Tổ chức một số hoạt động ngoại khoá trong khoá trình lịch sử việt nam 1919 1945 (lớp 12 cơ bản)

Vì vậy, tôi muốn đi sâu nghiên cứu, vận dụng hình thức dạyhọc mà trong thực tiễn đang ít đợc quan tâm này gắn với một khoá trình lịch sử cụ thể ở trờng trung học phổ thông để tìm hiểu tá

Trờng đại học vinh khoa lịch sử - -

PHạm thị Hơng

Khóa luận tốt nghiệp đại học

Tổ chức một số hoạt động ngoại khoá trong khoá trình lịch sử Việt Nam 1919 -

1945 (lớp 12 - cơ bản)

Chuyên ngành Phơng pháp dạy học lịch sử

vinh – 2009 2009 Lời cảm ơn

Để hoàn thành khoá luận này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận đợc sự động viên, giúp đỡ tận tình của cô giáo hớng dẫn, các thầy cô giáo trong khoa lịch sử, gia đình và bạn bè tôi.

Lời đầu tiên, cho phép tôi gửi lời cảm ơn chân thành tới cô giáo Nguyễn Thị Hà - ngời đã trực tiếp hớng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện khoá luận này.

Và tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa, tập thể lớp 46A lịch sử, gia đình, bạn bè tôi đã luôn ở bên cạnh, động viên và ủng

hộ tôi trong thời gian qua.

Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn tập thể giáo viên và học sinh trờng Yên Thành II đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi thực nghiệm khoá luận này.

Là một sinh viên, lần đầu tiên làm quen với một đề tài nghiên cứu khoa học ứng dụng nên bản thân không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Rất mong đợc sự đóng góp ý kiến chân thành của quý thầy cô và bạn bè để đề tài này đợc hoàn thiện hơn.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Vinh, tháng 5/2009 Sinh viên thực hiện

Mục lục

Trang

A Phần mở đầu 01

B Phần nội dung 07

Chơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn 07

1.1 Cơ sở lí luận 07

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm nội dung của HĐNK lịch sử 07

1.1.2 ý nghĩa của việc tổ chức HĐNK 11

1.1.3 Đặc điểm tâm lí học sinh 15

1.2 Cơ sở thực tiễn 17

1.2.1 Thực trạng của việc tổ chức HĐNK trong dạy học lịch sử 17 1.2.2 Nguyên nhân 20

1.2.3 Đề xuất, yêu cầu 20

Chơng 2: Thiết kế nội dung một số hoạt động ngoại khoá 22

2.1 Vị trí, nội dung của khoá trình 22

2.1.1 Vị trí 22

2.1.2 Nội dung cơ bản 22

2.1.3 Nhiệm vụ của khoá trình 23

2.2 Các hình thức HĐNK trong khoá trình 26

2.2.1 Cơ sở để lựa chọn 26

2.2.2 Thiết kế nội dung một số HĐNK 27

Chơng 3: Phơng pháp tổ chức HĐNK 61

3.1 Một số nguyên tắc tổ chức hoạt động ngoại khoá lịch sử 61

3.2 Phơng pháp tổ chức HĐNK 63

3.3 Thực nghiệm 70

C Phần kết luận 80

Tài liệu tham khảo 82

Luật giáo dục 2005 đã quy định: “Mục tiêu của giáo dục là đào tạo conngời Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khỏe, thẩm mĩ

và nghề nghiệp, trung thành với lý tởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội,hình thành và bồi dỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đápứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc” [15, 8]

Nh vậy, t duy giáo dục của chúng ta đã đổi mới, mục tiêu hớng tới làmột nền giáo dục toàn diện Đó là mục tiêu mà rất nhiều nền giáo dục trên thếgiới hớng tới Không chỉ cung cấp cho học sinh những tri thức mà giáo dục làphải trang bị cho các em những lí tởng, những kĩ năng để sẵn sàng bớc vàocuộc sống

Trong những bộ môn đợc lựa chọn giảng dạy ở trờng phổ thông thì Lịch

sử là một bộ môn có u thế trong việc giáo dục thế hệ trẻ Bởi “Trong nền vănhóa dân tộc, kiến thức lịch sử không chỉ giúp cho việc xây dựng một biểu tợngchính xác, đầy đủ về quá khứ mà còn làm cho ngời đang sống có ý thức về xãhội, suy nghĩ, cảm thụ những gì đã xảy ra trong ngày qua, rút ra bài học kinhnghiệm lịch sử để làm tròn trách nhiệm với hiện tại và tơng lai” [18]

Thế nhng, trớc đây chúng ta thờng quan niệm sai lầm rằng lịch sử làmột môn học đơn thuần lý thuyết, chỉ là những câu chuyện mang tính chất

mua vui Vì thế ngày nay chúng ta phải xác định, giáo dục lịch sử rất cần kếthợp “học đi đôi với hành”, gắn liền giáo dục với thực tiễn cuộc sống.

Cũng vì lí do đó, việc đổi mới phơng pháp và hình thức tổ chức dạy học

đợc đề cao Nhiệm vụ đặt ra là phải làm sao để nâng cao hiệu quả giáo dụclịch sử, đa lịch sử đi vào cuộc sống một cách tự nhiên Yêu cầu thì đợc đề ra từlâu và cũng đã tiến hành công tác đổi mới, song cho đến nay chúng ta vẫn ch atìm ra đợc một lời giải thực sự hoàn chỉnh và kín kẽ Thực trạng cho thấy, rấtnhiều học sinh không thích học lịch sử, kiến thức lịch sử của học sinh rất hờihợt Vấn đề dạy và học lịch sử vẫn đang là vấn đề nổi cộm mà xã hội quantâm Các đề tài nghiên cứu về phơng pháp dạy học lịch sử thì nhiều nhng hầuhết chỉ mới là nghiên cứu lí thuyết, tính khả thi còn hạn chế Có chăng đó chỉ

là sự đổi mới của một số giáo viên, của một số hoạt động dạy học trên lớp

Dựa trên kết quả nghiên cứu của những ngời đi trớc, tôi thấy rằng hoạt

động ngoại khoá là một hình thức tổ chức dạy học đem lại hiệu quả cao trongdạy học lịch sử Vì vậy, tôi muốn đi sâu nghiên cứu, vận dụng hình thức dạyhọc mà trong thực tiễn đang ít đợc quan tâm này gắn với một khoá trình lịch

sử cụ thể ở trờng trung học phổ thông để tìm hiểu tác dụng của nó và phát huytối đa u thế của hoạt động này

Đó là lí do tôi lựa chọn và quyết tâm thực hiện đề tài “Tổ chức một số

12 - cơ bản)”.

2 Lịch sử vấn đề

Vấn đề “Hoạt động ngoại khoá trong dạy học lịch sử” đã đợc nghiêncứu từ rất lâu Riêng ở nớc ta, nó đã đợc đề cập trong các công trình nghiêncứu sau:

Trớc tiên phải kể đến cuốn “Công tác ngoại khoá môn lịch sử ở trờng

phổ thông cấp II, cấp III” của Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị, Nguyễn Phan

Quang (Nhà xuất bản Giáo dục - 1968) Trong cuốn sách này, các tác giả đãtrình bày quan niệm về HĐNK cũng nh nội dung và phơng pháp tiến hànhcông tác ngoại khóa lịch sử ở trờng phổ thông qua 3 phần nh sau:

Phần thứ nhất: Trình bày một số quan niệm về công tác ngoại khoá và ýnghĩa của nó trong việc góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục Các tác giả đãnêu lên hai đặc điểm nổi bật của hoạt động ngoại khoá là nguyên tắc tựnguyện và phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh

Phần thứ hai: Nêu lên cách thức tổ chức để tiến hành hoạt động ngoạikhoá nh: tổ lịch sử địa phơng, tổ nghiên cứu lịch sử, tổ phổ biến kiến thức lịch

sử và chỉ rõ nhiệm vụ, công việc của từng tổ Các tác giả đã đa ra một số hìnhthức ngoại khoá nh: đọc sách, kể chuyện, nói chuyện lịch sử, trao đổi,dạ hộilịch sử và nêu rõ các đặc điểm của từng hình thức, yêu cầu và cách thức tiếnhành nó

Phần thứ ba: Cuốn sách đã nêu lên một số công tác ngoại khoá môn lịch

sử ở ngoài trờng nh: công tác công ích xã hội, công tác biên soạn lịch sử địaphơng, nội dung cụ thể và các yêu cầu của từng hoạt động

Nhìn chung, đây là tài liệu nghiên cứu một cách chung nhất về công tácngoại khoá lịch sử ở nớc ta Nó là cuốn sách đầu tiên, đặt cơ sở cho các nghiêncứu tiếp theo về HĐNK lịch sử

Sau đó, vấn đề này đợc nghiên cứu kĩ hơn và trình bày rõ ràng, chặt chẽ

trong cuốn “Phơng pháp dạy học lịch sử, tập 2” do Phan Ngọc Liên chủ biên

(Nhà xuất bản Đại học S phạm) Trong đó, PGS.TS Nguyễn Thị Côi đã trìnhbày một cách chi tiết về vị trí, ý nghĩa và nội dung của HĐNK lịch sử cũng

nh các hình thức và cách thức tiến hành HĐNK trong dạy học lịch sử Tác giả

đã tập trung đi sâu một số hình thức chủ yếu mang tính phổ quát cho toàn bộchơng trình lịch sử

Sau hai công trình nghiên cứu này là các công trình nghiên cứu đi sâu

các vấn đề cụ thể của HĐNK Tiêu biểu nhất có cuốn “Một số trò chơi lịch

sử” của Lơng Ninh Tác giả đã giới thiệu tài liệu của nhà giáo dục Xôviết GA.

Gu-la-ghi-na về cơ sở tâm lí s phạm của các trò chơi lịch sử và gợi ý biên soạn

tổ chức một số trò chơi phù hợp với học sinh trung học cơ sở và trung học phổthông của Việt Nam nh: Ô chữ, xúc xắc, quay số, vòng xích niên đại, bảngniên đại, trò chơi mật mã, em có biết, phải hay không phải, ủng hộ hay phản

đối, nhận diện lịch sử

Vấn đề này còn đợc nghiên cứu một phần, một khía cạnh trong đề tài

khoa học “Tổ chức một số trò chơi trong dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn

1954 – 1945 (Lớp 1975 ở lớp 9 THCS” của Thạc sĩ Nguyễn Thị Duyên - ĐH Vinh và

các bài viết bàn về HĐNK trên Tạp chí Giáo dục nh: “Biện pháp tổ chức hoạt

động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh THPT” của Thạc sĩ Nguyễn Thị

Thành – 1945 (Lớp THPT dân lập Bình Minh - Hà Tây; “Một số biện pháp rèn luyện kĩ

năng tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh THPT” của

tác giả Bùi Ngọc Diệp – 1945 (Lớp Viện chiến lợc và chơng trình Giáo dục; “Tổ chức

dạ hội lịch sử về Hồ Chí Minh cho học sinh với sự hỗ trợ của phần mềm Powerpoint” của PGS.TS Nguyễn Thị Côi - Đại học S phạm Hà Nội và Đoàn

Văn Hng - Đại học Quy Nhơn

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về HĐNK lịch sử còn rất ít, đặcbiệt cha có nhiều những nghiên cứu ứng dụng, gắn vào những khoá trình cụthể Các tài liệu trên chỉ mới nêu lên một cách khái quát về khái niệm, hìnhthức, nguyên tắc và một số hình thức ngoại khoá mà cha đi sâu nghiên cứuứng dụng trong thực tế dạy học

Thực hiện đề tài này, tôi muốn đi sâu vào áp dụng tổ chức các HĐNKvào một khoá trình lịch sử, cụ thể là Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 – 1945 (Lớp

1945 (Lớp 12 - cơ bản) để nâng cao hiệu quả bài học lịch sử và góp phần nângcao chất lợng giáo dục lịch sử

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài này là việc tổ chức một sốhình thức HĐNK trong dạy học lịch sử để nâng cao hiệu quả bài học lịch sử

Cụ thể là thiết kế nội dung và cách thức tổ chức một số hình thức ngoại khoátrong chơng trình Lịch sử Việt Nam 1919 – 1945 (Lớp 1945 (Lớp 12 - cơ bản) nhằmthực hiện nhiệm vụ giáo dỡng, giáo dục và phát triển của bộ môn lịch sử

4 Giả thuyết khoa học

Nếu thiết kế và tổ chức tốt các hình thức HĐNK trong khoá trình Lịch

sử Việt Nam 1919 – 1945 (Lớp 1945 nói riêng và lịch sử nói chung sẽ góp phần nângcao chất lợng giáo dục bộ môn Nó là một hình thức dạy học có tác dụng giáodục t tởng, tình cảm rất cao và gây hứng thú học tập, góp phần phát triển nhâncách cho học sinh

5 Nhiệm vụ của khoá luận

Với mục đích tìm hiểu các hình thức HĐNK lịch sử và tổ chức một sốhoạt động phù hợp với học sinh lớp 12 để kiểm nghiệm hiệu quả thực tế của

nó, từ đó đa vào ứng dụng một cách rộng rãi hơn nữa hình thức tổ chức dạyhọc này trong trờng phổ thông

Đề tài có nhiệm vụ:

1 Tìm hiểu thực trạng của việc tổ chức HĐNK môn lịch sử ở trờng phổthông

2 Thiết kế nội dung một số hình thức HĐNK có thể áp dụng vào khoátrình Lịch sử Việt Nam 1919 - 1945 (Lớp 12 - cơ bản).

3 Đa ra phơng pháp tổ chức một số HĐNK trong khoá trình Lịch sửViệt Nam 1919 – 1945 (Lớp 1945 (Lớp 12 - cơ bản)

4 Đánh giá kết quả của HĐNK và khẳng định tính khả thi của việc tổchức một số HĐNK trong khoá trình Lịch sử Việt Nam 1919 – 1945 (Lớp 1945

6 Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu

+ Nguồn tài liệu:

Để thực hiện đề tài này chúng tôi đã tiến hành thu thập tài liệu từ 2 ớng sau: nguồn tài liệu thành văn gồm các công trình nghiên cứu của các nhàkhoa học thuộc ngành phơng pháp dạy học lịch sử của Nhà xuất bản Giáo dục,trờng S phạm Hà Nội và các tài liệu của Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia HàNội; nguồn tài liệu thực tế từ quá trình điều tra thực trạng dạy học lịch sử ở tr-ờng phổ thông

- Sử dụng phơng pháp thực nghiệm để khẳng định tính khả thi của việc

tổ chức một số HĐNK trong dạy học lịch sử, về sự chuyển biến của đối tợnghọc sinh đợc tổ chức HĐNK

- Sử dụng phơng pháp toán học để xử lí số liệu về kết quả học tập củahọc sinh sau khi tham gia các HĐNK

7 Bố cục của khoá luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Nội dung chính củakhóa luận đợc trình bày trong 3 chơng:

Chơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về việc tổ chức HĐNK trong dạyhọc lịch sử ở trờng THPT

Chơng 2: Thiết kế nội dung một số HĐNK trong dạy học lịch sử khoátrình Lịch sử Việt Nam 1919 - 1945 (Lớp 12 - cơ bản)

Chơng 3: Phơng pháp tổ chức HĐNK trong khoá trình Lịch sử ViệtNam 1919 - 1945 (Lớp 12 - cơ bản)

NộI DUNG Chơng 1:

Cơ sở lí luận và thực tiễn về việc tổ chức hoạt động ngoại khoá trong dạy học lịch sử ở trờng THPT

ơng trình chính thức, phân biệt với nội khoá”

Nh vậy, HĐNK là hình thức tổ chức dạy học ngoài lớp, không quy địnhtrong chơng trình, hoạt động dựa trên sự tự nguyện của cá nhân hay một nhómhọc sinh, có sở thích, đam mê về một môn học nào đó và có xu hớng muốntìm tòi, nghiên cứu sâu thêm

HĐNK lịch sử là những HĐNK có nội dung gắn liền với các vấn đề lịch

sử, xoay quanh các chủ đề lịch sử, đợc giáo viên tổ chức, hớng dẫn cho mộthay nhiều học sinh tham gia nhằm hỗ trợ cho chơng trình dạy học nội khoá

 Đặc điểm của HĐNK lịch sử

Cũng nh HĐNK của các môn học khác, HĐNK lịch sử cũng có những đặc

điểm nổi bật, dễ dàng phân biệt với hình thức tổ chức dạy học chính khoá

Trớc hết, HĐNK là dạng hoạt động ngoài giờ lên lớp, không quy địnhtrong chơng trình và sách giáo khoa một cách chặt chẽ và không có tính bắtbuộc nh nội khoá Điều đó đã đợc thừa nhận từ lâu, tuy nhiên nó lại là hìnhthức dạy học hỗ trợ cần thiết cho nội khoá “Muốn thực hiện tốt chức năng củamình, cũng nh các bộ môn khác ở trờng phổ thông, bộ môn lịch sử cũngkhông thể giảng dạy ở nội khoá, hình thức giảng dạy chủ yếu mà còn phải kếthợp chặt chẽ các hình thức giảng dạy nội khoá và ngoại khoá” [5, 14]

Việc kết hợp nội khoá và ngoại khoá giúp bộ môn lịch sử thực hiện đầy

đủ mục tiêu giáo dục của mình Tuy không chủ yếu, không chính thức nhng

hoạt động ngoại khoá lại rất cần thiết để hoàn thành công tác giáo dục Bởi,

“Bài học giáo dục không phải là bài giảng trên lớp” [23, 95] mà gồm cả hoạt

động ngoại khoá Cả hai hình thức kết hợp chặt chẽ và bổ sung cho nhau mới

có thể vừa tác động đến trí tuệ, vừa tác động đến trái tim học sinh, chính làhình thành cho học sinh một tâm lí, một hành vi nhất định “Chính vì thếgiảng dạy trên lớp không đến nỗi khó khăn, còn tiến hành một bài học giáodục thì vô cùng khó” [23, 95] Giảng dạy trên lớp chỉ là hình thức nội khoá -một phần của bài học giáo dục Bài học giáo dục toàn diện hơn và đòi hỏi đốivới ngời giáo viên cao hơn rất nhiều Một phần của công tác giáo dục chính làhoạt động ngoại khoá, nó không đợc quy định trong chơng trình nên các giáoviên ít hoặc không tiến hành nó

Cũng bởi không có tính bắt buộc nên HĐNK đợc tổ chức dựa trênnguyên tắc tự nguyện và tính tự lập, tích cực của học sinh Nếu không có sự tựnguyện, học sinh không hứng thú thì HĐNK khó có thể diễn ra và cũng khôngmang lại kết quả Đây là hoạt động dạy học có tính chất bổ trợ nên yêu cầuhọc sinh phải tự nguyện và tích cực, chính học sinh vừa là chủ thể vừa là đối t-ợng của hoạt động này Sự tự nguyện và tính tích cực giúp học sinh thu nhận

đợc nhiều kiến thức hơn Đó là cơ sở để HĐNK đạt đợc hiệu quả giáo dục củamình

Tuy là một hoạt động ngoài giờ lên lớp song vai trò của giáo viên rấtquan trọng ở đây “Giáo viên có nhiệm vụ hớng dẫn hứng thú và sáng kiếncủa học sinh, phát triển toàn bộ sức sáng tạo và rèn luyện cho các em thóiquen, phơng pháp công tác độc lập ở trên lớp và ở ngoài trờng” [5, 6] HĐNKbao giờ cũng phải có nội dung cụ thể và giáo viên phải là ngời định hớng vềnội dung, t vấn và tổ chức cho học sinh tham gia HĐNK Trong những trờnghợp cụ thể, giáo viên có thể là ngời chỉ đạo, điều khiển và dẫn chơng trình choHĐNK của các em Có nh vậy chúng ta mới gọi đây là một “hình thức tổ chứcdạy học”

Đây là hình thức tổ chức dạy học mà không có khâu kiểm tra đánh giá

nh hình thức lên lớp Bởi nó dựa trên nguyên tắc tự nguyện, đã tự nguyện thìkhông kiểm tra, không ép buộc đối với học sinh Học sinh không gặp bất cứ

áp lực nào khi tham gia HĐNK, điều đó giúp các em tham gia học tập mộtcách tự nhiên, thoải mái Nhng nó rất dễ bị các em bỏ qua nếu không tác

động, kích thích kịp thời Vì thế cần có những hình thức khen thởng, độngviên thích hợp để khích lệ học sinh tham gia nhiệt tình và hiệu quả hơn.

Ngoài những đặc điểm chung nh trên, HĐNK lịch sử có nét khác biệt

dễ nhận thấy nhất đó chính là nội dung Nội dung của nó là những vấn đề lịch

sử, những kiến thức lịch sử Những hoạt động này có tính chất là chiếc cầu nốigiữa quá khứ, hiện tại và tơng lai HĐNK lịch sử giúp học sinh tái hiện lại đợcnhững kiến thức lịch sử về quá khứ xã hội loài ngời, hiểu đợc bản chất, quyluật lịch sử và thể hiện đợc quan điểm, trách nhiệm của mình với hiện tại và t-

 Nội dung của HĐNK

Nh đã xác định ở trên, HĐNK là hình thức tổ chức dạy học hỗ trợ chohình thức dạy học nội khoá để thực hiện mục tiêu giáo dục Chính vì vậy, nộidung của nó phải thể hiện đợc nhiệm vụ đó Việc xác định đúng nội dung củaHĐNK rất quan trọng vì nó đảm bảo hiệu quả của hoạt động này

Qua nghiên cứu lí luận và thực tiễn, PGS TS Nguyễn Thị Côi cho rằng:

“Nội dung và hình thức tiến hành cần linh hoạt theo hai hớng sau:

- Làm phong phú, sâu sắc thêm kiến thức lịch sử mà học sinh đã thunhận đợc trong nội khoá

- Những vấn đề lịch sử địa phơng và công tác công ích xã hội” [7,

264 - 265]

Những vấn đề cần làm phong phú, sâu sắc thêm là những sự kiện tiêubiểu trở thành những kiến thức cơ bản của khoá trình; cuộc đời và sự nghiệpcủa các nhân vật lịch sử phản ánh sự phát triển của xã hội; những thành tựulớn về văn hoá, khoa học, văn học, kĩ thuật và lao động sản xuất

Theo tôi, chúng ta còn phải tổ chức HĐNK với nhiều nội dung mang

“tính mở” hơn nữa Đó là những nội dung có tính giáo dục đạo đức, văn hoá

đời sống, lối sống xa – 1945 (Lớp nay để các em có thể liên hệ với cuộc sống Cần

phối hợp với các bộ môn khác để tăng hiệu quả giáo dục, góp phần định hớngcho các em lối sống trong sáng, lành mạnh, phát huy truyền thống, bản sắcvăn hoá dân tộc.

Kiến thức lịch sử vô cùng phong phú, bởi lịch sử phản ánh toàn bộ quákhứ của xã hội loài ngời Trong phạm vi của chơng trình nội khoá chỉ có thểcung cấp cho các em những sự kiện cơ bản, những nội dung có chọn lọc màkhông thể nào đi sâu vào các vấn đề nhỏ Chính vì thế cần “cung cấp thêm chohọc sinh những kiến thức chung phong phú ngoài những điều giáo viên giảngdạy theo quy định” [5, 6] để đảm bảo tính toàn diện trong dạy học lịch sử.Những nội dung lịch sử trong hoạt động ngoại khoá phải là những vấn đềmang tính thời sự, có mối liên hệ giữa quá khứ, hiện tại và tơng lai để có thể

dễ dàng thu hút học sinh vào những hoạt động bổ ích ấy

Đó chính là những định hớng chung nhất để giáo viên lựa chọn nộidung ngoại khoá hợp lí Còn riêng về công tác nghiên cứu lịch sử địa phơng,công tác công ích xã hội thì ở mỗi trờng phổ thông có một hoàn cảnh khácnhau Điều quan trọng là cần phát huy đợc tính đặc thù của mỗi địa phơngtrong nội dung này Ví dụ nh, những vùng trớc đây là làng nghề cổ thì HĐNKnên tổ chức, hớng dẫn các em su tầm hiện vật, kĩ thuật sản xuất của nghề cổ

đó, tham gia xây dựng phòng truyền thống; địa phơng nào có xây dựng nghĩatrang liệt sĩ thì lựa chọn nội dung của công tác ngoại khoá là chăm sóc, bảo vệnghĩa trang, khu mộ Nói chung, nội dung công tác ngoại khoá là một chủ đề

mở Nó là thử thách, là cơ hội vận dụng và sáng tạo đối với mỗi giáo viên lịch

sử - ngời có vai trò tổ chức, hớng dẫn học sinh tham gia hoạt động này

1.1.2 ý nghĩa của việc tổ chức HĐNK trong dạy học lịch sử

HĐNK là hình thức dạy học không chính thức và còn ít đợc áp dụng ởnớc ta Nhng càng ngày chúng ta càng thấy đợc vai trò, ý nghĩa to lớn của nó.HĐNK chính là hình thức dạy học bổ trợ cho hình thức dạy học nội khoá, ýnghĩa của nó cũng thể hiện đầy đủ trên cả ba mặt: giáo dỡng, giáo dục và pháttriển Bài học trên lớp là hình thức tổ chức dạy học cơ bản nhng không phải làduy nhất Đối với bộ môn lịch sử, quá trình dạy học gặp nhiều khó khăn trongviệc đạt đến yêu cầu của bộ Giáo dục và Đào tạo Chính vì vậy, trong giáo dụcnói chung và lịch sử nói riêng lại rất cần đến việc kết hợp nội khoá với mộtphơng thức học tập khác là HĐNK để đa lại kết quả cao HĐNK có tác dụng

lớn trong việc phát triển học sinh bởi nó bổ sung và làm sâu sắc công tác giáodục chính khoá.

ý nghĩa của hoạt động ngoại khoá thể hiện ở các mặt sau:

- Về mặt giáo dỡng:

Trớc tiên, công tác ngoại khoá có tác dụng củng cố kiến thức đã họctrong các giờ nội khoá, “góp phần bồi dỡng, làm sâu sắc, phong phú và toàndiện tri thức lịch sử mà học sinh thu nhận trên lớp” [7, 257]

Nếu nh ở trên lớp, học sinh chỉ đợc tiếp cận thông tin lịch sử chủ yếuqua sách giáo khoa và bài giảng của giáo viên thì cha đủ, có khi học sinh thunhận thêm kiến thức từ các kênh thông tin khác nh băng đĩa, t liệu mà giáoviên cung cấp song rất ít ỏi bởi nó bị giới hạn trong thời gian và nội dung ch-

ơng trình quy định sẵn Vì thế, học sinh chỉ có thể nắm vấn đề ở mức tơng đối,không có điều kiện để biến tri thức nhân loại thành kiến thức của riêng mình

Để làm đợc điều đó, học sinh cần đợc củng cố lại những kiến thức đã học mộtlần nữa Nếu không có HĐNK, điều đó khó có thể thực hiện vì học sinh không

tự chủ động ôn lại kiến thức mà dành thời gian cho những việc khác Chỉ cóHĐNK mới có thể giúp học sinh tiếp xúc nhiều lần với tri thức lịch sử Qua

đó, những gì mà các em đã học, đã biết đợc củng cố và chứng minh thêm Nhờvậy, tri thức lịch sử mà học sinh nắm đợc sẽ sâu sắc hơn, khó quên hơn, bởichính các em là ngời nghiên cứu, tìm tòi ra vấn đề bằng các hoạt động thiếtthực Chính vì lí do trên mà HĐNK đợc xem là một trong những biện phápnhằm nâng cao hiệu quả bài học lịch sử

Thứ hai, HĐNK là cơ hội để bổ sung kiến thức cho học sinh mà trongchơng trình nội khoá không đủ điều kiện thực hiện Nhờ HĐNK với nhiềuhình thức khác nhau, học sinh đợc mở rộng thêm những kiến thức lịch sử cầnthiết, đồng thời, bổ sung và rèn luyện các kĩ năng một cách vững chắc hơn.Nhiều kiến thức bổ ích, lí thú đợc các em tự tìm hiểu, khám phá và thờng thìnhững nội dung kiến thức thu nhận qua HĐNK đợc nhớ lâu hơn

Nhìn chung, HĐNK là một hình thức bổ trợ cần thiết cho việc giúp họcsinh lĩnh hội đợc tri thức lịch sử một cách chủ động, sáng tạo và lâu bền Nócũng đang từng bớc thực hiện nhiệm vụ giáo dỡng của việc dạy học lịch sử

- Về mặt giáo dục:

Các nhà nghiên cứu đã khẳng định : “HĐNK còn có tác dụng giáo dụclớn đối với học sinh” [7, 258] Dựa vào đặc điểm tâm lí lứa tuổi học sinh phổthông là hiếu động và ham hiểu biết mà lôi cuốn các em vào nhiều hoạt độngthực tế để giáo dục cho các em tính tổ chức, tính kỉ luật và tinh thần tập thể.Qua thực tế dạy học, chúng ta thấy không có lí thuyết nào hiệu quả bằngHĐNK trong lĩnh vực này.

“Công tác ngoại khoá phát huy triệt để tác dụng giáo dục t tởng của bộmôn lịch sử trong việc hình thành thế giới quan đúng đắn và nhân sinh quancách mạng cho học sinh” [5, 7] Việc tiếp xúc với nhiều nguồn t liệu, nhiềuhiện vật, nhân vật lịch sử giúp học sinh có cách nhìn toàn diện về quá khứ, cóthái độ yêu mến quần chúng lao động - những con ngời làm nên lịch sử, giáodục cho các em biết trân trọng những giá trị văn hoá của dân tộc, của nhânloại Từ đó, xác định đợc trách nhiệm, nghĩa vụ của mình đối với quá khứ,cuộc sống hiện tại và tơng lai Đó chính là mục tiêu giáo dục nhân cách họcsinh, đào tạo những con ngời xã hội chủ nghĩa, trung thành với lí tởng xã hộichủ nghĩa

Riêng đối với nhiệm vụ giáo dục đạo đức thì HĐNK có đóng góp rấtlớn Thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp nói chung và trong đó cóHĐNK lịch sử, “giúp học sinh thực hành và thể nghiệm các quan hệ đạo đứcxã hội chủ nghĩa, tập luyện và rèn luyện các hành vi đạo đức phù hợp với cácchuẩn mực xã hội Cũng thông qua các hoạt động này các em có điều kiện đểthử thách và kiểm tra các phẩm chất đạo đức của mình, rèn luyện ý chí nghịlực, tinh thần trách nhiệm” [13, 83] Nhờ tham gia một cách tích cực vào cáchoạt động đó mà tính tích cực xã hội, ý thức công dân, những phẩm chất,những nét tính cách tốt, thói quen tốt đợc dần dần hình thành và củng cố trởnên bền vững Chính vì vậy, nó tạo môi trờng thuận lợi cho sự phát triển nhâncách

HĐNK là những hoạt động gắn liền với thực tế cuộc sống, thực tiễn sảnxuất và đời sống con ngời nên học sinh thấy thoải mái, dễ tiếp nhận, dễ thamgia Hơn thế nữa, học sinh thấy đợc “lợi ích” khi học môn lịch sử, lịch sử cũng

có thể áp dụng vào cuộc sống và biết cách vận dụng nh thế nào? Qua đó giúphọc sinh có thái độ đúng đắn đối với bộ môn lịch sử - bộ môn lâu nay bị xemnhẹ, khiến các em tự ý thức đợc vai trò của bộ môn lịch sử, yêu thích và hamhọc hỏi môn lịch sử hơn

HĐNK phải kết hợp tổ chức với các bộ môn khác nhằm giáo dục đồng

bộ học sinh, thu hút các em vào những hoạt động bổ ích, tránh xa các tệ nạnxã hội, định hớng cho các em lối sống văn hoá lành mạnh, sống có ích, sống

có lí tởng Đó là một tác dụng thực tế của HĐNK nói chung và HĐNK lịch sửnói riêng

- Về mặt phát triển:

HĐNK nói chung và HĐNK lịch sử nói riêng đợc tổ chức dới nhiềuhình thức phong phú khác nhau, huy động đông đảo học sinh tham gia nênphát huy đợc tính tích cực, chủ động, sáng tạo của ngời học theo hớng lấy họcsinh làm trung tâm Các em là chủ thể của HĐNK nhng lại là khách thể củaquá trình giáo dục

Hoạt động ngoại khoá “góp phần phát triển học sinh” [7, 260], mở ramột khả năng rộng lớn để hình thành các thói quen, kĩ năng về trí tuệ và thựchành cho học sinh trong học tập lịch sử Từ các hoạt động này, giáo viên pháthiện, bồi dỡng và phát triển những sở trờng và năng lực cá nhân Bởi HĐNKdiễn ra dựa trên nguyên tắc tự nguyện, xuất phát từ sở thích của học sinh nên

nó phản ánh đúng sở trờng, năng lực riêng của các em Từ đó, cũng có thể cónhững định hớng nghề nghiệp cho học sinh Ví dụ, trong các buổi dạ hội, sẽ

có những em có năng khiếu diễn kịch, đọc thơ, dẫn chơng trình ta có thểphát huy thế mạnh đó làm cho phong trào của Đoàn trờng mạnh lên Nhngquan trọng hơn là giúp học sinh phát triển năng lực riêng của mình, tự tin hơntrong cuộc sống và từng bớc hoàn thiện bản thân Đó chính là sân chơi để các

em thể hiện, học hỏi và giao lu Qua HĐNK tạo nên những tấm gơng trực tiếpcho các học sinh khác noi theo, các em chính là hạt nhân của các hoạt độnggiáo dục tiếp theo

Với nhiều hình thức lồng ghép, nội dung lịch sử phong phú, đa dạng vàlinh hoạt, HĐNK góp phần phát triển năng lực t duy của học sinh nh: năng lựcphát hiện, giải quyết vấn đề một cách nhanh chóng; t duy khái quát Chínhhoạt động trực tiếp gắn với tri thức là hoạt động giúp t duy phát triển

HĐNK là cách để “dạy học gắn với thực tế”, “học đi đôi với hành” Bởi

nó không chỉ củng cố, bổ sung kiến thức mà còn rèn luyện cho các em côngtác thực hành bộ môn Đây là điều cần thiết trong dạy học lịch sử “Học lịch

sử không chỉ để biết quá khứ, lại càng không phải để mua vui mà trên cơ sởbiết quá khứ, học sinh hiểu sâu sắc hơn, toàn diện hơn hiện tại để tích cực

hành động trong hiện tại, phục vụ những yêu cầu của lịch sử đang đặt ra và đề

ra phơng hớng đấu tranh cho sự thắng lợi của tơng lai” [5, 8]

Ngoại khoá lịch sử phát triển kĩ năng thực hành cho học sinh, đồng thờigiúp học sinh sử dụng thời gian một cách hợp lí và bổ ích Hơn thế nữa là khảnăng vận dụng kiến thức vào cuộc sống, vào những hoạt động thực tiễn QuaHĐNK, khả năng tổ chức điều hành các hoạt động xã hội, phong cách làmviệc đợc hình thành và phát triển

HĐNK lịch sử là minh chứng cho việc đổi mới t duy giáo dục, đổi mớiphơng pháp dạy học Đó là nguyên tắc: dạy học là quá trình tổ chức hoạt độngnhận thức tích cực, sáng tạo để học sinh chiếm lĩnh các kinh nghiệm xã hội,các giá trị văn hoá của loài ngời

1.1.3 Đặc điểm tâm lí học sinh

Tâm lí học sinh chính là cơ sở để chúng ta chọn lựa nội dung, phơngpháp và hình thức giáo dục hợp lí ở lứa tuổi THPT, học sinh bớc vào lứa tuổithanh niên, đang từng bớc trởng thành và hoàn thiện nhân cách ở lứa tuổinày, quá trình nhận thức đã ở mức độ cao hơn Trớc tiên, “học sinh càng trởngthành, kinh nghiệm sống càng phong phú, các em càng ý thức đợc rằng mình

đang ở ngỡng cửa của cuộc đời Do vậy thái độ có ý thức đối với học tập ngàycàng phát triển” [2, 70] Các em ý thức cao về nhiệm vụ học tập của mình chonên hoạt động học trở nên năng động và độc lập hơn Khác với các lớp dới,nội dung học không chỉ ngày một sâu hơn mà hoạt động học tập của học sinhphổ thông cũng đợc diễn ra dới nhiều hình thức phong phú và đa dạng hơn

Học sinh không chỉ nhận thức vấn đề ở cấp độ nhận thức cảm tính màbằng t duy khái quát, tởng tợng cao Đó gọi là nhận thức lí tính Nếu có trigiác thì cũng là tri giác có mục đích cao, việc quan sát không tách khỏi t duyngôn ngữ Các em đã có khả năng t duy lí luận, t duy trừu tợng một cách độclập

Do vậy, trong dạy học cần phối hợp nhiều hình thức tổ chức dạy học

để tăng cờng hoạt động nhận thức cho học sinh Hơn nữa, các em đã cóthể xử lí các kênh thông tin khác nhau ngoài sách giáo khoa HĐNK làmột hình thức dạy học phù hợp để khích lệ quá trình nhận thức phong phú,

độc lập của học sinh

Học sinh trung học phổ thông là lứa tuổi a hoạt động, nhất là các hoạt

động tập thể và giao lu Đây không đơn thuần là những hoạt động vui chơi giải

trí mà học sinh bậc tiểu học, trung học cơ sở thờng a thích mà là những hoạt

động mang tính xã hội để học sinh thể hiện và khẳng định bản thân mình Tổchức hoạt động ngày càng phức tạp là điều kiện tồn tại của tập thể Chính vìvậy phải thờng xuyên tổ chức các hoạt động một cách đa dạng, phong phú,hấp dẫn để lôi cuốn các em tham gia Qua đó giúp các em từng bớc hình thành

và phát triển nhân cách của mình

ở lứa tuổi này, học sinh không thích bó buộc trong những giờ học khôkhan, nặng nề hay những môn học mang tính chất lí thuyết chỉ cần nghe, nhìn,ghi chép và học thuộc mà chúng muốn tham gia các hoạt động khác để tìmtòi, phát hiện, thử thách năng lực cá nhân trong cuộc sống Do những đặc

điểm tâm lí này mà nhà trờng phải quan tâm đến việc tổ chức các HĐNK,kèm theo đó các bộ môn cần lồng ghép nội dung vào để giúp học sinh vừahọc, vừa chơi Đối với môn lịch sử càng phải tiến hành các HĐNK nhiềuhơn nữa

Về đời sống tình cảm cũng nh t tởng của học sinh ở lứa tuổi này rấtphức tạp Đây là khoảng thời gian mà học sinh sống, sinh hoạt mang tính chấttập thể cao nên các em coi trọng tập thể mà mình là một thành viên trong đó.Học sinh có ý thức xây dựng tập thể và chịu các ảnh hởng từ tập thể

Qua việc mở rộng giao lu tiếp xúc, đời sống tình cảm học sinh càngphong phú, nhiều màu sắc hơn Nhng cũng có một mặt trái là các em rất nhạycảm, dễ bị ngoại cảnh tác động mà lí trí lại cha vững chắc nên dễ bị lôi cuốnbởi những tác động tiêu cực ngoài xã hội ở lứa tuổi này, học sinh rất dễ bị hhỏng, sao nhãng việc học hành Chính vì vậy, nhà trờng nên tổ chức nhiềuhoạt động mang tính chất giáo dục để lôi cuốn các em vào những hoạt độngtích cực, đẩy lùi sự du nhập của các tệ nạn xã hội vào tâm hồn và đời sống họcsinh

Hiện nay, một yêu cầu cấp bách là phải giáo dục truyền thống, bản sắcvăn hoá dân tộc cho học sinh HĐNK lịch sử là một giải pháp hữu hiệu nhất,bởi nó có u thế riêng và đáp ứng đợc nhu cầu tâm lí học sinh, nó vừa là giảipháp bộ môn vừa là khuynh hớng giáo dục của nhà trờng phổ thông

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Thực trạng của việc tổ chức HĐNK trong dạy học lịch sử

 Quá trình điều tra

Để biết đợc thực trạng của việc sử dụng HĐNK trong dạy học lịch sử,chúng tôi đã tiến hành điều tra các kênh thông tin khác nhau.

Cụ thể là trong thời gian thực tập s phạm ở trờng THPT từ ngày 9/2 đến3/4/2009, chúng tôi đã tiến hành tiếp xúc, phỏng vấn trực tiếp với các nhàquản lí giáo dục, các giáo viên và học sinh Các kết quả điều tra đều rất đángtin cậy

Chúng tôi đã tiến hành phỏng vấn các giáo viên sau:

Giáo viên Đinh Thị Vân Thuỳ – 1945 (Lớp THPT Yên Thành II, Nghệ AnGiáo viên Lê Thị Duyên - THPT Quỳnh Lu I, Nghệ An

Giáo viên Hà Thị Lệ Thuỷ - THPT Hậu Lộc III, Thanh HoáGiáo viên Lê Thị Thu Hà - THPT Cẩm Xuyên, Hà TĩnhGiáo viên Trần Thị Diên - THPT Kỳ Anh, Hà TĩnhGiáo viên Phạm Hồng Lam – 1945 (Lớp THPT Hàm Rồng, Thanh HoáQua điều tra cho thấy, các HĐNK đợc tổ chức ở các trờng phổ thôngnhng không hẳn là HĐNK lịch sử Trờng THPT Yên Thành II đã tổ chức các

buổi thi Kể chuyện tấm g“ ơng đạo đức Hồ Chí Minh” vào tiết chào cờ sáng

thứ hai hàng tuần; tham gia cuộc thi Theo dấu chân Bác“ ” do Huyện đoànYên Thành tổ chức, chăm sóc và thắp hơng tại khu di tích Đình Hậu - xã BắcSơn; xây dựng tủ sách Hồ Chí Minh và cho đoàn viên thanh niên các chi đoàntrao đổi, học hỏi Đây chính là các HĐNK có tính chất lịch sử đã đợc tổ chức,nhng hầu hết đều thuộc phong trào hoạt động của đoàn trờng

ở các trờng lân cận nh Phan Đăng Lu Yên Thành; Phan Thúc Trực Yên Thành cũng tổ chức các hoạt động tơng tự nhng không có hoạt động gìnổi bật do tổ Sử - Địa – 1945 (Lớp Công dân trực tiếp tổ chức Có chăng chỉ là tham gia

-t vấn về nội dung

Cô giáo Đinh Thị Vân Thuỳ và Cao Thị Thảo (Yên Thành II) cho biết:Giáo viên ý thức đợc rằng các HĐNK đa lại tác dụng thiết thực nhng ở trờngTHPT nông thôn rất khó tổ chức Bởi không có điều kiện về vật chất, thời gian

và nhân lực để tiến hành

Các giáo viên mà chúng tôi đã phỏng vấn cũng có ý kiến tơng tự

Còn học sinh, các em rất thích tham gia các HĐNK Ví dụ: Nguyễn ThịThuỳ Dung lớp 12A3, Trần Thị Thanh Nga lớp 10A6 đều cho rằng đó lànhững hoạt động bổ ích, các em đợc thể hiện mình và giảm căng thẳng củanhững buổi học trên lớp

Thầy giáo Nguyễn Đức Thành - Hiệu trởng trờng THPT Yên Thành IIcũng cho biết: “Thầy rất khuyến khích các HĐNK nhằm nâng cao hiệu quảgiáo dục, song phải làm sao gọn nhẹ, tiết kiệm, tránh phô trơng hình thức vàkhông ảnh hởng tới tình hình học của các em ”.

Qua mạng Internet ta thấy: các giáo viên và nhà trờng đều rất quan tâm

đến HĐNK, nhng riêng về HĐNK lịch sử thì còn rất ít Hầu hết các HĐNK

đ-ợc tổ chức dới hình thức các cuộc thi còn các hình thức ngoại khoá khác thìkhông hoặc rất ít đợc tổ chức

 Kết luận sơ bộ

Hầu hết các trờng phổ thông đều ý thức đợc vai trò của HĐNK đối với

sự nghiệp giáo dục và đã áp dụng hình thức này vào dạy học Thực tế chothấy, qua một số hoạt động thực tiễn đã đa lại hiệu quả rất cao, rất đáng trântrọng Nhờ HĐNK, một số trờng xây dựng đợc phòng truyền thống, tìm hiểulịch sử địa phơng

Tuy vậy, HĐNK có đợc tổ chức nhng tần số rất ít và cha đợc đầu t, chútrọng nhiều, nội dung cha thực sự chuyên sâu và nó cha đợc thực hiện mộtcách sâu rộng và đồng bộ Phần lớn, các HĐNK đều do Đoàn trờng tổ chức,các giáo viên bộ môn cha tham gia nhiệt tình, mà chỉ mới tham gia t vấn, chịutrách nhiệm về nội dung chứ không phải là ngời khởi xớng

Riêng HĐNK lịch sử thì rất ít đợc tổ chức Hoạt động này cha thể hiện

đợc tính chất hỗ trợ cho các bài học nội khoá trong dạy học lịch sử Các giáoviên lịch sử cha nhiệt tình hoặc rất ngại tổ chức các hoạt động ngoại khoá chohọc sinh, chính vì vậy việc học lịch sử còn là gánh nặng đối với các em

đầu t cho một hoạt động khác ngoài giờ lên lớp là rất khó

- Thứ hai, mỗi trờng đều có đến 2000 - 3000 học sinh, có nhiều họcsinh không thể tham gia tất cả các hoạt động, cũng có những hoạt động không

thể tổ chức cho tất cả học sinh tham gia mà phải tổ chức rải rác Vì vậy rất tốnkém thời gian và kinh phí Mà HĐNK muốn thực sự có chất lợng thì phải có

sự đầu t về cơ sở vật chất, phơng tiện kĩ thuật Chính vì thế, các trờng THPTkhó tổ chức hiệu quả những hoạt động giáo dục nh thế

- Thứ ba, giáo viên là ngời có vai trò chỉ đạo, hớng dẫn HĐNK lịch sử,hầu hết họ đều có kiến thức song kinh nghiệm tổ chức lại thiếu.Vì vậy, giáoviên không nhiệt tình tham gia vào các hoạt động ngoài giờ lên lớp Điều nàycũng làm giảm phần nào chất lợng và hiệu quả của HĐNK, trong khi HĐNKrất cần sự sáng tạo, hấp dẫn

1.2.3 Đề xuất, yêu cầu

HĐNK đòi hỏi nhà trờng, phụ huynh phải cùng tham gia, ủng hộ vì cầnnguồn kinh phí lớn Đây là nội dung giáo dục thể hiện rõ mối quan hệ giữa gia

đình, nhà trờng và xã hội Gia đình cần hiểu đợc bản chất của HĐNK, tạo điềukiện và thời gian cho học sinh học tập, các khu di tích, bảo tàng nên có chínhsách giảm phí, miễn vé cho học sinh đến tham quan

Cần bồi dỡng công tác ngoại khoá trong nhà trờng phổ thông, nhânrộng điển hình các trờng làm tốt để đẩy mạnh phong trào Tổ chức thành các

“game show” mang tính trí tuệ cao nhằm tạo sân chơi lành mạnh và tạo điềukiện cho học sinh có cơ hội tham gia và phát huy khả năng của mình

Yêu cầu giáo viên phải rèn luyện nghiệp vụ, bồi dỡng kĩ năng tổ chức,

điều hành để thực hiện các HĐNK một cách chuyên nghiệp Hơn thế, giáoviên lịch sử phải nhận thức đợc trách nhiệm cao cả của mình trong sự nghiệpgiáo dục thế hệ trẻ và cải thiện thực trạng dạy và học môn lịch sử

Chơng 2:

Thiết kế nội dung một số hoạt động ngoại khoá trong khoá trình lịch sử Việt Nam 1919 – 2009 1945

(lớp 12 - cơ bản) 2.1 Vị trí, nội dung của khoá trình

2.1.1 Vị trí

Lịch sử Việt Nam 1919 – 1945 (Lớp 1945 là một giai đoạn quan trọng trong toàn

bộ quá trình lịch sử Việt Nam, đợc đề cập, giảng dạy trong chơng trình vàsách giáo khoa lịch sử lớp 12 ban cơ bản và nâng cao

Chơng trình sách giáo khoa lớp 12 cơ bản trình bày hai phần: “Lịch sửthế giới hiện đại (1945 - 2000)” và “Lịch sử Việt Nam (1919 – 1945 (Lớp 2000)” Phầnlịch sử Việt Nam gồm 5 chơng, 16 bài Trong đó khoá trình Lịch sử Việt Nam

sinh học tiếp các chơng tiếp theo Lịch sử Việt Nam 1919 – 1945 (Lớp 1945 là một

khoá trình có nội dung tơng đối hấp dẫn về quá trình chuyển mình, lớn lên củacách mạng Việt Nam sau những năm bế tắc về đờng lối Cách mạng Việt Nam

đã chọn đợc đờng đi đúng đắn cho mình và đấu tranh giành lại độc lập dân tộcvào 1945

2.1.2 Nội dung cơ bản

Chơng 1: Việt Nam từ 1919 đến 1930

Nội dung cơ bản của chơng buộc học sinh phải nắm đợc là: những nétchủ yếu về chính sách khai thác thuộc địa lần thứ 2 của thực dân Pháp; sựchuyển biến về kinh tế, chính trị, xã hội Việt Nam dới ảnh hởng của côngcuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp; nét mới trong phong trào dântộc dân chủ ở Việt Nam; nội dung và ý nghĩa những hoạt động củaNguyễn ái Quốc

Sự ra đời và hoạt động của 3 tổ chức cách mạng: Hội Việt Nam cáchmạng thanh niên, Tân Việt cách mạng đảng, Việt Nam quốc dân đảng Hoàncảnh, nội dung, ý nghĩa của Hội nghị thành lập Đảng cộng sản Việt Nam Nội

dung Chính c“ ơng vắn tắt”, Sách l“ ợc vắn tắt” của Đảng do đồng chí Nguyễn

ái Quốc soạn thảo Vai trò của Nguyễn ái Quốc đối với quá trình vận độngchuẩn bị thành lập Đảng

Chơng 2 : Việt Nam từ 1930 đến 1945.

Học sinh cần nắm vững những nội dung sau:

- Hoàn cảnh, diễn biến, ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm củaphong trào cách mạng 1930 – 1945 (Lớp 1931 mà đỉnh cao là Xô Viết Nghệ Tĩnh,phong trào dân chủ 1936 – 1945 (Lớp 1939

- Sự chuyển hớng đấu tranh của Đảng thể hiện trong nghị quyết các Hộinghị trung ơng lần thứ 6, lần thứ 8 Nguyên nhân, diễn biến, ý nghĩa lịch sửcủa khởi nghĩa Bắc Sơn, khởi nghĩa Nam Kì và binh biến Đô Lơng Công cuộcchuẩn bị cho tổng khởi nghĩa của Đảng sau Hội nghị trung ơng Đảng lần thứ

8 Hoàn cảnh, diễn biến, ý nghĩa lịch sử, nguyên nhân thắng lợi của cáchmạng Tháng Tám 1945

2.1.3 Nhiệm vụ của khoá trình

Dựa vào vị trí và nội dung cơ bản của chơng trình, sách giáo khoa lịch

sử lớp 12 ban cơ bản, ta xác định đợc những nhiệm vụ cơ bản khi dạy khoátrình này nh sau:

- Nhiệm vụ giáo dỡng:

Khi thực hiện giảng dạy lịch sử khoá trình lịch sử Việt Nam 1919

-1945, giáo viên giúp học sinh hiểu đợc: sau hai cuộc khai thác thuộc địa củathực dân Pháp, tình hình kinh tế, xã hội Việt Nam đã có những thay đổi cănbản Nhng cũng chính những biến chuyển đó là tiền đề làm cho phong tràochống Pháp của ngời Việt Nam mang những nhân tố mới Phong trào dân tộcdân chủ ở Việt Nam vào những năm 1919 - 1925 có những bớc phát triển mới,chịu sự tác động của các tổ chức cách mạng mang khuynh hớng dân chủ t sản

Trong khuynh hớng chung đó, lịch sử ghi nhận vai trò của Nguyễn áiQuốc Giai đoạn này, lịch sử Việt Nam nổi bật với những hoạt động bí mậtcủa một chiến sĩ yêu nớc là Nguyễn Tất Thành - Nguyễn ái Quốc Ngời đãquyết chí ra đi tìm đờng cứu nớc khi mà các khuynh hớng cứu nớc trớc đó d-ờng nh không đem lại kết quả Khi đã bắt gặp con đờng cách mạng vô sản,Ngời đã lựa chọn và tích cực chuẩn bị để giới thiệu con đờng cứu nớc nàycho toàn thể dân tộc Ngời đã tích cực truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin

về Việt Nam, thức tỉnh đồng bào ta, làm cho dân tộc ta thấy đ ợc nhiệm

vụ của mình là làm một cuộc cách mạng vô sản để đánh đổ đế quốc,phong kiến Cuối cùng dân tộc ta, nhân dân ta cũng đã lựa chọn con đ ờngcách mạng vô sản.

Với những hoạt động tích cực của Nguyễn ái Quốc, dần dần đã có các

tổ chức cộng sản đầu tiên ra đời ở Việt Nam Sự ra đời của Đảng cộng sảnViệt Nam ngày 3 tháng 2 năm 1930 là sự hợp nhất 3 tổ chức cộng sản: AnNam cộng sản Đảng, Đông Dơng cộng sản Đảng, Đông Dơng cộng sản liên

đoàn Đó là kết quả của sự lựa chọn, sàng lọc lịch sử

Từ sau khi Đảng ra đời, với sự chỉ đạo sáng suốt của Đảng, phong trào

đấu tranh đã có sự đổi khác về lực lợng tham gia, hình thức đấu tranh, mụctiêu và quy mô của phong trào Phong trào đợc soi sáng bởi đờng lối củaChính cơng vắn tắt, Sách lợc vắn tắt của Đảng

Những cuộc đấu tranh tiêu biểu trong phong trào 1930 – 1945 (Lớp 1931 và sự ra

đời, hoạt động của Xô Viết Nghệ Tĩnh Phong trào này đã để lại nhiều bài họckinh nghiệm về hình thức đấu tranh, về lực lợng cách mạng cho Đảng ta

Tiếp theo đó là phong trào 1936 – 1945 (Lớp 1939, nó có sự khác hẳn phong trào

1930 – 1945 (Lớp 1931 về mục tiêu, hình thức, khẩu hiệu và phơng pháp đấu tranh dochịu sự tác động của nhiều yếu tố khách quan nh Nghị quyết của Đại hội VIIcủa Quốc tế cộng sản (7/1935) và sự kiện mặt trận nhân dân Pháp lên nắmquyền ở Pháp Những sự kiện đó tạo điều kiện thuận lợi cho chúng ta đấutranh bằng phơng pháp hoà bình.Trong giai đoạn này, nhiều hình thức, phơngpháp đấu tranh mới mẻ lần đầu tiên đợc Đảng ta tiến hành Chính sự linhhoạt và sáng tạo trong lãnh đạo của Đảng ta đã làm cho phong trào cáchmạng thu đợc những kết quả to lớn Chính quyền thực dân Pháp phải nh-ợng bộ một số yêu sách của nhân dân ta Cũng nh phong trào 1930 – 1945 (Lớp

1931, phong trào dân chủ 1936 – 1945 (Lớp 1939 đã để lại cho Đảng ta, nhân dân

ta nhiều bài học quý báu

Với sự chỉ đạo tài tình của Đảng và Bác Hồ, cả dân tộc ta đã tiến hànhchuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa giành chính quyền Chặng đờng dài 15 nămnung nấu đã tạo cho dân tộc ta một tiền đề vững vàng để chớp lấy thời cơ ngànnăm có một và làm nên thắng lợi to lớn của cách mạng Tháng Tám trong vòng

15 ngày Nguyên nhân, ý nghĩa của sự kiện này

- Nhiệm vụ giáo dục:

Khoá trình này nhằm giáo dục học sinh lòng tự hào về truyền thống đấutranh của dân tộc ta, bồi dỡng cho các em lòng yêu nớc, ý thức phản kháng tr-

ớc sự xâm lăng và thống trị của các nớc đế quốc Qua đó, giúp các em thấy

đ-ợc sự đấu tranh kiên cờng, bất khuất của các chiến sĩ cộng sản, giáo dục tinhthần dân tộc theo khuynh hớng cách mạng vô sản

Giáo dục cho học sinh lòng tự hào về sự nghiệp đấu tranh của Đảng,niềm tin vào sức sống quật cờng của Đảng đã vợt qua mọi gian nan thử thách

để đa sự nghiệp cách mạng đi lên Từ đó, các em biết xác định trách nhiệmcủa bản thân trong việc phấn đấu để giữ gìn thành quả cách mạng mà Đảng ta,nhân dân ta đã tạo dựng nên; tiếp tục sự nghiệp cách mạng của đất nớc trongthời kì mới Khoá trình này là nội dung có tác dụng “ôn cố nhi tri tân” rất lớn

Qua khoá trình, giáo dục niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, vào đờnglối, chủ trơng đúng đắn của Đảng để các em hăng hái tham gia phong tràocách mạng dới sự lãnh đạo của Đảng trong công cuộc đổi mới của đất nớchiện nay

- Nhiệm vụ phát triển:

Cũng nh các khoá trình lịch sử khác, khoá trình lịch sử Việt Nam 1919

-1945 giúp học sinh phát triển t duy lịch sử nh phân tích, đánh giá, so sánh

để tìm hiểu bản chất, quy luật lịch sử

Bên cạnh đó, còn phát triển kĩ năng ứng dụng bài học lịch sử vàocuộc sống, kĩ năng thực hành bộ môn, kĩ năng mô tả lịch sử bằng ngôn ngữnói, viết

 Nhận xét

Qua việc xác định các nhiệm vụ của việc giảng dạy khoá trình này, tathấy, nếu chỉ dạy trong chơng trình nội khoá thì không thể hoàn thành đợc cácnhiệm vụ nêu trên một cách toàn diện Để học sinh nắm bắt một cách sâu sắcnội dung chơng trình và để việc học lịch sử đúng với ý nghĩa của nó thì bắtbuộc giáo viên phải tổ chức các HĐNK để bổ sung kịp thời và cần thiết.HĐNK là một biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả bài học lịch sử và góp phầnhoàn thành mục tiêu giáo dục

2.2 Các hình thức HĐNK trong khóa trình lịch sử Việt Nam 1919 – 1945 (Lớp

1945 (Lớp 12 - cơ bản)

2.2.1 Cơ sở để lựa chọn

Cơ sở để lựa chọn tổ chức HĐNK trong khoá trình Lịch sử Việt Nam

1919 – 1945 (Lớp 1945 (Lớp 12 – 1945 (Lớp cơ bản) là dựa vào những điểm sau :

- Khoá trình Lịch sử Việt Nam 1919 – 1945 (Lớp 1945, nh đã nói ở trên có vị trí,

ý nghĩa quan trọng Trong khoá trình này có nhiều nội dung cần đợc nâng cao

và khắc sâu Ví dụ nh, giáo viên cần làm sáng rõ về quá trình hoạt động củaNguyễn ái Quốc và công lao to lớn của Ngời; quá trình đấu tranh gian khổcủa nhân dân ta trong vòng 15 năm dới sự lãnh đạo của Đảng để giành đợc

độc lập tự do

Với những nội dung quan trọng này, kiến thức lịch sử vô cùng rộng lớn,

cứ liệu lịch sử rất nhiều song không thể cung cấp đầy đủ trong chơng trìnhchính khoá Chính vì vậy chỉ có thể tổ chức các HĐNK để góp phần hoànthành mục tiêu giáo dục

- Nội dung khoá trình Lịch sử Việt Nam 1919 – 1945 (Lớp 1945 đợc bố trí họcvào đầu học kì 2 của lớp 12, đây là thời gian học trùng với các ngày lễ lớn nh:ngày thành lập Đảng (3/2), ngày thành lập Đoàn (26/3) Do đó có điều kiệnphối kết hợp với Ban giám hiệu nhà trờng, Đoàn trờng để tổ chức các HĐNKvừa để kỉ niệm những ngày lễ trọng đại này vừa để thực hiện mục tiêu giáodục của bộ môn lịch sử, làm cho việc tổ chức HĐNK trở nên khả thi hơn và dễ

đợc nhà trờng ủng hộ

- Lựa chọn những hình thức HĐNK có tính chất đơn giản, không tốnthời gian và ít kinh phí Nh vậy sẽ đợc sự ủng hộ, hởng ứng của giáo viên vàhọc sinh Đó là cơ sở để chúng ta tổ chức thành công hình thức tổ chức dạyhọc này

- Yêu cầu phải nắm vững nội dung và phơng pháp tổ chức các HĐNKtrong dạy học lịch sử

2.2.2 Thiết kế nội dung một số HĐNK trong khóa trình lịch sử Việt Nam

1919 – 1945 (Lớp 1945 (Lớp 12 - cơ bản)

Theo các tác giả Phan Ngọc Liên, Nguyễn Thị Côi đã trình bày, có rấtnhiều hình thức hoạt động ngoại khoá lịch sử nh: “đọc sách, kể chuện, nóichuyện lịch sử, trao đổi thảo luận, dạ hội lịch sử, trò chơi lịch sử, tham quanlịch sử, gặp gỡ những chiến sĩ cách mạng, những ngời có thành tích trongcông tác sản xuất, chiến đấu, công tác công ích xã hội” [6, 230 – 1945 (Lớp 252] Song

ở khoá luận này, chúng tôi chỉ lựa chọn trình bày và thiết kế một số hình thứcphù hợp với khoá trình Lịch sử Việt Nam 1919 – 1945 (Lớp 1945 trên cơ sở những hìnhthức chủ yếu đó

2.2.2.1 Đọc sách

Cho đến nay, chúng ta thấy rằng cho dù công nghệ kĩ thuật có phát triển

đến mấy, khoa học giáo dục có tiến bộ đến mấy thì tri thức nhân loại vẫn đợctích luỹ trong những cuốn sách Đặc biệt, trong hoạt động học tập của họcsinh thì không thể không đọc sách “Đọc sách là hình thức có hiệu quả nhằmcung cấp thêm kiến thức cho học sinh trong giờ nội khoá, song chủ yếu vẫn làtrong HĐNK” [7, 268]

Đây là một hình thức đơn giản trong tổ chức HĐNK mà học sinh dễdàng thực hiện cho dù ở lứa tuổi nào, điều kiện nào Tác dụng của việc đọcsách là rất lớn, nó “góp phần rèn luyện cho học sinh về mặt t tởng, phẩm chất,

đạo đức, kĩ năng, thói quen, hứng thú và phơng pháp làm việc với sách” [7,268] Trong dạy học lịch sử, hình thức đọc sách lại càng phát huy vai trò đóbởi “kiến thức của học sinh đợc cụ thể hơn, phong phú hơn” [5, 21] Qua việc

đọc sách, những thông tin, những kiến thức cơ bản mà học sinh thu nhận đợc

sẽ tích luỹ dần, dẫn đến sự lớn lên về lợng và tất nhiên sẽ làm biến đổi về chấttrong trí tuệ của các em Từ đó, học sinh nhớ sự kiện sâu hơn, nắm bản chấtvấn đề chắc hơn Có thể nói, đọc sách là một hình thức học tập truyền thống

và cơ bản của học sinh, nó có tác dụng lớn trong việc phát triển trí tuệ Sự pháttriển của trí tuệ là sự biến đổi về chất trong hoạt động nhận thức

Tri thức nhân loại hội tụ chủ yếu trong sách vở, nhng thời gian đọc củahọc sinh không nhiều Trong giờ nội khoá, học sinh phải học chơng trình rấtnặng, vì vậy, muốn làm phong phú thêm kiến thức các em phải tự đọc Giáoviên phải là ngời hớng dẫn cho các em nên đọc sách gì, tìm ở đâu, có nội dunggì quan trọng và lí thú để các em thấy hứng thú và dành thời gian để đọc

Đọc sách hầu nh chỉ có thể sử dụng thời gian ở nhà vì thời gian ở trờngkhông có để “đọc thêm” Giáo viên là ngời hớng dẫn để học sinh tìm đọcnhững điều bổ ích bằng cách lập danh mục sách cần đọc, trong đó có phần tối

đa và tối thiểu để xác định rõ quyển nào cần phải đọc, quyển nào có thể đọcnếu có thời gian Sau đó kích thích sự tò mò của học sinh bằng cách nêu mộtvài đoạn trích, một vài chi tiết hấp dẫn của quyển sách để học sinh tự tìm đọc.Sau quá trình học sinh đọc sách ở nhà, giáo viên nên tổ chức các buổi thảoluận về những cuốn sách đã đọc, hoặc thu lại phiếu đọc sách với nội dung:

“một số hiểu biết về cuốn sách đã đọc nh: nội dung chính, tác giả, những đoạnhay ” Việc làm này thúc đẩy quá trình đọc sách của các em đi vào thực chất

và có hiệu quả

Giáo viên giới thiệu cho học sinh những cuốn sách có xuất xứ rõ ràng,nguồn t liệu đảm bảo chính xác, khoa học, không làm phân tán t tởng họcsinh Có nh vậy, đọc sách trong HĐNK mới phục vụ cho mục đích giáo dụclịch sử.

Khi học khoá trình Lịch sử Việt Nam 1919 – 1945 (Lớp 1945, có những nội dung

lịch sử mà do thời lợng cho phép của chơng trình và tiết học không thể đề cậphết đợc Vì thế, giáo viên cần hớng dẫn để học sinh tự bổ sung, hoàn thiệnkiến thức cho mình bằng cách đọc thêm sách và tài liệu tham khảo Mục đíchcuối cùng là để học sinh có cái nhìn toàn diện, trung thực về giai đoạn lịch sửnày

Đọc sách là cách để các em có đợc nguồn kiến thức phong phú hơn, nólấp đầy cái “sờn” kiến thức cơ bản mà các em đã thu nhận trên lớp Có thể tậptrung ở những vấn đề nh sau:

- Sau chiến tranh thế giới thứ nhất, tình hình kinh tế, xã hội Việt Nam

có nhiều biến đổi Đó là do hệ quả của chính sách khai thác thuộc địa lần thứ haicủa thực dân Pháp Do đó, học sinh cần tìm đọc thêm các nguồn t liệu để biết đ-

ợc thực dân Pháp đã tiến hành khai thác, bóc lột nhân dân ta nh thế nào?

Những chính sách khai thác bóc lột của thực dân Pháp làm cho cuộcsống của ngời dân Việt Nam trở nên điêu đứng Các em phải đọc thêm để tìmhiểu xem cuộc sống của ngời dân lao động Việt Nam điêu đứng nh thế nào,khổ cực đến đâu thì các em mới có thể cảm nhận và ghê sợ trớc sự tàn ác, dãman của những kẻ tự rêu rao là “văn minh”, “bác ái” Từ đó, khơi dậy trongcác em lòng tự tôn dân tộc, các em sẽ hiểu đợc rằng: vì lí do gì mà nhân dân ta

đã phải mò mẫm tìm đờng đấu tranh giành lại ánh sáng tự do, độc lập

- Quá trình hoạt động cách mạng gian nan, bí mật của đồng chí Nguyễn

ái Quốc cũng là một nội dung cần thiết phải đi sâu tìm hiểu Nội dung này đ

-ợc đề cập rất nhiều trên các sách báo, tạp chí nhng trong sách giáo khoa thìchỉ có thể trình bày sơ lợc trong một trang sách Vì vậy, giáo viên cần hớngdẫn cho học sinh tìm đọc thêm để thấy đợc công lao to lớn của Bác, những hisinh của Bác đã dành cho dân tộc ta; ý chí, nghị lực phi thờng cũng nh phongcách làm việc thông minh, sáng tạo của Bác Qua đó giáo dục cho các em tìnhcảm yêu mến, kính trọng vị lãnh tụ thiên tài của dân tộc

Hoạt động đọc sách trang bị cho trí tuệ học sinh những dẫn chứng sâurộng, cần thiết để chứng minh cho nội dung lịch sử đã đợc cô đọng trong sách

giáo khoa Đọc sách tác động sâu sắc tới năng lực cảm thụ thẩm mĩ, hìnhthành và phát triển năng lực sáng tạo Ví dụ, các em đọc sách và hiểu sâu sắc

về vẻ đẹp nhân cách của Hồ Chí Minh, về phong cách sống, làm việc của Bác,

Khi học khoá trình này, các em có thể đọc toàn bộ hay một phần cáccuốn sách nh sau:

1) Đại c“ ơng lịch sử Việt Nam” tập 2 - Đinh Xuân Lâm (chủ biên), nhà

xuất bản Giáo dục Cuốn sách này trình bày phần lịch sử từ 1858 đến 1945

Đây là cuốn sách đợc các nhà sử học chọn lọc, biên soạn nội dung nên đảmbảo tính đảng, tính khoa học Dựa vào những nội dung cơ bản của cuốn sách,học sinh có thể tìm đọc thêm các tài liệu để tìm hiểu sâu hơn những nội dunglịch sử quan trọng Ví dụ nh những hoạt động yêu nớc của Phan Bội Châu,Phan Châu Trinh; sự ra đời và hoạt động của các tổ chức cộng sản đầu tiên ởViệt Nam

2) Hồ Chí Minh toàn tập“ ” tập 2, tập 3 (nhà xuất bản Chính trị quốcgia) Đây là tập hợp một trong những bài viết của Bác trong khoảng thời gian

từ 1919 đến 1945 Các bài viết của Bác đều rất cô đúc, dễ hiểu, phản ánh sinh

động thực tế lịch sử Chính vì vậy mà nó rất lôi cuốn và tác động mạnh đếnngời đọc

Nội dung nổi bật ở tập 2 là những tác phẩm phản ánh đời sống của ngờidân thuộc địa trong đó có xứ An Nam chúng ta Trong đó tập trung vào các

tác phẩm sau: Tình hình Đông D“ ơng” (trang 10), Vấn đề Đông D“ ơng” (trang

16), Bản án chế độ thực dân Pháp“ ” (trang 21), Đ “ ờng kách mệnh” (trang

259)

Còn tập 3, có những nội dung cần đọc nh: Chính c“ ơng vắn tắt , Sách” “

lợc vắn tắt” của Đảng, Khủng bố trắng ở Đông D“ ơng” (trang 66), Nghệ“

Tĩnh đỏ” (trang 70) và một số tác phẩn văn học của Bác nh: Ca sợi chỉ“ ”

(trang 233), Nhóm lửa“ ” (trang 238) Đặc biệt có tác phẩm Lịch sử n“ ớc ta”

(trang 221)

Với những tác phẩm này, học sinh dễ dàng hình dung một cách cụ thể,sinh động về lịch sử nớc ta giai đoạn 1919 - 1945 Đây là cuốn sách dễ tìm ởcác th viện trờng, th viện huyện và cũng rất hấp dẫn, đảm bảo các em sẽ thíchthú đọc.

3) Búp sen xanh“ ” của nhà văn Sơn Tùng Đây là một tác phẩm văn họcnhng nội dung của nó lại chứa đựng rất nhiều sự kiện có giá trị lịch sử về tuổithơ và buổi đầu ra đi tìm đờng cứu nớc của Bác Hồ Tác giả đã xây dựng hình

ảnh Nguyễn Tất Thành thành một hình tợng văn học nên khi đọc tác phẩmnày, học sinh sẽ không cảm thấy khô khan nh khi đọc một tác phẩm lịch sử

đơn thuần Sàng lọc những yếu tố văn chơng sẽ là những sự kiện lịch sử cóthật, vì thế, tác phẩm có tác dụng giáo dục rất cao

4) Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ Tịch“ ” của tác giảTrần Dân Tiên Cuốn sách tập hợp những câu chuyện đơn sơ, giản dị về cuộcsống, hoạt động của Hồ Chủ Tịch Qua đây, học sinh thấy đợc t tởng và nhâncách của Ngời, những t tởng ấy toả sáng cho đến tận ngày nay

5) Những ng“ ời lao động sáng tạo của thế kỉ XX” tập 1, 2, Nhà xuất bản

Lao động Cuốn sách viết về những con ngời có thật trong những năm đầu thế

kỉ XX theo phong cách báo chí, không nặng về sự kiện nh lịch sử nên rất dễ

đọc, dễ cảm thụ Các em cần đọc cuốn sách này để hiểu về hoàn cảnh và lí t ởng sống của những ngời đi trớc, noi gơng họ trong lao động, sản xuất và sángtạo Trong đó có những nhân vật là đại diện tiêu biểu của phong trào cáchmạng đầu thế kỉ XX nh Nguyễn An Ninh, Tố Hữu

-Ngoài những cuốn sách trên, giáo viên nên giới thiệu những cuốn sách

có tính chất liên môn để các em tìm đọc các tác phẩm văn học hiện thực phê

phán đầu thế kỉ XX nh các tác phẩm của Nam Cao : Chí Phèo“ ”, Lão“

Hạc” ; của Vũ Trọng Phụng: Giông tố“ ”, Số đỏ“ ” Nh vậy, qua việc đọcsách tham khảo bằng các tác phẩm văn học thể hiện nguyên tắc liên môntrong tổ chức hoạt động ngoại khoá Kiến thức bộ môn này sẽ bổ sung và củng

cố cho bộ môn kia

Nhìn chung, sách liên quan đến nội dung khoá trình lịch sử này kháphong phú nhng giáo viên chỉ nên giới thiệu cho học sinh những cuốn hay,hấp dẫn, dễ đọc, đảm bảo độ tin cậy và phù hợp với trình độ nhận thức của các

em Giáo viên không nên lạm dụng hình thức ngoại khoá này mà chỉ nên giớithiệu một số sách phù hợp để đảm bảo hoạt động này diễn ra có hiệu quả thực

sự Trong thực tế, nếu giáo viên giới thiệu cho học sinh quá nhiều sách thì sẽlàm cho các em ngại đọc bởi số lợng và loãng nội dung kiến thức, học sinhcũng không có nhiều thời gian để đọc hết những cuốn sách đó.

2.2.2.2 Kể chuyện

Nói đến hình thức kể chuyện chúng ta liên tởng đến phơng pháp dạyhọc dành cho học sinh ở bậc tiểu học và trung học cơ sở Song thực tế chothấy rằng, đối với học sinh phổ thông thì đó vẫn là “một hình thức HĐNK hấpdẫn, dễ làm và có tác dụng giáo dục cao” [7, 277] “Kể chuyện là một phơngpháp dùng lời để diễn tả một cách sinh động, hấp dẫn, có hình ảnh về một câuchuyện đã xảy ra trong quá khứ” [21] Câu chuyện kể có khi chỉ là nhữngmảnh sự kiện có liên quan đến các sự kiện trong chơng trình nội khóa, có khi

là về cuộc đời, sự nghiệp một nhân vật lịch sử có ảnh hởng to lớn đến lịch sửdân tộc hay loài ngời

Phơng pháp kể chuyện có u thế hơn trong việc thực hiện mục tiêu giáodỡng, giáo dục và phát triển của bộ môn lịch sử Bởi vì, kể chuyện là phơngpháp dùng lời sinh động, giàu hình ảnh, gây đợc cảm xúc cho học sinh nênthông qua đó tác động đến “trái tim” các em một cách sâu sắc Những kiếnthức lịch sử hàm chứa trong câu chuyện đợc học sinh nhớ rất lâu, hơn nữa, qua

sự thể hiện của ngời kể, học sinh cảm nhận và hình thành những t tởng và tìnhcảm tốt đẹp đối với sự kiện đó, nhân vật đó Trong khi đó, tiến hành hình thứcngoại khoá này còn là dịp để phát triển t duy ngôn ngữ cho học sinh nếu giáoviên hớng dẫn các em cách trình bày câu chuyện, đồng thời phát triển t duyhọc sinh trong việc liên tởng, khái quát, tởng tợng ra những gì đã diễn ra trongquá khứ nh nó đã từng tồn tại

Yêu cầu của phơng pháp kể chuyện là nội dung phải sát chơng trìnhhọc Có nh vậy, học sinh mới có thể huy động những kiến thức đang học đểhiểu và thẩm thấu câu chuyện một cách nhanh hơn, tự nhiên hơn Câu chuyệncũng phải hợp với tâm lí lứa tuổi học sinh Đối với học sinh THPT, các em đã

có những năng lực t duy cao nên không thể chỉ kể những câu chuyện đơn giản,nhạt nhẽo, có tính h cấu cao Nếu có là những câu chuyện dân gian, tiểuthuyết lịch sử thì cũng cần hớng học sinh đến những chi tiết có giá trị lịch sử

Đặc biệt, các em thích những câu chuyện có tình tiết lôi cuốn, li kì nh về hoạt

động bí mật của các lãnh tụ, các chiến sĩ cách mạng

Nội dung bài kể chuyện không chỉ có khối lợng các sự kiện, tri thứclịch sử mà bao gồm cả việc phân tích, nêu lên bản chất của sự kiện, hiện tợng.Giáo viên hoặc ngời kể chuyện phải xây dựng nội dung bài kể chuyện theomột cấu trúc kịch tính cao, lôi cuốn ngời nghe Ngôn ngữ kể phải sinh động,kết hợp cử chỉ, ngữ điệu và có giá trị nghệ thuật

Kể chuyện đợc sử dụng trong các buổi lễ, các hội thi hoặc trong giờsinh hoạt 15 phút, tiết sinh hoạt ngoài giờ lên lớp trong tuần tuỳ vào dung lợngcủa câu chuyện kể Phần đa, nó đợc lồng ghép với các hình thức ngoại khoákhác nh trong các buổi dạ hội lịch sử

Trong nội dung khoá trình Lịch sử Việt Nam 1919 – 1945 (Lớp 1945 đề cậpnhiều đến cuộc đời và hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đây là một chủ

đề rất dễ áp dụng hình thức kể chuyện Hơn thế nữa, hiện nay, cuộc thi Kể“

chuyện về tấm gơng đạo đức Hồ Chí Minh” rất sôi nổi và đợc nhiều bạn trẻ

quan tâm Nếu chúng ta có thể xây dựng các câu chuyện về nội dung này và tổchức các buổi kể chuyện thì sẽ có tác dụng giáo dục cao

Qua kể chuyện về cuộc đời, tấm gơng của Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng

nh sự lãnh đạo tài tình của Đảng giúp học sinh củng cố thêm kiến thức đã học

và phát triển năng lực nghe, kể của mình Phơng pháp kể chuyện tác động sâusắc đến tâm lí và tình cảm học sinh

Giáo viên có thể xây dựng nội dung câu chuyện, hớng dẫn các học sinh

có năng khiếu luyện tập và kể trớc toàn thể học sinh Nó vừa phát huy tínhtích cực, sáng tạo của học sinh, vừa phát hiện các tài năng trẻ

Thiết kế bài kể chuyện:

Bác Hồ với đức tính tiết kiệm

“ Bác Hồ thờng căn dặn mọi ngời phải thực hành tiết kiệm, tiết kiệm

sức lao động, tiết kiệm thì giờ, tiền bạc; phải tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, không xa xỉ, hoang phí, không bừa bãi, phô trơng hình thức Và chính Bác là một tấm gơng sáng về đức tính này.

Bác đã sống cả cuộc đời thanh bạch từ ăn, ở đến phơng tiện sử dụng phục vụ công việc hàng ngày.

Sinh thời, để tiết kiệm thời gian, Bác dạy: Ai mang vàng vứt đi là ng“ ời

điên rồ Ai mang thời giờ vứt đi là ngời ngu dại , Từ Chủ tịch Chính phủ cho” “

đến ngời chạy giấy, ngời quét dọn trong một cơ quan nhỏ, đều là những ngời

ăn lơng của dân, làm việc cho dân … làm việc phải đến đúng giờ, chớ đến trễ làm việc phải đến đúng giờ, chớ đến trễ

về sớm … làm việc phải đến đúng giờ, chớ đến trễ Phải nhớ rằng: Dân đã lấy tiền mồ hôi n ớc mắt để trả lơng cho ta trong những giờ đó Ai lời biếng tức là lừa gạt dân ”

Nhà ở của Bác chỉ là một ngôi nhà sàn gỗ lợp ngói, trên gác có hai phòng mỗi phòng hơn 10 m2, vậy mà Bác đề nghị đồng chí Phạm Văn Đồng

sử dụng một phòng, để khỏi lãng phí Một Tổng biên tập nớc ngoài đợc Bác tiếp tại nơi đó kể lại: Chúng tôi đ“ ợc dẫn vào tầng dới ngôi nhà sàn của Bác

Hồ Chúng tôi đợi Ngời ở đấy Tôi còn kịp lớt nhìn mọi thứ đợc xếp đặt trong phòng khách của Ngời Gọi là phòng khách của vị nguyên thủ quốc gia mà thật vô cùng giản dị, có lẽ không khác những gian nhà của nông dân Việt Nam mà tôi có dịp tới Trong gian phòng này có lẽ chỉ có bộ bàn ghế mây đợc coi là nổi bật ”

Bữa ăn của Bác nh bữa ăn của mọi nhà: bát canh, quả cà, con cá kho, hoặc lát thịt kho Bác luôn nghĩ đến ngời nghèo lúc chúng ta nâng bát cơm“

ăn, nghĩ đến kẻ đói khổ, chúng ta không khỏi động lòng Vậy tôi đề nghị với

đồng bào cả nớc và tôi xin thực hành trớc, cứ 10 ngày nhịn ăn một bữa, mỗi tháng nhịn ăn 3 bữa Đem gạo đó (mỗi bữa 1 bơ) để cứu dân nghèo Một”

hôm, Bác đi họp về, sợ Bác đói, nhà bếp vẫn để dành cơm cho Bác, nhng Bác kiên quyết từ chối không ăn, mặc dù Bác cha ăn cơm Vì hôm đó đúng bữa nhịn của Bác để góp vào hũ gạo tiết kiệm.

Khi ăn, Bác không bao giờ để rơi cơm Đồng chí Phạm Văn Đồng có lần kể: Ăn cơm với Cụ hàng trăm lần, lần nào cũng thấy Cụ tém vén không để rơi một hạt cơm Bởi vì, Cụ trọng và tiết kiệm công sức của ngời dân làm ra lúa gạo Chuyện nhỏ, đức lớn hài hoà trong một con ngời.

Khi dùng các món ăn bao giờ Bác cũng dùng hết, không để thừa lãng phí Hồi 1957, Bác về thăm quê, lần ăn cơm với lãnh đạo tỉnh, khi đa thêm các món ăn, Bác gạt đi: Dùng hết lấy thêm, đừng để ngời khác ăn thừa của mình.

15 năm cuối ở Hà Nội, lúc dân đói, kinh tế còn khó khăn, Bác đã thực hiện: Chiều thứ 7 hàng tuần ăn cháo để tiết kiệm thêm một chút gạo cho ngời nghèo Dân, cán bộ ăn cơm độn ngô, khoai, sắn bao nhiêu phần trăm, thì Bác cũng thực hiện bấy nhiêu phần trăm giống nh cán bộ, nh dân Khi đi công tác, Bác mang cơm nắm với muối vừng.

Một đồng chí ở Hội luật gia Việt Nam kể lại: Đến hội nghị T pháp toàn quốc năm 1950, Bác không cho hội nghị làm cơm thết Bác Buổi tra, Bác bày

ra bãi cỏ nắm cơm, lọ cà, lọ thịt kho và cho gọi tôi cùng ăn Tôi gắp miếng

thịt nhai không đứt, phải dúi xuống cỏ Bác mang cơm nắm, vì rằng: Bác dặn

đồng chí phục vụ đi công tác nắm cơm ở nhà đi Trên đờng tính toán đến giờ

ăn dừng lại chỗ nào đó giữa đờng, Bác cháu ăn với nhau Đến nơi nói với địa phơng Bác ăn cơm rồi, Bác thích thế, đỡ phiền bữa cơm, mất thì giờ của mọi ngời Bác nói: Ngời ta dọn ra một bữa cơm sang, cũng điều ngời này, ngời khác từ giao tế sang, chuẩn bị cả buổi Thế là tự Bác bao che cho cái chuyện xôi thịt Nh thế nắm cơm theo ăn cho tiện, ăn no rồi đến làm việc.

Bác còn chỉ thị cho những ngời phục vụ: Vá khăn mặt cho Bác, vá áo lót cho Bác, vá chiếu nằm cho Bác Có lần, khi tất rách cha kịp vá, anh em đa

đôi mới để Bác dùng Bác cầm đôi tất xoay chỗ rách phía bên trong ngời Bác, rồi cời: Đấy có trông thấy rách nữa đâu Những việc này thật quá bình th- ờng Nhng trên đời này không ai làm đợc những điều bình thờng ấy Bác làm những điều bình thờng ấy có làm Bác nhỏ bé đi đâu.

Mùa đông, Bác Hồ có một cái áo bông của đồng bào biếu Bác dùng nhiều năm, mền bông xẹp xuống không ấm nữa Nhng không ai dám nghĩ đến việc xin Bác bỏ mền bông đi, chỉ nghĩ đến việc thay vỏ ngoài Vì dùng mãi vỏ

áo đã đứt chỉ ở khuỷu tay và ở cổ Bác bảo mạng nó lại Nó rách ở vai thì Bác bảo vá vai, đến khi nó rách hai lần, đồng chí phục vụ xin cho thay vỏ ngoài, Bác bảo: Này chú ạ, Chủ tịch Đảng, Chủ tịch nớc mặc áo và vai thế này là cái phúc của dân đấy, đừng bỏ cái phúc đó đi.

Bác mặc bộ quần áo ka ki đã sờn cổ, sờn tay, xin đợc thay bộ khác, Bác bảo: Nếu thi sang thì thua, thi tiết kiệm thì thắng Bác mặc nh thế phù hợp với hoàn cảnh của nớc, của dân không phải thay Xởng may X biếu Bác bộ quần

áo ka ki mới, Bác nhận, nhng rồi Bác gửi lại xởng may để làm phần thởng thi

đua.

Nhớ lại lần Bác sang thăm In-đô-nê-si-a, đồng chí bảo vệ đợc cùng đi với Bác, và đồng chí đã sắm bộ com lê mới Sang bên đó, đồng chí mặc nó, thấy vậy, Bác nói với đồng chí rằng: Không phải Bác không muốn các chú ăn sang, mặc đẹp, nhng lơng của các chú có hạn, cái sang, cái đẹp dễ biến thành nô lệ của nó.

Ô tô phục vụ Bác là chiếc Pô bê đa (thắng lợi) của Liên Xô trớc đây.

Đã nhiều lần trung ơng xin thay ô tô khác, nhng Bác bảo ô tô là phơng tiện phục vụ cho công việc, chứ không phải là sự phân biệt cấp bậc, chức tớc, ô tô phục vụ Bác còn dùng đợc, không phải thay Và một lần, chiếc ô tô phục vụ Bác bị lão hoá ở vòng tay lái, toả mùi cao su khó chịu nhng cha kịp sửa, thì

đúng lúc Bác có việc phải đi, đồng chí bảo vệ lấy chút nớc hoa vậy vào trong

xe để át mùi cao su Khi Bác lên xe phát hiện có mùi nớc hoa, Bác tỏ ý không vui Bác bảo: Không phải Bác không thích nớc hoa, nhng nhân dân mình còn nghèo khổ Vị Chủ tịch của những ngời nghèo khổ dùng nớc hoa sao đành.

Bác tiết kiệm đến cái nhỏ nh tờ giấy: Giấy bút, vật liệu đều tốn tiền“

của Chính phủ, tức là của dân; ta cần phải tiết kiệm Nếu một miếng giấy nhỏ

đủ viết, thì chớ dùng một tờ to Một cái phong bì có thể dùng hai ba lần Và ” Và Bác đã làm mọi ngời bắt chớc là hàng ngày các văn bản Bác đều viết ở mặt sau của bản tin Thông tấn xã Việt Nam; còn phong bì Bác đều dùng lại phong bì của các nơi gửi tới đến 2, 3 lần.

Làm đợc những việc nhỏ thì sẽ thành cái to nh Bác đã chỉ rõ nơi nào“

cũng tiết kiệm một chút, thì trong một năm đỡ đợc hàng vạn tấn giấy, tức là hàng triệu đồng bạc Nhờ tiết kiệm … làm việc phải đến đúng giờ, chớ đến trễ mà lợi cho dân rất nhiều Qua những ” Và việc làm đó mà một chính khách nớc ngoài đợc gặp Bác từ năm 1951 đã nói: Tôi hiếm khi gặp một ngời sống thanh đạm đến thế và khinh thờng mọi xa hoa

đến thế.

Bác đã dạy: Ng“ ời ta ai cũng muốn ăn ngon, mặc đẹp, nhng phải đúng thời, đúng hoàn cảnh Trong lúc nhân dân ta còn khó khăn, một ngời nào đó muốn sống hởng ăn ngon, mặc đẹp thì không có đạo đức Và Bác th ” Và ờng xuyên nhắc nhở phải coi cái gốc là đạo đức của ngời cách mạng, của con ng-

ời, phải thực hành cân, kiệm, liêm, chính Ngời chỉ rõ: Một dân tộc biết cần,“

kiệm, liêm, chính là một dân tộc giàu về chất, mạnh về tinh thần, một dân tộc văn minh tiến bộ ” Và

Ôn lại về những điều cụ thể trên đây về cuộc sống tiết kiệm của Bác,

nh đồng chí Phạm Văn Đồng đã nói: Chớ có hiểu lầm rằng, Bác Hồ sống khắc khổ theo kiểu nhà tu hành, thanh tao theo kiểu nhà hiền triết ẩn dật Bác

Hồ sống tiết kiệm, trong đời sống và cuộc đấu tranh gian khổ, ác liệt của quần chúng nhân dân Đời sống vật chất càng giản dị thì càng phù hợp với

đời sống tâm hồn phong phú, với những tình cảm, những giá trị tinh thần cao

đẹp nhất Đó là cuộc sống thật sự văn minh mà Bác Hồ đã nêu gơng sáng.

Và cũng chính vì thế, lịch sử biến thiên, nhng Bác Hồ vẫn sống mãi Tuy Bác đã đi xa, nhng con cháu Bác vẫn hàng ngày tìm về cái đẹp cuộc đời Bác nêu gơng để trau chuốt cái đẹp cho đời Học tập, làm theo tấm g“ ơng đạo

đức Bác Hồ chính là học tập và làm theo những mẫu mực cao đẹp đó của ” Và Ngời.” Và.

Có thể sử dụng nhiều nội dung khác để xây dựng bài kể chuyện, nhngbài kể chuyện này tác động mạnh đến lối sống xa xỉ của của thanh niên lúcbây giờ Điều đó rất có ý nghĩa trong việc giáo dục thế hệ trẻ trong thời đạingày nay Việc lựa chọn nội dung bài kể chuyện sao cho phù hợp với tâm língời nghe (mà ở đây là học sinh THPT) và tình hình xã hội là rất quan trọng.

Theo chúng tôi, khi sử dụng hình thức kể chuyện nên linh hoạt trongnội dung và cách thức kể chuyện Ví nh, có thể sân khấu hoá một tác phẩmvăn học có nội dung lịch sử hoặc mợn lời một nhân vật văn học kể lại lịch sử.Qua đó, khôi phục lại bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ và làm rõ tâm t, nguyệnvọng, hành động của những ngời dân lao động – 1945 (Lớp những ngời làm nên lịch sử

Cụ thể, giáo viên có thể thiết kế nội dung, chọn một diễn viên học sinh kể lại

cuộc đời nhân vật Tràng trong tác phẩm Vợ nhặt“ ” của Kim Lân

2.2.2.3 Nói chuyện lịch sử

“Nói chuyện lịch sử cũng là một hình thức kể chuyện lịch sử song nộidung của buổi nói chuyện lịch sử cao hơn, rộng hơn, sâu hơn nội dung câuchuyện kể” [5, 29] Ngợc lại với kể chuyện, nói chuyện lịch sử đi từ t duy kháiquát, đợc minh hoạ và dẫn chứng bằng các sự kiện lịch sử cụ thể theo một chủ

đề nào đó Qua đó giúp học sinh hình dung một cách trung thực về quá khứ,

về những sự kiện, hiện tợng lịch sử

Nói chuyện lịch sử cũng nh một hình thức giao lu với tập thể học sinh,trong đó, những ngời nói chuyện là những ngời am hiểu về lịch sử một cáchsâu sắc, có thể đó là các chuyên viên, báo cáo viên, cũng có thể là các giáoviên lịch sử Bài nói chuyện đợc chuẩn bị kĩ càng, có chủ đề nhất định Trớckhi tiến hành buổi nói chuyện lịch sử với học sinh, cần thông báo nội dungchủ đề buổi nói chuyện cho học sinh biết để các em chủ động tiếp thu vàchuẩn bị những câu hỏi để giao lu Có nh vậy thì buổi nói chuyện lịch sử mới

đạt đợc hiệu quả cao

Thờng thì buổi nói chuyện lịch sử phải có kế hoạch, sắp xếp lịch cụ thểtheo chơng trình của nhà trờng hoặc nhân các ngày lễ lớn Việc liên hệ trớcvới ngời nói chuyện cũng cần đợc lu ý, phải thông báo để họ chuẩn bị trớc vì

đối tợng nghe ở đây là học sinh THPT với những đặc điểm nhận thức riêng,

đòi hỏi cao hơn so với bậc tiểu học, trung học cơ sở

Do những đặc điểm nêu trên mà hình thức nói chuyện lịch sử ít đợc tổchức trong các trờng THPT, có chăng chỉ là một vài lần trong toàn bộ khoá