bảng 2 11: Thực trạng công tác quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn 56

Bảng 2.12: Thực trạng việc quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên 57

Bảng 2.13: Thực trạng công tác quản lý phương tiện, điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học 59

Bảng 3.1 Kết quả thăm dò về tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất 86

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự nghiệp GD&ĐT chiếm vị trí rất quan trọng trong chiến lược xây dựng con người, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước GD&ĐT là chìa khoá thần kỳ để phát huy nguồn nhân lực con người, là yếu tố cơ bản của sự

phát triển nhanh, bền vững Trong các văn kiện trình Đại hội XII, Đảng ta nhấn

mạnh sự quan tâm đặc biệt và làm rõ hơn lập trường, quan điểm, tính nhất quán

về sự cần thiết phải đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực

Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực,

đã từng được khẳng định trong các văn kiện Đảng trước đây, đặc biệt là trong Nghị quyết số 29 của Hội nghị Trung ương 8, khóa XI, khẳng định đây không chỉ là quốc sách hàng đầu, là “chìa khóa” mở ra con đường đưa đất nước tiến lên phía trước, mà còn là “mệnh lệnh” của cuộc sống

Trong Văn kiện đại hội XII lần này, kế thừa quan điểm chỉ đạo của nhiệm

kỳ trước, Đảng ta đưa ra đường lối đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, xác định đây là một kế sách, quốc sách hàng đầu, tiêu điểm của sự phát triển, mang tính đột phá, khai mở con đường phát triển nguồn nhân lực Việt Nam trong thế kỷ XXI, khẳng định triết lý nhân sinh mới của nền giáo dục nước nhà “dạy người, dạy chữ, dạy nghề”

“Cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” Tiếp tục phát triển những tư tưởng của Đại hội VII về GD&ĐT, Nghị quyết Đại hội đại biểu lần thứ IX của Đảng nhấn mạnh “Phát triển giáo dục - đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người – yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững” [15-108]

Xác định đúng vai trò quan trọng của giáo dục trong việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài trong giai đoạn CNH–HĐH đất nước cùng với xu thế đổi mới giáo dục đang diễn ra trên quy mô toàn cầu, Đảng và nhà nước ta đặc biệt quan tâm đến GD&ĐT Trong các Nghị quyết Hội nghị BCH TW Đảng lần thứ 4 khoá VII (tháng 11/1993), lần thứ 2 khoá VIII (tháng 12/1996) đã xác định cùng với KH–CN, GD&ĐT là quốc sách hàng đầu, là nhân

tố quyết định tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội, đầu tư cho giáo dục là đầu

tư cho phát triển Đồng thời, các Nghị quyết đó cũng khẳng định về đổi mới nội dung, phương pháp GD&ĐT, nâng cao chất lượng đội ngũ GV, CBQL và tăng cường CSVC các trường học là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của GD&ĐT Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng (4/2001) tiếp tục khẳng định quan điểm chỉ đạo của Đảng, đồng thời đề ra nhiệm vụ: “Tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục; thực hiện chuẩn hoá,

hiện đại hoá, xã hội hoá” [15-109]

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X Đảng Cộng Sản Việt Nam (4/2006)

đã khẳng định: “Ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất lượng dạy và học Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và tăng cường cơ sở vật chất của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh, sinh viên”[16-207]

Tại kỳ họp thứ 8, khoá X Quốc hội thông qua Nghị quyết số 40/2000/QH10 về ĐMCTGDPT Đổi mới chương trình giáo dục phổ thông lần này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp CNH – HĐH đất nước, phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới

Kỳ Anh là huyện miền núi nằm phía nam tỉnh Hà Tĩnh, phía Bắc giáp huyện Cẩm Xuyên, phía Nam giáp Thị xã Kỳ Anh Tổng diện tích tự nhiên là:

76.161,7 ha, có: 21 xã, chưa có thị trấn ( trong đó có 9 xã hưởng chương trình 30a của Chính Phủ)

Là huyện miền núi mới được chia tách, đời sống kinh tế - xã hội còn gặp nhiều khó khăn, song Đảng bộ và nhân dân rất quan tâm đến sự nghiệp GD&ĐT, vì thế chất lượng giáo dục ngày được nâng lên Để nâng cao chất lượng dạy học góp phần cung cấp nguồn nhân lực phát triển kinh tế – xã hội huyện nhà thì việc tập trung chỉ đạo nâng cao chất lượng mũi nhọn, chất lượng đại trà, đổi mới phương pháp dạy học, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, đồ dùng dạy học…là một trong những điều kiện quyết định chất lượng dạy học ở các cấp học nói chung và cấp THCS nói riêng

Trước yêu cầu ĐMCTGDPT và đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, giáo dục Kỳ Anh nói chung, giáo dục cấp THCS nói riêng còn nhiều vấn đề cần giải quyết:

- Đội ngũ giáo viên còn mất cân đối, chưa phân bố đồng đều giữa các trường ( giáo viên văn hoá và giáo viên đặc thù)

- Chất lượng mũi nhọn của học sinh chưa cao, chất lượng đại trà còn thấp

so với chất lượng chung toàn tĩnh

- Tỷ lệ học sinh bỏ học giữa chừng và số học sinh yếu, kém còn nhiều

- Việc quản lý chuyên môn còn nhiều bất cập, chưa mang tính khoa học dẫn đến hiệu quả chưa cao

- Đầu tư cho giáo dục chưa đáp ứng được yêu cầu trong giai đoạn hiện nay: Cơ sở vật chất trường học tuy đã được đầu tư xây dựng song chưa đáp ứng kịp yêu cầu

Do vậy, việc nghiên cứu và đề xuất những giải pháp quản lý hoạt động dạy học là cần thiết để đưa vào áp dụng trong các nhà trường THCS huyện Kỳ Anh, Hà Tĩnh

Xuất phát từ những lý luận và thực tiễn đã nêu trên thì việc nghiên cứu nâng cao chất lượng quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Kỳ

Anh có ý nghĩa hết sức quan trọng và cấp thiết trong việc góp phần phát triển kinh tế – xã hội huyện nhà trong điều kiện hiện nay Từ những lý do trên, chúng

tôi chọn đề tài: “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy

học ở trường THCS huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh” để nghiên cứu

Vấn đề nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS

huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh

4 Giả thuyết khoa học

Có thể nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS huyện

Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh, nếu đề xuất và thực hiện được các giải pháp có cơ sở khoa học, có tính khả thi

5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

5.1 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của vấn đề nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS

5.1.2 Khảo sát thực trạng nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở

các trường THCS huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh

5.1.3 Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Thực hiện đề tài này, chúng tôi tập trung nghiên cứu quản lý hoạt động dạy học ở một số trường THCS huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin lý luận để xây dựng cơ

sở lý luận của đề tài Thuộc nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận có các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:

- Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu

- Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin thực tiễn để xây dựng

cơ sở thực tiễn của đề tài Thuộc nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn có các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:

- Phương pháp điều tra;

- Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động;

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục;

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

6.3 Phương pháp thống kê toán học

Phương pháp thống kê toán học để xử lý những số liệu thu được từ khảo sát

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục

luận văn dự kiến có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động

dạy học ở trường THCS

Chương 2: Thực trạng nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở

trường THCS huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học

ở trường THCS huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh

Các nhà giáo dục học Xô Viết trước đây như: V.A Xukhomlinxki, Zaxapob, Macarenco,…đã tổng kết các kinh nghiệm quý báu về công tác quản lý trường học qua nhiều tác phẩm nổi tiếng, trong đó các tác giả đã khẳng định rằng người hiệu trưởng sẽ quản lý thành công hoạt động dạy học khi xây dựng được một đội ngũ giáo viên yêu nghề, vững mạnh về nghiệp vụ, phát huy được tính sáng tạo trong lao động của họ và tạo ra môi trường phù hợp để họ được hoàn thiện tay nghề sư phạm Các tác giả cũng nhấn mạnh rằng: “Kết quả toàn bộ hoạt động quản lý của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên” [37-28]

V.A Xukhomlinxki cho rằng một trong những biện pháp để quản lý hoạt động dạy học hiệu quả là xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên trở thành tập hợp “những người yêu trẻ, biết giao tiếp với trẻ, biết động viên trẻ, nắm vững chuyên môn giảng dạy, nắm vững các khoa học có liên quan đến các môn học trong nhà trường, vận dụng linh hoạt lý luận dạy học, lý luận giao tiếp, tâm lý học…trong thực tiễn công tác của mình, đồng thời phải thành thạo kỹ năng

trong một lĩnh vực nào đó ” [37]

Ngày nay trong xu thế hội nhập và phát triển đất nước, vấn đề quản lý nói chung và quản lý giáo dục nói riêng là chủ đề thu hút sự quan tâm của đông đảo các nhà lãnh đạo các nhà khoa học, các nhà quản lý và các nhà sư phạm cũng luôn quan tâm và nghiên cứu tìm ra những giải pháp quản lý hoạt động dạy và học có hiệu quả, mục đích nhằm đưa giáo dục Việt Nam bắt kịp thời đại Ngay

từ những năm 70 của thế kỷ XX, các giáo sư: Hà Thế Ngữ [29]; Nguyễn Ngọc Quang [30], nhà sư phạm Hà Sỹ Hồ [21]…đã có nhiều tác phẩm nghiên cứu về quản lý giáo dục, quản lý nhà trường trong hoàn cảnh thực tế Việt Nam

Từ thập kỷ 90 của thế kỷ XX đến nay, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu các vấn đề về quản lý giáo dục Trong phạm vi quản lý hoạt động dạy học, phải kể đến các công trình nghiên cứu của các tác giả: Nguyễn Minh Đạo; Nguyễn Văn Lê; Đặng Quốc Bảo; Nguyễn Thị Mỹ Lộc; Trần Thị Bích Liễu… Ở các công trình nghiên cứu này, các tác giả đều nêu lên những nguyên tắc chung của việc quản lý hoạt động dạy học, từ đó chỉ ra các giải pháp quản lý vận dụng trong quản lý giáo dục, quản lý trường học Các tác giả đều khẳng định, việc quản lý hoạt động dạy học là nhiệm vụ trung tâm của hiệu trưởng trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo

Tác giả Trần Thị Bích Liễu nhấn mạnh tới những yêu cầu đối với công tác quản lý nhà trường trong điều kiện mới: “Đổi mới chương trình SGK đòi hỏi sự đổi mới phương pháp quản lý và lãnh đạo của hiệu trưởng sao cho phát huy được tính tích cực, chủ động và sáng tạo của các thành viên trong trường” [26- 43]

Những năm đầu thế kỷ XXI, ở Việt Nam xuất hiện ngày càng nhiều các luận văn thạc sỹ nghiên cứu về đề tài quản lý hoạt động dạy học của CBQL trường phổ thông như:

 “Một số giải pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng trường THCS trên địa bàn thành phố Huế ” của tác giả Lê Mạnh Dũng (2003)

 “Một số giải pháp quản lý hoạt động dạy học ở cấp THCS trên địa bàn Thị xã Cửa Lò, Nghệ An ” của tác giả Phạm Minh Trì (2003)

 “Đổi mới quản lý hoạt động dạy học của giáo viên các trường THPT huyện Thường Tín, tỉnh Hà Tây ” của tác giả Nguyễn Thị Hà Thanh (2004)

 “Một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Toán ở các trường THCS trên địa bàn huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An ” của tác giả Nguyễn Tất Tây (2006)

 “Một số biện pháp quản lý chuyên môn nghiệp vụ của giáo viên THCS huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh ” của tác giả Nguyễn Hải Nam (2006)

Các luận văn này tập trung nghiên cứu và đề xuất các giải pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng và đã chú ý đến chương trình đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay

Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về đề tài quản lý hoạt động dạy học, nhưng vấn đề quản lý hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Kỳ Anh thì chưa được tác giả nào quan tâm Vậy làm thế nào để quản lý có hiệu quả hoạt động dạy học ở các trường THCS huyện Kỳ Anh tỉnh Hà Tĩnh? Đây chính

là vấn đề bản thân quan tâm nghiên cứu trong luận văn, với mong muốn góp phần sức lực nhỏ bé vào sự nghiệp giáo dục nói chung và sự phát triển giáo dục của huyện nhà nói riêng

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Dạy học và hoạt động dạy học ở trường THCS

1.2.1.1 Dạy học

Dạy học là hoạt động đặc trưng nhất, chủ yếu nhất của nhà trường, diễn ra theo một quá trình nhất định từ t0 đến tn gọi là quá trình dạy học Dạy học là hoạt động xã hội bao gồm và gắn liền với hoạt động dạy và hoạt động học trong đó học sinh tự giác, tích cực, chủ động, tự tổ chức, tự điều khiển và điều chỉnh hoạt động nhận thức của mình dưới sự điều khiển chỉ đạo, tổ chức, hướng dẫn của giáo viên nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ dạy học

Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt của loài người và chỉ có ở loài người Lịch sử phát triển của xã hội loài người qua các hình thái kinh tế xã hội

đã chứng minh một chân lý là xã hội loài người chỉ tồn tại và phát triển khi thế

hệ đi trước truyền cho thế hệ sau tiếp thu và làm giàu thêm hệ thống những kinh nghiệm xã hội ấy Việc truyền đạt và lĩnh hội những kinh nghiệm xã hội này chính là việc dạy học, là bản chất của giáo dục

Theo từ điển Tiếng Việt: Dạy học là “Dạy học là để nâng cao trình độ văn

hoá, phẩm chất đạo đức theo một chương trình nhất định ” [31; tr.244] Từ định

nghĩa trên ta có thể thấy dạy học là một quá trình tương tác giữa người dạy và người học Để điều khiển quá trình dạy học, trước hết người GV cần có những hiểu biết khái quát về dạy học làm cơ sở cho việc xem xét thực tiễn dạy học và tiến hành các hoạt động dạy học cụ thể Bên cạnh đó, người GV cần phải nắm những vấn đề cơ bản của chương trình dạy học, đó là:

- Dạy cái gì? Có nghĩa là giáo viên phải xác định nội dung cụ thể của vấn

đề cần truyền đạt

- Tại sao phải dạy nội dung đó? Người GV phải xác định được lý do của việc truyền đạt những nội dung đó, có nghĩa là nội dung đó có ý nghĩa như thế nào đối với người học

- Dạy nội dung đó như thế nào? Cần đổi mới như thế nào? Đây là vấn đề liên quan đến cách dạy, cách truyền thụ kiến thức như thế nào cho phù hợp với đối tượng học tập

- Người dạy cũng cần xác định dạy nội dung nào, dạy vào thời điểm nào? Thời gian bao lâu? Theo trình tự như thế nào?

- Cần những điều kiện gì, thiết bị gì để dạy học?

1.2.1.2 Hoạt động dạy học ở trường THCS

Hoạt động dạy học là quá trình gồm hai hoạt động thống nhất biện chứng:

Là Hoạt động dạy của giáo viên và Hoạt động học của học sinh Trong đó dưới

sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của giáo viên, người học tự giác, tích cực tự tổ

chức, tự điều khiển hoạt động học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học Trong quá trình dạy học, hoạt động dạy của giáo viên có vai trò chủ đạo, hoạt động học của học sinh có vai trò tự giác, chủ động, tích cực Nếu thiếu một trong hai hoạt động trên, quá trình dạy học không diễn ra

Dạy học là một hoạt động chủ yếu của nhà trường Hoạt động dạy học có ý nghĩa vô cùng to lớn: Đó là con đường ngắn nhất, thuận lợi nhất giúp HS chiếm lĩnh tri thức; là con đường quan trọng nhất, giúp cho HS phát triển một cách có

hệ thống năng lực hoạt động trí tuệ nói chung và đặc biệt là năng lực tư duy sáng tạo; là một trong những con đường chủ yếu góp phần giáo dục cho HS thế giới quan khoa học và những phẩm chất đạo đức

Trong dạy học, công việc của người thầy giáo là tổ chức, điều khiển, hướng dẫn, uốn nắn những hoạt động chiếm lĩnh tri thức của học sinh Hoạt động dạy học ngày càng phải đáp ứng yêu cầu của thực tiễn thì phương pháp dạy học phải: “Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên ” [20-2]

Hoạt động học được thể hiện ở việc HS tiếp nhận nhiệm vụ và kế hoạch do

GV đề ra, có kỹ năng thực hiện các thao tác học tập nhằm giải quyết các nhiệm

vụ do GV yêu cầu, tự điều chỉnh hoạt động học tập dưới sự kiểm tra của GV và

tự kiểm tra của bản thân, tự tổ chức, tự điều khiển, tự đánh giá hoạt động dạy học để đạt kết quả tốt Nội dung của hoạt động học là: tri thức, kỹ năng, thái độ Hoạt động dạy là hoạt động chuyên biệt của người lớn (người được đào tạo nghề dạy học) tổ chức và điều khiển hoạt động học của trò nhằm giúp chúng lĩnh hội nền văn hoá - xã hội, tạo ra sự phát triển tâm lý, hình thành nhân cách Trong nhà trường phổ thông nói chung, trường THCS nói riêng thì hoạt động dạy học là hoạt động trọng tâm, nó giúp cho học sinh nắm vững kiến thức phổ thông một cách có hệ thống qua hoạt động dạy của người thầy giáo Hoạt

động dạy theo GS Đặng Vũ Hoạt: "Hoạt động của thầy là hoạt động điều khiển, hoạt động của trò là đối tượng của quá trình dạy học ” [23]

1.2.2 Hiệu quả và hiệu quả hoạt động dạy học ở trường THCS

1.2.2.2 Hiệu quả quản lý hoạt động dạy học:

Xét theo chức năng, nhiệm vụ chung của giáo dục thì hiệu quả giáo dục là khả năng đáp ứng tích cực những yêu cầu về dân trí, nhân lực, nhân tài trong công cuộc công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước

Hiệu quả giáo dục có thể hiểu là mức độ thực hiện mục tiêu dạy học, liên quan đến việc sử dụng các nguồn lực được huy động Một hệ thống có hiệu quả

là một hệ thống thực hiện được những mục tiêu của mình, đối với việc sử dụng tối thiểu các nguồn lực để đạt được một trình độ chất lượng đã định trước

Tóm lại: Nâng cao chất lượng dạy học được hay không còn phụ thuộc vào

CBQL, đội ngũ giáo viên Nhiệm vụ của nhà trường là nhiệm vụ “trồng người” đào tạo cho xã hội những công dân có đức, có tài, nên ngoài việc thể hiện trình

độ quản lý và trình độ chuyên môn nghiệp vụ thì CBQL và đội ngũ giáo viên còn thể hiện rõ ở các mặt như nhân cách, phẩm chất của nhà giáo Việc quản lý nâng cao chất lượng dạy học phải phù hợp với mục tiêu giáo dục đề ra, phù hợp với yêu cầu đổi mới của giáo dục phổ thông hiện tại

1.2.3 Quản lý và quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS

1.2.3.1 Quản lý

Quản lý là một yếu tố cấu thành sự tồn tại của xã hội loài người Ngày nay,

quản lý đã trở thành một khoa học, một nghệ thuật, một nghề phức tạp nhất trong xã hội hiện đại

Bản thân khái niệm quản lý có tính đa nghĩa nên có sự khác biệt giữa nghĩa rộng và nghĩa hẹp Hơn nữa, do sự khác biệt về thời đại, xã hội, chế độ, nghề nghiệp nên quản lý cũng có nhiều giải thích, lý giải khác nhau Cùng với

sự phát triển của phương thức xã hội hoá sản xuất và sự mở rộng trong nhận thức của con người thì sự khác biệt về nhận thức và lý giải khái niệm quản lí càng trở nên rõ rệt Người ta có thể tiếp cận khái niệm quản lý từ nhiều góc độ khác nhau Theo góc độ tổ chức thì quản lý là cai quản, chỉ huy, lãnh đạo, kiểm tra Dưới góc độ điều khiển học thì quản lý là điều hành, điều khiển, chỉ huy Dưới góc độ của lý thuyết hệ thống thì quản lý là sự tác động của chủ thể quản

lý đến khách thể quản lý (hay đối tượng quản lý) nhằm tổ chức phối hợp hoạt động của con người trong các quá trình sản xuất - xã hội để đạt được mục tiêu

đã định

Theo Đại từ điển tiếng Việt năm 2010 – “quản lý là chức năng của những

hệ thống có tổ chức với những bản chất khác nhau (xã hội, sinh vật, kỹ thật) Nó

bảo toàn cấu trúc xác định của chúng, duy trì chế độ hoạt động, thực hiện những

chương trình mục đích hoạt động’’ [14, tr.24]

Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: “Quản lý là những tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý trong tổ chức để vận hành tổ chức, nhằm đạt mục đích nhất định” [30, tr.34]

Tuy có nhiều cách tiếp cận và diễn đạt khác nhau song cái khái niệm quản

lý điều mang dấu hiệu chung có thể khái quát: Quản lý là sự tác động có tổ

chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra

Chủ thể quản lý là tác nhân tạo ra các tác động “Ai quản lý?” đó là chủ thể quản lý (chủ thể quản lý có thể là một cá nhân, hoặc một tổ chức do con người cụ thể lập nên) Còn “quản lý ai? ”, “quản lý cái gì?”, “quản lý sự việc gì?

”, đó là đối tượng quản lý Bản chất của hoạt động quản lý là việc phát huy được nhân tố của con người trong tổ chức Hoạt động quản lý có những yêu cầu khách

quan, phổ biến đối với những người làm quản lý, đó là những chức năng chung

và cơ bản của hoạt động quản lý

Quản lý được định nghĩa là một công việc mà một người lãnh đạo học suốt đời không thấy chán và cũng là sự khởi đầu của những gì họ nghiên cứu Quản lý được giải thích như là nhiệm vụ của một nhà lãnh đạo thực thụ, nhưng không phải là sự khởi đầu để họ triển khai công việc Như vậy, có bao nhiêu nhà lãnh đạo tài ba thì có bấy nhiêu kiểu định nghĩa và giải thích về quản lý

Xét trên phương diện nghĩa của từ, quản lý thường được hiểu là chủ trì hay phụ trách một công việc nào đó

Theo GS Hà Sĩ Hồ: “Quản lý là một quá trình tác động có định hướng có chủ đích, có tổ chức, lựa chọn trong số các tác động có thể có, dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tượng và môi trường, nhằm giữ cho sự vận hành của đối tượng được ổn định và làm cho nó phát triển tới mục đích đã định” [21]

Từ các cách định nghĩa trên ta thấy: Quản lý dù nhìn ở góc độ nào thì nó cũng là quá trình tác động gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt mục tiêu chung Quá trình tác động này được vận hành trong một môi trường xác định

Cấu trúc hệ thống quản lý được thể hiện ở sơ đồ sau:

Sơ đồ 1.1: Cấu trúc hệ thống quản lý

Mục tiêu quản lý Môi trường quản lý

Quản lý thông qua quy trình kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra (Môi trường quản lý nên cấu thành một vòng tròn ôm toàn bộ mô hình trên)

Như vậy, khái niệm quản lý thường được hiểu như sau:

Quản lý là sự tác động có ý thức thông qua kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra để chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt đến mục tiêu đúng ý chí của người quản lý và phù hợp với quy luật khách quan

Quản lý giáo dục là sự tác động có tổ chức, có định hướng, phù hợp với quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đưa hoạt động giáo dục ở từng cơ sở trường học và của toàn hệ thống giáo dục đạt tới mục tiêu

đã định

1.2.3.2 Các chức năng của quản lý

“Chức năng quản lý đó là một loại hoạt động quản lý đặc biệt, sản phẩm của quá trình phân công lao động và chuyên môn hóa trong quản lý, tiêu biểu tính chất tương đối độc lập của những bộ phận của quản lý” [9; tr.38] Chức năng quản lý chiếm giữ vị trí then chốt, nó gắn liền với nội dung của hoạt động

điều hành ở mọi cấp Quản lý có 4 chức năng:

- Chức năng lập kế hoạch:

Kế hoạch là nền tảng của quản lý Lập kế hoạch là quá trình thiết lập các mục tiêu, các con đường, biện pháp, các điều kiện đảm bảo cho hoạt động thực hiện các mục tiêu đó

Chức năng lập kế hoạch là chức năng trung tâm trong các chức năng quản

lý Vì người quản lý không làm cho người được quản lý hiểu được nhiệm vụ của

họ và phương pháp đạt được mục tiêu đó thì sự quản lý sẽ không hiệu quả và mục tiêu đặt ra chắc chắn sẽ không hoàn thành

- Chức năng tổ chức:

Tổ chức là sắp sếp, sắp đặt một cách khoa học những yếu tố, những con người, những dạng hoạt động thành một hệ thống toàn vẹn nhằm đảm bảo cho

chúng tương tác với nhau một cách tối ưu Tổ chức là công cụ quan trọng của quản lý

- Chức năng chỉ đạo:

Chỉ đạo (điều khiển là quá trình tác động điều khiển, hướng dẫn của chủ thể quản lý đến các thành viên trong tổ chức, để họ tự nguyện, nhiệt tình, tin tưởng, phấn đấu đạt các mục tiêu quản lý Khi cần thiết phải điều chỉnh, sửa đổi, uốn nắn nhưng không làm thay đổi mục tiêu hướng vận hành của hệ thống nhằm giữ vững mục tiêu chiến lược đề ra

- Chức năng kiểm tra đánh giá:

Kiểm tra đánh giá là việc đo lường, đánh giá kết quả của việc thực hiện các mục tiêu của tổ chức nhằm tìm ra những ưu điểm và những hạn chế để điều chỉnh việc lập kế hoạch, tổ chức và chỉ đạo Qua đó hiểu được nguyên nhân thành công, thất bại giúp cho chủ thể quản lý rút ra được những bài học kinh nghiệm

Theo lý thuyết hệ thống (Cybernetique): Kiểm tra là giữ vai trò liên hệ nghịch, là trái tim mạch máu của hoạt động quản lý Có kiểm tra mà không đánh giá coi như không có kiểm tra, không có kiểm tra coi như không có hoạt động quản lý

Sơ đồ 1.2: Chức năng quản lý:

Lập kế hoạch

Thông tin

Chỉ đạo

1.2.3.3 Quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS

Quản lý dạy học là sự tác động hợp quy luật của chủ thể quản lý DH đến

chủ thể DH bằng các giải pháp phát huy tác dụng của các phương tiện quản

lý, như chế định giáo dục đào tạo, bộ máy tổ chức và nhân lực dạy học, nguồn lực (tài lực và vật lực) dạy học, thông tin và môi trường DH nhằm đạt mục tiêu quản lý DH Để quản lý tốt QTDH, trước hết phải đảm bảo cho mọi người tham gia vào quá trình này hiểu rõ mục đích và phát huy được tác dụng của các phương tiện thực hiện mục đích dạy học

Như vậy, các phương tiện dạy học có ý nghĩa quyết định trực tiếp mức độ đạt được mục tiêu quản lý dạy học Chất lượng và hiệu quả quản lý dạy học được quyết định bởi chất lượng và hiệu quả các hoạt động mang tính phương tiện dạy học Vì vậy quản lý dạy học được thông qua việc quản lý đồng bộ và thống nhất các hoạt động mang tính phương tiện thực hiện mục đích dạy học

Quản lý dạy học (hay quản lý HĐDH) là quản lý quá trình truyền thụ kiến thức của đội ngũ GV và quá trình lĩnh hội kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của HS, quản lý các điều kiện vật chất, kỹ thuật, phương tiện phục vụ hoạt động dạy học Trước hết quản lý dạy học là phải quản lý tốt hoạt động dạy của người thầy thể hiện ở các khâu như: thực hiện chương trình, các loại hồ sơ, bài soạn, giảng bài, dự giờ, thăm lớp, rút kinh nghiệm, thực hiện đánh giá kết quả dạy học thông qua việc chấm, chữa bài, cho điểm, theo các văn bản hướng dẫn của Bộ GD&ĐT đã ban hành

Bên cạnh đó quản lý hoạt động học tập của trò là một yêu cầu không thể thiếu trong quản lý QTDH, nhằm tạo ra ý thức tốt trong học tập để lĩnh hội kiến thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo trên cơ sở đó xây dựng nền nếp học tập và phương pháp học tập đúng đắn, nhằm đạt chất lượng và hiệu quả cao nhất, quản

lý dạy của thầy và học của trò thể hiện cụ thể như sau:

* Quản lý việc thực hiện chương trình

Thực hiện chương trình dạy học là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo kế hoạch đào tạo theo đúng mục tiêu, đây là pháp lệnh của Nhà nước do Bộ GD&ĐT ban hành, muốn quản lý tốt bản thân người hiệu trưởng trước hết phải nắm vững chương trình các môn học theo quy định của Bộ Giáo dục, quán triệt và phổ biến đến mọi GV cùng biết và tuân thủ một cách nghiêm túc, không được tuỳ tiện cắt xén và thay đổi chương trình

Hiệu trưởng quản lý việc dạy và học chính là phải dựa vào các văn bản mang tính pháp quy của Nhà nước (văn bản luật và dưới luật, hay còn gọi là các chế định giáo dục của nhà nước) Hiệu trưởng nhà trường phải yêu cầu GV lập

kế hoạch giảng dạy cho từng bộ môn, từng tiết dạy, đảm bảo đúng theo biên chế năm học, cùng các tổ bộ môn theo dõi thường xuyên việc thực hiện chương trình hàng tuần, tháng, từng kỳ và cả năm học

* Quản lý việc soạn giảng và lên lớp của giáo viên

Chất lượng giờ dạy trên lớp có vị trí vô cùng quan trọng trong việc lĩnh hội

và tiếp thu kiến thức của HS, cho nên hiệu trưởng cần hướng dẫn GV lập kế hoạch soạn bài, chỉ đạo tổ chuyên môn tổ chức trao đổi phương pháp giảng dạy từng bài, những bài khó cần được soạn chung, góp ý và dạy thử nghiệm để đi đến thống nhất chung một phương pháp dạy tối ưu nhất, sao cho tiết dạy đạt kết quả cao nhất Cần trang bị đầy đủ các đồ dùng trực quan cần thiết, bổ trợ cho tiết dạy Ngoài các giờ dạy mang tính thực tập và kiến tập có đánh giá xếp loại theo thang điểm, hiệu trưởng cần phối kết hợp tốt với các tổ chuyên môn để thường xuyên dự giờ, thăm lớp đột xuất có như thế mới đánh giá đúng chất lượng giờ dạy của giáo viên, góp ý, chấn chỉnh, bổ sung cho các tiết dạy sau để có hiệu quả cao nhất Trong một tiết dạy phải đảm bảo được các yêu cầu về kiến thức, rèn luyện kỹ năng và thái độ học tập cho học sinh, sao cho tiến trình bài dạy thể hiện đúng, đầy đủ nội dung, kiến thức cần truyền đạt Đồng thời, qua tiết dạy thấy được nền nếp dạy và học của thầy và trò, từ đó mà xây dựng một nền nếp

đảm bảo tính nghiêm túc trong giảng dạy góp phần vào thực hiện tốt nội quy của nhà trường

* Quản lý hồ sơ chuyên môn của giáo viên

Quản lý các loại hồ sơ như phân phối chương trình, kế hoạch giảng dạy, đăng ký báo giảng, giáo án các loại, sổ ghi chép nghiệp vụ, sổ bồi dưỡng thường xuyên, sổ dự giờ, sổ chủ nhiệm, sổ gọi tên ghi điểm, sổ đầu bài,

Các loại sách như sách giáo khoa, sách giáo viên, các tài liệu tham khảo, các văn bản hướng dẫn về đánh giá xếp loại học sinh,

Các loại hồ sơ trên phải được ghi chép đầy đủ, nghiêm túc đúng yêu cầu quy định và thường xuyên được tổ trưởng chuyên môn và hiệu trưởng kiểm tra Sau khi kiểm tra cần góp ý, uốn nắn các sai lệch để kịp thời sửa chữa, sao cho các hồ sơ đảm bảo đúng và hợp lý nhất

Quản lý việc thực hiện ra đề kiểm tra và thực hiện các văn bản đánh giá xếp loại học sinh, về đề kiểm tra yêu cầu giáo viên phải thực hiện đầy đủ bốn yếu tố là: năng lực tiếp thu kiến thức bộ môn, năng lực phân tích, năng lực tổng hợp và năng lực sáng tạo Cần ngăn ngừa hiện tượng tiêu cực trong việc ra đề kiểm tra kết quả học tập của học sinh Trong đánh giá, xếp loại học lực của học sinh phải đảm bảo tính công bằng, khách quan thông qua việc quán triệt và vận dụng đầy đủ các văn bản hướng dẫn của Bộ Giáo dục, cụ thể là quy chế đánh giá, xếp loại học sinh THCS và học sinh THPT được ban hành kèm theo quyết định số 40/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05 tháng 10 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo [10]

* Quản lý hoạt động học của trò

Phải làm cho học sinh có động cơ và thái độ học tập đúng đắn, thực sự tự giác, tích cực trong học tập, tạo cho học sinh có nền nếp, thói quen tốt, làm cho hoạt động học tập trong nhà trường thật trật tự - kỷ cương Quản lý hoạt động học của học sinh là quản lý hồ sơ, sách vở, đồ dùng học tập, quản lý việc học bài, làm bài ở lớp cũng như ở nhà của các em

Học sinh vừa là chủ thể của hoạt động học tập, vừa là khách thể của hoạt động dạy học dưới sự lãnh đạo, tổ chức và điều khiển của thầy giáo Cho nên hiệu trưởng quản lý hoạt động học tập của học sinh thông qua việc quản lý hoạt động dạy học của thầy Vì vậy việc hình thành và hướng dẫn cho học sinh học tập có phương pháp là yếu tố cực kỳ quan trọng để giúp học sinh học tập có hiệu quả, phương pháp học tập, phương pháp nghiên cứu chung cho từng môn học, phương pháp học tập tự học ở nhà, học tập trên lớp Việc này mang dấu ấn đậm nét bởi phong cách giảng dạy của người thầy Do vậy, hiệu trưởng phải thường xuyên tổ chức cho đội ngũ giáo viên học tập, nghiên cứu để nắm vững và phổ biến các phương pháp học tập tốt cho học sinh, hướng dẫn cho học sinh vận dụng các phương pháp đó vào quá trình học tập của mình

Học sinh THCS đang ở lứa tuổi tập làm người lớn, tâm, sinh lý các em chưa ổn định, cho nên đòi hỏi người thầy khi dạy phải mềm dẻo, linh hoạt, tránh cứng nhắc và không được làm tổn thương đến lòng tự trọng của các em, phải biết kết hợp với việc học tập là các hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động ngoại khoá, giáo dục kỹ năng sống cho HS có như vậy, kết quả học tập các môn văn hoá sẽ tốt hơn và HS linh hoạt trong cách ứng xử trước các tình huống đặt ra Ngoài thời gian học ở trường các em về với gia đình, cộng đồng dân cư cho nên hiệu trưởng cần động viên các giáo viên chủ nhiệm, các tổ chức đoàn thể như Đoàn thanh niên, Đội thiếu niên phối kết hợp tốt với gia đình và để động viên các em học tập và sinh hoạt tại địa phương thực hiện tốt việc kết hợp giữa

"Nhà trường - Gia đình - Xã hội"

* Mối quan hệ giữa dạy học và quản lý hoạt động dạy học

Để đạt được mục đích dạy học, người dạy và người học phải cộng tác trong việc phát huy các yếu tố chủ quan của họ (phẩm chất và năng lực cá nhân) nhằm xác định nội dung, lựa chọn phương pháp, tìm kiếm các hình thức, tận dụng các phương tiện và điều kiện, đánh giá kết quả thu được, các công việc trên của họ được thực hiện theo một kế hoạch, có sự tổ chức, tuân thủ sự chỉ đạo và được sự

kiểm tra, đánh giá của chủ thể quản lý (CTQL) dạy học Nói cụ thể hơn trong quá trình dạy học đã xuất hiện đồng thời các hoạt động của CTQL, người dạy và người học

CTQL dạy học tác động đến người dạy và người học thông qua việc thực hiện các chức năng kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra

Người dạy: Vừa chịu sự tác động của CTQL dạy học, vừa tự kế hoạch hoá

hoạt động dạy học, tự tổ chức việc dạy và tổ chức việc học cho người học, tự chỉ đạo hoạt động dạy của mình và chỉ đạo hoạt động học của người học

Người học: Tự xây dựng kế hoạch, tự tổ chức, tự chỉ đạo và tự kiểm tra

hoạt động học của mình theo kế hoạch, cách thức tổ chức, sự chỉ đạo và phương thức kiểm tra đánh giá của TCQL dạy học và của người dạy

Có thể mô tả trực quan mối quan hệ giữa quản lý dạy học với HĐDH bằng

sơ đồ dưới đây:

Sơ đồ 1.3 Mối quan hệ giữa quản lý dạy học và hoạt động dạy học [18-4]

Các yếu tố khách quan do chủ thể quản lý dạy học tạo ra

VÀ PHẨM CHẤT NGƯỜI HỌC

CỘNG TÁC TỐI ƯU TRONG VIỆC QUẢN LÝ VÀ TỰ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRUYỀN ĐẠT VÀ LĨNH HỘI TRI THỨC NHÂN LOẠI

CHẾ ĐỊNH

GD &ĐT

DẠY HỌC

BỘ MÁY TC&NL DẠY HỌC

NGUỒN TL&VL DẠY HỌC

MÔI TRƯỜNG DẠY HỌC

HỆTHỐNG THÔNG TIN DẠY HỌC

* Quản lý đổi mới phương pháp dạy học và bồi dưỡng đội ngũ

"Phương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt động của thầy và trò trong quá trình dạy học, được tiến hành dưới vai trò chủ đạo của thầy nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học"

Chú trọng đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện thời gian tự học, nghiên cứu của học sinh” Dạy cho học sinh cách tự học, tự tìm tòi phát huy nội lực sáng tạo trong quá trình học tập là chức năng, nhiệm vụ của người thầy giáo để nâng cao chất lượng học sinh

Trong bối cảnh toàn ngành giáo dục đang nỗ lực đổi mới PPDH theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong hoạt động học tập, như vậy

có thể khẳng định PPDH là một trong những yếu tố quan trọng nhất của QTDH Cùng một nội dung dạy học, nhưng nội dung đó có được học sinh lĩnh hội một cách đầy đủ, sâu sắc, chủ động, có được những tri thức, kỹ năng, kỹ xảo cần thiết, khơi dậy được niềm say mê và hứng thú tìm hiểu, phát hiện và sáng tạo, đồng thời gợi lên những tình cảm lành mạnh trong sáng, tất cả những điều đó hoàn toàn phụ thuộc vào phương pháp dạy học mà người thầy tổ chức thực hiện Quản lý đổi mới PPDH, hiệu trưởng có thể thông qua các tổ chức để quản

lý con người và quản lý công việc Cụ thể là hiệu trưởng có thể quản lý PPDH thông qua các tổ chức:

- Tổ chuyên môn

- Đội ngũ giáo viên

- Tập thể học sinh

- Tổ chủ nhiệm và các đoàn thể khác trong nhà trường

- Hội cha mẹ học sinh và các lực lượng khác ngoài nhà trường

Để quản lý đổi mới PPDH, hiệu trưởng cần tổ chức cho mọi GV học tập và nắm vững định hướng của đổi mới PPDH là phát huy tính tích cực học tập của học sinh Đổi mới PPDH vừa phù hợp với xu thế PPDH của thế giới vừa đáp ứng được yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực trong thời kỳ CNH- HĐH đất nước, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh dạy học của nước ta Bên cạnh đó cần quản lý chặt chẽ việc đổi mới công tác kiểm tra đánh giá chất lượng, hiệu quả dạy học Đội ngũ giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học, bởi vậy hiệu trưởng cần tạo nên động lực của việc tự học, tự bồi dưỡng suốt đời của giáo viên, bằng việc xây dựng cơ chế quản lý, chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện về thời gian và kinh phí cho tự học, tự bồi dưỡng; đồng thời hiệu trưởng phải là người gương mẫu đi đầu trong công tác tự học tự bồi dưỡng Bên cạnh đó hiệu trưởng cần xây dựng kế hoạch để các tổ chuyên môn thực hiện có hiệu quả công tác bồi dưỡng giáo viên thông qua các sinh hoạt chuyên đề, hội thảo, đúc rút SKKN…

* Quản lý cơ sở vật chất - trang thiết bị phục vụ dạy học

- Quản lý hệ thống lớp học, phòng học, các phòng học bộ môn, bàn, ghế

- Quản lý trang thiết bị đồ dùng phục vụ cho dạy và học

- Quản lý phòng thư viện và sách báo, tài liệu

- Quản lý tốt đồ dùng dạy học tự làm của giáo viên và đồ dùng thí nghiệm, thực hành tự làm của học sinh

Hiệu trưởng xây dựng mục tiêu và lập kế hoạch xây dựng cơ sở vật chất (CSVC) nhà trường theo mục tiêu trường đạt chuẩn quốc gia Cần xác định mục tiêu trước mắt và mục tiêu lâu dài, để lập đề án phát triển với các lực lượng trong và ngoài nhà trường cùng với cấp uỷ và chính quyền địa phương thảo luận, góp ý để có phương án xây dựng CSVC trường học kiên cố hoá hiện đại hoá Đồng thời, hiệu trưởng phải có kế hoạch sử dụng và bảo quản các CSVC hiện có trên cơ sở phát huy tối đa các đồ dùng dạy học, không để lãng phí, hư hỏng và làm mất mát các đồ dùng, hoặc sử dụng sai mục đích, hiệu

trưởng cần quan tâm kiểm tra, đôn đốc giáo viên, động viên GV sử dụng thường xuyên đồ dùng dạy học để giờ dạy thêm sinh động và bài dạy đạt kết quả tốt

1.2.4 Giải pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS

1.2.4.1 Giải pháp

Theo Từ điển tiếng Việt, “giải pháp là phương pháp giải quyết một vấn

đề cụ thể” [39-387]

Còn theo Phạm Minh Hùng, “giải pháp là toàn bộ những ý nghĩ có hệ

thống cùng với những quyết định và hành động theo sau, dẫn tới khắc phục một khó khăn” [22]

Để hiểu rỏ hơn khái niệm giải pháp, chúng ta cần phân biệt nó với một số khái niệm tương tự như phương pháp, biện pháp Điểm giống nhau của các khái niệm là đều nói về cách làm, cách tiến hành, cách giải quyết một công việc, một vấn đề Còn điểm khác nhau ở chổ, biện pháp chủ yếu nhấn mạnh đến cách làm, cách hành động cụ thể, trong khi đó phương pháp nhấn mạnh đến trình tự các bước có quan hệ với nhau để tiến hành một công việc có mục đích

Theo Hoàng Phê, “Phương pháp là hệ thống các cách sử dụng để tiến

hành một công việc nào đó” [31] Còn theo Nguyễn Văn Đạm, “phương pháp

được hiểu là trình tự cần theo trong các bước có quan hệ với nhau khi tiến hành một công việc có mục đích nhất định”

Về khái niệm biện pháp, theo Từ điển tiếng Việt, đó là “cách làm, cách

giải quyết một vấn đề cụ thể” [39-64]

Như vậy, khái niệm giải pháp tuy có những điểm chung với các khái niệm trên nhưng nó có những điểm riêng Điểm riêng cơ bản của thuật ngữ này là nhấn mạnh đến phương pháp giải quyết một vấn đề, với sự khắc phục khó khăn nhất định Trong một giải pháp có thể bao gồm nhiều biện pháp

1.2.4.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS

- Giải pháp quản lý

Giải pháp quản lý là phương pháp quản lý một đối tượng hay một lĩnh vực nào đó trong quản lý (thường là các vấn đề khó khăn, cản trở) nhờ đó chất lượng quản lý có sự thay đổi

- Giải pháp quản lý chất lượng là phương pháp giải quyết một số vấn đề

cụ thể khó khăn trong khi quản lý chất lượng đối với một hoạt động, một lĩnh vực nào đó: như quản lý chất lượng giáo dục, chất lượng dạy học, chất lượng giờ thực hành,

- Giải pháp quản lý chất lượng dạy học

Hoạt động chuyên môn nghiệp vụ của giáo viên là hoạt động đặc trưng cho một nghề trong xã hội, đó là nghề dạy học Do tính chất của nghề nghiệp mà hoạt động chuyên môn nghiệp vụ của giáo viên có nội dung phong phú Ngoài giảng dạy và làm công tác chủ nhiệm ra, hoạt động chuyên môn nghiệp vụ của giáo viên còn bao gồm cả công việc như tự học, tự bồi dưỡng; bồi dưỡng, giáo dục học sinh ngoài giờ lên lớp, sinh hoạt chuyên môn, nghiên cứu khoa học giáo dục, viết sáng kiến kinh nghiệm, Các nội dung hoạt động chuyên môn nghiệp vụ của giáo viên

có mối liên hệ mật thiết với nhau tạo thành một chỉnh thể thống nhất

Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học được xem là cách thức để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học

Đối với lĩnh vực quản lý hoạt động dạy học, mỗi lĩnh vực quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả giáo dục, muốn nâng cao hiệu quả thì người quản lý cần phải đưa ra những cách làm thích hợp để thực hiện những nội dung

đã đề ra Yêu cầu cụ thể:

- Đổi mới tư duy quản lý Muốn làm được điều này thì người quản lý

phải nâng cao trình độ, năng lực quản lý vì “Cán bộ là cái gốc của mọi công

việc” Bên cạnh đó phải xây dựng hệ thống quản lý đảm bảo chất lượng

- Nâng cao chất lượng quá trình dạy học Người quản lý cần phải tổ chức quản lý một cách có hệ thống các vấn đề như: Nâng cao nhận thức của giáo

viên, học sinh về tầm quan trọng của chất lượng đào tạo; Tăng cường quản lý mục tiêu dạy học; đổi mới nội dung và chương trình dạy học; biên soạn giáo án

và chuẩn bị tài liệu dạy học

- Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên giảng dạy, đổi mới phương pháp giảng dạy Do đó, người quản lý phải biết xây dựng quy trình quản lý vấn đề này

vì đội ngũ giáo viên là nhân tố quyết định đến chất lượng giảng dạy

1.3 Hoạt động dạy học ở trường THCS

1.3.1 Mục tiêu dạy học ở trường THCS

Điều 27 khoản 2 Luật giáo dục nêu mục tiêu của giáo dục THCS là:

“Nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục tiểu học,

có trình độ học vấn phổ thông cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học THPT, THCN, học nghề, hoặc đi vào cuộc sống

lao động”

Trong quyển “Hỏi đáp về đổi mới THCS” của Nhà xuất bản giáo dục –

2001 [24] có ghi: Học xong THCS, học sinh THCS đạt được những yêu cầu chủ

yếu dưới đây:

+ Có tư tưởng, đạo đức, lối sống phù hợp với mục tiêu giáo dục chung, thích hợp với lứa tuổi học sinh THCS Cụ thể là có lòng yêu nước, có ý thức rõ ràng

về lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH; có lòng tự hào về nền văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc, giàu truyền thống cách mạng; có niềm tin quyết tâm thực hiện

sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa, “Dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh”; có lối sống văn hoá lành mạnh, biết cư xử hợp lý trong quan hệ gia đình, bạn bè và ngoài xã hội; lòng nhân ái

+ Có học vấn phổ thông cơ sở, bao gồm các kiến thức cơ sở về tự nhiên, xã hội và con người, gắn với cuộc sống cộng đồng và thực tiễn địa phương, có kiến thức cần thiết, tối thiểu về tiếng Việt, Toán, các môn khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, về tin học, công nghệ, về những vấn đề thời sự cuộc sống như môi

trường, dân số …bước đầu sử dụng được một ngoại ngữ, làm quen với máy tính,

có hiểu biết ban đầu về nghề nghiệp và lựa chọn đúng hướng nghề nghiệp + Có kỹ năng vận dụng những kiến thức đã học để giải quyết những vấn đề thường gặp trong cuộc sống bản thân và cộng động, bước đầu thể hiện ở tính linh hoạt, độc lập, sáng tạo trong học tập và lao động, có kỹ năng cơ bản về sử dụng những phương tiện đại chúng, thu thập xử lý thông tin để nâng cao hiểu biết, phục vụ học tập; có kỹ năng giao tiếp, ứng xử với môi trường xung quanh tạo nên quan hệ tốt đẹp; có kỹ năng lao động đơn giản, có thói quen tự học, biết cách làm việc khoa học, sử dụng thời gian hợp lý, biết thưởng thức cái đẹp trong cuộc sống và trong văn học, nghệ thuật, có lòng ham muốn hiểu biết, có thói quen kỹ năng rèn luyện thân thể, vệ sinh cá nhân và môi trường

Thông qua tất cả hoạt động giáo dục mà hình thành và phát triển cho học sinh những năng lực then chốt sau đây:

- Năng lực tự học để rèn luyện, tự phát triển về mọi mặt, thực hiện được việc học thường xuyên, suốt đời

- Năng lực hành động: Biết làm, biết giải quyết những tình huống thường gặp trong cuộc sống

- Năng lực thích ứng với những thay đổi trong thực tiễn để tự chủ, tự lập, năng động trong lao động, trong cuộc sống

- Năng lực cùng sống và làm việc với tập thể và cộng đồng

- Quản lý HĐDH ở trường THCS theo định hướng phát triển năng lực học

sinh cần đáp ứng các mục tiêu sau đây:

- Đảm bảo cho hoạt động dạy học hướng tới phát triển các năng lực

chung và năng lực chuyên biệt của học sinh

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh đòi hỏi cái đích cuối cùng cần đạt là phải hình thành được ở người học những năng lực chung và năng lực chuyên biệt, liên quan đến từng lĩnh vực giáo dục/môn học/hoạt động trải nghiệm sáng tạo mà mọi HS đều cần có trong cuộc sống Muốn đạt tới cái đích

cuối cùng đó, đòi hỏi phải tăng cường công tác quản lý để tất cả hoạt động diễn ra trong QTDH điều phục vụ cho sự phát triển năng lực và phẩm chất của HS

- Tạo điều kiện phát triển tốt nhất tiềm năng của mỗi HS

Ở mỗi HS đều chứa đựng một tiềm năng phát triển vô cùng to lớn mà ngay cả khoa học giáo dục hiện đại cũng chưa khám phá hết Nhưng những tiềm năng này có được bộc lộ và phát triển đúng hướng hay không, lại tùy thuộc rất lớn vào nội dung và PPGD của nhà trường Dạy học theo định hướng phát triển NL được xem là con đường hiệu quả nhất giúp HS bộc lộ sớm tiềm năng của mình; đồng thời tạo điều kiện để các em phát triển hài hòa thể chất và tinh thần Tuy nhiên, để nội dung và phương pháp giáo dục nói chung, HĐDH trong nhà trường nói riêng làm tốt vai trò dẫn dắt sự phát triển của HS thì bản thân chúng phải được tổ chức, điều khiển một cách khoa học

- Thực hiện mục tiêu và chuẩn đầu ra của giáo dục PT

Mục tiêu của GDPT là “Giúp HS phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kĩ năng cơ bản, phát triển NL cá nhân, tính năng động

và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt nam XHCN, xây dựng tư cách

và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho HS học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [11]

Dạy học theo định hướng phát triển NL thực chất là nhằm đáp ứng mục tiêu và chuẩn đầu ra của GDPT Bên cạnh các yêu cầu về PC, chuẩn đầu ra chú trọng các NL chung và NL chuyên biệt mà HS cần đạt được sau một giai đoạn học tập nhất định Để HĐDH theo định hướng phát triển NLHS thực hiện tốt mục tiêu và chuẩn đầu ra của GDPT thì điều quan trọng là phải quản lý hiệu quả hoạt động này

1.3.2 Nội dung, chương trình dạy học ở trường THCS

1.3.2.1 Nội dung dạy học

Nội dung dạy học là hệ thống tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, những cách thức hoạt động, những kinh nghiệm hoạt động sáng tạo và những tiêu chuẩn về thái

độ đối với tự nhiên, xã hội và cộng đồng phù hợp về mặt sư phạm, được định hướng về mặt chính trị để hình thành và phát triển người học nhằm đáp ứng yêu cầu xã hội

1.3.2.2 Những thành phần của nội dung dạy học

+) Hệ thống kinh nghiệm hoạt động sáng tạo

+) Hệ thống các kĩ năng, kĩ xảo có liên quan đến hoạt động trí óc và lao động chân tay nói chung và những kĩ năng về lĩnh vực khác nói riêng

+) Hệ thống những tri thức về tự nhiên, xã hội, tư duy, kỷ thuật và cách thức hoạt động

+) Hệ thống chuẩn mực về thái độ đối với tự nhiên, xã hội và con người Các thành phần của nội dung dạy học có mối quan hệ hữu cơ với nhau góp phần giáo dục phát triển toàn diện nhân cách HS

1.3.2.3 Chương trình dạy học ở trường THCS

Chương trình dạy học là văn kiện do nhà nước ban hành Trong đó, quy định một cách cụ thể: Vị trí, mục tiêu môn học, phạm vi và hệ thống nội dung môn học, số tiết dành cho môn học nói chung cũng như từng phần, từng chương, từng bài nói riêng

- Cấu trúc:

+) Vị trí và mục tiêu

+) Nội dung: Các phần, chương, bài, đề mục

+) Phân phối thời gian: Phần, chương, bài, đề mục, quy định số tiết ôn tập, kiểm tra

+) Giải thích chương trình và hướng dẫn thực hiện chương trình

- Ý nghĩa của chương trình dạy học

+) Là thiết bị để dựa vào đó mà tiến hành tổ chức công tác dạy học, lập kế hoạch giảng dạy

+) Là công cụ chủ yếu để Nhà nước lãnh đạo, giám sát công tác dạy học của nhà trường thông qua cơ quan quản lý giáo dục

- Việc xây dựng chương trình được tiến hành theo hai cách: Đường thẳng hoặc đồng tâm

- Yêu cầu:

+) Giáo viên phải nắm vững chương trình dạy học bộ môn mà mình phụ trách, đồng thời cũng cần tìm hiểu nghiên cứu chương trình các môn có liên quan

1.3.3 Phương pháp, hình thức tổ chức dạy học ở trường THCS

1.3.3.2 Hình thức tổ chức dạy học ở trường THCS

Hình thức lên lớp ( lớp – bài )

- Là hình thức dạy học mà với hình thức đó trong suốt thời gian học tập được quy định một cách chính xác và ở một địa điểm riêng biệt, giáo viên chỉ đạo hoạt động nhận thức có tính chất tập thể ổn định, có thành phần không đổi, đồng thời chú ý đến đặc điểm của từng học sinh để sử dụng các phương pháp và phương tiện dạy học nhất định nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho HS nắm vững tài liệu học tập một cách trực tiếp cũng như phát triển năng lực nhận thức và giáo dục tại lớp

- Hình thức tổ chức dạy học ngoại khóa, trải nghiệm sáng tạo

- Hướng dẫn học sinh học tập ở nhà

- Hoạt động nghiên cứu khoa học

- Vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết các vấn đề thực tiễn

1.3.4 Đánh giá kết quả dạy học ở trường THCS

Kiểm tra, đánh giá là chức năng rất quan trọng của công tác quản lý nói chung, quản lý HĐDH ở trường THCS nói riêng Quản lý mà không có kiểm tra, đánh giá thì quản lý sẽ kém hiệu quả và dễ trở nên quan liêu

Để kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện HĐDH ở trường THCS hiệu trưởng cần làm tốt một số công việc sau đây:

+) Lập kế hoạch kiểm tra việc thực hiện HĐDH, phải xác định rõ mục đích yêu cầu kiểm tra (kiểm tra nhằm mục đích gì?); nội dung kiểm tra (kiểm tra cái gì?); phương pháp kiểm tra (kiểm tra bằng cách nào?); và lực lượng kiểm tra (ai kiểm tra?)

+) Xây dựng bộ tiêu chí phục vụ cho công tác đánh giá

Muốn đánh giá khách quan kết quả thực hiện HĐDH ở trường THCS cần xây dựng được bộ tiêu chí cụ thể, tường minh có thể đo đếm được Bộ tiêu chí này phải phản ánh được tất cả các nội dung kiểm tra

+) Lựa chọn được phương pháp và hình thức đánh giá phù hợp cho từng nội dung, từng hoạt động, từng đối tượng

Trong quá trình đánh giá HĐDH ở trường THCS cần tăng cường sử dụng các phương pháp không truyền thống như: quan sát, đánh giá qua sản phẩm hoạt động của GV, HS, đánh giá thực hành, tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau Đồng thời, kết hợp đánh giá thường xuyên với đánh giá cuối kỳ, cuối năm

+) Tổ chức kiểm tra, đánh giá việc thực hiện HĐDH

Khi tổ chức kiểm tra, đánh giá việc thực hiện HĐDH cần chuẩn bị lực lượng, có sự phân cấp trong kiểm tra và có quy định rõ về chế độ kiểm tra

1.4 Vấn đề nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS

1.4.1 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở trường THCS

- Đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao trong thời kỳ đẩy mạnh

toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới đất nước

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã nhấn mạnh: “Đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới; phát triển kinh tế nhanh, bền vững, phấn đấu sớm đưa nước ta căn bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại” [17; tr.76]

Công cuộc đổi mới đất nước đòi hỏi phải có nguồn nhân lực chất lượng cao Nhiều học giả có tên tuổi trên thế giới đã từng khẳng định: Cuộc chạy đua cuối cùng của nhân loại sẽ là cuộc chạy đua về chất lượng nguồn nhân lực Quốc gia nào tạo ra được nguồn nhân lực chất lượng cao nhất, quốc gia đó sẽ chiến thắng trong cuộc chạy đua cuối cùng này

Nguồn nhân lực chất lượng cao đó phải được tạo nền móng vững chắc từ giáo dục phổ thông (GDPT) Để đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao trong thời kỳ đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới đất nước, GDPT phải chuyển từ dạy học theo định hướng nội dung sang dạy học theo định hướng phát triển NLHS

- Đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

Đối với GDPT, mục tiêu của sự đổi mới là nhằm “tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho HS Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỷ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyết khích học tập suốt đời Hoàn thành việc xây dựng chương trình GDPT giai đoạn sau năm 2015”

Để thực hiện được mục tiêu trên, GDPT cũng phải đổi mới căn bản, toàn diện, hướng vào sự phát triển nhân lực HS trên tất cả các phương diện: Từ môi trường GD, chương trình dạy học đến phương pháp dạy học, hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS; Quản lý hoạt động dạy học

- Đáp ứng chuẩn đầu ra của GDPT