Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng dự án nhà máy nước yên viên và dự án đường giao thông nút trâu quỳ đến khu công nghiệp hapro, huyện gia lâm, thành phố hà nội

Việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho người dân bị thu hồi đất ở các khu vực ven đô thị trở thành vấn đề cần ưu tiên tập trung, quan tâm giải quyết để người dân n

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

- -

LÊ HỮU THUNG

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN NHÀ MÁY NƯỚC YÊN VIÊN VÀ DỰ

ÁN ĐƯỜNG GIAO THÔNG NÚT TRÂU QUỲ ĐẾN KHU CÔNG NGHIỆP HAPRO, HUYỆN GIA LÂM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ

HÀ NỘI, 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

- -

LÊ HỮU THUNG

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG DỰ ÁN NHÀ MÁY NƯỚC YÊN VIÊN VÀ DỰ

ÁN ĐƯỜNG GIAO THÔNG NÚT TRÂU QUỲ ĐẾN KHU CÔNG NGHIỆP HAPRO, HUYỆN GIA LÂM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của bản thân tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được người khác công bố trong bất kì công trình nào

Tôi xin cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc./

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả luận văn

Lê Hữu Thung

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ, những ý kiến đóng góp, chỉ bảo quý báu của các thầy giáo, cô giáo trong Khoa Quản lý đất đai, Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Để có được kết quả nghiên cứu này, ngoài sự cố gắng và nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được sự hướng dẫn chu đáo, tận tình của thầy giáo PGS.TS Nguyễn Khắc Thời là người hướng dẫn trực tiếp tôi trong suốt thời gian nghiên cứu đề tài và viết luận văn

Tôi cũng nhận được sự giúp đỡ, tạo điều kiện của Phòng Tài nguyên và Môi trường, Ban Bồi thường giải phóng mặt bằng, Ban Quản lý dự án giao thông đô thị thuộc sở Giao thông, Ủy ban nhân dân xã Đình Xuyên, xã Yên Viên, xã Đặng Xá, Xã Phú Thị, xã Kim Sơn, xã Lệ Chi và thị trấn Trâu Quỳ,

sự động viên, tạo mọi điều kiện của các anh chị em, bạn bè đồng nghiệp, gia đình và người thân

Với tấm lòng biết ơn, tôi xin chân thành cảm ơn mọi sự giúp đỡ quý báu đó!

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả luận văn

Lê Hữu Thung

MỤC LỤC

1.1 Cơ sở lý luận về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước

1.1.1 Khái quát về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 4

1.1.2 Đặc điểm, nguyên tắc đền bù giải phóng mặt bằng 5

1.1.3 Các văn bản pháp quy áp dụng trong công tác bồi thường GPMB 7

1.1.4 Công tác tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 7

1.2 Cơ sở thực tiễn về tình hình thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ và tái

1.2.1 Chính sách bồi thường hỗ trợ tái định cư ở một số nước trên thế giới 11

1.2.2 Chính sách bồi thường của Việt Nam qua các thời kỳ 18

1.2.3 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ của Nhà nước

1.2.4 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ của Nhà nước

2.2.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và tình hình quản lý

2.2.2 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Gia Lâm 28

2.2.3 Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng

mặt bằng và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của 02 Dự án

2.2.4 Đề xuất một số giải pháp đẩy nhanh tiến độ bồi thường, giải

2.3.1 Phương pháp điểu tra thu thập số liệu, tài liệu: 28

2.3.2 Phương pháp thống kê, tổng hợp và xử lý số liệu 29

3.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và tình hình quản lý đất đai

3.1.2 Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội 30

3.1.3 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội: 31

3.1.4 Thực trạng quản lý đất đai trên địa bàn huyện Gia Lâm 33

3.2 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà

nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Gia Lâm 41

3.3 Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của

3.3.5 Thời gian và kết quả thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ khi

Nhà nước thu hồi đất tại 02 dự án trên địa bàn huyện Gia Lâm 67

3.3.6 Đánh giá chung công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư 02 Dự án 69

3.4 Một số tồn tại, nguyên nhân và giải pháp đẩy nhanh tiến độ bồi thường,

3.4.3 Đề xuất giải pháp đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng tại

DANH MỤC BẢNG

3.1 Hiện trạng sử dụng đất huyện Gia Lâm năm 2014 34

3.2 Kết quả GPMB huyện Gia Lâm năm 2013-2014 42

3.3 Tổng hợp Bồi thường hỗ trợ GPMB tại 02 Dự án 44

3.5 Đơn giá bồi thường, hỗ trợ dự án xây dựng nhà máy nước Yên Viên 46

3.6 Đơn giá bồi thường, hỗ trợ Dự án đường giao thông nút Trâu Quỳ đến Khu công nghiệp Hapro 47

3.7 Xác định đối tượng được bồi thường và không được bồi thường 49

3.8 Ý kiến của người bị thu hồi đất về đối tượng được bồi thường và không được bồi thường 51

3.9 Đơn giá bồi thường về đất tại 2 dự án 52

3.10 So sánh mức độ chênh lệch giữa giá bồi thường của 2 dự án và giá thị trường tại thời điểm thu hồi đất 54

3.11 Ý kiến của người bị thu hồi đất về giá đất tính bồi thường tại 2 dự án 55

3.12 Tổng hợp đơn giá bồi thường tài sản tại 02 dự án 57

3.13 Ý kiến của người bị thu hồi đất trong việc bồi thường về tài sản gắn liền với đất 60

3.14 Các khoản hỗ trợ tại 02 dự án nghiên cứu 61

3.15 Tổng hợp số hộ gia đình, cá nhân đã được hưởng chính sách hỗ trợ của 02 dự án bị thu hồi đất 62

3.16 Ý kiến của người có đất bị thu hồi trong việc thực hiện các chính sách hỗ trợ 64

3.17 Tổng hợp thời gian thực hiện của các dự án 68

DANH MỤC BẢNG

3.1 Cơ cấu kinh tế huyện Gia Lâm năm 2014 31

3.2 Hiện trạng khu đất 45

3.3 Tổng mặt bằng 45

3.4 Nhà máy nước sau khi xây dựng 45

3.5 Đoạn đường đã hoàn thành tại Phú Thị 46

3.6 Hiện trạng đường ngã ba Phú Thị chưa di dời 66

3.7 Khu tái định cư mới xã Phú Thị ven đường 181 66

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nhà nông học người Ý Uyliam Petty đã từng có câu nói nổi tiếng:

“Của báu của một nước không gì bằng đất đai, con người; của cải từ đó

mà sinh ra” Đất là nơi ăn, chốn ở, là nguồn sống, nguồn việc làm; thiết thực hơn nữa, đất trở thành một “phương thức tích lũy của cải” của mỗi người dân Trong nền kinh tế thị trường, đất đai lại càng có ý nghĩa hơn bao giờ hết; đất không chỉ đơn thuần là địa bàn để diễn ra quá trình sản xuất, để phân bố các khu dân cư, là môi trường sống của con người, mà đất đai được xác định là “nguồn lực để phát triển đất nước”, nó đã trở thành “tư bản” để dịch chuyển từ chủ thể này sang chủ thể khác

Ở phạm vi của một quốc gia, một dân tộc, đất đai là chủ quyền, là lãnh thổ của quốc gia đó, dân tộc đó trên trường quốc tế Vì vậy mà bất kỳ quốc gia nào, dân tộc nào trên thế giới cũng quan tâm đến vấn đề đất đai, luôn chú trọng đến việc thiết lập những hành lang, khung khổ pháp lý để điều chỉnh quan hệ đất đai nảy sinh trong đời sống xã hội…

Ở Việt Nam, Hiến pháp năm 1992 đã khẳng định: đất thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện sở hữu và thống nhất quản lý Hiến pháp mới năm

2013, tại Điều 53 tiếp tục khẳng định: Đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do Nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý Trong thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước nhằm hoàn thành mục tiêu chuyển từ nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp và dịch vụ; nhu cầu sử dụng đất để xây dựng các cơ

sở kinh tế, hạ tầng xã hội, sử dụng đất vào mục đích quốc phòng, an ninh công cộng, phát triển các dự án xây dựng đô thị, trung tâm thương mại và dịch vụ và lợi ích quốc gia là rất lớn Để phục vụ cho các mục đích này, Nhà nước với tư cách là chủ sở hữu đại diện có thể thu hồi những diện tích mà các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng, vì lợi ích chung của xã hội, các chủ sử dụng đất phải chấp hành quyết định thu hồi đất của Nhà nước

Trong quá trình triển khai dự án thu hồi đất thì bước đền bù giải phóng mặt bằng là bước đầu tiên, phức tạp nhất có nhiều bức xúc về mặt xã hội Đây lả bước đòi hỏi sự tích cực của Tổ chức được giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

và của cả cấp quyết định đầu tư Khi có đất sạch thì dự án sẽ triển khai suôn sẻ, tuy nhiên đó không phải là việc đơn giản Việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho người dân bị thu hồi đất ở các khu vực ven đô thị trở thành vấn đề cần ưu tiên tập trung, quan tâm giải quyết để người dân nhận được mức hỗ trợ phù hợp, có thể ổn định đời sống trong tình hình xã hội hiện nay

Đối với Gia Lâm là huyện ngoại thành nằm ở phía Đông Bắc của Thủ đô

Hà Nội hiện nay có vai trò rất quan trọng, vừa là khu vực nông nghiệp, nông thôn; vừa là vành đai xanh cung cấp lương thực, thực phẩm cho thành phố Hiện nay, cùng với sự phát triển của Thủ đô, quá trình đô thị hóa nông thôn, diện tích đất nông nghiệp của huyện đang dần nhường cho các khu công nghiệp, bệnh viện, khu đô thị… Nên công tác giải phóng mặt bằng tạo quỹ đất sạch cho các dự

án là rất cấp thiết

Với lý do nêu trên, tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng dự án Nhà máy nước Yên Viên và dự án đường giao thông nút Trâu Quỳ đến khu công nghiệp Hapro, huyện Gia Lâm thành phố Hà Nội”

2 Mục đích nghiên cứu

- Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại 2 Dự án xây dựng Nhà máy nước Yên Viên và dự án đường giao thông nút Trâu Quỳ đến khu công nghiệp Hapro, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội, qua đó đề xuất các giải pháp góp phần thực hiện tốt công tác GPMB trên địa bàn huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội

3 Yêu cầu của đề tài

- Các tài liệu điều tra phản ánh đúng quá trình thực hiện các chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng qua 2 Dự án đã được thực hiện trên địa bàn nghiên cứu, số liệu điều tra có độ tin cậy và chính xác

- Các số liệu điều tra thu thập phải được phân tích, đánh giá một cách khách quan, khoa học để làm cơ sở đánh giá

- Các giải pháp đưa ra nhằm đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng các dự

án trên địa bàn huyện Gia Lâm

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở lý luận về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.1 Khái quát về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.1.1.1 Bồi thường và chính sách bồi thường:

Giải phóng mặt bằng (GPMB) là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên quan đến di dời nhà cửa, cây cối và các công trình xây dựng trên phần đất nhất định được quy định cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình

mới trên đó

Công tác GPMB bao gồm các giai đoạn: bồi thường cho các đối tượng sử dụng đất, giải tỏa công trình trên đất, di chuyển người dân tạo lập mặt bằng, cho triển khai các dự án liên quan đến việc hỗ trợ cho người dân bị thu hồi đất tái tạo chỗ ở, việc làm, thu nhập ổn định cuộc sống

Quá trình GPMB được tính từ khi bắt đầu thành lập Hội đồng giải phóng mặt bằng cho tới khi bàn giao cho chủ đầu tư

Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền

sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất

Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất

của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai (Quốc hội nước CHXHCNVN, 2013)

1.1.1.2 Hỗ trợ

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp người có đất thu hồi

để ổn định đời sống sản xuất và phát triển (Quốc hội nước CHXHCNVN, 2013)

Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ về đất khi Nhà nước thu hồi đất:

Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 75 của Luật đất đai năm 2013 thì được bồi thường

Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì đượcbồi thường bằng tiền

theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất

Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật (Quốc hội nước CHXHCNVN, 2013)

Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường còn được xem xét hỗ trợ theo Điều 83 Luật đất đai năm 2013

1.1.1.3 Tái định cư

Bố trí tái định cư cho người có đất ở thu hồi mà phải di chuyển chỗ ở

được thực hiện theo Điều 86 Luật đất đai năm 2013

1.1.2 Đặc điểm, nguyên tắc đền bù giải phóng mặt bằng

1.1.2.1 Đặc điểm của bồi thường, giải phóng mặt bằng

Đặc điểm bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án, xây dựng các công trình mang tính phức tạp và đa dạng

Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong

đời sống kinh tế- xã hội đối với mọi người dân Đối với khu vực nông thôn, dân

cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất

để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng

đa dạng dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết

để đảm bảo đời sống dân cư sau này ( Tôn Gia Huyên, Nguyễn Đình Bồng 2006)

Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau:

+ Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân mà tâm lý, tập quán là ngại di chuyển chỗ ở

+ Nguồn gốc sử dụng đất khác nhau qua nhiều thời kỳ với chế độ quản lý khác nhau, cơ chế chính sách không đồng bộ dẫn đến tình trạng lấn chiếm đất đai xây nhà trái phép diễn ra thường xuyên

+ Thiếu quỹ đất do xây dựng khu tái định cư cũng như chất lượng khu tái định cư thấp chưa đảm bảo được yêu cầu

+ Dân cư một số vùng sống chủ yếu bằng nghề buôn bán nhỏ và sống bám vào các trục đường giao thông của khu dân cư làm kế sinh nhai nay chuyển đến ở khu vực mới thì điều kiện kiếm sống bị thay đổi nên họ không muốn di chuyển

Tính đa dạng thể hiện: mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác

nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau Khu vực nội thành, mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ; khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp Do đó mỗi khu vực bồi thường GPMB có những đặc trưng riêng và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể

Từ các điểm trên cho thấy mỗi dự án khác nhau thì công tác giải phóng mặt bằng được thực hiện khác nhau

1.1.2.2 Nguyên tắc bồi thường

Người bị Nhà nước thu hồi đất có đủ điều kiện do pháp luật quy định thì được bồi thường; trường hợp không đủ điều kiện được bồi thường thì UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương xem xét, hỗ trợ;

Người bị thu hồi đất đang sử dụng vào mục đích nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị QSDĐ tại thời điểm có quyết định thu hồi; trường hợp bồi thường bằng việc giao đất mới hoặc bằng nhà, nếu có chênh lệch về giá trị thì phần chênh lệch được thực hiện thanh toán bằng tiền;

Trường hợp người sử dụng đất được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với Nhà nước theo quy định của pháp luật thì phải khấu trừ số tiền đó vào số tiền được bồi thường, hỗ trợ để hoàn trả ngân sách Nhà nước (Trường đào tạo bồi dưỡng cán bộ ngành xây dựng, 2007)

1.1.3 Các văn bản pháp quy áp dụng trong công tác bồi thường GPMB

Pháp luật đất đai hiện hành qua nhiều lần sửa đổi, thay thế (từ Luật Đất đai năm 1987 đến Luật Đất đai năm 2013) Các quy định về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất do thành phố Hà Nội áp dụng rất nhiều văn bản Các văn bản này được áp dụng qua các thời điểm khác nhau và được điều chỉnh cho phù hợp với thực tế, nhìn chung vẫn có những ưu điểm và hạn chế Điều 42 LĐĐ năm 2003 quy định về nguyên tắc bồi thường hỗ trợ tái định cư cho người có đất bị thu hồi Để hướng dẫn chi tiết, Nghị định 197/2004/NĐ-CP điều chỉnh nội dung bồi thường hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh tế Để thực hiện các nội dung này thì phải đối chiếu một số quy định từ các nghị định như: Nghị định 181/2004/NĐ-CP, Nghị định 17/2006/NĐ-CP, Nghị định 84/2007/NĐ-CP Nghị định sửa đổi, bổ sung các nghị định nêu trên là Nghị định 69/2009/NĐ-CP, sửa đổi về trình tự, thủ tục, bổ sung các quy định về loại hình, mức hỗ trợ về tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Điều này cho thấy giai đoạn này các cơ sở pháp lý về bồi thường hỗ trợ tái định cư nằm chủ yếu ở văn bản dưới luật, chịu sự thay đổi thường xuyên và nhiều vấn đề lập quy được giao

về cho chính quyền địa phương cấp tỉnh

Đến năm 2013, công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được cụ thể hóa thành Luật đất đai năm 2013 ngày 29/11/2013 và các Nghị định

xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi

- UBND cấp xã có trách nhiệm phối hợp với tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng thực hiện kế hoạch thu hồi đất, điều tra, khảo sát,

đo đạc xác định diện tích đất, thống kê nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất để lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

- Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng (bao gồm tổ

chức dịch vụ công về đất đai, Hội đồng bồi thường,hỗ trợ và tái định cư) có trách

nhiệm lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và phối hợp với UBND xã nơi có đất thu hồi tổ chức lấy ý kiến về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo hình thức tổ chức họp trực tiếp với người dân trong khu vực có đất thu hồi, đồng thời niêm yết công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi Việc

tổ chức lấy ý kiến phải được lập thành biên bản có xác nhận của đại diện UBND cấp xã, đại diện Ủy ban mặt trận tổ quốc Việt Nam cấp xã, đại diện những người

có đất thu hồi

Sau khi niêm yết, tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường giải phóng mặt bằng hoàn chỉnh phương án trình có quan có thẩm quyền thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước khi trình Uỷ ban nhân dân cấp có thẩm quyền quyết định thu hồi đất

- Quyết định thu hồi đất, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư trong cùng một ngày

- Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm phối hợp với UBND cấp xã phổ biền và niêm yết công khai quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trọ, tái định cư tại trụ sở UBND cấp xã, địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi; gửi quyết định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến từng người có đất thu hồi, trong đó ghi rõ về mức bồi thường, hỗ trợ, bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có), thời gian, địa điểm chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ; thời gian bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có) và thời gian bàn giao đất đã thu hồi cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng;

Tổ chức thực hiện việc bổi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư theo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được phê duyệt;

* Trách nhiệm của các cấp, các ngành

Vai trò của tổ chức Đảng và đoàn thể trong việc tổ chức thực hiện các dự án:

- Các cấp ủy Đảng đã tổ chức triển khai quán triệt luật và các văn Luật của Trung ương và địa phương về đất đai

- Huyện ủy có văn bản chỉ đạo cùng với các tổ chức Đảng cơ sở xử lý kiên quyết nhiều vấn đề quan trọng trong việc thực hiện bồi thường, thường vụ Huyện

ủy thường xuyên trực tiếp nghe báo cáo và chỉ đạo UBND huyện và các ngành giải quyết nhiều vụ khiếu kiện trong quá trình thực hiện bồi thường

- Các tổ chức đoàn thể như: Mặt trận tổ quốc, hội nông dân, hội phụ nữ, hội cựu chiến binh, đoàn thanh niên đã phát huy vai trò trong việc tuyên truyền giáo dục các hội viên đoàn viên, tổ chức vận động thực hiện chính sách pháp luật

đất đai

Trách nhiệm của Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư:

- Nghiên cứu, đề xuất kịp thời với UBND cấp huyện để báo cáo UBND thành phố giải quyết những vướng mắc trong áp dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư trên cơ sở phù hợp thực tế và đúng pháp luật

- Có trách nhiệm yêu cầu các cơ quan liên quan có văn bản xác nhận đối với từng chủ sử dụng nhà, đất theo quy định làm cơ sở pháp lý lập, thẩm định và phê duyệt phương án bồi thường,hỗ trợ, tái định cư

- Có trách nhiệm áp dụng đầy đủ, theo đúng chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cưu của UBND thành phố để thẩm định, trình UBND cấp huyện phê duyệt và tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư;

Trách nhiệm của UBND các cấp

- UBND Thành phố có trách nhiệm:

+ Chỉ đạo, tổ chức, tuyên truyền, vận động mọi tổ chức, cá nhân về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thực hiện GPMB theo đúng quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

+ Chỉ đạo các sở, ban ngành và Ủy ban nhân dân cấp huyện lập dự án tái định cư, khu tái định cư để phục vụ cho việc thu hồi đất; lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo thẩm quyền

+ Phê duyệt hoặc phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp huyện phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

+ Phê duyệt giá đất; ban hành bảng giá tài sản tính bồi thường, quy định các mức hỗ trợ và các biện pháp hỗ trợ theo thẩm quyền; phương án bố trí tái định cư, phương án đào tạo chuyển đổi nghề theo thẩm quyền được giao

+ Chỉ đạo các cơ quan có liên quan thực hiện việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo thẩm quyền pháp luật quy định

+ Bảo đảm sự khách quan, công bằng khi xem xét và quyết định việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất theo thẩm quyền quy định

+ Quyết định hoặc phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp huyện cưỡng chế đối với các trường hợp cố tình không thực hiện quyết định thu hồi đất của Nhà nước theo thẩm quyền

+ Chỉ đạo kiểm tra và xử lý vi phạm trong lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Ủy ban nhân dân cấp huyện nơi có đất bị thu hồi có trách nhiệm:

+ Chỉ đạo, tổ chức, tuyên truyền, vận động mọi tổ chức, cá nhân về chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thực hiện GPMB theo đúng quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

+ Chỉ đạo Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cùng cấp lập và tổ chức thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; thực hiện phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo phân cấp của Ủy ban nhân dân thành phố;

+ Phối hợp với các sở, ban, ngành, các tổ chức và chủ đầu tư thực hiện dự

án đầu tư xây dựng, phương án tạo lập các khu tái định cư tại địa phương theo phân cấp của Ủy ban nhân dân thành phố

+ Giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo thẩm quyền được giao; ra quyết định cưỡng chế kiểm đếm bắt buộc, cưỡng chế thu hồi đất và tổ chức cưỡng chế đối với các trường hợp thuộc thẩm quyền; phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức thực hiện việc cưỡng chế theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền

- Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm:

+ Tổ chức tuyên truyền về mục đích thu hồi đất, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của dự án

+ Phối hợp với Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thực hiện việc xác nhận nguồn gốc đất đai, tài sản, nhân khẩu của người bị thu hồi

+ Phối hợp và tạo điều kiện hỗ trợ cho việc chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ

và bố trí tái định cư cho người bị thu hồi đất và tạo điều kiện cho việc giải phóng mặt bằng

Chủ đầu tư có trách nhiệm:

+ Căn cứ vào dự án đầu tư được phê duyệt, phối hợp với UBND cấp thành phố chuẩn bị quỹ đất tái định cư để di chuyển các hộ đến nơi ở mới Chi trả kinh phí thực hiện xây dựng cơ sở hạ tầng khu tái định cư theo quy định

+ Phối hợp với Hội đồng bồi thường GPMB kiểm kê, lập phương án dự toán bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo chế độ chính sách hiện hành

+ Cung cấp hồ sơ, số liệu liên quan đến dự án phục vụ cho công tác lập, thẩm định phương án dự toán bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

+ Phối hợp với Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và UBND cấp xã, công khai phương án dự toán bồi thường được phê duyệt và các văn bản có liên quan đến chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

+ Đảm bảo đủ kinh phí để chi trả bồi thường, hỗ trợ, chi phí tổ chức thực hiện ngay sau khi phương án dự toán được phê duyệt

1.2 Cơ sở thực tiễn về tình hình thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ và tái định cư

1.2.1 Chính sách bồi thường hỗ trợ tái định cư ở một số nước trên thế giới

1.2.1.1 Tại Hàn Quốc

* Các trường hợp thu hồi đất

Mặc dù đất đai là sở hữu tư nhân nhưng trong nhiều trường hợp, Nhà nước

có quyền thu hồi đất của người dân Các trường hợp đó là: thu hồi đất để phục vụ mục đích quốc phòng - an ninh; dự án đường sắt, đường bộ, sân bay, đập nước thủy điện, thủy lợi; dự án xây dựng trụ sở cơ quan nhà nước, nhà máy điện, viện

nghiên cứu; dự án xây dựng trường học, thư viện, bảo tàng; dự án xây dựng nhà, xây dựng cơ sở hạ tầng trong khu đô thị mới, khu nhà ở để cho thuê hoặc chuyển nhượng

* Trình tự, thủ tục thu hồi đất

Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện theo phương thức tham vấn và cưỡng chế Phương thức tham vấn được thực hiện thông qua việc các cơ quan công quyền thỏa thuận với người bị thu hồi đất về phương án, cách thức bồi thường Trong trường hợp tham vấn bị thất bại, Nhà nước phải sử dụng phương thức cưỡng chế Theo thống kê của Cục Chính sách đất đai Hàn Quốc, ở Hàn Quốc có 85% tổng số các trường hợp Nhà nước thu hồi đất thực hiện theo phương thức tham vấn; chỉ có 15% các trường hợp thu hồi đất phải sử dụng phương thức cưỡng chế

* Cơ quan có thẩm quyền thu hồi đất

Tổ chức Nhà ở Quốc gia (một tổ chức xã hội đứng ra bảo đảm trách nhiệm cung cấp nhà ở tại đô thị, hoạt động như một nhà đầu tư độc lập) được phép thu hồi đất theo quy hoạch để thực hiện các dự án xây nhà ở

*Bồi thường khi thu hồi đất

Nhà nước bồi thường khi thu hồi đất trên cơ sở các nguyên tắc sau: Thứ

nhất, việc bồi thường do chủ dự án thực hiện Thứ hai, chủ đầu tư phải thực hiện

bồi thường đầy đủ cho chủ đất và cá nhân liên quan trước khi tiến hành xây dựng

các công trình công cộng Thứ ba, thực hiện bồi thường cho chủ đất phải bằng tiền mặt, sau đó mới bằng đất hoặc nhà ở xã hội Thứ tư, thực hiện bồi thường áp

dụng cho từng cá nhân

Về thời điểm xác định giá bồi thường, đối với trường hợp thu hồi đất thông qua hình thức tham vấn thì thời điểm xác định giá bồi thường là thời điểm các bên đạt được thỏa thuận đồng thuận về phương án bồi thường Đối với trường hợp thu hồi đất thông qua hình thức cưỡng chế thì thời điểm xác định giá bồi thường là thời điểm cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế

Việc xác định giá bồi thường không phải do chủ dự án thực hiện mà giao cho ít nhất hai cơ quan định giá độc lập ( hoạt động theo hình thức doanh nghiệp hoặc công ty cổ phần) thực hiện Trường hợp chủ đất yêu cầu xác định lại giá bồi thường thì chủ dự án lựa chọn thêm một tổ chức tư vấn định giá đất thứ ba Nếu giá trị định giá cao nhất và thấp nhất chênh lệch 10% hoặc nhiều hơn, sẽ phải có chuyên gia định giá khác thực hiện tiếp việc định giá và từ đó mức bồi thường sẽ được tính toán lại Giá đất được lựa chọn làm căn cứ xác định bồi thường là giá trung bình cộng của kết quả định giá của hai hoặc ba cơ quan dịch vụ tư vấn về giá đất độc lập được chủ thực hiện dự án thuê định giá

Đối với đất nông nghiệp, nếu bị thu hồi trước khi thu hoạch hoa màu, giá trị hoa màu đó sẽ được bồi thường Khoản bồi thường được tính dựa trên số hoa màu thực tế được trồng tại thời điểm dự án được công bố và đủ để hỗ trợ người nông dân phục hồi lại việc sản xuất của mình Khoản bồi thường được tính bằng 2 lần tổng thu nhập hàng năm từ sản xuất nông nghiệp

1.2.1.2 Trung Quốc

* Chế độ sở hữu đất đai và các hình thức sử dụng đất ở Trung Quốc

Ở Trung Quốc đất đai thuộc chế độ công hữu: chế độ sở hữu toàn dân và

sở hữu tập thể Đất đai ở khu vực thành thị và đất xây dựng thuộc sở hữu toàn dân ( sở hữu nhà nước) Còn đất ở thuộc khu vực nông thôn và đất nông nghiệp thuộc sở hữu của tập thể nông dân lao động

* Vấn đề bồi thường cho người có đất bị thu hồi

- Về thẩm quyền thu hồi đất: Quốc vụ viện (Chính phủ) có thẩm quyền thu

hồi đất nông nghiệp từ 35 ha trở lên và 70 ha trở lên đối với các loại đất khác Dưới hạn mức này, chính quyền cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ra quyết định thu hồi Đất nông nghiệp sau khi thu hồi sẽ chuyển từ đất thuộc sở hữu tập thể thành đất thuộc sở hữu nhà nước

- Về trách nhiệm bồi thường: quy định người nào sử dụng đất thì người đó

có trách nhiệm bồi thường Phần lớn tiền bồi thường do người sử dụng đất trả Tiền bồi thường này bao gồm: Lệ phí sử dụng đất phải nộp cho Nhà nước và các khoản tiền trả cho người có đất bị thu hồi

+ Lệ phí sử dụng đất phải nộp cho nhà nước: 70% mức lệ phí này được

giữ lại ở ngân sách cấp tỉnh và 30% còn lại nộp vào Ngân sách Trung ương Lệ phí sử dụng đất bao gồm:

+ Lệ phí khai khẩn đất đai, tùy theo vị trí các lô đất mà các địa phương

có mức quy định khác nhau

+ Lệ phí chống lũ lụt, mức nộp quy định là 20 nhân dân tệ/1m2;

+ Lệ phí chuyển mục đích sử dụng đất: Mức nộp là 32 nhân dân tệ/1m2

đối với khu vực đồng bằng; 17 nhân dân tệ/m2 đối với khu vực miền núi, vùng xa xôi, hẻo lánh

Ngoài ra, mức nộp lệ phí trợ cấp đời sống cho người bị thu hồi đất là nông dân cao tuổi không thể chuyển đổi sang ngành nghề mới khi bị mất đất nông nghiệp từ 442.000- 1.175.000 nhân dân tệ/ha

+ Các khoản đền bù cho người sử dụng đất bị thu hồi: Khi thu hồi đất

phải trả cho người bị thu hồi các loại tiền: (i) Tiền bồi thường đất đai; (ii) Tiền trợ cấp về tái định cư; (iii) Tiền trợ cấp bồi thường hoa mầu trên đất đai Cách tính bồi thường đất đai và trợ cấp tái định cư căn cứ theo giá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với một hệ số do Nhà nước quy định Còn đối với tiền bồi thường và hoa màu tài sản trên đất thì được xác định theo giá thị trường tại thời điểm thu hồi đất Tổng 2 khoản tiền này không được vượt quá 30 lần sản lượng bình quân của 3 năm trước của thửa đất đó

*Về nguyên tắc bồi thường: khoản tiền bồi thường cho giải tỏa mặt bằng

phải đảm bảo cho người dân bị thu hồi đất có chỗ bằng hoặc cao hơn so với nơi ở

cũ Những đối tượng trong diện giải tỏa mặt bằng cũng được hưởng chính sách mua nhà ưu đãi của Nhà nước, thực tế họ thường mua nhà bên ngoài thị trường

*Về thời điểm bồi thường: được tính theo ngày cấp Giấy chứng nhận

quyền sử dụng đất

* Cơ quan quản lý giải tỏa mặt bằng: Cục Quản lý tài nguyên đất đai tại địa

phương thực hiện việc quản lý giải tỏa mặt bằng Người nhận khu đất thu hồi sẽ thuê một đơn vị xây dựng giải tỏa mặt bằng khu đất đó (thường là các đơn vị chịu trách nhiệm thi công công trình trên khu đất giải tỏa)

* Về đối tượng được đền bù khi giải tỏa mặt bằng: trường hợp phá nhà ở,

nhà riêng của người dân nào thì người đó được bồi thường thiệt hại Đối với nhà tập thể, nhà không có người ở, nhà của tập thể hoặc của thôn, xã nhưng không thuộc sở hữu của cá nhân thì số tiền bồi thường được sử dụng để xây dựng xí nghiệp hương, trấn ( thôn) Khoản tiền này được xác định là phần góp cổ phần của thôn trong xí nghiệp Người có đầu tư xây dựng xí nghiệp trên mảnh đất giải tỏa nhà phải trả tiền bồi thường cho thôn có mảnh đất đó

* Vấn đề quản lý đất đai sau khi giao đất, thuê đất: Đất được giao, chuyển

nhượng quá thời hạn hoặc quá giới hạn quy định thì sẽ bị Nhà nước ra quyết định thu hồi Nếu đất này không bị giải tỏa hoặc nhận đất mà không sử dụng trong một thời gian ngắn thì Nhà nước có thể thu phí không đảm bảo thời hạn Trường hợp sử dụng sai mục đích, thì nhà đầu tư phải thay đổi mục đích sử dụng phù hợp với mục đích đã được ghi trong quyết định giao, cho thuê đất; đồng thời, họ phải

có nghĩa vụ trả tiền chuyển đổi mục đích sử dụng cho Nhà nước

* Cách thức bồi thường về nhà ở: Trung Quốc giải quyết vấn đề nhà ở cho

dân sau khi giải tỏa mặt bằng thông qua việc trả tiền bồi thường về nhà ở Số tiền này được xác định bao gồm: (i) giá cả xây dựng lại nhà ở, sự chênh lệch giữa giá xây lại nhà mới và nhà cũ; (ii) Giá đất tiêu chuẩn, (iii) trợ cấp về giá cả

Giá xây lại nhà mới được xác định là khoản chênh lệch giữa giá trị còn lại của nhà cũ và chi phí xây dựng lại nhà mới Còn giá đất tiêu chuẩn do Nhà nước xác định theo giá đất của những nhà thương phẩm trong cùng một khu vực, rồi quyết định Trợ cấp về giá cả cũng do chính quyền xác định Khoản tiền đền bù này được tính theo m2, cộng lại và nhân với diện tích xây dựng của nhà ở Người dân sẽ nhận được số tiền đó và có thể đi mua nhà trên thị trường Trường hợp nhà nước có diện tích nhà tái định cư thì nếu người được bồi thường có nhu cầu sẽ được phân nhà với diện tích tương đương số tiền họ đã nhận được bồi thường (TS Nguyễn Quang Tuyến Kinh nghiệm về đền bù, giải phóng mặt bằng và tổ chức tái định cư của Trung Quốc Http:/giaxaydung.vn.)

1.2.1.3 Tại Pháp

* Các trường hợp thu hồi đất

Ở Pháp, đối với các trường hợp sử dụng đất vào mục đích chung như quốc

phòng - an ninh; lợi ích quốc gia; lợi ích công cộng thì Nhà nước thực hiện quyền ưu tiên mua đất của chủ sở hữu tư nhân trên cơ sở đàm phán thỏa thuận về giá Trường hợp thỏa thuận không đạt hoặc chủ sở hữu tư nhân không muốn bán đất thì Nhà nước được quyền trưng thu đất đai có bồi thường cho chủ sở hữu

* Trình tự, thủ tục thu hồi đất

Pháp được đánh giá là một trong những nước có thể chế trưng thu chi tiết

và hoàn chỉnh nhất Thủ tục trưng thu của Pháp gồm hai giai đoạn: giai đoạn hành chính (làm các công việc chuẩn bị thu hồi) và giai đoạn tư pháp (liên quan đến chuyển quyền sở hữu)

Trước hết, bên có nhu cầu thực hiện dự án nộp hồ sơ cho Tỉnh trưởng Tỉnh trưởng bổ nhiệm điều tra viên hoặc một hội đồng điều tra để tiến hành điều tra sơ bộ và chỉ rõ đối tượng, thời hạn điều tra; đồng thời, thông báo trên báo chí, cách thức để công chúng tìm hiểu, nêu ý kiến về hồ sơ dự án Trên cơ sở kết quả điều tra được trình lên, Tỉnh trưởng sẽ thông báo cho chủ dự án, tòa án hành chính và cũng gửi cho tất cả các xã, phường liên quan Chậm nhất là một năm sau khi kết thúc điều tra sơ bộ, tùy từng trường hợp theo luật định, Tỉnh trưởng ra quyết định về tính khả nhượng của các tài sản có trong danh mục trưng thu, chuyển quyết định đó sang tòa án Sau khi có lệnh của tòa án, các chủ sở hữu không được chuyển nhượng, thế chấp tài sản Chủ dự án thông báo dự kiến về mức bồi thường và mời các bên bị trưng thu cho biết yêu cầu của họ trong vòng

15 ngày Hai bên có một tháng để xử lý những bất đồng, nếu không thống nhất được thì mức bồi thường sẽ do tòa án quyết định, có nêu rõ các khoản bồi thường chính, các khoản bồi thường phụ (như việc làm, hoa màu, di chuyển, kinh doanh ) và cơ sở của việc tính toán Những khoản bồi thường này sẽ phải trả đầy đủ tính theo giá trong ngày ra lệnh trưng thu và chủ dự án phải trả chi phí xác định mức bồi thường của tòa án ( Phương Thảo, 11/09/2013, Http://Noichinh.vn )

1.2.1.4 Những kinh nghiệm cho Việt Nam

Việc xây dựng và phát triển các công trình đều cần có đất Do đất đai có hạn, vì thế mọi Nhà nước đều phải sử dụng quyền lực của mình để thu hồi đất hoặc trưng dụng của người đang sở hữu, đang sử dụng để phục vụ cho nhu cầu xây dựng các công trình phục vụ lợi ích công cộng, lợi ích quốc gia Ở mỗi nước, quyền lực thu hồi, trưng thu đất được ghi trong Hiến pháp hoặc tại Bộ Luật Đất đai hoặc một bộ luật khác Nếu việc thu hồi, trưng thu đã phù hợp với quy định của pháp luật mà người sở hữu hoặc sử dụng đất không thực hiện thì Nhà nước

có quyền chiếm hữu đất đai Việc thu hồi đất, trưng thu đất và bồi thường thiệt hại về đất tại mỗi quốc gia đều được thực hiện theo chính sách riêng do Nhà nước đó quy định

Qua nghiên cứu chính sách bồi thường GPMB của một số nước chúng ta cần học hỏi các kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện chính sách bồi thường GPMB

ở một số điểm sau:

- Phạm vi đối tượng được bồi thường, hỗ trợ trong các dự án không chỉ giới hạn trong số người bị thu hồi đất mà phải mở rộng cho cho tới tất cả những người không bị thu hồi đất nhưng bị tác động tiêu cực bởi các dự án thu hồi đất

- Thực hiện thống nhất trình tự, thủ tục về lập, thẩm định, phê duyệt phương án bồi thường giải phóng mặt bằng; quan tâm hơn nữa tới việc quy hoạch

và xây dựng nơi tái định cư kịp thời để bố trí chỗ ở mới, hỗ trợ tạo việc làm và chuyển đổi nghề nghiệp cho người có đất bị thu hồi; xử lý hài hòa mối quan hệ lợi ích giữa người sử dụng đất, Nhà nước và nhà đầu tư theo hướng có lợi cho người có đất bị thu hồi

- Sự minh bạch hóa và sự tham gia của những người bị ảnh hưởng bởi dự

án bị thu hồi đất vào việc thực hiện chính sách, xây dựng phương án, thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư là việc hết sức cần thiết bảo đảm được lựa chọn được những chính sách, giải pháp, phương án tốt nhất, nhân văn nhất và

có tính khả thi cao

- Hoàn thiện các quy định về định giá đất nói chung và định giá đất để bồi thường GPMB nói riêng;

1.2.2 Chính sách bồi thường của Việt Nam qua các thời kỳ

1.2.2.1 Trước khi có Luật Đất đai 1993

Sau cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, lần đầu tiên nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ban hành Hiến pháp vào năm 1946 Bản Hiến pháp

này chỉ nói đến đất đai một cách khái quát như sau: “ Nhiệm vụ của dân tộc ta

trong giai đoạn này là phải bảo toàn lãnh thổ, giành độc lập hoàn toàn và kiến thiết quốc gia trên nền tảng dân chủ ”

Đến năm 1953, Nhà nước ta thực hiện cuộc cải cách ruộng đất nhằm phân

chia lại ruộng đất thực hiện khẩu hiệu: “Người cày có ruộng” và Luật Cải cách

ruộng đất được ban hành Một trong những mục tiêu đầu tiên của cuộc cải cách là: Thủ tiêu quyền chiếm hữu ruộng đất của thực dân Pháp và đế quốc xâm lược

ở Việt Nam, xoá bỏ chế độ phong kiến, chiếm hữu ruộng đất của giai cấp địa chủ, thực hiện chế độ sở hữu ruộng đất của nông dân Luật này quy định các điều khoản về tịch thu ruộng đất, trưng thu, trưng mua ruộng đất tuỳ thuộc vào từng trường hợp cụ thể Trên thực tế, việc trưng mua, tịch thu là chủ yếu còn việc trưng mua ít xảy ra với giá cả thị trường và được Nhà nước trả dần Khi cuộc cải cách ruộng đất hoàn thành, Đảng và Nhà nước đã đem ruộng đất cho nông dân,

hộ nông dân được Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu ruộng đất - hình thức sở hữu tư nhân Sau đó Đảng và Nhà nước ta đã vận động nông dân vào làm

ăn tập thể, đồng thời Nhà nước thành lập các nông trường quốc doanh, các trạm trại nông nghiệp - hình thức sở hữu tập thể

Ngày 14/4/1959, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số 151 - TTg quy định về thể lệ tạm thời trưng dụng ruộng đất, sau đó Uỷ ban kế hoạch Nhà nước và Bộ nội vụ ban hành thông tư liên bộ số 1424/ TTLB ngày 06/ 7/1959 quy định thể lệ tạm thời về trưng dụng ruộng đất để làm địa điểm xây dựng các công trình kiến thiết cơ bản, đồng thời chiếu cố đúng mức quyền lợi và đời sống của người có ruộng đất Đất thuộc sở hữu tư nhân hoặc tập thể khi bị trưng dụng thì thuộc sở hữu của Nhà nước Theo Nghị định 151/TTg, việc đền bù thiệt hại

do lấy đất gây nên phải bồi thường hai khoản: về đất thì bồi thường từ 1 đến 4 năm sản lượng thường niên của ruộng đất bị trưng thu Ngoài ra, còn được bồi

thường những tài sản bị thiệt hại có trên đất như nhà, công trình phục vụ sinh hoạt, mồ mả, hoa màu bị thiệt hại Cách đền bù như vậy được thực hiện cho đến khi có Hiến pháp 1980 ra đời

Hiến pháp 1980 quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân, việc thực hiện đền bù về đất không được thực hiện mà chỉ đền bù những tài sản có trên đất hoặc những thiệt hại do việc thu hồi đất gây nên Sau đó Luật Đất đai năm 1988 ban hành cũng dựa trên những điều cơ bản đó Ngày 31/5/1990, Hội đồng Bộ trưởng ban hành quyết định số 186/HĐBT về việc đền bù thiệt hại đất nông nghiệp, đất

có rừng khi bị chuyển sang sử dụng vào mục đích khác thì phải bồi thường thiệt hại Tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao đất nông nghiệp, đất có rừng để sử dụng vào mục đích khác thì phải bồi thường về đất nông nghiệp, đất có rừng cho Nhà nước Khoản tiền này được nộp vào ngân sách Nhà nước và được sử dụng vào việc khai hoang, phục hoá, trồng rừng, cải tạo đất nông nghiệp, ổn định cuộc sống định canh, định cư cho vùng bị lấy đất

1.2.2.2 Thời kỳ 1993 - 1998

Khi Hiến pháp 1992 ra đời thay thế Hiến pháp 1980 đã quy định: “Nhà

nước phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có

sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN” Tại Điều 17 quy định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý” Và Điều 18 quy định:

“Các tổ chức và cá nhân được Nhà nước giao đất sử dụng lâu dài và được chuyển

nhượng quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật” Đặc biệt, tại Điều 23 quy

định : “Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không bị quốc hữu hoá Trong

trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, Nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng có bồi thường tài sản của cá nhân hoặc tổ chức theo thời giá thị trường Thể thức trưng mua, trưng dụng do luật định” Những quy

định trên đã tạo điều kiện củng cố quyền hạn riêng của Nhà nước trong việc thu hồi đất đai cho mục đích an ninh, quốc phòng và các lợi ích quốc gia

Luật Đất đai năm 1993 đã có hiệu lực từ ngày 15/10/1993 thay thế cho Luật Đất đai năm 1988 Đây là văn kiện chính sách quan trọng nhất đối với việc thu hồi đất và đền bù thiệt hại của Nhà nước Luật Đất đai quy định các loại đất

sử dụng, các nguyên tắc sử dụng từng loại đất, quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất Người sử dụng đất được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà GCNQSDĐ làm căn cứ cho quyền được đền bù khi Nhà nước thu hồi đất

Sau khi Luật Đất đai 1993 được ban hành, Nhà nước đã ban hành rất nhiều các văn bản dưới luật như Nghị định, Thông tư và các văn bản pháp quy khác về quản lý đất đai như đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất, khung giá các loại đất nhằm cụ thể hoá các điều luật để thực hiện các văn bản đó

1.2.2.3 Luật sửa đổi một số điều của Luật Đất đai năm 1998

Về cơ bản, Luật Đất đai sửa đổi năm 1998 vẫn dựa trên nền tảng cơ bản

của Luật cũ, chỉ một số điều được bổ sung thêm cho phù hợp với thực tế Vấn đề định giá đất và công tác đền bù thiệt hại chưa được đề cập nhiều dù hiện nay vấn

đề GPMB đang là việc làm hết sức nóng cần giải quyết Thực tế hiện nay công tác GPMB diễn ra quá chậm và các chính sách chưa rõ ràng

Tháng 10/1999, Cục quản lý Công sản - Bộ tài chính đã tiến hành dự thảo lần thứ nhất về việc sửa đổi bổ sung Nghị định 22/CP về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất Trong đó, một số điều cơ bản đã được đề nghị sửa đổi như xác định mức đất để tính đền bù, giá đền bù, lập khu tái định cư, quyền và nghĩa

vụ của người bị thu hồi đất phải chuyển đến nơi ở mới, các chính sách hỗ trợ và các điều kiện bắt buộc phải có của khu tái định cư, Hội đồng đền bù GPMB và thẩm định phương án đền bù GPMB

1.2.2.4 Luật Đất đai sửa đổi năm 2001

Theo Luật Đất đai sửa đổi năm 2001, cơ bản các nội dung về thu hồi, bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất không có gì thay đổi so với Luật Đất đai 1993, sửa đổi năm 1998 và cụ thể là Nghị định 22/1998/ NĐ-CP ngày 24/4/1998 của Chính phủ về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào các mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

1.2.2.5 Luật Đất đai năm 2003

Luật đất đai năm 2003 được cụ thể hoá tại các Nghị định số 181/2004/NĐ -

CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành luật đất đai; Nghị định

197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường hỗ trợ và tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất; Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ; Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ

1.2.2.6 Luật Đất đai năm 2013

Hiện nay, việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng được áp dụng theo Luật đất đai năm 2013 Được cụ thể hoá tại các Nghị định số

43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật đất đai; Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về giá đất;

Theo đó, thì khi Nhà nước thu hồi đất để phục vụ mục đích quốc phòng,

an ninh, mục đích công cộng thì phải bồi thường cho người sử dụng đất bằng đất, nếu không có đất thì phải bồi thường bằng giá trị đất tại thời điểm và kèm theo đó là thực hiện các chính sách về hỗ trợ như hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, chuyển đổi nghề nghiệp và hỗ trợ tái định cư Còn những dự án phục vụ cho việc sản xuất kinh doanh của các tổ chức, cá nhân cơ bản chủ đầu tư phải tự thoả thuận với người có đất trên cơ sở giá thị trường

Về cơ bản Luật Đất đai năm 2013, quy định về bồi thường, hỗ trợ, GPMB khi nhà nước thu hồi đất giống như các văn bản luật cũ Tuy nhiên, có điều chỉnh, bổ sung một số nội dung cho phù hợp với tình hình thực tế và điều kiện phát triển của đất nước bằng những biện pháp hỗ trợ như hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, chuyển đổi nghề nghiệp và hỗ trợ tái định cư Tất cả mọi mục tiêu của quốc gia là để cho người dân có ăn, có mặc, có chỗ ở ổn định và được học hành nâng cao dân trí để xây dựng đất nước

* Nhận xét, đánh giá

Qua nghiên cứu chính sách bồi thường GPMB của Việt Nam qua các thời

kỳ cho thấy vấn đề bồi thường GPMB đã được đặt ra từ rất sớm, các chính sách đều xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và được điều chỉnh theo thời gian để phù hợp hơn với xu hướng phát triển của đất nước Trên thực tế các chính sách đó đã có tác dụng tích cực trong việc đảm bảo sự cân đối và ổn định trong phát triển,

khuyến khích được đầu tư và tương đối giữ được nguyên tắc công bằng

Cùng với sự đổi mới về tiến trình xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan lập pháp và các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, chính sách bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất trong những năm gần đây đã

có nhiều điểm đổi mới thể hiện chính sách ưu việt của một Nhà nước của dân, do dân và vì dân

1.2.3 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ của Nhà nước khi thu hồi đất ở Việt Nam hiện nay

Ở nước ta, các quy định của pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ngày càng phù hợp hơn với yêu cầu của thực tế cũng như yêu cầu của các quy luật kinh tế Sự quan tâm tới lợi ích của những người bị thu hồi đất được cụ thể hóa ngay trong Luật đất đai năm 2013, ngoài ra các Nghị định 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật đất đai; Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về giá đất cũng thể hiện sự quan tâm đặc biết đối với người bị thu hồi đất và tính minh bạch trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Vì thế, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong thời gian qua đã đạt được các kết quả khá khả quan, thể hiện trên một số khía cạnh chủ yếu sau:

Về đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: ngày càng được xác

định đầy đủ chính xác, phù hợp với tình hình thực tế của đất nước, giúp cho công tác quản lý đất đai của Nhà nước được nâng cao, người nhận bồi thường, hỗ trợ cũng thấy thỏa đáng

Về mức bồi thường, hỗ trợ: ngày càng cao tạo điều kiện cho người dân bị

thu hồi đất có thể khôi phục lại tài sản bị mất Một số biện pháp hỗ trợ đã được

bổ sung và quy định rất rõ ràng, thể hiện được tinh thần đổi mới của Đảng và Nhà nước nhằm giúp cho người dân ổn định về đời sống và sản xuất

Về trình tự thủ tục tiến hành: bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã được

tiến hành theo trình tự thủ tục ngày càng chặt chẽ, tối giản, giải quyết được nhiều vướng mắc trong khi tiến hành GPMB, giúp cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện công tác bồi thường, tái định cư đạt hiệu quả

Áp dụng tại các địa phương: bên cạnh việc thực hiện các quy định của

Luật Đất đai năm 2013, các Nghị định hướng dẫn thi hành, đã dựa trên sự định hướng chính sách của Đảng và Nhà nước, tình hình thực tế tại địa phương để ban hành các văn bản pháp luật áp dụng cho địa phương mình, làm cho công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện hợp lý và đạt hiệu quả cao hơn Chẳng hạn như: Quyết định số 16/2010/QĐ-UB ngày 05/5/2010 của UBND thành phố Hà Nội… Do đã vận dụng các chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thỏa đáng nên việc thu hồi đất đã tiến hành khá thuận lợi, mặc

dù vẫn còn những khiếu nại nhưng con số này ít và không gây trở ngại đáng

kể trong quá trình thực hiện

Việc nhận thức về tầm quan trọng, ý nghĩa cũng như tính chất phức tạp

của vấn đề thu hồi đất, tái định cư của các nhà quản lý, hoạch định chính sách, của chính quyền địa phương được nâng lên Chính phủ đã có nhiều nỗ lực để tạo điều kiện vật chất và kỹ thuật trong việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có năng lực

và có nhiều kinh nghiệm ngày càng đông đảo; Sự chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giữa các bộ, ban, ngành có các dự án đầu tư ngày càng được mở rộng và có hiệu quả

Nhờ bổ sung, sửa đổi các quy định pháp luật về phương pháp tổ chức, về năng lực cán bộ thực thi GPMB, tiến độ GPMB trong các dự án đầu tư gần đây

đã được rút ngắn hơn so với các dự án cũ, góp phần giảm bớt tác động tiêu cực khi tiến hành GPMB Việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã giúp cho đất nước ta xây dựng cơ sở vật chất, phát triển kết cấu hạ tầng, xây dựng khu chế xuất, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, các dự án trọng điểm của Nhà nước, cũng như góp phần chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế, ổn định đời sống sản xuất cho người dân có đất bị thu hồi

1.2.4 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường hỗ trợ của Nhà nước khi thu hồi đất ở thành phố Hà Nội

Công tác giải phóng mặt bằng năm 2014 được triển khai thực hiện trong điều kiện tình hình kinh tế - xã hội tiếp tục có nhiều khó khăn; các cơ chế chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư có sự thay đổi đáng kế trong Luật đất đai

năm 2013; Vì vậy, dưới sự chỉ đạo, điều hành sâu sát, tích cực của UBND thành phố, sự quyết tâm, lỗ lực của các cấp chình quyền quận, huyện, phường xã và chủ động phối hợp của các sở, ban ngành Thành phố, công tác giải phóng mặt bằng năm 2014 tiếp tục đạt được những kết quả tích cực như sau:

Trên toàn Thành phố đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo thẩm quyền cho 19.384 tổ chức, hộ gia đình, cá nhân; chi trả hơn 8.511 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ; phê duyệt bố trí tái định cư cho 1.457 hộ gia đình, cá

nhân phải di chuyển chỗ ở; Đã thu hồi và nhận bàn giao mặt bằng hơn 983 ha đất tại

211 dự án

* Về công tác chỉ đạo, điều hành:

a) Cấp Thành phố

Ngay từ đầu năm 2014, lãnh đạo UBND Thành phố đã chỉ đạo, giao nhiệm

vụ cho các Sở, Ban, ngành có liên quan rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các cơ chế chính sách theo quy định của Luật đất đai 2013

- Lãnh đạo UBND Thành phố thường xuyên đôn đốc và chủ trì nhiều cuộc giao ban, kiểm điểm tiến độ GPMB tại các dự án trọng điểm nhằm kịp thời chỉ đạo giải quyết tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đôn đốc đẩy nhanh tiến độ thực hiện của các dự án

- Ban Chỉ đạo GPMB Thành phố cũng thường xuyên chủ trì tiến hành nhiều cuộc họp đôn đốc, kiểm điểm tiến độ công tác GPMB tại các địa bàn nơi thu hồi đất, tại các dự án trọng điểm để hướng dẫn tháo gỡ vướng mắc trong việc áp dụng cơ chế chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Các Sở, ngành Thành phố, trên từng lĩnh vực quản lý Nhà nước của ngành mình, cũng đã chủ động kiểm tra, hướng dẫn giải quyết các nội dung liên quan đến giá bồi thường về đất, giá nhà, đất tái định cư, xác định nguồn gốc đất đai, tài sản trên đất ; đồng thời các Sở, ban, ngành Thành phố cũng thường xuyên kiểm tra các dự án ĐTXD quỹ nhà, đất TĐC, đôn đốc các Chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ đảm bảo sớm hoàn thành đưa quỹ nhà, đất TĐC vào sử dụng để phục vụ công tác GPMB các dự án trên địa bàn Thành phố

b) Cấp quận, huyện, thị xã

- Các quận, huyện, thị xã đã tích cực huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị; Định kỳ hàng tuần, lãnh đạo UBND một số quận, huyện, thị xã đã trực tiếp chủ trì giao ban GPMB với các chủ đầu tư và lãnh đạo các xã, phường, thị trấn nơi thu hồi đất; đối với các vướng mắc phát sinh vượt thẩm quyền kịp thời đề xuất, báo cáo UBND Thành phố và Liên ngành xem xét giải quyết, đảm bảo triển khai thực hiện đồng bộ, có hiệu quả công tác GPMB các dự án trọng điểm trên địa bàn

- Tại nhiều dự án, nhất là tại các dự án trọng điểm của Chính phủ và Thành phố, lãnh đạo cấp ủy đảng và chính quyền quận, huyện, thị xã đã chỉ đạo các tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ GPMB tích cực phối hợp với các đoàn thể chính trị - xã hội cơ sở nơi thu hồi đất như Hội Cựu chiến binh, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân để thành lập nhiều Tổ tuyên truyền đến từng nhà để tuyên truyền, vận động, giải thích người bị thu hồi đất chấp hành bàn giao mặt bằng cho dự án; Một số địa phương đã thực hiện tốt sự phối hợp tuyên truyền vận động là Hà

Đông, Đống Đa (dự án ĐSĐT Cát Linh - Hà Đông), Sóc Sơn (dự án đường nối

Nhật Tân - Nội Bài), Ba Đình, Cầu Giấy (dự án đường VĐ2 Nhật Tân - Bưởi),

Thanh Xuân (dự án đường VĐ2 Ngã tư Vọng - Ngã Tư Sở)

* Về công tác xây dựng, ban hành các văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực thu hồi đất GPMB:

- Trong quá trình xây dựng các dự thảo Nghị định Chính phủ, các dự thảo Thông tư hướng dẫn thi hành Luật đất đai 2013, Ban Chỉ đạo GPMB Thành phố cùng các Sở, ngành có liên quan đã tham gia nghiên cứu, đóng góp ý kiến với các Bộ: Tài nguyên và Môi trường, Tài chính, Xây dựng, liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư GPMB (bằng nhiều hình thức khác nhau như tổ chức Hội thảo lấy ý kiến trực tiếp, ban hành văn bản góp ý );

- Trên cơ sở các quy định của Luật đất đai năm 2013, các Nghị định của Chính phủ và Thông tư hướng dẫn của các Bộ, ngành Trung ương, Sở Tài nguyên Môi trường, Ban chỉ đạo GPMB Thành phố và các Sở, Ngành có liên quan đã chủ động nghiên cứu, tham mưu cho UBND Thành phố ban hành quy định về các nội dung thuộc thẩm quyền của UBND Thành phố do Luật đất đai và

Nghị định Chính phủ giao như: Quyết định số 21/2014/QĐ-UBND quy định về thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; Quyết định số 22/2014/QĐ-UBND quy định về hạn mức giao đất, hạn mức công nhận quyền sử dụng đất; Quyết định số 24/2014/QĐ-UBND quy định về đăng ký, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất; Quyết định số 29/2014/QĐ-UBND về việc ban hành giá xây dựng mới nhà ở, nhà tạm, vật kiến trúc; Quyết định số 74/2014/QĐ-UBND quy định về xác định giá đất cụ thể trên địa bàn thành phố Hà Nội; Quyết định số 23/2014/QĐ-UBND quy định về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Các văn bản quy phạm pháp luật nêu trên có hiệu lực thi hành cùng với Luật đất đai 2013, các Nghị định của Chính phủ đã tạo hành lang pháp lý cho việc tổ chức thực hiện công tác thu hồi đất GPMB theo đúng quy định của pháp luật

* Về công tác giải quyết, tháo gỡ vướng mắc trong việc áp dụng cơ chế chính sách GPMB:

- Trong quá trình tổ chức thực hiện công tác thu hồi đất GPMB, khi phát sinh những khó khăn, vướng mắc vượt thẩm quyền, UBND các quận, huyện, thị

xã đã chủ động tổng hợp, rà soát và báo cáo, đề xuất UBND Thành phố, Ban chỉ đạo GPMB Thành phố để được xem xét, giải quyết

- Ban chỉ đạo GPMB Thành phố đã cùng các Sở, ngành và UBND các quận, huyện, thị xã có liên quan họp thống nhất để báo cáo, đề xuất UBND Thành phố giải quyết, chấp thuận nhiều cơ chế chính sách phù hợp với thực tiễn (như các chính sách hỗ trợ về đất, chính sách bố trí tái định cư, tạm cư, hỗ trợ tự lo tái định

cư ); Trong năm 2014, riêng Ban Chỉ đạo GPMB Thành phố đã chủ trì họp liên ngành giải quyết bình quân 10÷20 nội dung vướng mắc / tuần

- Các Sở, ngành Thành phố, trên từng lĩnh vực quản lý Nhà nước của ngành mình, cũng đã chủ động tích cực giải quyết các nội dung liên quan đến giá bồi thường đất, giá nhà, đất tái định cư, đến nguồn gốc đất đai, đến tài sản hình thành trên đất, cụ thể như:

+ Sở Tài nguyên và Môi trường đã thường xuyên hướng dẫn các quận, huyện, thị xã và các chủ đầu tư trong việc thu hồi đất, giao đất, xác định nguồn

gốc đất, xác định mốc giới GPMB; đối với công tác xác định giá đất làm căn cứ bồi thường, hỗ trợ, trong năm 2014, Sở Tài nguyên và Môi trường đã trình UBND Thành phố ban hành 19 Quyết định phê duyệt điều chỉnh giá đất ở làm căn cứ bồi thường, hỗ trợ và nhiều văn bản chấp thuận cho tiếp tục thực hiện giá đất ở đã

được phê duyệt trong thời gian cuối năm 2013 (theo số liệu báo cáo của Sở Tài

nguyên và Môi trường);

+ Sở Xây dựng, trong năm 2014, đã thẩm tra hồ sơ, trình UBND Thành phố ban hành 40 Quyết định phê duyệt giá bán nhà tái định cư tại các khu TĐC thuộc quỹ nhà TĐC của Thành phố; tham mưu trình UBND Thành phố ban hành các Quyết định bán 1.433 căn hộ tái định cư cho các hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án trên địa bàn Thành

phố (theo số liệu báo cáo của Sở Xây dựng);

+ Sở Tài chính cũng đã thường xuyên phối hợp với Liên ngành trong việc xác định giá bồi thường, hỗ trợ về đất; xác định giá bán nhà tái định cư cho các

hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở; tham mưu, nghiên cứu, đề xuất giải quyết các nội dung vướng mắc về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất;

+ Thanh tra Thành phố, trong năm 2014 đã chủ trì phối hợp cùng Liên ngành và UBND các quận, huyện, thị xã (như Hà Đông, Long Biên, Hoàng Mai ) để xử lý, giải quyết dứt điểm nhiều vụ việc khiếu nại tồn đọng, các nội dung vướng mắc, tồn tại trong công tác GPMB

+ Các sở, ngành và các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội khác của Thành phố là thành viên trong Ban Chỉ đạo GPMB Thành phố cũng đã chủ động thực hiện nhiều nội dung hướng dẫn, tuyên truyền, tổ chức nhiều buổi tọa đàm trao đổi, giải thích đến các hội viên, đoàn viên về chủ trương, chính sách của Thành phố trong công tác GPMB, qua đó nhận được sự ủng hộ của người dân Thủ đô đối với việc thu hồi đất thực hiện các dự án trọng điểm trên địa bàn Thành phố

(Ban chỉ đạo GPMB thành phố Hà Nội, 2014)

Chương 2 NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Các hộ gia đình có đất bị thu hồi và diện tích đất bị Nhà nước thu hồi trong quá trình thực hiện Dự án đường giao thông nút Trâu Quỳ đến khu Công nghiệp Hapro và dự án xây dựng Nhà máy nước Yên Viên

2.2 Nội dung nghiên cứu

2.2.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và tình hình quản lý đất đai của huyện Gia Lâm

2.2.2 Tình hình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Gia Lâm

2.2.3 Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng

và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của 02 Dự án nghiên cứu

2.2.4 Đề xuất một số giải pháp đẩy nhanh tiến độ bồi thường, giải phóng mặt bằng

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp điểu tra thu thập số liệu, tài liệu:

a Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu thứ cấp

Thu thập tài liệu, số liệu thông qua nhiều nguồn như: Tiếp cận với các tổ chức thực hiện như cán bộ tham gia bồi thường GPMB, Lãnh đạo UBND xã nơi

có đất thu hồi; Ban Quản lý dự án, Phòng Tài nguyên Môi trường, Phòng Thống

kê, Hội đồng GPMB huyện, các phòng, ban có liên quan để trao đổi, thu thập thông tin

b Phương pháp điều tra số liệu sơ cấp

Phương pháp điều tra, thu thập số liệu, tài liệu sơ cấp: Sử dụng phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp hộ dân người có đất bị thu hồi với số lượng điều tra là

100 phiếu cho Dự án nhà máy nước Yên Viên và 200 phiếu cho Dự án đường giao thông nút Trâu Quỳ đến khu công nghiệp Hapro rồi lựa chọn ngẫu nhiên số lượng phiếu mang ra đánh ra theo các bảng biểu với những tiêu chí:

Về Bồi thường:

- Đối tượng và điều kiện bồi thường

- Giá bồi thường thiệt hại về đất, tài sản trên đất

Về Hỗ trợ:

Hỗ trợ ổn định đời sống, hỗ trợ đào tạo- chuyển đổi nghề nghiệp và các hỗ trợ khác

Về Chính sách tái định cư cho các hộ bị thu hồi đất

2.3.2 Phương pháp thống kê, tổng hợp và xử lý số liệu

Trên cơ sở số liệu thu thập cũng như các chính sách liên quan tiến hành phân tích, xử lý số liệu, tổng hợp bằng phần mềm Microsoft excel Tổng hợp các yếu tố tác động đến kết quả thực hiện dự án

2.3.3 Phương pháp phân tích, so sánh

Trên cơ sở số liệu thu thập đã được phân tích, xử lý và tổng hợp được chúng tôi tiến hành so sánh kết quả thực hiện công tác GPMB của các Dự án nghiên cứu và từ kết quả so sánh, tiến hành phân tích đánh giá tồn tại và hạn chế trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở các giai đoạn thực hiện dự án

Chương 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

3.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và tình hình quản lý đất đai của huyện Gia Lâm

3.1.1 Điều kiện tự nhiên

* Vị trí địa lý:

Gia Lâm là một huyện ngoại thành nằm ở cửa ngõ phía Đông Bắc của

thành phố Hà Nội có tổng diện tích tự nhiên 11.472,9 ha

Phía Bắc giáp quận Long Biên, huyện Đông Anh và tỉnh Bắc Ninh Phía

Đông giáp tỉnh Bắc Ninh, tỉnh Hưng Yên Phía Tây giáp quận Long Biên và quận

Hoàng Mai Phía Nam giáp tỉnh Hưng Yên

Gia Lâm có 22 đơn vị hành chính với nhiều tuyến giao thông nối liền với các tỉnh phía Bắc (Quốc lộ số 3, Quốc lộ 1A, 1B, Quốc lộ 5, đường liên Tỉnh Hà Nội – Hưng Yên…), có nhiều cơ quan, xí nghiệp, khu công nghiệp của Thành phố, Trung ương đóng trên địa bàn nên khá thuận lợi cho việc phát triển kinh tế -

xã hội

* Địa hình:

Gia Lâm nằm ở vùng châu thổ sông Hồng, địa hình khá bằng phẳng, thấp dần từ Tây Bắc qua Đông Bắc xuống Đông Nam theo hướng của dòng chảy sông Hồng.Tuy vậy, các vùng tiểu địa hình của huyện cũng khá đa dạng, làm nền tảng cho cảnh quan tự nhiên, xây dựng các cụm công nghiệp, công trình dân dụng đảm bảo yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội của huyện

3.1.2 Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội

Năm 2014, kinh tế duy trì mức ổn định, Giá trị sản xuất các ngành kinh tế chủ yếu do huyện quản lý ước tăng 9,81% so với năm 2013 Trong đó: Công nghiệp, xây dựng tăng 8,82%; Dịch vụ tăng 14,71%; Nông, lâm nghiệp, thủy sản tăng 1,9%;

Cơ cấu giá trị sản xuất của huyện: công nghiệp, xây dựng 52,43%; Dịch vụ 33,18%; Nông, lâm nghiệp, thủy sản 14,39%; thu nhập bình quân đầu người ước đạt

29 triệu đồng/người/năm; văn hóa- xã hội tiếp tục được duy trì và phát triển; an ninh