Đào tạo và bồi dưỡng năng lực kiểm tra đánh giá cho giáo viên dạy Ngữ văn là một nhu cầu cấp thiết trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Làm thế nào để đội ngũ giáo viên dạy Ngữ văn làm chủ được việc kiểm tra đánh giá học sinh? Bài viết đề xuất một số biện pháp liên quan đến nội dung đã đề cập.
Trang 1ThS NGUYỄN THỊ
THANH THI
Sở Giáo dục và Đào tạo Ninh Thuận
Điện thoại:
01677.736.506 Email:
nguyenthanhthi10@gmai l.com
ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ DÀNH CHO GIÁO VIÊN NGỮ VĂN TRUNG HỌC: MỘT SỐ VẤN ĐỀ TRAO ĐỔI
TÓM TẮT
Đào tạo và bồi dưỡng năng lực kiểm tra đánh giá cho giáo viên dạy Ngữ văn là một nhu cầu cấp thiết trong bối cảnh đổi mới giáo dục Làm thế nào để đội ngũ giáo viên dạy Ngữ văn làm chủ được việc kiểm tra đánh giá học sinh? Bài báo đề xuất một
số biện pháp liên quan đến nội dung đã đề cập
Từ khóa: năng lực, kiểm tra đánh giá, giáo viên trung học, giáo viên dạy Ngữ
văn
ABSTRACT
Training and retraining the ability to assess and evaluate for teachers of Literature and Language arts: certain issues to discuss
Training and retraining the ability to assess and evaluate for teachers of Literature and Language arts are among the urgent demands given by the context of education reform How do the teachers of Literature and Language arts master the ability? This paper proposes a few measures related to the content mentioned
Keywords: ability, assessment, secondary teachers, teachers of Literature and
Lnaguage arts
1 Kiểm tra đánh giá, thi cử trong dạy học Ngữ văn ở trường trung học hiện nay
1.1 Một số tín hiệu tích cực
Trang 2- Những năm gần đây, nhìn vào cấu trúc đề thi tốt nghiệp, đại học cao đẳng môn Ngữ văn, chúng ta thấy có sự đổi mới Nội dung câu hỏi có chú ý tỉ lệ giữa câu hỏi tái hiện với câu hỏi kiểm tra việc hiểu và vận dụng kiến thức của học sinh Hình thức viết văn nghị luận không chỉ có Nghị luận văn học mà có cả Nghị luận xã hội
- Một số đề thi môn Ngữ văn tuyển sinh vào lớp 10, lớp chuyên của một số tỉnh thành phố, đề thi học sinh giỏi quốc gia đã chú ý đến việc ra đề làm văn theo hướng mở,
ít nhiều đã kích thích tư duy sáng tạo của học sinh;
- Một vài đợt tập huấn giới thiệu về KTĐG trong dạy học Ngữ văn đã cập nhật kiểu đánh giá hiện đại, đo lường năng lực thực của người học như đánh giá PISA,…
1.2 Một số hạn chế
Bên cạnh một số tín hiệu tích cực, gần đây thực trạng kiểm tra đánh giá (KTĐG), thi cử trong dạy học Ngữ văn đã nổi lên một số hạn chế đáng quan tâm như:
- Trong hình thức KTĐG bằng cách viết, giáo viên dạy môn Ngữ văn cấp trung học đã không còn mặn mà ra đề theo kiểu trắc nghiệm Họ chưa thực hiện đa dạng các hình thức đánh giá
- Việc ra đề nhằm đánh đố học sinh, không đúng chuẩn kiến thức kĩ năng, không
đủ thời gian để học sinh tư duy, tạo lập văn bản là không hiếm
- Hiện tượng ra câu hỏi kiểm tra tự luận Ngữ văn gần đây cũng đáng phải quan tâm bởi không ít đề thi, đề kiểm tra tự luận thiếu tính khoa học, giáo dục, thiếu thực tế, thô thiển, chưa phù hợp với năng lực của đa số học sinh như kiểu đề thi bàn về “chữ trinh”, “bà Tưng - Ngọc Trinh”, …
- Lớp sinh viên sư phạm Ngữ văn mới ra trường bước vào nghề khá non yếu về công cụ, phương pháp KTĐG, hiểu chưa thấu đáo về mục đích, phương pháp, qui trình, cũng như thiếu thực tiễn kiểm tra, đánh giá tại trường trung học Trong khi đó, cũng có một bộ phận giáo viên khó từ bỏ thói quen dạy học KTĐG học sinh theo lối cũ, ngại đổi mới
- Chuẩn đầu ra chương trình đào tạo một số khoa sư phạm Ngữ văn có đề cập đến năng lực KTĐG của sinh viên sau khi tốt nghiệp Tuy nhiên, học phần về KTĐG trong môn Ngữ văn ở hầu hết các khoa, trường sư phạm chỉ mới đáp ứng bước đầu việc sinh viên làm quen với dạng KTĐG tổng kết kết quả học tập của học sinh; số lượng tín chỉ lại hạn hẹp, chưa được đầu tư quan tâm như một trong những môn học rất quan trọng thuộc nghiệp vụ sư phạm Ngữ văn mà mỗi sinh viên khi tốt nghiệp phải thông thạo,…
Trang 32 Một số giải pháp cho việc đào tạo, bồi dưỡng năng lực kiểm tra đánh giá trong dạy học môn Ngữ văn
KTĐG là một khâu quan trọng trong quá trình dạy học, nó có tác động ngược trở lại đối với hầu hết các yếu tố khác của quá trình dạy học chưa kể đến sự tác động trực tiếp đến tư tưởng, tình cảm của người học, dư luận xã hội Do vậy, trong đào tạo và bồi dưỡng giáo viên Ngữ văn cấp trung học, chúng tôi đề xuất một số nội dung sau:
2.1 Đối với việc đào tạo sinh viên trong các trường, khoa sư phạm Ngữ văn
2.1.1 Đào tạo một học phần riêng biệt về KTĐG trong dạy học Ngữ văn chiếm ít nhất
1/3 dung lượng kiến thức khoa học cơ bản và nghiệp vụ sư phạm; đồng thời phải đưa
nội dung này vào tiêu chí đánh giá cuối kì thực tập của sinh viên cũng như khi thi tốt nghiệp Để thực hiện được điều này, các khoa sư phạm Ngữ văn cần tăng số lượng, trải
dài tín chỉ về KTĐG trên từng học kì, đặc biệt bố trí dạy học gần kề với kì thực tập đợt
1 (năm học thứ 3), đợt 2 (năm học thứ 4) Trong thời gian này, sinh sẽ viên có nhiều cơ hội để thực hành công việc KTĐG tại trường phổ thông
2.1.2 Trang bị cho sinh viên những kiến thức nền tảng chung về KTĐG như: khái niệm,
mục đích, nguyên tắc, qui trình, công cụ đánh giá Cũng không thể bỏ qua việc dạy sinh viên Ngữ văn cách đánh giá chẩn đoán (đầu vào), đánh giá quá trình, đánh giá tổng kết việc học tập của học sinh [4], [6]; kết hợp trang bị cho sinh viên một số hiểu biết về chuẩn kiến thức kĩ năng được qui định trong chương trình Ngữ văn cấp trung học; tập dượt cho sinh viên biết cách cụ thể hóa các chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ thành các tiêu chí đánh giá, hạn chế sự chủ quan của người đánh giá nhất là trong môn Ngữ văn; đồng thời cần tích hợp giảng dạy tâm lí học, giáo dục học,…trong khi dạy học phần KTĐG
2.1.3 Dạy phương pháp dạy học nào phải dạy hình thức KTĐG của phương pháp đó
nhất là các phương pháp dạy học hiện đại, tích cực như dạy học theo dự án, hợp đồng, theo góc,…
2.1.4 Đào tạo cho sinh viên cách KTĐG học sinh theo hướng phân hóa năng lực Đây
là một khâu mà giáo viên mới ra trường rất non yếu do chưa được nhà trường đại học trang bị hoặc trang bị chưa đầy đủ hoặc bản thân giáo viên ấy yếu về năng lực KTĐG Đánh giá học sinh trong lớp học là một việc làm thường xuyên của giáo viên, do vậy, các khoa sư phạm Ngữ văn cần đào tạo cho sinh viên biết cách đánh giá một học sinh trung bình, khá, đánh giá học sinh chuyên, học sinh giỏi; cần tổ chức cho sinh viên làm quen và thực hành ra các dạng đề kiểm tra theo hướng phân hóa năng lực học sinh dựa trên chuẩn kiến thức kĩ năng Chưa kể, trong xu hướng dạy học, KTĐG lấy người học
Trang 4làm trung tâm, các khoa sư phạm Ngữ văn cần dạy cho sinh viên biết cách tổ chức cho học sinh tự đánh giá và đánh giá ngang hàng lẫn nhau
2.1.5 Dạy sinh viên phương pháp KTĐG bằng chính phương pháp của giảng viên Hơn
bao giờ hết, trong quá trình dạy học, sinh viên sẽ học tập được rất nhiều phương pháp
nếu giảng viên của họ biết đa dạng các hình thức đánh giá trong quá trình dạy học Chẳng hạn như giảng viên theo dõi, đánh giá quá trình về nhận thức, thái độ và năng lực
thực hành của sinh viên, kết hợp với tự đánh giá và đánh giá ngang hàng của các bạn cùng nhóm, đánh giá viết kết hợp với phỏng vấn,
2.1.6 Viết giáo trình, tài liệu tham khảo về KTĐG trong môn Ngữ văn theo hướng tổ chức hoạt động, hiện đại Các trường, các khoa sư phạm Ngữ văn cần chủ động trong
việc phối hợp với các chuyên gia về KTĐG nói chung ở các trường đại học, học viện ở trong nước, ngoài nước để biên soạn giáo trình giảng dạy và tài liệu tham khảo KTĐG nói chung và trong lĩnh vực giảng dạy Ngữ văn nói riêng Các trường, khoa cũng cần tạo điều kiện để đội ngũ giảng viên giỏi ngoại ngữ tiếp cận, dịch các tài liệu về KTĐG
từ các quốc gia có nền giáo dục tiên tiến, giàu thành tựu như: Mĩ, Anh, Öc, Trung Quốc, Hàn Quốc, New - Di -Lân, Đức, Hà Lan,…hoặc các tổ chức hoạt động liên quan đến KTĐG trong giáo dục đã và đang có nhiều uy tín như OECD [5],…
2.1.7 Cập nhật và xây dựng chuyên đề thời sự về xu hướng KTĐG, thi cử của các quốc gia trên thế giới, các tổ chức khoa học giáo dục có uy tín: Đánh giá theo hướng PISA
[2], [3], đánh giá thông qua hồ sơ học tập, đánh giá thông qua dự án,…; các cấp độ, qui
mô KTĐG, thi cử: đánh giá quốc gia,
2.1.8 Các trường, khoa sư phạm Ngữ văn cần phải trang bị trước cho sinh viên một
bước hoặc chí ít là phải kịp với tiến độ KTĐG, thi cử đang diễn ra ngày càng đổi mới ở nhà trường trung học hiện nay Nếu được, các trường, khoa nên mời thêm Bộ, Sở,
phòng GDĐT báo cáo chuyên đề về KTĐG trong dạy học Ngữ văn ở trường trung học
hiện nay Đồng thời tạo cơ hội để giảng viên, sinh viên trao đổi, đối thoại với các cơ
quan quản lí giáo dục về vấn đề KTĐG trong môn Ngữ văn; cập nhật thực tiễn các văn bản về KTĐG ở trường trung học của Bộ GDĐT,…Với hoạt động này, các khoa sư phạm Ngữ văn sẽ thực hiện được việc gắn kết giữa đào tạo lí thuyết với thực tiễn dạy học, giúp sinh viên tiếp cận rất gần với sự quản lí và chỉ đạo của các cấp trên về vấn đề chuyên môn
2.2 Đối với việc bồi dưỡng giáo viên Ngữ văn trung học
Bên cạnh việc đào tạo đội ngũ giáo viên Ngữ văn tương lai thì việc bồi dưỡng giáo viên hiện tại đang đứng lớp cũng không kém phần quan trọng Dưới đây là mấy trao đổi về việc bồi dưỡng nghiệp vụ KTĐG hằng năm dành cho giáo viên:
Trang 52.2.1 Rà soát trình độ giáo viên đứng lớp để bồi dưỡng hằng năm Bồi dưỡng chuyên
môn nghiệp vụ là yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học Hình thức bao gồm bồi dưỡng có tổ chức và tự bồi dưỡng Trong loại hình thứ nhất, Bộ giáo dục và Đào tạo là cơ quan chủ trì tổ chức, bao gồm biên soạn tài liệu bồi dưỡng, cử chuyên gia tập huấn Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã tổ chức biên soạn khung chương trình và tài liệu bồi dưỡng thường xuyên dành cho giáo viên trung học, song đó cũng chỉ
là những chuyên đề chung chưa có tính chất chuyên biệt cho môn Ngữ văn Trước khi tiến hành bồi dưỡng, cần rà soát, phân loại đối tượng giáo viên đang giảng dạy ở trường trung học, tránh hiện tượng cào bằng Cụ thể cần phân loại các nhóm giáo viên sau để
dễ bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ KTĐG:
- Giáo viên có trình độ thạc sĩ, tiến sĩ nhất là chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học, trong đó chú ý các chuyên đề mà giáo viên đã được đào tạo có liên quan đến kiểm tra đánh giá
- Giáo viên chưa được tham gia học các lớp thay đổi chương trình, sách giáo khoa trong chu kì gần đây nhất
- Giáo viên chưa từng được học các chuyên đề về KTĐG
- Giáo viên đang đứng lớp nhưng không được đào tạo trong các trường sư phạm
mà chỉ có chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm,…
2.2.2 Giáo viên cần được phép chọn lựa các chuyên đề và hình thức bồi dưỡng KTĐG
Trên thực tế, có nhiều giáo viên có kĩ thuật và kinh nghiệm đánh giá học sinh rất tốt Họ cần có quyền lựa chọn để được bồi dưỡng những vấn đề mình quan tâm bên cạnh những chuyên đề được định hướng từ cơ quan quản lí
2.2.3 Trong tương lai, Bộ giáo dục và Đào tạo cũng cần tổ chức đưa một số giáo viên,
chuyên viên các Sở giáo dục và đào tạo đi bồi dưỡng ngắn ngày ở các quốc gia có trình
độ cao về khoa học KTĐG trong giáo dục nói chung và trong lĩnh vực Ngữ văn nói
riêng Nếu làm được việc này, chúng ta sẽ có một đội ngũ giáo viên, chuyên viên giỏi về nghiệp vụ KTĐG học sinh
2.2.4 Tổ chức chuyên đề bồi dưỡng về thời sự xu hướng KTĐG, thi cử kết hợp với hội thảo, diễn đàn về KTĐG trong dạy học Ngữ văn Tổ chức bồi dưỡng về KTĐG cho
giáo viên theo hình thức e-learning; cung cấp giáo trình, tài liệu tham khảo về KTĐG
Ngữ văn để giáo viên tham khảo,
3 Kết luận
Trang 6Đưa hoạt động KTĐG môn Ngữ văn ở trường trung học theo quĩ đạo khoa học, khách quan, mang tính thẩm mĩ, phát huy được năng lực người học…là vấn đề cấp thiết nhất là trong bối cảnh đổi mới giáo dục Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành trong đó có qui định về tiêu chí KTĐG kết quả học tập của học sinh [1] Vì vậy, các nhà trường sư phạm, cơ quan chủ quản về giáo dục không thể bỏ qua việc đào tạo, bồi dưỡng một cách kĩ lưỡng, khoa học về năng lực KTĐG cho sinh viên sư phạm và giáo viên Ngữ văn Và theo chúng tôi những vấn đề được trao đổi trong bài viết này là những nội dung rất cần thiết mà nếu các đơn vị liên quan bỏ qua thì chắc chắn sau quá trình đào tạo, bồi dưỡng giáo viên sẽ bị lạc hậu so với đòi hỏi của thực tiễn dạy học KTĐG Ngữ văn đã và đang trên con đường đổi mới, hội nhập rất nhanh chóng
TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt
1 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2009), Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học
2 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2011), Sổ tay Pisa dành cho cán bộ quản lí giáo dục và giáo viên trung học
3 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2012), Pisa và các dạng câu hỏi, Nxb GDVN
Tiếng Anh
4 Andrade H.G, Gregory J.Cizek (2010), Formative assessment, Routledge, America
5 OECD (2005), Formative Assessment: Improving Learning in Secondary
Classrooms, OECD Washington Center, America
6 Peter F.Oliva (2005), Developing the Curriculum, Sixth Edition, Pearson, Allyn and
Bacon, America