Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 Lời cảm ơn Khoá luận đợc thực hoàn cảnh không khó khăn Để hoàn thành khoá luận, cố gắng thân, đợc hớng dẫn tận tình, khoa học thầy giáo T.S Nguyễn Văn Hạnh, góp ý chân tình thầy cô giáo tổ văn học nớc động viên khích lệ gia đình bè bạn gần xa Cho phép đợc bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc lời cảm ơn chân thành đến quan tâm thầy giáo, cô giáo, gia đình bạn bè đà tạo điều kiện cho hoàn thành tốt khoá luận tốt nghiệp Vì đề tài mẻ lĩnh vực trữ tình ngoại đề truyện ngắn R.Tagore nên chắn không tránh khỏi sai sót Rất mong đóng góp ý kiến thầy bạn Vinh, tháng năm 2004 Tác giả : Vũ Thị Quỳnh Trâm Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 Mục lục Trang Mở đầu: 03 Chơng1: Trữ tình ngoại đề qua cảnh sắc thiên nhiên- 10 1.1: Thiên nhiên Một phơng thức tạo cho tác phẩm 10 1.2: Sử dụng thiên nhiên làm phơng thức trì hoÃn cốt truyện 21 Chơng 2: Trữ tình ngoại đề qua mô típ cốt truyện 25 2.1: Khái niệm cốt truyện cốt truyện ngoại đề 26 2.2: Trữ tình ngoại đề qua mô típ cèt trun 27 2.3: Sư dơng kÕt cÊu trun kh«ng có cốt truyện 37 Chơng 3: Trữ tình ngoại đề qua giọng điệu trần thuật 42 3.1: Giới thuyết khái niệm 43 3.2: Các hình thức tổ chức giọng điệu trữ tình Mây Mặt Trời 44 3.3: Cách trí điểm nhìn trần thuật 57 Kết luận 67 Tài liệu tham khảo 69 Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 Mở đầu Lý chọn đề tài 1.1 Rabindranath Tagore (1861-1941) nhà thơ lớn, nhà văn hóa lỗi lạc đất nớc ấn Độ Ông đợc xem tổng hợp kỳ diệu ấn Độ từ Upanishad đến ấn Độ phục hng biểu tợng cho toàn lực sáng tạo đất nớc ấn Độ hồi sinh Dờng nh không nhà văn ấn Độ kỷ XX lại phủ nhận ảnh hởng to lớn R.Tgaore đời sáng tạo họ Nghiên cứu sáng tác R Tagore, vậy, không để hiểu tài kiệt xuất mà có ý nghĩa nh khởi đầu cho trình nghiên cứu văn học ấn Độ đại, văn học mà mẻ với bạn đọc Việt Nam 1.2 Sự nghiệp văn học R Tagore lớn lao Ông sáng tạo nhiều lĩnh vực, lĩnh vực đạt đợc thành công xuất sắc Ông đợc nói tới với nhiều t cách nhà thơ, nhà tiểu thuyết, nhà văn viết truyện ngắn, nhà viết kịch, nhạc sĩ, hoạ sĩ Sau 70 năm miệt mài sáng tạo, ông đà để lại cho nhân loại di sản đồ sộ độc đáo, thời phục hng châu Âu có sánh kịp Chỉ tính riêng lĩnh vực truyện ngắn, với 100 truyện ngắn để lại, ông số nhà văn bậc thầy thể loại truyện ngắn kỷ XX, với phong cách viết đậm chất trữ tình lÃng mạn Tìm hiểu giới nghệ thuật truyện ngắn R Tagore, vậy, có mét ý nghÜa hÕt søc lín lín Nã gióp ta có đợc nhìn đầy đủ tài nhiều mặt ngời vĩ đại 1.3 Một đặc điểm bật truyện ngắn R Tagore kết hợp hài hoà thực huyền ảo, mang đậm chất trữ tình lÃng mạn Đà có ngời xem văn xuôi mang đậm chất thơ, chất thơ đợc chắt lọc từ sống, kết tinh thăng hoa tâm hồn nghệ sĩ tài Thiên nhiên ngời, bên bên đà thống hài hoà làm nên Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 vẻ đẹp riêng cho truyện ngắn R Tagore Trong đó, trữ tình ngoại đề giữ vai trò quan trọng Lịch sử vấn đề 2.1 Hơn nửa kỷ trôi qua, từ R Tagore từ bỏ áo khoác thơ ca chóa trë vỊ víi ®Êt bơi, ®· cã biÕt bao nhà văn, nhà nghiên cứu viết ông Kể từ năm 1913, giải thởng Nobel văn học năm 1913 trao cho tập Thơ Dâng (Gitanjali) R.Tagore đà trở thành tợng văn học thể kỷ XX Ông đợc nói tới nh tợng kỳ lạ văn hoá phơng Đông Tuy nhiên giới phơng Đông phơng Tây, ông đợc nói tới nhiều t cách nhà thơ Điều đà làm nhoè mờ lĩnh vực sáng tác khác ông, có truyện ngắn Cho mÃi đến cuối thập niên 50 kỷ XX, truyện ngắn R.Tagore đợc dịch giới thiệu nhiều nớc châu Âu nh Anh, Pháp, Nga với số tập tiêu biểu nh: "Hungry stones" (Đá đói), nhà xt b¶n Macmillan, London, 1958 "More stories from R.Tagore" (Tun tập truyện ngắn R Tagore) nhà xuất Gallimard, Paris, 1962 Nh thấy, so với thơ, thành tựu truyện ngắn R Tagore đợc biết đến muộn hàng nhiều thập kỷ 2.2 So với phơng Tây, R.Tagore xuất Việt Nam muộn nhiều Tên tuổi ông lần đợc nói đến vào năm 1924, số báo Nam Phong số 84 85 viết Một đại thi sĩ ấn Độ - ông Rabindranath Tagore Và số báo đó, Bàn phiếm văn hóa phơng Tây học giả Thợng Chi đà nói đến R.Tagore nh đại diện u việt văn hóa phơng Đông, ngời chủ trơng hòa hợp hai văn hóa Đông - Tây Năm 1929 đờng nớc từ Nhật Bản, R.Tagore ghé thăm Sài Gòn đà đợc nhiều nhà văn, công chúng yêu văn chơng đón tiếp trọng thể Đến năm 1934, Thi hào R.Tagore Nguyễn Văn Hai đợc xuất Tân Việt ấn hành, bạn đọc Việt Nam có đợc nhìn đầy đủ R.Tagore Năm 1958, chuyến thăm ấn Độ sau nớc nhà giành đợc độc lập, Chủ Tịch Hồ Chí Minh đà đến thăm nhà bảo tàng R.Tagore Thành phố Calcuta, quê hơng R.Tagore Ghi lại chuyến này, báo nhân dân số ngày 19/3/1958, Chủ Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 Tịch Hồ Chí Minh đà viết: "Đại thi hào R Tagore - Cả giới kính trọng" Đây xem cột mốc quan trọng trình giới thiệu nghiên cứu R.Tagore Việt Nam Năm 1961, kỷ niệm 100 năm ngày sinh R.Tagore đánh dấu đời nhiều công trình dịch thuật giới thiệu R.Tagore, đáng ý R Tagore - Thơ, kịch (Cao Huy Đỉnh, La Côn dịch giới thiệu), NXB Văn Hóa, Hà Nội 1961 Trong có giới thiệu 48 trang Cao Huy Đỉnh đời, t tởng nghệ thuật R.Tagore Đây xem tiểu luận ngắn R.Tagore, chứa đựng nhiều điều mẻ, có tính chất gợi mở cho trình nghiên cứu R.Tagore nớc ta Ông đà xem xÐt c¸c s¸ng t¸c cđa R Tagore qu¸ trình phục hng văn học ấn Độ Nhờ nhiều vấn đề phức tạp, mâu thuẫn đà đợc phân tích, lý giải cách sâu sắc có sức thuyết phục Chẳng hạn lý giải độc đáo sâu sắc sáng tác R.Tagore, Cao Huy Đỉnh viết: "Hai mặt tâm hồn Tagore đợc chung đúc từ bé" "Cái trầm ngâm sâu sắc, trừu tợng bình lặng ấn Độ hòa hợp với sôi nổi, phóng khoáng văn hóa t sản tiến phơng Tây Nhng tâm hồn phải trải qua sóng gió thực cách mạng giải phóng dân tộc ấn Độ hình thành, biến động thể đợc vào tác phẩm nhà thơ" Nhận xét này, theo có ý nghĩa phơng pháp luận cho trình nghiên cứu R.Tagore 2.3 Từ điểm nhìn đó, nhận xét truyện ngắn R.Tagore, Cao Huy Đỉnh viết "Truyện ngắn R.Tagore mang nhiều chất trữ tình, nói hộ triết lý tình cảm nhà thơ hình ảnh thiên nhiên, thần thoại, biểu tợng ngụ ngôn nhiều việc rót tõ thùc tÕ ®êi sèng Nhng R.Tagore ®· chọn lọc, đúc kết chặt chẽ tinh tế ®Ĩ phï hỵp víi ®êi sèng hiƯn thêi T tëng súc tích đà đợc lồng qua hình tợng mỹ lệ Mỗi câu, chữ đợc tác giả nung nấu kỹ lỡng để phục vụ sát chủ đề Có truyện gồm 10 dòng, nhng nhờ việc tập trung mà ta khám phá đợc vấn đề lớn nhân sinh xà hội Cái tính tập trung, logic thống cao độ đó, rõ ràng ảnh hởng Tây Phơng, biểu tợng ngụ ngôn sở trờng ấn Độ Cả hai tính chất thực mỹ lệ có truyện Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 ngắn R.Tagore" Có thể thấy, nhận xét tinh tế, xác, đà phần đợc độc đáo làm nên hấp dẫn riêng biệt truyện ngắn R Tagore Tuy nhiên, hầu hết số trang viết tiểu luận đợc Cao Huy Đỉnh giành cho lĩnh vực thơ ca Ngoài số ý mang tính điểm xuyết đà dẫn trích trên, nhìn chung thành tựu truyện ngắn R.Tagore cha đợc ý nhiều 3.3 Trong lời giới thiệu tập truyện Mây mặt trời xuất lần đầu vào năm năm 1986, dịch giả Đào Anh Kha đà có nhìn bao quát Ông đà ý đến số đặc điểm truyện ngắn R.Tagore, mà theo ông bật Đó đan xen triết lý trữ tình, đạo đời, thực huyền ảo Mặt khác ông đà có nhận xét mang tính chất gợi mở sè h×nh thøc thĨ hiƯn, vÝ nh sù xt hiƯn phong phú, đa dạng yếu tố thiên nhiên, giọng điệu trữ tình tác phẩm Có cách nhìn Êy, lêi giíi thiƯu trun ng¾n R Tagore cuèn R Tagore chän läc, dïng nhµ trêng, Lu Đức Trung viết: "Truyện ngắn R.Tagore đa dạng, cốt truyện ngắn chục dòng, có truyện dài, kết cấu phức tạp, nhng nói chung tính thực sâu sắc Vì truyện ông có sức gợi cảm hấp dẫn" 3.4 Điểm lại số ý kiến đây, thấy thành tựu nghiên cứu truyện ngắn R Tagore nớc ta cha có nhiều Hầu hết dùng lại vài đánh giá, giới thiệu Điều đáng ghi nhận đây, ý kiến nhiều đà có ý nghĩa gợi mở hớng nghiên cứu phơng pháp luận Ngoài ra, năm gần đây, trờng đại học đà xuất số luận văn sinh viên, học viên cao học có bàn tới truyện ngắn R Tagore Đó cố gắng đáng đợc ghi nhận Tuy nhiên, tất dừng lại khởi đầu Trong bối cảnh đó, đề tài xem khởi đầu lộ trình nhiều đà đợc xác định Mục đích nhiệm vụ 3.1 Nh tên đề tài đà xác định, mục đích đề tài tìm hiểu phơng thức trữ tình ngoại đề truyện ngắn R.Tagore qua khảo sát tập truyện Mây Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 mặt trời Từ đó, thấy đợc vai trò, ý nghĩa việc chuyển tải t tëng nghƯ tht cđa R Tagore 3.2 Víi mơc đích đề tài có nhiệm vụ: Thứ nhất, đợc dạng thức trữ tình ngoại đề phổ biến tập truyện Mây mặt trời Thứ hai, sở xác định vai trò ý nghĩa việc sử dụng dạng thức trữ tình ngoại ®Ị viƯc thĨ hiƯn t tëng nghƯ tht R.Tagore Thứ ba, phạm vi định, đề tài có nhiệm vụ đợc nét riêng biệt, khám phá mẻ R Tagore việc sử dụng trữ tình ngoại đề, hình thức trữ tình thờng gặp truyện ngắn đại Phạm vi khảo sát phơng pháp nghiên cứu 4.1 Nh đà nói trên, R Tagore để lại cho đời 100 trăm truyện ngắn với hệ thống đề tài phong phú, đa dạng Đó khối lợng không nhỏ Tuy nhiên, hạnh chế t liệu trình độ ngoại ngữ, cha thể khảo sát hết truyện ngắn ông đây, giới hạn khảo sát 25 truyện ngắn tập Mây mặt trời nhóm dịch giả Hoàng Cờng, Nguyên Tâm, Đào Anh Kha giới thiệu, Nhà xuất Văn Học, Hà Nội,1986 4.2 Để hoàn thành nhiệm vụ đà đợc xác định đây, phơng pháp chủ yếu mà sử dụng luận văn chủ yếu phơng pháp khảo sát thống kê phân tích theo đặc trng thể loại Ngoài chừng mực định, kết hớp sử dụng phơng ph¸p so s¸nh Giíi thut kh¸i niƯm 5.1 Trong đời sống văn học, khái niệm trữ tình đà trở nên quen thuộc Tuy nhiên, cách hiểu đà thống Trong hoàn cảnh đó, buộc phải giới thuyết lại khái niệm, làm điểm tựa cho việc khảo sát yêu tố trữ tình ngoại đề truyện ngắn R Tagore Trữ tình thuật ngữ lý luận văn học Nó đợc công trình lý luận văn học nh từ điển thuật ngữ định nghĩa Hầu kiến thống xem trữ tình phơng thức thể giàu tính chủ quan mà dấu hiệu cảm xúc chủ thể tự biểu sắc thái khác Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn Kho¸ ln tèt nghiƯp kho¸ 2000- 2004 Theo nghÜa từ nguyên, "trữ" kéo ra, rút ra, bộc lộ, bày tỏ, "tình" cảm xúc, tình cảm Trong sáng tạo văn học, khái niệm "trữ tình" biểu hành động, cách thức thờng đợc xem bút pháp bày tỏ cảm xúc, thổ lộ nỗi niềm nhà văn Nói khác bút pháp trữ tình lối thể sống thông qua bộc lộ tình cảm, cảm xúc chủ thể sáng tạo Với cách hiểu này, trữ tình không lÃnh địa, quyền riêng thể loại trữ tình, mà trở thành bút pháp nghệ thuật đợc dùng nhiều thể loại văn học khác nhau, có truyện ngắn 5.2 Trữ tình ngoại đề thủ pháp nghệ thuật quen thuộc phổ biến văn xuôi đại, đặc biệt sáng tác nhà văn lÃng mạn Vậy trữ tình ngoại đề gì? Trả lời câu hỏi đó, soạn giả Từ điển thuật ngữ văn học (Lê Bá Hán chủ biên - Nxb ĐHQG Hà Nội 1997)viết: "trữ tình ngoại đề yếu tố cốt truyện, phận ngôn ngữ kể chuyện tác phẩm thuộc loại hình tự sự, tác giả ngời kể chuyện bộc lộ t tởng tình cảm sống nhân vật đợc trình bày qua cốt truyện" Với cách hiểu ấy, trữ tình ngoại đề lời mở đầu tác phẩm (Lục Vân Tiên Nguyễn Đình Chiểu chẳng hạn), có lời gói cuối tác phẩm (Truyện Kiều Nguyễn Du), nằm đan xen trình diễn biến hệ thống biến cố, tính cách nhân vật cốt truyện Nó đợc nhìn nhận phơng tiên quan trọng giúp tác giả làm sáng tỏ thêm nội dung t tởng bộc lộ đầy đủ, tập trung thái độ nhân vật nh quan niệm nhân sinh Chúng lấy cách hiểu này, làm sở lý thuyết để khảo sát yêu tố trữ tình ngoại đề truyện ngắn R Tagore Cấu trúc luận văn Ngoài phần mở đầu kết luận, luận văn gồm chơng: Chơng 1: Trữ tình ngoại đề qua cảnh sắc thiên nhiên Chơng 2: Trữ tình ngoại đề qua mô típ, cốt truyện Chơng 3: Trữ tình ngoại đề qua giọng điệu trần thuật Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 Và cuối danh mục tài liệu tham khảo Chơng trữ tình ngoại đề qua cảnh sắc thiên nhiên Thiên nhiên vốn nguồn đề tài, nguồn cảm hứng vô tận thi nhân Phơng Đông, từ xa xa thiên nhiên nơi ẩn náu, giải thoát nỗi Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn Kho¸ ln tèt nghiƯp kho¸ 2000- 2004 phiỊn mn cho ngời đời trần Nó vừa chi phối vừa tác động đến sống ngời đợc xem nguyên tắc để nhận thức lý giải vấn đề kiếp nhân sinh: "Thiên nhiên hợp nhất, thiên nhiên tơng dÃ, thiên nhiên cảm øng" (Trêi víi ngêi lµ mét, trêi víi ngêi cïng sinh ra, trêi víi ngêi cã quan hƯ mËt thiÕt với nhau) ấn Độ, từ trang thần thoại đầu tiên, thiên nhiên đà để lại ấn tợng sâu sắc, có sức ám gợi mạnh mẽ, thể t tởng triết lý hợp ngời vạn vật "vạn vật đồng thể Còn đến với R.Tagore lòng yêu thiên nhiên, yêu đẹp tạo vật kết tinh ông đà thấm đẫm từ tinh hoa truyền thống dân tộc Khác với lý thuyết tôn giáo, thiên nhiên nơi để lánh xa đời, để giải thoát khỏi thực trạng xà hội Thiên nhiên sáng tác R.Tagore nơi ngời tìm đến với đời Sự hoà hợp với thiên nhiên, vũ trụ sáng tác Tagore thực chất chân lý Con ngời thể đợc mối thiện cảm đặc biệt với thiên nhiên đời Trong sáng tác R Tagore thiên nhiên hầu nh chứa vắng bóng Nó vừa khách thể lại vừa chủ thể, chứa đầy suy t trăn trở ông trớc đời, làm nên vẻ đẹp riêng cho tác phẩm R Tagore 1.1 Thiên nhiên - phơng thức tạo cho tác phẩm Theo từ điển tiếng việt, thiên nhiên đợc quan niệm "là tổng thể nói chung tồn chung quanh ngời mà ngời tạo ra" Với cách hiểu này, thiên nhiên đợc hiểu bình diện bao quát, rộng lớn nhất, nghĩa tất tồn khách quan ngời Nếu phơng Tây, thiên nhiên tồn bên ngoài, tách biệt với ngời tâm thức phơng Đông, thiên nhiên gần gũi, thân thuộc thấm đẫm tình ngời Cũng nh nghệ thuật phơng Tây, thiên nhiên thờng đối tợng phản ánh ngời nghệ sĩ phơng Đông đối tợng để ngời tìm tòi, suy ngẫm lẽ sống Điều góp phần lý giải xuất phong phú, đa dạng thiên nhiên văn học phơng Đông 1.1.1 Thiên nhiên - khách thể tinh thần Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 10 Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 Trữ tình ngoại đề qua Giọng điệu trần thuật Nhà họa sĩ Ruskin đà nói rằng: "Nghệ thuật mô tự nhiên" Tuy quan điểm không hoàn toàn nhng áp dụng việc nói tính độc đáo sáng tác văn học đòi hỏi ngời sáng tác phải có phong cách bật, tức có nét riêng, lạ, thể tác phẩm để tránh nhàm chán, ngời nghệ sĩ phải thêm vào tác phẩm sáng tạo để lại dấu ấn riêng trang viết Đó phong cách đặc điểm quan trọng để nhận nhà văn tác phẩm họ Hiện nh yếu tố thuộc phong cách nghệ thuật, giọng điệu văn chơng vừa cho phép ngời đọc nhận vẻ riêng nghệ sĩ vừa có ý nghĩa nh tiêu chí xác định chân tài nhà văn Không có giọng điệu tác giả đợc liệt vào số ngời tài Vì vậy, việc khảo sát giọng điệu công việc thú vị hữu ích, đặc biệt việc tìm kiếm phong cách trần thuật nhà văn Song , công tác khó khăn, phức tạp, đặc biệt đối tợng khảo sát dịch Do luận văn xin dạng thức trữ tình, giọng điệu sở khảo sát điểm nhìn nghệ thuật mối liên hệ chủ thể trần thuật đối tợng trần thuật 3.1 Giới thuyết khái niệm Giọng điệu yếu tố đặc trng hình tợng tác giả tác phẩm Nếu nh ®êi sèng ta thêng chØ nghe giäng nãi nhận ngời, văn học Giọng điệu giúp nhận tác giả, nhng giọng điệu không đơn tín hiệu âm có âm sắc đặc thù để nhận ngời nói, mà giọng điệu mang nội dung, tình cảm, thái độ ứng xử trớc tợng đời sống Từ lâu, khái niệm giọng điệu đà đợc nhắc đến mĩ học phơng Đông qua khái niệm gần gũi nh "Hơi văn", "điệu văn", "văn khí" Nh nhìn phơng Đông, khí - tình - điệu trở thành yếu tố cốt lõi làm nên giọng điệu Đến lợt giọng điệu yếu tố thiếu để đoán nhận dung mạo, khí phách ngời cầm bút Ngày giọng điệu đợc hiểu nh sau: "Giọng điệu phạm trù thẩm mĩ tác phẩm văn học Giọng Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 42 Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 điệu thể tình cảm, thái độ, lập trờng, t tởng, đạo đức nhà văn tợng đợc miêu tả thể lời văn quy định cách xng hô, gọi tên, dùng từ, sắc điệu tình cảm, cách cảm thụ xa gần, thô sơ, thành kính hay suồng sÃ, ngợi ca hay châm biếm Giọng điệu phản ánh lập trờng xà hội, thái độ, tình cảm thị hiếu thẩm mĩ tác giả có vai trò lớn việc tạo nên phong cách nhà văn tác dụng truyền tình cảm cho ngời đọc." [246, 6] Ngời Pháp có câu tiếng rằng: "Chính giọng chi phối phục, giọng câu văn bắt đầu có ý nghĩa định cảm hứng chủ đạo nội dung toàn tác phẩm" Nh nói giọng điệu hồn cốt, thần thái tác phẩm, nơi gửi gắm t tởng, thái độ, tình cảm nhà văn Tài cá tính nhà văn phần không nhỏ phụ thuộc vào giọng điệu Bởi nhà văn tìm đợc giọng việc cần phải lao tâm, khổ tứ M.Khrapchenco tiếp cận văn học nh "kết cấu giọng điệu", nh hệ thống "ngữ điệu", nh "gam ngữ điệu" Hơi văn, khí văn, giọng văn, khái niệm tác phẩm văn học Với công trình khảo cứu tiểu thuyết phức điệu Ph.Đotxtoievski , M.Bakhtin đà đem đến đóng góp kiệt xuất nghệ thuật phân tích tiểu thuyết Tuy không đặt vấn đề bình diện lý thuyết để phân tích, lý giải giọng điệu trữ tình, nhng từ góc độ nhìn thi pháp thể loại, nhà bác học đà đề xuất đợc gợi ý quý báu để tìm hiểu giọng điệu trữ tình Đối với nhà văn, giọng phơng tiện để bộc lộ t tởng, tình cảm, "khi ngời ta cảm hứng giọng ngữ điệu nảy sinh trớc từ ngữ dờng nh gọi đến thể ngữ điệu, giọng điệu thành lời, thành câu Lời văn hình thành nh dứt khoát, nhờ giọng điệu trở thành rõ hơn, dứt khoát hơn" [68,9] Là thành tố thiếu đợc việc xây dựng triển khai t tởng, cảm xúc nhà văn, phơng diện khác, giọng điệu chịu áp lực thể thúc chế có tính đặc trng khiến giọng điệu trữ tình khác hẳn giọng điệu văn xuôi tự 3.2 Các hình thức tổ chức giọng điệu trữ tình Mây mặt trời đà có dịp trình bày giọng điệu, trữ tình giọng điệu đợc xem phận thuộc ngôn ngữ tác phẩm Đó cách cấu trúc, tổ chức, xếp cấu văn mà toát lên ấn tợng chứa đựng Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 43 Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 tình cảm, thái độ nhà văn Có thể nói, giọng điệu tác phẩm yếu tố góp phần không vào việc thành công tác phẩm Tình cảm tác giả theo giọng điệu mà lên Khảo sát tập truyện "Mây mặt trời" cho ta thấy điều 3.2.1 Đan xen lời kể lời tả Trên sở mạch vận động ngời kể chuuyện, phân biệt lời kể lời tả Lời kể theo dòng phát triển thời gian mạch phát triển kiện Ngời trần thuật kể lại kiện ngời nh xảy bên mình, không phụ thuộc vào tình cảm, ý muốn anh ta, tức mang tính khách quan Lời tả (dừng mạch kể) nhằm xác định ngoại hình nhân vật, hoàn cảnh, môi trờng nơi diến kiện Lời tả mang tính chủ quan Các truyện ngắn tập Mây mặt trời mức độ, dạng thức khác nhau, nhng nhìn chung toát lên âm tởng trữ tình rõ nét Tác phẩm vừa tái đợc thực sống vùa thể thái độ nhà văn trớc đời, thấm đẫm tình ngời dễ vào tâm hồn ngời đọc Tất việc, ngời cảnh vật mang nặng tâm hồn, tình cảm tác giả Để tạo nên đặc trng phong cách thể đan xen lờ kể lời tả R.Tagore làm tăng giới trữ tình truyện ngắn ông Nhờ bút pháp mà tác phẩm ông tăng thêm phần nội dung cảm xúc cần thiết cho mét néi dung cã tÝnh chÊt tù sù kh« khan Khảo sát tập truyện nhận thấy điểm nhìn trần thuật tác phẩm đa dạng Có ngời trần thuật vị trí khách quan "giả vờ không dính líu đến câu chuyện, vÝ dơ c¸c t¸c phÈm nh: Gưi cđa, cđa phï rân, xin tôn anh lên làm vua truyện này, ngời kể giữ khoảng cách với nhân vật, cốt truyện để đảm bảo tính khách quan thực với cách xng hô: "hắn", "nó", "lÃo" Nhng ngời trần thuật dạng truyện ngắn R.Tagore không nhiều với R.Tagore "hiện thực sống nh ý muốn của ngời kể chuyện mà góc nhìn, lựa chọn ngời ®· mang u tè chđ quan" (54, 7) Lêi kĨ không mang chức kết nối kiện, hoàn chỉnh cốt truyện mà phản ánh diƠn t©m hån ngêi Víi R.Tagore Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 44 Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 tạo nên khung tâm lý cho toàn tác phẩm Điểm nhìn trần thuật thứ nhiều khiến cho mạch kể phải đuổi theo mạch tả, dòng kiện cố lấn át mạch trữ tình Lời kể nhà văn hầu nh không vợt ý thức nhân vật R.Tagore hoàn toàn thâm nhập vào nhân vật mình, khiến cho khoảng cách tác giả nhân vật đợc thu hẹp tối đa, chí "song trùng" Điều đòi hỏi R.Tagore phải có hiểu biết sâu sắc nội tâm nhân vật Lời trần thuật đà tạo nên khả miêu tả kiện khách quan lại vừa sâu vào tâm hồn, tâm trạng, vào suy nghĩ nhân vật Đó ta nói đến điểm nhìn mang tính chủ quan mang sắc thái cảm xúc, có dấu ấn "cá nhân", kiểu nhìn văn học đại Trong tập truyện ngắn Mây mặt trời điểm nhìn mang tính chủ quan xuất nhiều, đoạn nhà văn sâu vào khai thác tâm lý nhân vật Có ngời trâng thuật nh có nhập vai kỳ lạ: "Nàng sống mà dờng nh trùm khăn đen, chết âm thầm đà bóp nghẹt lấy sống Rajib hết ngày qua ngày khác nung nấu lòng anh Anh đà cô gái Mahamaya anh quen thuộc ngời đàn bà trùm khăn kín mặt ngồi lặng lẽ bên anh, không anh đa vào sống kỷ niệm êm đềm giữ đợc nàng hồi nhỏ" (112, Dàn hỏa thiêu) Có thể nói miêu tả giới nội tâm nhân vật, dấu vết ngời trần thuật nhân vật dờng nh hoàn toàn đợc lẩn quất Trong truyện ngắn Ngời láng giềng xinh đẹp, R.Tagore miêu tả hình nhân vật cặp mắt thiên nhiên: "nàng nh hoa Xêphali đẫm sơng vừa chớm nở đà bị gÃy rụng xuống đất, tơi tắn thiêng liêng gờng cới trải hoa Chỗ nàng trời" (tr 115) Chỉ cần điều đủ làm cho nhân vật trớc mắt ngời đọc đẹp đẽ xinh xắn R.Tagore lại viết tiếp: "Tôi không chối cÃi với tâm trạng nhà thiên văn quan sát bầu trời nhìn vụng trộm đà chộp đợc hình ảnh thoáng qua Nhng cần nhìn giây lát hình ¶nh cao q cđa ngn khÝch lƯ Êy tøc khắc, tất xáo động vẩn đục tình cảm trở nên êm ả, khiết (tr 117) Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 45 Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 Trong sáng tác R.Tagore, chi tiết bên mang ý nghĩa khách quan tuý Vì vậy, đan xen diến biến chuỗi kiện, việc nhân vật tranh thiên nhiên chứa đầy tâm trạng-cảm xúc trữ tình đà làm tăng thêm tính trữ tình rõ nét truyện ngắn R.Tagore Vì vậy, ranh giới thực khách quan chủ quan hầu nh không tách bạch rõ ràng mà thấm nhập đan cài, soi chiếu lẫn ta bắt gặp hầu hết truyện ngắn "Mây mặt trời" tác giả đà đa vào tranh thiên nhiên - qua nhiều màu sắc, hình dáng có tính chất tợng trng gợi cảm Khi xuất tác phẩm xen với lời kể lúc tác giả thể cảm xúc, tình cảm Và tạo nên R.Tagore giọng điệu riêng không lẫn với tác giả Trong truyện ngắn Giàn hỏa thiêu tác giả viết: "Mặt trời ban tra có nhiều âm nỉ non khó tả riêng Những âm bắt đầu lên cảnh tĩnh mịch lúc giờ, cánh cửa gÃy nát đền gần tung hết lề, bị gió đa đẩy mở khép lại với tiếng cọt kẹt trầm trầm oán Con bồ câu đậu cửa sổ bắt đầu gù gù Ngoài chim gỗ kiến tiếp tục tiếng mổ đều cành Simun Con thằn lằn qua dòng khô đánh xoạt nh mũi tên Một gió nóng cuộn lên từ cánh đồng xa xa Bỗng thổi qua lùm làm đám rít lên Đột nhiên nớc sông bừng tỉnh thành đợt sóng vỗ ì oạp vào bậc thềm dới thấp đền Giữa âm tha thớt văng vẳng vọng lên từ xà tiếng sáo chàng trai chăn bò ngồi dới bóng Rajib tựa lng vào chân tờng đền nh ngời mơ mộng, mệt mỏi, mắt đăm đăm nhìn xuống dòng sông Anh không đủ can đảm nhìn vào mắt Mahamaya Một khung cảnh thiên nhiên vừa làm cho nhân vật hoạt động đồng thời tranh tâm cảnh chàng trai Rajib Thiên nhiên xao xuyến, bâng khuâng, rạo rực, đợm nét buồn nh tình yêu Rajib nàng Mahamaya ậ đoạn văn tác giả đà khắc hoạ hình ảnh đền đổ nát nhiều lần trở thành không gian biểu tợng - trở thành đặc trng tôn giáo, không gian tồn ngàn đời thần quyền Trở thành bóng đen đè nặng lên thân phận ngời, đặc biệt thân phận phụ Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 46 Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 nữ Đó không gian kìm kẹp, hà khắc lỗi thời dà man tôn giáo ngời Nguyên nhân đa đến bi kịch tình yêu Mahamaya Rajib Sự đan xen lời kể lời tả, thể rõ nét truyện Chiến thắng: "Hôm sau Sêkha bắt đầu ca chàng Hôm ngày tiếng sáo tình yêu lần làm cho bầu không khí im ắng khu rừng Vrinda giật Những cố gái chăn cừu ngời thổi sáo tiếng sáo từ đâu vọng lại Đôi tiếng nhạc nh từ đâu vọng lại từ dải mây lững thững đỉnh ®åi, nã ®Õn cïng víi mét lêi hß hĐn tõ xứ sở hoàng hôn với tiếng thở dài u sầu Những nh núm bầm đàn rót giai điệu đu dơng làm tràn ngập giấc mơ ban đêm Tiếng gu nhạc gần nh âm vang lúc từ phía, từ cánh đồng từ khóm cây, từ lối rợp bóng đờng vắng lặng, từ màu xanh thăm thẳm tan bầu trời, tõ mµu xanh rên lung linh cđa ngän cá Hä không hiểu ý nghĩa tiếng nhạc nh không dấu từ ngữ để nói lên nỗi niềm ao ớc trái tim mình" Sự đan xen lời kể lời tả tạo nên giọng văn nhẹ nhàng, thổn thức với nỗi lòng Sêkha Tiết điệu câu văn đều, chậm, thong thả, du dơng man mác buồn Nó vừa mơ màng lại vừa dịu dàng nên bàng bạc chất thơ Những cảm giác, rung động tâm hồn đợc lan toả lời văn, quện lẫn nhịp điệu thong thả tạo sức hấp dẫn vừa nhẹ nhàng vừa sâu lắng xoáy sâu vào lòng ngời đọc Trong cảnh vật, ngời, việc tập truyện ngắn chan chứa tình đời thăm thẳm R.Tagore Tất nh lời thầm tâm từ trái tim tràn ngập yêu thơng niềm tin mÃnh liệt vào ngời khát khao giải phóng ngời khỏi ràng buộc khắt khe chế độ đẳng cấp, tôn giáo, tập tục lạc hậu tàn nhẫn, nghĩa giải phóng tâm linh ngời 3.2.2 Sử dụng lời bình trực tiếp ngời kể chuyện Là dạng thức trữ tình mà R.Tagore thờng sử dụng sáng tác R.Tagore không bộc lộ cách trực tiếp ớc mơ sâu kín lòng mà bộc lộ dới dạng lời phát biểu, bình luận ngời Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 47 Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 suy ngẫm đời Mà lời bình lại lời bình trực tiếp - tác giả đà hoá thân vào ngời kể chuyện Ta thấy xt hiƯn trun ng¾n cđa R.Tagore rÊt nhiỊu lêi bình dài trực tiếp bộc lộ cảm xúc ta gặp nhà văn thực Một điều đặc biệt R.Tagore - lời bình không đầu cuối tác phẩm mà đan xen víi cèt trun, chen lÉn víi cèt trun §ã lời bình không mỉa mai cay độc mà lời tâm nhẹ nhàng, man mác, tế nhị phù hợp với tâm hồn tác giả nh tâm hồn ngời phơng Đông hớng vào giới tâm linh Trong đoạn mở đầu truyện ngắn Lá số tử vi R.Tagore viết: "Hôn nhân nhạc mà ngời ta diễn tấu trọn đời Lời ca điệp khúc đơn giản nhng có hàng ngàn ứng tấu khác hàng ngày" Đó lời tâm nhẹ nhàng R.Tagore, nhng lời tâm mang màu sắc triết lý R.Tagore đà đa quan niệm đắn hôn nhân Theo R.Tagore hôn nhân tình yêu tồn taị khoảng trống để ta tìm kiếm khám phá Hạnh phúc ngời nhờ khoảng trống Bởi nhờ khoảng trống mà ngày ngời tìm "cách ứng tấu" để có mẻ, thú vị sống R.Tagore tin vào tình yêu, vui sớng tình yêu tình yêu có sức mạnh lạ kỳ giúp ngời phát huy đợc hết khả R.Tagore nói: "Để cho ngời chết hởng bÊt tư cđa danh väng Nhng h·y ®Ĩ cho ngêi sống tình yêu" Trong truyện ngắn R.Tagore bộc bạch: "Tôi sung sớng có chìa khoá vàng để mở, tính kiêu ngạo giả nh giấy bạc giả không tài khám phá đợc" Và "Tình yêu khám phá phi thờng thông thờng" Trong tình yêu luôn tồn sức mạnh tiềm tàng sức mạnh bừng dậy giúp ngời vợt qua bao sóng gió đời vợt lên bình thờng sống Con ngời phải sống với trái tim đích thực, với rung động tìm đợc niềm vui, niềm tin vào ngời, vào sống tình yêu mang lại Tình yêu "chìa khoá vàng" để vào khám phá tâm hồn, sức mạnh tiềm tàng ngời Vì thế, theo R.Tagore tình yêu đến lúc hÃy để tự đến: "Ngời ta kìm xẹp háu đói không Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 48 Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 dọn cho ta ăn, song tim bị kìm hÃm lần không ham thích mối tình trẻ bàn ăn đợc dọn lần thứ hai Lời ca ban mai sê không rung lên lanh lảnh nh lúc tra Các bậc cha mẹ bảo: HÃy đến tuổi biết suy nghĩ hay.hỡi ôi tuổi biết suy nghĩ lại bên bờ đối lập với tuổi yêu đơng" (tr 137, Lá số tử vi) Tình yêu lẽ sống, nhân tính thiêng liêng ngời "Không có tình yêu, trái đất mặt trời" Trái tim R.Tagore nhói đau cấm đoán yêu đơng Qua việc dùng lời bình trực tiếp R.Tagore nh thầm với ngời từ lòng Tình yêu đẹp lắm, hẫy đừng chế ngự mà hÃy ®Ĩ cho nã sèng thùc víi nã Trong trun ng¾n chiến thắng tác giả tiếp tục bộc lộ: "Thực h xen lẫn sống nh ngời trang điểm thêm riêng vào thợng đế đà tạo ra." Chúng ta nh thấy đợc nụ cời tơi vui nở khuôn mặt R.Tagore Tác giả thể niềm vui hân hoan mà ngời "trang điểm thêm", làm đẹp thêm cho sống Con ngời không dừng lại mà thợng đế đà tạo (theo R.Tagore ) mà biết làm phong phú, tô điểm thêm đời tràn đầy niềm vui hạnh phúc Còn nh truyện Chúng xin tôn anh lên làm vua nhân vật truyện Nabendusekha ví nh lốc sống đời mà đứng hai luông điều khiển: Một bên Xahip (những quan chức thống trị ngời Anh) bên gia đình với chị em vợ Hắn kẻ hÃnh tiến nhng lại rỗng tuếch: "gò lng, đẩy tới, đẩy lui chào xalam bái lạy quỳ lụy" Nabendusekha phải sống tâm trạng giả dối: "Khi đo xalam ông Xahip Bơra anh thờng nói dối sửa nghe Xơdentranat Banega diễn thuyết Khi chào ông Xahip Chota từ đại linh trở anh thờng bảo cô chị em vợ anh đón ông chú" Ngòi bút R.Tagore săc bén mô tả nhân vật Đó thực xà hội đầy rỗi mà R.Tagore nh bao ngời dân ấn Độ khác phải chứng kiến Tình cảm, thái độ R.Tagore bộc lộ rõ nhân vật qua lời bình: "Hỡi ôi! trò vui thần thánh chuyện vui đùa ngời trần mắt thịt chúng ta" "Khi kẻ có quan hệ máu mủ với ta lại trở thành kẻ thù nguy hiểm ngời khác Đó tiếng nói Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 49 Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 xót xa cho kẻ vong bám gót bọn giặc cớp nớc để có địa vị, danh vọng xà hội Những kẻ phản bội lại tổ quốc, dân tộc, kẻ nguy hiểm kẻ sẵn sàng làm điều miễn đạt đợc tham vọng Lời nhận xét vừa bộc lộ đợc thái độ, tình cảm nhà văn đồng thời thể rõ nội dung, t tởng tác phẩm Nó chứa đựng chiều sâu suy ngẫm ngời, đời tác giả Dới ngòi bút R.Tagore, thực đợc vẽ lên xa lạ nhng thực chất gần gũi, dễ hiểu Trong đấu tranh ngời dân ấn Độ đòi độc lập tự đợc R.Tagore phản ánh qua truyện ngắn ảo ảnh tan vỡ, R.Tagore viết: "Trong giới trần trụi này, dới ánh sáng bóc trần việc, câu chuyện kỳ quái dờng nh không thật Thậm chí sản phẩm kỳ quái trí tởng tợng sinh từ hoà trộn sơng mù khói thuốc pháo đài sông Juma, công chúa hồi giáo, chàng trai Balamon làm binh biến khắc khổ táo bạo, tất câu chuyện hoàn toàn hoang tởng" Trong tác phẩm R.Tagore đà viết: "Tất câu chuyện hoang tởng" Nhng thực đấu tranh nhân dân ấn Độ thể tác phẩm lại rõ nét Điều cho thấy tác giả đà bộc lộ lòng ngỡng mộ, niềm vui khôn tả ngời nh Kêxaclan, nh R.Tagore nói: " Tôi có lòng tin mạnh mẽ vào ngời, lòng tin nh mặt trời, bị mây che không tắt" Cũng xuất phát từ việc bộc lộ tình cảm trớc nhân vật, trớc kiện đời nên truyện ngắn R.Tagore có kết hợp hài hoà bút pháp trữ tình tự Đoạn văn sau dẫn dụ tiêu biểu: "Cũng nh ma thu, đoạn cuối tuổi xuân đến với ta nh thời kỳ êm đềm, đầy quyến rũ, cỏ cây, đời nh hạt thóc chín vàng bầu không khí êm ả thản Những tác động tuổi trẻ không thích hợp với thời kỳ Nền tảng đời ta nhiều đà đợc xây dựng vững chắc, nhân cách ta đà đợc phát triển qua khổ đau vui sớng Trong giới mà ác nh thiện đà hình thành nên tính cách ta Đến lúc Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 50 Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 ta đà trút bỏ ớc vọng ta khỏi vơng quốc kỳ ảo tầm tay đặt chúng vào ranh giới việc thành thực Ta không khả thu hút ánh mắt choáng ngợp ngời tình trẻ, nhng ta trở nên thân thiết với ngời quen biết cũ Trong vẻ đẹp rực rỡ tuổi trẻ chầm chậm tàn phai nội tâm vốn đến tuổi già, biểu lộ nét mặt ánh mắt, đà trú ngụ nơi lâu dài Nụ cời, ánh mắt tiếng nói, tất hoà hợp với nhau, ngời nội tâm ngời Ta từ bỏ hy vọng tất không đạt đợc không thơng khóc đà rời xa ta Ta tha thứ cho kẻ đà làm ta thất vọng, nhng có ngời khác gần ta hơn, yêu mến ta ta gắn bó với họ" (Quan chánh án) Có thể thấy, bên cạnh yếu tố, chi tiết kể đời cô gái Khihoda, R.Tagore đà bộc lộ tình cảm mình, nhận xét đoạn văn thấm đẫm tình ngời Chúng ta nh nghe thấy lời thầm R.Tagore giai đoạn cuối tuổi xuân Cái tuổi đà qua nông mà trở với khát vọng đời thực với ổn định, chắn Tác giả bộc lộ lòng thơng yêu sâu sắc đến ngời khát khao, mong ớc cho tất ngời đợc hạnh phúc, ổn định đời Đồng thời tác phẩm này, R.Tagore thể nỗi lòng thơng cảm xót xa cho số phận cô gái Khiseda Cô đà yêu say đắm với tất trái tim Thế nhng gà tình nhân cô lại tên sở khanh đàng điếm, lừa đảo ruồng bỏ cô Với hai bàn tay trắng, không lối thoát phải tìm đến mội lựa chọn đầy bi kịch: ôm nhảy xuống giếng tự tử Con cô chết cô đợc cứu sống quan đà khép cô vào tội giết ngời với mức án treo cổ Nhng viên quan gà tình nhân vô liêm sỉ cố ngày Tác giả tố cáo mặt giả nhân, giả nghĩa đồng thời tỏ thái độ xót xa tiếc thơng cho ngời phụ nữ cã sè phËn hÈm hiu nh Khisada B»ng nh÷ng lêi bình trực tiếp (giọng tác giả) R.Tagore đà làm nên nét sắc riêng ông Điều đợc thấy rõ so sánh với sáng tác truyện ngắn thực mà dễ thấy truyện ngắn Nam cao Chúng ta biết đọc truyện ngắn Nam Cao toát lên Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 51 Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 chất giọng tỉnh táo, lạnh lùng ông kết hợp tính chân thực khách quan chủ nghĩa thực tỉnh táo, nghiêm ngặt có lời bình trực tiếp tác giả mà gần nh hình tợng giọng tác giả ẩn sâu, ẩn khuất không xuất Chủ yếu thông qua nhân vật, diễn biến tâm lý phức tạp nhân vật triết lý sống mà tác giả muốn gửi gắm Vì vậy, truyện ngắn Nam Cao không mang giọng trữ tình sâu lắng suy t nh truyện ngắn R.Tagore - mà bắt gặp hình ảnh nhà hiền triết nhẹ nhàng đa lời nhận xét, lời tâm từ lòng nhân hậu Bởi truyện ngắn R.Tagore không mạnh mẽ, lên gân mà thấm sâu vào lòng ngời đọc bình dị nhẹ nhàng Thế giới tâm hồn R.Tagore đợc mở dần sau trang trữ tình ngoại đề Đằng sau tác phẩm hay xen đoạn kể thờng thấy nơ cêi cđa mét nhµ hiỊn triÕt, mét nhµ t tởng nhân đạo chủ nghĩa 3.2.3 Sử dụng dòng độc thoại nội tâm nhân vật Với việc sâu vào tâm lý, đặc biệt việc sử dụng độc thoại nội tâm, ngời đợc tiếp cận theo hớng mới, "sự sống đích thực nhân cách hiểu cách thâm nhập vào dới dạng đối thoại, đối thoại mà cá nhân tự bộc lộ thân cách tự để đáp lại" [49, 4] Trần tht theo lèi chđ quan ho¸ khiÕn cho R.Tagore nhiỊu nhập thân hoàn toàn vào nhân vật Ranh giới ngôn ngữ ngời kể chuyện nhân vật bị xoá nhoà Độc thoại nội tâm lời phát ngôn nhân vật nói với Thể trình phát triển tâm lý, mô hoạt động cảm xóc, suy nghÜ cđa ngêi Trong tËp trun ng¾n gồm 25 truyện hầu nh truyện nhắn nào, độc thoại nội tâm xuất hiện, điều dễ hiểu truyện ngắn R.Tagore đợc xây dựng để phản ánh cho khát vọng tự cá nhân ngời đăc biệt phụ nữ Một đăc điểm bật hình thức độc thoại nội tâm có xuất đoạn nội tâm dài Thay vào đoạn ngắn giữ vai trò nh lát cắt suy nghĩ nhân vật Trong truyện Cô dâu bé nhỏ R.Tagore viết: "Nh đám mây tháng tám đầy nớc ma, thứ oán giận mênh mông đầy nớc mắt dâng lên lòng cô gái Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 52 Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 Nỗi oán giân rue bóng tối dày đặc lên cặp mắt cô gái vốn đà tối sẵn" Trong tâm trí Mrinmayi nói với chồng: "Chính em không hiểu em? Tại anh lại không hiểu em" Tại anh không trừng phạt em? Tại anh đà chấp thuận cho em lại đây? Tại anh lại nhợng em? (tr 268) Qua hàng loạt câu hỏi dội lên tâm trí Mrinmayi ta cảm nhận nỗi buồn xoáy sâu vào tâm hồn nàng, ta thấy đợc tâm trạng rối bời nhớ nhung ngời vợ xa chồng tràn ngập tâm hồn nàng Còn Apơcbô nhớ nàng R.Tagore tiếp tục khắc hoạ: "Những tiếng cời, câu nói đùa nh tiếp diễn nhng Apobo sầu sầu lặng lẽ Anh thầm trách mẹ đà không nghĩ đến chuyện đem Muhmayi theo Rồi anh nghĩ có lẽ bà đà rủ nhng không đợc cô nàng khăng khăng không chịu Thành thử Apơcbô không dám hỏi mẹ Tất sống ngời tất vũ trụ anh thấy dờng nh đầy sai lầm (tr 271) Qua lời độc thoại nội tâm nhân vật R.Tagore đà xây dựng đợc tâm trạng nhân vật cách khéo léo, bộc lộ ớc vọng Apobo đầy ắp tâm Đó anh nhân thấy tất vũ trụ dờng nh đầy sai lầm Cũng hình thức trữ tình ấy, truyện Thầy Masai R.Tagore viết: "Ta biết làm bây giờ? Ta biết làm bây giờ? Haralan lặp lặp lại tự hỏi Mặt trời nh déi lưa xng anh ®i lang thang nh mét ngời trí Cuối đầu óc anh không nghĩ đến chuyện làm nữa, nhng anh bớc nh máy" (tr 90) "Anh tự nhủ: "Trong đêm khuya chẳng thức để b¾t ta - ta ngêi män m»n nhÊt - lặng lẽ đến nằm bên cánh tay mẹ, lăn ngủ ớc không trở dậy nữa." (tr 91) Những câu tự vấn láy láy lại Haralan, anh cảm thấy khó sống trớc đời đầy nghiệt ngà Nó làm cho anh bất lực, anh chọn đờng nữa, nơi ngõ cụt, nơi kẻ nghèo nh anh bị xua đuổi, bị sØ nhơc Mét mong íc nhÊt ci cïng lµ đợc nằm cánh tay âu yếm, dịu dàng mẹ Nơi anh đợc an toàn Nhng lại cõi chết Sự đấu tranh, trăn trở tâm hồn Haralan cho ta hiểu thân phận ngời dới đáy Họ nghèo có tâm hồn sạch, cao thợng nhng lại gặp nhiều bất hạnh, Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 53 Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 trấc trở Trong truyện Mây mặt trời miêu tả tâm trạng Gilibala, R.Tagore viết: "Anh thấy bận ăn đào tiên không thèm để ý đến anh đâu Rủi thay chàng trai đọc sánh nhà lại cận thị nặng im lặng khinh bỉ không chạm tới đợc anh Cô bé biết thế, sau nhiều lần lại uổng công, cô đà dùng đến hột anh đào để biểu thị thái độ ngạo mạn không lời nọ." (tr 14) Có thể thấy, qua đoạn độc thoại nội tâm, giới tinh thần, tính cách nhân vật đà lên cách tự nhiên sinh động truyện ngắn Giàn hoả thiêu, R Tagore nh đà hoá thân vào nhân vật khắc hoạ nội tâm nhân vật Rajib: "Nàng sống mà dờng nh trùm khăn đen, chết âm thầm đà bóp nghẹt lấy sống Rajib hết ngày qua ngày khác nung nấu lòng anh Anh đà cô gái Mahamaya anh quen thuộc ngời đàn bà trùm khăn kín mặt ngồi lặng lẽ bên anh, không anh đa vào sống kỷ niệm êm đềm giữ đợc nàng hồi nhỏ" Rajib đau khổ, day dứt: "Tạo hoá đà đặt nhiều hàng rào ngăn cách ngời Mahamaya sinh đà khác thờng, nh dũng sĩ Kiecna sử thi Mahabarata Đợc yêu lực tự nhiên che chở chống lại tai hoạ Có hàng rào vây quanh ngời nàng Bây dờng nh lại sinh lần thứ hai đến đến với với hai hàng rào bảo vệ quanh Ngay ngồi cạnh, nàng xà vời không đụng tới Mình phải đứng vòng tròn ma thuật không xâm phạm với tất tâm hồn bị nỗi khát khoa khôn nguôi dày vò, cố xuyên thủng vòng bí ẩn mỏng manh không dò biết đợc kia, nh hết sang khác Trong suốt đêm trờng hòng xuyên thủng bí mật đêm tối với mắt, nhìn chong chong không ngủ không chớp." R.Tagore không làm rõ đợc giới nội tâm nhân vật mà đằng sau đồng cảm sâu sắc với nhân vật Chỉ vài đờng ®iĨm xut rÊt tinh tÕ, nhĐ nhµng, R.Tagore ®· ®i đợc chiều sâu ngõ nghách tâm hồn nhân vật Để viết đợc dòng suy nghĩ Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 54 Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 nhân vật cách tinh vi nh R.Tagore phải ngời hiểu sâu đời sống tâm hồn ngời không ngừng khám phá Qua độc thoại nội tâm giới bên tâm hồn ngời chao đảo thái cực tâm lý Đó tâm hồn nhạy cảm, hiểu biết muốn vơn tới ớc mơ cao đẹp Cả chặng đời bình lặng chấp nhận số phận vào đấu tranh mệt mỏi cho tình yêu, hạnh phúc đích thực Đi vào khai thác mâu thuẫn nội tâm nhân vật, đấu tranh gay gắt đà trở thành công cụ giúp R.Tagore giải thích làm sáng tỏ giới bí ẩn tâm hồn ngời Những phân tích dây cho thấy, R.Tagore chủ yếu sử dụng điểm nhìn trần thuật thứ ba Nó đà tạo tự cần thiết cho ngời kể chuyện Vừa giải thích cho hành động bên vừa thâm nhập vào dòng độc thoại nội tâm nhân vật cách tự nhiên Đặc biệt có ý nghĩa đặc biệt việc di chuuyển từ điểm nhìn tâm lý tác giả sang điểm nhìn tâm lý nhân vật khiến cho ngời đọc có cảm giác nhân vật kểt lại day dứt, đấu tranh, dằn vặt mình, "đánh dấu khả không tự quy định mặt ngôn ngữ tác phẩm Thông qua tính đối thoại nội tác ngôn từ, nhà văn khai thác mâu thuẫn giới nội tâm ngời cách triệt để sâu sắc Tác phẩm thực đà chứa đựng khả đối thoại thờng trực với ngời đọc - đối thoại âm thầm đợc lây lan từ đối thoại tâm trạng giới nhân vật tác phẩm 3.3 Cách trí điểm nhìn trần thuật Một phơng diện quan trọng tạo nên tính trữ tình giọng điệu tác phẩm tự cách trí điểm nhìn trần thuật Bởi lẽ, chất giọng điệu thể tình cảm thái độ ngời trần thuật trớc đối tợng Sự thay đổi điểm nhìn trần thuật, vậy, có ảnh hởng lớn đến giọng điệu trữ tình tác phẩm Khảo sát tập truyện Mây mặt trời, nhận thấy dụng ý rõ rết R Tagore việc trí điểm nhìn trần thuật để tạo nên sắc thái giọng điệu trữ tình riêng 3.3.1 Đảo lộn trật tự, thời gian kiện Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 55 Khoá luận tốt nghiệp khoá 2000- 2004 Sự xếp, phối trí thơi gian trần thuật vào thời gian đợc trần thuật tạo thời gian nghệ thuật thật R.Tagore thĨ hiƯn qua sù t¬ng quan sù kiƯn thêi gian trần thuật đảo ngợc thời gian viƯc håi tëng dùa vµo sù tù ý thøc cđa nhân vật mà ý thức ngời vận động theo quy luật ký ức, liên tởng Chủ đề truyện ngắn R.Tagore hầu hết vấn đề sống ấn Độ đại, tình yêu, số phận ngời phụ nữ, sức lôi cám dỗ vật chất, tiền, vàng giai đoạn thống trị chủ nghĩa t bản, đấu tranh giành độc lập tầng lớp nhân dân Tất chủ đề đợc R.Tagore "lạ hoá" cách sử dụng yếu tố huyền thoại việc xây dựng thời gian nghệ thuật, tạo cho tác phẩm có sức hút mạnh mẽ đặc biệt Sự khúc xạ thời gian vào ý thức nhân vật gây ấn tợng mạnh mẽ Qua dòng hồi ức qúa khứ đồng Suốt 25 truyện ngắn tập truyện "Mây mặt trời" viết vấn đề thời sống ấn Độ đại đợc R.Tagore triển khai dới hình thức sử dụng thủ pháp ký ức nhân vật (trừu tợng ho¸, "cỉ tÝch ho¸") vỊ thêi gian nghƯ tht Tríc hết việc đẩy lùi thời gian qúa khứ Đó đúc rút việc có thật sống ngời tại, vấn đề nóng hổi đất nớc, dân tộc h cấu chúng cách đẩy lùi giới xa xa mang màu truyền thuyết cổ tích Thủ pháp đà có tác dụng tạo đợc khoảng cách cần thiết ngời đọc với giới nghệ thuật tác phẩm, tạo cho họ có điều kiện để chiêm nghiệm, để nhìn nhận cách sâu sắc t tởng chủ đề mà R.Tagore muốn chuyển tải Trong truyện Chiến thắng, truyện viết chủ đề tình yêu, ngòi bút R.Tagore đà thể nâng niu tình yêu ngời Khẳng định tình yêu - mÃi mÃi chiến thắng tất khuôn phép siêu hình vô nghĩa Thông điệp t tởng R.Tagore mÃi mÃi vấn đề thời sống ngời Nhng R.Tagore lại đặt vào thời gian qúa khứ mang tính phiếm Câu chuyện tình yêu thi sĩ Sêkha hoàng hậu Ajita diễn hoµng cung cđa triỊu vua Narayan, nhng ngêi đọc triều đại Narayan tồn vào thời gian Sinh viên thực hiện: Vũ Thị Quỳnh Trâm Lớp 41B1 Văn 56 ... Chơng 2: Trữ tình ngoại đề qua mô típ cốt truyện 25 2.1: Khái niệm cốt truyện cốt truyện ngoại đề 26 2.2: Trữ tình ngoại đề qua mô típ cốt truyện 27 2.3: Sử dụng kết cấu truyện cốt truyện 37... giọng điệu trữ tình tác phẩm Có cách nhìn ấy, lời giới thiệu truyện ngắn R Tagore cuèn R Tagore chän läc, dïng nhà trờng, Lu Đức Trung viết: "Truyện ngắn R. Tagore đa dạng, cốt truyện ngắn chục... để khảo sát yêu tố trữ tình ngoại đề truyện ngắn R Tagore Cấu trúc luận văn Ngoài phần mở đầu kết luận, luận văn gồm chơng: Chơng 1: Trữ tình ngoại đề qua cảnh sắc thiên nhiên Chơng 2: Trữ tình