Tính hiện thực trong thơ tố hữu sau cách mạng

đỏ xuyên suốt cuộc đời thơ Tố Hữu, dù ông viết về bất kỳ đề tài nào lýtởng ấy gắn liền với thế giới quan Mac - xit, với nhân sinh quan cộngsản làm cho thơ Tố Hữu trở thành ngọn cờ lý tởn

trờng đại học vinh Khoa ngữ văn

 

 tính hiện thực trong thơ tố hữu

sau cách mạng

Khóa luận tốt nghiệp cử nhân văn học

Chuyên ngành: Văn học việt nam hiện đại

 Lời cảm ơn

Để hoàn thành khóa luận này tác giả khóa luận đã nhận đợc sự giúp đỡ, chỉ bảo của các thầy cô giáo trong khoa ngữ văn - Đại Học Vinh, trong đó trực tiếp là thầy giáo Đoàn Mạnh Tiến Nhân dịp này chúng tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ quý báu đó.

Khóa luận này chỉ mới là bớc tập dợt ban đầu của chúng tôi do khả năng và thời gian có hạn nên chắc không tránh khỏi những thiếu sót nhất định Tác giả khóa luận rất mong nhận đợc sự góp ý và lòng chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo cùng các bạn đồng nghiệp.

Vinh, tháng 05 năm 2006

Tác giả

Vũ Thanh Dũng

Mục lục Trang

Lời nói đầu 1

A – Phần mở đầu 1 Lý do chọn đề tài……… 3

2 đối tợng nghiên cứu ……… 3

3 Mục đích nghiên cứu ……… 4

4 Phơng pháp nghiên cứu ……… …… 4

5 Lịch sử vấn đề ……… 5

6 Cái mới của khóa luận ……… 6

7 Cấu trúc của khóa luận ……… 6

B – Phần nội dung

Chơng I: Một số vấn đề giới thuyết liên quan đến đề tài. 1.1 Tố Hữu – Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác ……… 91.2 Vấn đề tính hiện thực trong văn học nói chung,

trong thơ nói riêng……… 14

Chơng II: Tính hiện thực trong thơ Tố Hữu sau cách mạng

2.1 Thơ Tố Hữu phản ánh chân thực cuộc sống chiến đấu và lao

2.2 Thơ Tố Hữu phản ánh chân thực con ngời Việt Nam 20

2.2.1.1 Hình ảnh anh bộ đội ………

27

2.2.1.2 Hình ảnh ngời phụ nữ ……… 34 2.2.13 Hình ảnh em thiếu nhi ……… 40 2.2.1.4 Hình ảnh Bác Hồ ………

Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài:

1.1 Trên thi đàn Việt Nam hiện đại, Tố Hữu là một trong những ngôi

sao sáng nhất Suốt hơn sáu thập kỷ sáng tạo, thơ Tố Hữu luôn luôn gắn

bó với vận mệnh của đất nớc, phục vụ cho sự nghiệp đấu tranh dành độclập, tự do của dân tộc Thơ ông là một minh chứng cho sức cảm hóa của

lý tởng cộng sản và những t tởng cao đẹp trong đời sống tinh thần củanhân dân ta Sức thu hút của thơ Tố Hữu với các thế hệ ngời đọc mấychục năm qua chủ yếu là ở niềm say mê lý tởng và tính dân tộc đậm đàtrong cả nội dung t tởng và hình thức nghệ thuật Có thể nói, trong nềnvăn học dân tộc, Tố Hữu có vị trí hàng đầu và có ảnh hởng to lớn đối vớicác thế hệ Đó là lý do đầu tiên mà chúng tôi chọn Tố Hữu làm đối tợngnghiên cứu cho khóa luận

1.2. Mặt khác, trong chơng trình văn học ở trờng phổ thông, Tố Hữu

có nhiều bài thơ đợc giảng dạy và đợc nhiều thế hệ học sinh yêu thích

Đặc biệt, ở chơng trình văn học PTTH, Tố Hữu đợc dạy riêng thành bài

về tác giả (cùng với 4 tác giả khác là Nguyễn Tuân, Nam Cao, Hồ ChíMinh, Xuân Diệu) và liên tiếp ở 2 lớp 11,12, Tố Hữu có nhiều bài đợcgiảng dạy và đọc thêm (Tâm t trong tù, Việt bắc, Kính gửi cụ Nguyễn

Du v.v.) bởi vậy chúng tôi nghĩ rằng việc nghiên cứu thơ Tố Hữu chắc

sẽ góp phần việc bổ ích (dù rất nhỏ) cho việc giảng dạy ở nhà trờng

1.3 Cũng cần nói thêm là từ trớc đến nay, nhiều tác giả đã nghiên cứu

về thơ Tố Hữu ở một số vấn đề (phong cách thơ Tố Hữu,vấn đề thế giớiquan, vấn đề lý tởng cộng sản, vấn đề tính dân tộc, tính đại chúng v.v.)

Tuy nhiên, vấn đề “tính hiện thực trong thơ Tố Hữu từ năm 1945” đến

nay rất ít đợc đề cập, vì vậy chúng tôi đi vào nghiên cứu vấn đề tính hiệnthực trong thơ Tố Hữu sau cách mạng tháng Tám năm 1945 với hi vọnggóp thêm một tiếng nói nhỏ về vấn đề này

2 Đối tợng nghiên cứu.

Đối tợng của khóa luận này là vấn đề tính hiện thực trong thơ TốHữu sau cách mạng (thể hiện qua 4 tập thơ: Việt bắc, Gió lộng, Ra trận,Máu và hoa)

Trong trờng hợp cần thiết, chúng tôi có thể liên hệ, so sánh cáckhía cạnh của vấn đề tính hiện thực trong thơ Tố Hữu với một số nhà thơkhác để tìm ra nét tơng đồng và nét khác biệt giữa Tố Hữu với họ

3 Mục đích nghiên cứu.

Khóa luận này có 2 mục đích chính:

Thứ nhất là: chỉ ra những đặc điểm, những yếu tố tạo nên tínhhiện thực trong thơ Tố Hữu sau cách mạng

Thứ hai là: khẳng định đóng góp của Tố Hữu cho văn học nớc nhàtrên phơng diện tính hiện thực trong thơ

4.2 Phơng pháp phân tích – Tổng hợp.

Trên cơ sở những câu thơ biểu hiện tính hiện thực trong thơ TốHữu, chúng tôi tiến hành thao tác phân tích Việc phân tích từng câuthơ, từng đoạn thơ, từng bài thơ cũng nh việc lý giải mối quan hệ giữacâu thơ này với câu thơ khác, giữa đoạn thơ này với đoạn thơ khác, giữa

bài thơ này với bài thơ khác đợc tiến hành đồng thời với quá trình tổng

hợp nhằm mục đích rút ra nhận xét, những kết luận có tính chất kháiquát, tổng quát về vấn đề mà khoá luận nghiên cứu, tìm hiểu

4.3 Phơng pháp so sánh - Đối chiếu.

Trong quá trình làm khóa luận, trong những trờng hợp cụ thể, nếuthấy cần thiết chúng tôi sẽ áp dụng phơng pháp so sánh - Đối chiếu đểtìm ra một số nét giống nhau, nét khác nhau giữa Tố Hữu với một số tácgiả khác trong vấn đề mà tác giả khóa luận đã khảo sát

Ba phơng pháp trên đây không áp dụng một cách riêng lẻ mà áp dụng một cách đồng thời, nghĩa là trong phơng pháp này đã có phơng

pháp kia và ngợc lại

5 Lịch sử vấn đề.

Nh chúng tôi đã đề cập ở trên, Tố Hữu là một trong những nhàthơ đứng vị trí hàng đầu trong nền văn học Việt Nam hiện đại, do đótrong hơn nửa thế kỷ qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu về Tố Hữu

và sự nghiệp sáng tác của ông Nhìn chung, qua các bài nghiên cứu củacác tác giả, chúng tôi thấy có hai phơng hớng chính nh sau:

5.1 Xu hớng thứ nhất tìm hiểu thơ Tố Hữu trên những vấn đề lớn trong sự nghiệp sáng tạo của ông

Theo xu hớng này có các tác giả nh: Lê Đình Kỵ, Hoàng TrungThông, Nguyễn Văn Hạnh, Trần Đình Sử, Hoài Thanh, Nguyễn ĐăngMạnh, Hoàng Nh Mai, Đặng Thai Mai.v.v Các nhà nghiên cứu đã xemxét các vấn đề lớn trong thơ Tố Hữu nh vấn đề tính Đảng vô sản, tínhdân tộc, vấn đề thế giới quan, vấn đề nhân sinh quan, vấn đề lẽ sống,vấn đề phong cách thơ Tố Hữu.v.v

Giáo s Nguyễn Văn Hạnh trong một chuyên luận về thơ Tố Hữu

đã cho biết một trong những đặc điểm lớn của thơ Tố Hữu, đó là “thơ

Tố Hữu là tiếng nói đồng ý, đồng tình, đồng chí Đây là một trong những nguyên nhân khiến cho thơ Tố Hữu tìm đợc sự đồng cảm của nhiều ngời đọc Tiếng nói ấy lại đợc diễn đạt bằng một nghệ thuật giàu tính dân tộc và tính đại chúng nên càng dễ thấm sâu vào trái tim của

đông đảo quần chúng nhân dân”(thơ Tố Hữu, tiếng nói đồng ý, đồng

tình, đồng chí – NXB Đà Nẵng – 1982)

ở một góc nhìn khác, trong bài giới thiệu in đầu tập “thơ Tố

Hữu” (NXB Giáo dục – Hà Nội – 1979) Nhà phê bình Hoài Thanh đã khẳng định “sức hấp dẫn của thơ Tố Hữu trớc hết là sức dẫn của lý tởng cộng sản” Hoài Thanh cho rằng lý tởng cộng sản cũng chính là sợi chỉ

đỏ xuyên suốt cuộc đời thơ Tố Hữu, dù ông viết về bất kỳ đề tài nào lýtởng ấy gắn liền với thế giới quan Mac - xit, với nhân sinh quan cộngsản làm cho thơ Tố Hữu trở thành ngọn cờ lý tởng luôn luôn vẫy gọimọi ngời đi lên.

Trong bài “Thơ Tố Hữu” in đầu tập “Thơ Tố Hữu (1937 – 1962)”, dới góc độ một nhà thơ Chế Lan Viên, đã khẳng định một cách chắc chắn: “Tố Hữu là ngời mở đầu và hiện nay vẫn là ngời dẫn đầu nền thơ hiện thực xã hội chủ nghĩa của chúng ta, khi mỗi thi sĩ muốn tìm đờng đi cho mình thì đã có ngay một ví dụ sống là Tố Hữu” Chế“

Lan Viên cũng cho rằng trong các tập thơ, giọng thơ Tố Hữu chủ yếu là giọng tâm tình, giọng đầy thơng mến, vì vậy ngời đọc luôn thấy Tố Hữu gần gũi, không hề cách xa ” Thơ Tố Hữu (1937 – 1962 – NXB vănhọc – Hà Nội – 1962)

Còn giáo s Đặng Thai Mai trong bài “Mấy ý nghĩ” in đầu tập thơ

Từ ấy (NXB văn học – Hà Nội – 1959) đã nói về mối quan hệ giữa

thơ Tố Hữu và cuộc sống: “Thơ Tố Hữu là bó hoa lửa nồng nàn kết tinh trên cơ sở hiện thực cách mạng vĩ đại của dân tộc Việt Nam dới sự lãnh

đạo của Đảng cộng sản Việt Nam … Sống là hành động, thơ cũng hành

động, thơ với Tố Hữu là hình thức tơi đẹp của hoạt động cách mạng, của sự sống ” Giải thích nguyên nhân nào đã tạo nên sức hấp dẫn củathơ Tố Hữu, giáo s Đặng Thai Mai cho rằng có bao nhiêu nguyên nhânchính:

Thứ nhất: do Tố Hữu có năng khiếu thơ từ bé, năng khiếu đó đợc

ông thờng xuyên tích cực trau dồi, rèn luyện, phát huy

Thứ hai: do truyền thống và gia đình của quê hơng ông

Thứ ba: do đợc rèn luyện trong cuộc đấu tranh cách mạng dới sựlãnh đạo của Đảng vô sản

Còn giáo s Lê Đình Kỵ trong chuyên luận “Thơ Tố Hữu” (NXB

ĐH và THCN – Hà Nội – 1980) đã nhấn mạnh đến tính Đảng vô sản,tính dân tộc, tính đại chúng trong toàn bộ thơ Tố Hữu Ông cho rằngtính Đảng vô sản đã tạo nên tính giai cấp sâu sắc trong thơ Tố Hữu làmcho thơ Tố Hữu mang tính chiến đấu mạnh mẽ Còn về hình thức nghệthuật thì thơ Tố Hữu nổi bật nhất là tính chất: dân tộc và đại chúng

Nh vậy, theo xu hớng thứ nhất, một số vấn đề cốt lõi trong thơ TốHữu đã đợc các tác giả đề cập đến

5.2 Xu hớng thứ hai đi vào khảo sát, tìm hiểu một số vấn đề cụ thể, một số bài thơ cụ thể, một số câu thơ cụ thể trong thơ Tố Hữu

Theo xu hớng này có: Mã Giang Lân, Nguyễn Quốc Túy, VũQuần Phơng, Nguyễn Bùi Vợi, Bế Kiến Quốc, Trần Mạnh Hảo, HữuThỉnh, Nguyễn Nguyên Trứ…

Trong bài “Chi tiết trong thơ Tố Hữu” (Tạp chí văn học 4–

1971) Bế Kiến Quốc cho rằng thơ Tố Hữu có nhiều chi tiết sống động

hấp dẫn làm cho ngời đọc nhớ lâu chẳng hạn chi tiết trong bài thơ Trên“

miền bắc mùa xuân” : Ga mới hồng đôi má hoặc trong bài “Lợm”:

Cái đầu nghênh nghênh

Ca lô đội lệch Mồm huýt sáo vang

Nh con chim chíchNhảy trên đờng vàngTác giả Vũ Quần Phơng lại cho rằng Tố Hữu có năng lực trongviệc sử dụng thơ lục bát Thơ lục bát của ông linh hoạt phù hợp với ý thơ

đang diễn tả: Khi sôi nổi, khi nhẹ nhàng, khi trầm lắng, khi khoan

thai.v.v Bài thơ “Việt bắc” là một ví dụ tiêu biểu (Lục bát trong thơ Tố

Hữu Tạp chí văn học tháng 7 - 1979)

Tác giả Hữu Thỉnh viết về các từ “Mình , ta” “ ” trong thơ Tố Hữu.(Thêm một cảm nhận về thơ Tố Hữu – Tạp chí văn học - 1983) Hữu

Thỉnh cho rằng đại từ Mình , ta“ ” “ ” trong thơ Tố Hữu có ba đặc điểm:

Một là : nó kế tục nhuần nhuyễn cách dùng “Mình, ta” của văn

học dân gian

Hai là : nó mang đợc nội dung mới, nội dung cách mạng

Ba là :nó đợc dùng rất sáng tạo, cách tân

Trong bài “Tiếng địa phơng trong thơ Tố Hữu” đăng trên (Tạp chí

Ngôn ngữ 1969) nhà nghiên cứu Đào Thản cho rằng tiếng địa phơng đợc

Tố Hữu dùng trong thơ có ba đặc điểm

Thứ nhất: đợc dùng đúng liều lợng, vừa phải

Thứ hai có tác dụng gắn bó với tâm trạng nhân vật trữ tình ở từngvùng, miền, địa phơng cụ thể

Thứ ba đợc dùng sáng tạo, tạo đợc sự hòa hợp và nhuần nhuyễngiữa tiếng địa phơng và tiếng phổ thông (ngôn ngữ toàn dân) trong thơ

Tố Hữu

Ngoài ra, một số vấn đề cụ thể khác trong thơ Tố Hữu nh vấn đềnhịp điệu, giọng thơ, hơi thơ, từ chỉ màu sắc, từ “em”, số từ v.v cũng đ-

ợc nói đến trong các bài khác

Nhìn chung lại hai xu hớng trên đây đã đề cập đến nhiều vấn đềquan trọng và bổ ích Tuy vậy, vấn đề tính hiện thực trong thơ Tố Hữuvấn không đợc đi sâu nghiên cứu thành một mảng riêng (mặc dù có vàibài khi nghiên cứu vấn đề khác có khi có nhắc qua đến nét hiện thực

trong một số câu thơ Tố Hữu) Vì vậy, chúng tôi đã chọn “Tính hiện thực trong thơ” làm đề tài tìm hiểu, nghiên cứu cho khóa luận của mình.

6 Cái mới của khóa luận:

Khóa luận sẽ cố gắng nêu ra một số nhận xét nhỏ về tính hiệnthực trong thơ Tố Hữu mà trớc đây cha đợc đề cập đến

7 Cấu trúc của khóa luận:

Khóa luận gồm có 68 trang, ngoài chơng mở đầu, chơng kết luận,ngoài danh mục các tài liệu tham khảo và trích dẫn, phần chính củakhóa luận gồm hai chơng :

Chơng I: Một số vấn đề lý thuyết liên quan đến đề tài.

Chơng II: Tính hiện thực trong thơ Tố Hữu.

Trên đây, chúng tôi đã trình bày một số vấn đề chung có tính chất

mở đầu Những vấn đề cụ thể sẽ đợc trình bày trong những chơng tiếptheo./

Phần nội dung

Chơng I.

Một số vấn đề giới thuyết liên quan đến đề tài

1.1 Tố Hữu: Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác :

Hữu đã đợc cha dạy làm thơ theo những lối cổ Mẹ Tố Hữu là con mộtnhà nho, thuộc nhiều ca dao, dân ca xứ Huế và rất giàu tình thơng con.

Tố Hữu mồ côi mẹ từ năm mời hai tuổi Năm1933, ông xa gia đình vàohọc ở trờng Quốc học Huế

Quê hơng góp phần quan trọng vào sự hình thành hồn thơ TốHữu Huế tuy là vùng đất nghèo nhng phong cảnh thiên nhiên sông núilại rất nên thơ Xứ Huế còn nổi tiếng là một vùng văn hoá phong phú,

độc đáo đậm đà bản sắc dân tộc, bao gồm cả văn hoá cung đình và vănhoá dân gian mà nổi tiếng nhất là những điệu ca, điệu hò nh nam ai,nam bình, mái nhì, mái đẩy …

Tố Hữu bớc vào tuổi thanh niên đúng vào những năm phong tràoMặt trận dân chủ do Đảng cộng sản lãnh đạo đang dấy lên sôi nổi trongcả nớc mà Huế là một trong những trung tâm sôi nổi nhất.Tuổi trẻ của

Tố Hữu đã có sự gặp gỡ may mắn và đẹp đẽ với lý tởng Cách mạng.Nhờ sớm giác ngộ và lao vào phong trào đấu tranh nên Tố Hữu đã tr-ởng thành nhanh chóng và trở thành ngời lãnh đạo chủ chốt của Đoànthanh niên dân chủ ở Huế khi còn trẻ Năm 1938 (18 tuổi) ông đợc kếtnạp vào Đảng Cộng Sản Đông Dơng và từ đó hoàn toàn hiến dâng cuộc

đời mình cho sự nghiệp Cách Mạng Đầu 1939, thực dân Pháp trở lại

đàn áp phong trào Cách Mạng ở Đông Dơng Cuối tháng 4 năm đó, TốHữu bị bắt và giam tại nhà lao Thừa Thiên, rồi lần lợt bị giam giữ tại cácnhà tù ở tỉnh miền Trung và Tây Nguyên Tháng 3/1942 Tố Hữu đã vợtngục Đắc Lay (Kom Tum), rồi vợt hàng trăm cây số đờng rừng thoátkhỏi sự vây lùng của kẻ thù, tìm đến Thanh Hoá bắt liên lạc với tổ chứcCách Mạng tiếp tục hoạt động Trong thời kỳ Cách Mạng tháng 8/1945,

Tố Hữu là chủ tịch Uỷ Ban khởi nghĩa ở Huế, lãnh đạo cuộc tổng khởinghĩa dành chính quyền ở thành phố quê hơng, nơi đầu não của bộ máychính quyền phong kiến

Đến khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, ông đợc điều ra ThanhHoá một thời gian rồi lên Việt Bắc công tác ở cơ quan Trung Ương

Đảng, đặc trách về văn hoá, văn nghệ Trong hai cuộc kháng chiếnchống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ và cho đến 1986, Tố Hữu liên tục giữnhững cơng vị trọng yếu trong bộ máy lãnh đạo của Đảng và Nhà nớc(Từng là Uỷ viên bộ chính trị Trung Ương Đảng Cộng Sản Việt Nam,Phó chủ tịch thờng trực Hội đồng bộ trởng)

ở Tố Hữu con ngời chính trị và con ngời nhà thơ thống nhất chặtchẽ với nhau, sự nghiệp thơ gắn liền với sự nghiệp Cách Mạng Với ôngthơ trở thành một bộ phận của sự nghiệp Cách Mạng Ông đợc nhà nớcphong tặng giải thởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật đầu tiên(1996)

Với 84 tuổi đời, 64 tuổi Đảng và 65 năm làm thơ, Tố Hữu đã điqua chặng đờng lớn của Cách Mạng Việt Nam Có thể nói ông là mộttrong những nhà thơ tiêu biểu cho dòng thơ ca hiện thực Xã Hội ChủNghĩa ở Việt Nam

1.1.2 Sự nghiệp sáng tác của Tố Hữu.

Tố Hữu đến với thơ và Cách Mạng cùng một lúc Năm 1937,nhũng bài thơ đầu của Tố Hữu đã đem dến một tiếng thơ mơi mẻ cho

thơ ca Cách Mạng đơng thời Vào thời gian ấy, phong trào thơ mới đãhoàn toàn thắng thế, công cuộc hiện đại hoá thơ ca đã bớc đầu đợc thựchiện Là ngời cùng thế hệ với nhiều nhà thơ mới nh Xuân Diệu, HuyCận, Chế Lan Viên, trớc khi giác ngộ lý tởng Cách Mạng, Tố Hữu cũngtìm thấy ở họ những tâm trạng gần gũi với mình Bởi vậy một cách tựnhiên Tố Hữu đã tiếp nhận những thành tựu nghệ thuật của thơ mới đểlàm giàu cho thơ ca Cách Mạng của mình Những con đờng thơ của TốHữu đã khác hẳn với con đờng của các nhà thơ lãng mạn vì nó gắn liềnvới lý tởng cộng sản và cuộc đấu tranh Cách Mạng.

Thơ Tố Hữu găn bó chặt chẽ với cuộc đấu tranh nên các chặng đờngthơ cũng song hành các giai đoạn của cuộc đấu tranh ấy, đồng thời thểhiện sự vận động trong t tởng và nghệ thuật của nhà thơ

Sự đóng góp của Tố Hữu vào nền thơ Cách Mạng rất to lớn với 7 tập

thơ"Từ ấy",Việt Bắc", "Gió Lộng",Ra Trận",Máu và Hoa ", "Một Tiếng

Đờn"và "Ta với Ta” Tố Hữu đã đóng góp vào thơ Cách Mạng những

giá trị nghệ thuật độc dáo và quý báu

"Từ ấy" là tập thơ đầu tay của Tố Hữu bao gồm 72 bài đợc sáng tác

trong vòng 10 năm (1937-1946) Nó đợc ra đời bởi sự thôi thúc bêntrong của hồn thơ tuổi trẻ, bởi sụ tiếp nối truyền thống của dòng thơ

tuyên truyền Cách Mạng "Từ ấy" là tiếng reo vui của một thanh niên

khao khát lẽ sống, bắt gặp lý tởng của Đảng và hăng say quyết tâm phấn

đấu hy sinh để thực hiện lý tởng cao đẹp với tinh thần lạc quan Chính

điều này góp phần quan trọng tạo nên giọng điệu lôi cuốn, sôi nổi vàchất lãng mạn đáng quý của tập thơ này

Tiếp đó là tập thơ "Việt Băc" gồm 27 bài đợc sáng tác trong giai

đoạn kháng chiến chống Pháp (1947-1954) Tập thơ viết nhiều về nhândân, về bộ đội, về quê hơng Việt Bắc Từ tấm lòng cảm phục tinh thầnchiến đấu hi sinh của dân tộc trong kháng chiến Tố Hữu biểu dơngnhững con ngời bình thờng nhng đã làm những việc phi thờng, cổ vũnhân dân đứng lên giết giặc giành tự do cho dân tộc

Từ nội dung đến hình thức nghệ thuật Việt Bắc mang đậm màu sắcdân tộc và đại chúng Đâylà tập thơ tiêu biểu cho những thành tựu xuấtsắc của văn học thời kì kháng chiến chống Pháp

Sau "Việt Bắc" là "Gió Lộng ".Đây là tập thơ 25 bài đợc viết từ 1955

đến 1961 là giai đoạn Miền Bắc vừa đợc giải phóng đang tiến lên xâydựng cuộc sống mới và Miền Nam bị chia cắt, nhân dân ta đang phải

đấu tranh để giải phóng hoàn toàn đất nớc

Tập thơ "Gió Lộng" khai thác những nguồn cảm hứng lớn cũng là

những tình cảm bao trùm trong đời sống tinh thần của con ngời ViệtNam đơng thời: niềm vui và niềm tự hào tin tởng ở công cuộc xây dựngcuộc sống mới trên Miền Bắc, tình cảm với Miền Nam và ý chí thốngnhất Tổ Quốc, tình cảm vô sản rộng mở với các nớc anh em bè bạn

Tiếp "Việt Bắc" là 2 tập thơ "Ra trận" và "Máu và Hoa" đợc Tố

Hữu viết trong những năm kháng chiến chống Mĩ quyết liệt và hào hùngcủa cả dân tộc

"Ra trận " đợc sáng tác từ năm 1962 đến 1971 Với 34 bài thơ,

ông đã thể hiện chủ anh hùng Cách mạng cao độ , ý chí mạnh mẽ, trách

nhiệm nặng nề và những hy sinh tổn thất không nhỏ mà dân tộc ta phảichịu đựng để đạm nhiệm những nhiệm vụ lich sử của dân tộc và thời

đại

Có thể nói : "Ra trận" là một khúc ca chiến đấu Âm hởng anh

hùng ca bao trùm và quán triệt cả tập thơ Từ gơng mặt của một đất nớcanh hùng đến những con ngời anh hùng có thật ngoài đời, những ngờianh hùng của thời đại chống Mỹ ,tất cả đều hiện lên qua những trang

thơ "Ra trận" tiếp tục hoàn chỉnh và phát triển những thủ pháp nghệ

thuật mà Tố Hữu đạt đợc trớc đó và tiếp tục khám phá ra những cáchbiểu hiện mới, những cách cấu tứ dẫn dắt mới, những hình tợng thơ độc

đáo, hấp dẫn mới

Tiếp theo là "Máu và Hoa" Đây là tập thơ gồm 13 bài đợc viết từ

1972 đến 1977 ở đó nhà thơ đã ghi lại những chặng đờng cuối cùngcủa cuộc chiến đấu chống Mỹ của dân tộc, chặng đờng vẻ vang quyết

liệt nhất và gian khổ nhất "Máu và Hoa" là bài ca về tổ quốc chiến

thắng, hân hoan chào đón niềm vui lớn, niềm vui trọn vẹn, niềm vui củathắng lợi diệu kỳ Tập thơ cũng nói lên đợc sự gắn bó sâu sắc giữa đất n-

ớc và quê hơng, giữa con đờng lớn của dân tộc và cuộc đời Cách mạngcủa nhà thơ Trong niềm vui tng bừng Bắc - Nam thống nhất là khôngkhí ấm cúng của quê hơng sum họp, không khí của kỉ nguyên độc lập tự

đợm chất suy t Điều đáng trân trọng hơn cả là trớc sau thơ Tố Hữu vẫnkiên định niềm tin vào lí tởng và con ngời Cách Mạng

1.1.3 Phong cách thơ Tố Hữu :

Tố Hữu là nhà thơ của lí tởng cộng sản, thơ Tố Hữu tiêu biểu cho khuynh hớng thơ trữ tình chính trị

Tố Hữu là một chiến sĩ - thi sĩ làm thơ trớc hết là để phục vụ cho

sự nghiệp Cách Mạng , cho lí tởng của Đảng Trong thơ Tố Hũ từ trớc

đến sau dù đề tài nội dung ,cảm hứng có đa dạng đến đâu thì vẫn nhấtquán lấy lí tởng Cách mạng, quan điểm chính trị làm hệ quy chiếu cáchnhìn nhận và xúc cảm về mọi phơng diện, mọi hiện tởng của đời sống,

kể cả đời sống riêng t của chính nhà thơ

Thơ Tố Hữu là thơ trữ tình chính trị Mọi sự kiện, vấn đề lớn của

đời sống Cách mạng lí tởng chính trị, những tình cảm chính trị thông qua trái tim nhạy cảm của nhà thơ đều có thể trở thành đề tài

và cảm hứng nghệ thuật thc sự Tố Hữu là nhà thơ của lẽ sống lớn,

của những tình cảm lớn, niềm vui lớn của Cách mạng Đặc biệt nhữngbớc ngoặt trong đời sống Cách Mạng của dân tộc, hồn thơ Tố Hữu thờngvang ứng nhạy bén và dạt dào cảm hứng, kết tinh trong những bài thơ

đặc sắc, đợc sự đồng cảm và hởng ứng rộng rãi của đông đảo quần

chúng Đúng nh Xuân Diệu đã khẳng định: “Tố Hữu đã đa thơ chính trị

lên đến trình độ là thơ rất đỗi trữ tình” ( Lời nói đầu cuốn "Máu và Hoa", con đờng của nhà thơ Tố Hữu - Nhà xuất bản Pari 1975) Thơ Tố

Hữu đã kế tục dòng thơ Cách mạng đầu thế kỷ XX của Phan Bội Châu,Phan Châu Chinh, thơ của các chiến sĩ cộng sản lớp trớc ở nữa đầunhững năm 30 nhng đã đợc đổi mới trên cơ sở vận dụng những thànhtựu hiện đại hoá thơ ca đơng thời, đem đến cho văn học Cách Mạng mộttiếng thơ sôi nổi, trẻ trung, mới mẻ và tràn đầy cảm hứng lãng mãn đã

mở ra một khuynh hớng lớn và có vị trí chủ đạo - khuynh hớng trữ tìnhchính trị trong suốt mấy thập kỉ của thơ ca hiện đại Việt Nam

Nội dung trữ tình chính trị trong thơ Tố Hữu Thờng tìm đến vàgắn liền với khuynh hớng sử thi, cảm hứng lãng mãn Khuynh hớng Sử

thi nổi bật trong thơ Tố Hữu nhất là ở thời kì sau, kể từ cuối tập "Việt

Bắc" Cái tôi trữ tình trong thơ Tố Hữu ngay từ đầu đã là cái tôi chiến sĩ

về sau càng trở thành cái tôi nhân danh cộng đồng, nhân danh

Đảng và dân tộc Nhân vật trữ tình trong thơ Tố Hữu là con ngời thể

hiện tập trung những phẩm chất giai cấp, dân tộc đến cuộc kháng chiếnchống Mỹ đợc nâng lên thành những hình tợng anh hùng mang tầm vócthời đại và lich sử, nhiều khi đợc thể hiện bằng bút pháp thần thoại hoá.Cảm hứng chủ đạo trong thơ Tố Hữu là cảm hứng lãng mạn Thơ ông h-ớng vào tơng lai khơi dậy niềm vui, lòng tin tởng và lòng say mê với con

đờng Cách Mạng và con ngời Cách Mạng Do khuynh hớng cảm hứng

ấy mà Tố Hữu chú trọng tác động đến tình cảm, cảm xúc của ngời đọc ,

đặc biệt khai thác giá trị gợi cảm của nhạc điệu thơ

Một nét đặc sắc của thơ Tố Hữu là có giọng điệu riêng rât dễ nhận ra Đó là giọng tâm tình, ngọt ngào tha thiết, giọng của tình thơng mến Giọng điệu ấy có phần là do đợc thừa hởng từ điệu tâm hồn

con ngời xứ Huế với những câu ca giọng hò tha thiết ngọt ngào của quê

hơng ,nhng nó cũng đợc xuát phát từ một quan niệm của nhà thơ : "Thơ

là chuyện đồng điệu ( … ) thơ là tiếng nói đồng ý ,đồng tình , tiếng nói

đồng chí " (Tố Hữu trả lời phỏng vấn tạp chí văn nghệ số 48 tháng

5-1961 )

Nhà thơ đặc biệt dễ rung động với nghĩa tình Cách Mạng , luôn ớng tới đồng bào, đồng chí mà giải bày tâm sự, trò chuyện, kêu gọi,nhắn nhủ Thơ Tố Hữu phần nhiều có cách diễn đạt tự nhiên, hơi thơliền mạch

Kế tục truyền thống thơ ca dân tộc, đặc biệt là thơ ca dân gian vàthơ cổ điển, thơ Tố Hữu đậm đà tính dân tộc cả trong nội dung và nghệthuật biểu hiện Hiện thực đời sống Cách Mạng, những tình cảm chínhtrị, đạo lí Cách Mạng qua sự cảm nhận và thể hiện của Tố Hữu đã gắn

bó hoà nhập với truyền thống, tinh thần tình cảm và đạo lí của dân tộc,làm phong phú thêm cho truyền thống ấy Về thể thơ Tố Hữu sử dụngnhuần nhuyễn các thể thơ dân tộc nh : lục bát, song thất lục bát, bốnchữ, năm chữ, bảy chữ và có những sáng tác làm phong phú thêm chocác hình thức thơ ca này Trong thơ Tố Hữu có thể bắt gặp một cách phổbiến những lối so sánh, các phép chuyển nghĩa và cách diễn đạt trongthơ ca dân gian đã trở nên quen thuộc với tâm hồn ngời Việt.Trong sángtạo hình ảnh, thơ Tố Hữu thiên về giá trị biểu hịên tình cảm hơn là giátrị tạo hình, thậm chí nhà thơ còn sử dụng nhiều hình ảnh ớc lệ tợng trngkhá quen thuộc Chiều sâu của tính dân tộc trong thơ Tố Hữu là nhạc

điệu đặc biệt phong phú về vần và những lối âm trầm bổng nhịp nhàngnên dễ ngâm dễ thuộc Nghệ thuật thơ Tố Hữu nghiêng về tính truyềnthống hơn là sự tìm tòi đổi mới theo hớng hiện đại hoá.

Có thể nói : thơ Tố Hữu là một thành công xuất sắc của thơ caCách Mạng Việt Nam và kế tục truyền thống tốt đẹp của thơ ca ViệtNam qua nhiều thời đại; gắn bó với vận mệnh của đất nớc phục vụ chocuộc đấu tranh dành độc lập tự do của dân tộc Thơ Tố Hữu là một minhchứng sinh động cho sức cảm hoá của lí tởng cộng sản và những t tởngxã hội chủ nghĩa trong đời sống tinh thần của dân tộc ta

1.2 Vấn đề tính hiện thực trong văn học nói chung, trong thơ nói riêng.

Với nghĩa rộng, thuật ngữ “tính hiện thực” biểu hiện một thuộc

tính của văn học trong mỗi liên hệ với hiện thực, khẳng định sự phụthuộc của văn học vào hiện thực khách quan

Là một hình thái ý thức xã hội, tất cả các yếu tố, các chỉnh thểvăn học từ nội dung đến hình thức, từ trào lu văn học đến phơng phápsáng tác, loại thể văn học… đều bắt nguồn sâu xa từ hiện thực kháchquan từ đời sống xã hội Theo ý nghĩa đó, bất kỳ tác phẩm văn học nào,

dù là sáng tác theo chủ nghĩa hiện thực, hay chủ nghĩa lãng mạn, chủnghĩa siêu thực hay chủ nghĩa ấn tợng, chủ nghiã vị lai… đều có tínhhiện thực dù có đợc tự giác hay không Nói đến tính hiện thực là nói đếnmột thuộc tính tất yếu có ý nghĩa quy luật không bao hàm một sự đánhgiá nào về mặt chất lợng

Thuật ngữ “tính hiện thực” còn đợc các nhà nghiên cứu sử dụng

với ý nghĩa hẹp hơn, chỉ mỗi tơng quan phù hợp nh thuật ngữ phản ánhcủa văn học với các hiện thực đời sống đợc miêu tả ở trờng hợp này tínhhiện thực sẽ trái với khái niệm ớc lệ

Từ sau Cách mạng tháng tám 1945 khi thơ ca đã hớng vào phục

vụ những vấn đề trung tâm của cuộc đấu tranh cách mạng đề tài trongthơ không còn nh là những chuyện riêng t, vụn vặt mà mang ý nghĩa xãhội, rộng lớn mang tầm vóc của thời đại Nhiều nhà thơ đang bế tắc loayhoay trong vòng vây của cái tôi cá nhân chủ nghĩa với những chuyệnyêu đơng sầu muộn quẩn quanh đã đợc lý tởng cách mạng giải thoát vàtrở nên phóng khoáng, bay bổng Viết về những đề tài trung tâm củacuộc đấu tranh cách mạng các nhà thơ đã nâng mình lên rất nhiều đểxóa bỏ khoảng cách giữa cái tôi và cái ta, để tạo nên một sự hòa hợpgiữa nhà thơ và hiện thực đời sống

Nếu chỉ quan tâm đến đề tài, thì rõ ràng trong hơn 60 năm qua,những sự kiện lịch sử đã có mặt trong thơ: Cách mạng tháng Tám, haicuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, những thành quả chủ nghĩaxã hội Mặt khác, thơ ca cũng đi vào những nét bình thờng trong cuộcsống, nét bình thờng đó là những biểu hiện cụ thể, đa dạng của mộtphong trào cách mạng hoặc một sự kiện lịch sử rộng lớn Những cáibình thờng đi vào trong thơ thêm gần gũi sinh động và mang nhiều dấuvết cụ thể của sự sống Thơ ca khi đã đi vào phản ánh những vấn đề đặt

ra trong cuộc sống hiện thực thờng mang nhiều yếu tố xác định về đềtài, hòan cảnh, tính cách nhân vật, cấu trúc, hệ thống cảm xúc và hình

ảnh

Có một vấn đề đặt ra với chúng ta là: Việc phản ánh hiện thựctrong thơ khác với trong văn xuôi ở chỗ nào? Chắc ai cũng biết rằng: thơhay văn xuôi đều phản ánh hiện thực, là những tấm gơng phản chiếuthời đại Có điều là do đặc trng của từng thể loại mà hiện thực đợc phản

ánh trong tác phẩm có khác nhau: Văn xuôi với truyện ký có khả năng

to lớn rong việc phản ánh mọi ngóc ngách, mọi chi tiết của cuộc sống ởmột diện rộng Còn thơ đặc biệt là thơ trữ tình, do sự chi phối của nhạc

điệu âm thanh và những đặc điểm khác nên khả năng đó bị hạn chế Mặtkhác, thơ trữ tình thờng thiên về sự bộc lộ cảm xúc tràn đầy của tác giảnên các chi tiết đa vào thơ thờng đợc lựa chọn Phản ánh hiện thực trongthơ có khó hơn ở văn xuôi, có lẽ vì thế mà thơ đạt đến mức hiện thực

đều đợc đề cao

Chơng II :

Tính hiện thực trong thơ Tố hữu sau cáchmạng

2.1 Thơ Tố Hữu phản ánh chân thực cuộc sống chiến đấu và lao

động của nhân dân Việt Nam

2.1.1 Cuộc sống chiến đấu:

Có thể nói: thơ Tố Hữu là một nguồn mạch quan trọng của thơ caViệt Nạm hiện đại Trên nửa thế kỷ qua, nhân dân ta từ trong vòng nô

lệ quật khởi vùng lên giành thắng lợi Có biết bao niềm vui từ nhữngngày tháng 8/1945 rồi đến thắng lợi của hai cuộc kháng chiến thầnthánh của dân tộc và Chủ nghĩa Xã hội trên đất nớc Tố Hữu đã chứngkiến ,tham dự và đóng góp vào quá trình đó với t cách ngời chiến sĩCách Mạng đấu tranh không mệt mỏi và một nhà thơ mang hồn thơ thời

đại Tiếng nói thơ ca của ông đã quy tụ và kết tinh đợc nhiều mặt giá trịnhân đạo và sức mạnh tinh thần đấu tranh của dân tộc

Hơn thế nữa, thơ Tố Hữu đã thể hiện biết bao cảm xúc trân trọngcảm phục quần chúng nghèo khổ, những cuộc đời lam lũ trớc đây đitheo Đảng đã vợt lên thành những nhân vật anh hùng làm nên lịch sử

Có lẽ ta vẫn không quên đợc không khí cả nớc đứng lên giành chínhquyền để rồi cả dân tộc tràn ngập trong niềm vui , niềm xúc động khiCách Mạng Tháng Tám thành công

Hãy bay lên sông núi của ta rồi

đấu đợc mở rộng ra trên khắp trận tuyến trong cả nớc ở đâu ta cũngbắt gặp không khí đấu tranh quyết liệt, lòng yêu nớc quyết tâm bảo vệ tổquốc của nhân dân ta Cuộc kháng chiến ấy bắt đầu từ những tiếng đụcnhà để tiêu thổ kháng chiến, tiếng cuốc phá đờng của thời kì đầu cầm

cự Từ thành thị lên chiến khu và thắng lợi lại đa về thành thị "Việt Bắc" là tập thơ đã ghi lại một cách chắc chắn thực cuộc hành trình gian khổ đã diễn ra trên suốt "Ba nghìn ngày không nghỉ " của nhân dân ta.

Đó là chủ nghĩa yêu nớc của một dân tộc làm chủ vận mệnh của mình

đang tiếp tục cầm vũ khí để bảo vệ quyền sống thiêng liêng bị xâmphạm Đây không phải hình ảnh của một vài ngời mà là hình ảnh của cảtập thể nhân dân anh hùng đang hành quân nối tiếp nhau ra mặt trận vớisức mạnh phi thờng

… Những đờng Việt Bắc của ta

Đêm đêm rầm rập nh là đất rung Quân đi điệp điệp trùng trùng

ánh sao đầu súng bạn cùng mũ nan

………

Tin vui thắng trận trăm miềnHoà Bình,Tây Bắc, Điện Biên vui vềVui từ Đồng Tháp, An Khê

Vui lên Việt Bắc, Đèo De, Núi Hồng … (Việt Bắc )

Đoạn thơ đã ghi lại bao nhiêu chiến tích với các địa danh làm nứclòng cả nớc Nó phản ánh đợc không khí cả nớc đi vào trận đánh cuốicùng, những cuộc hành quân của hàng nghìn, hàng vạn chiến sĩ, những

đoàn quân, những đoàn dân công nối tiếp nhau đi dài vô tận Những

cuộc hành quân với sức mạnh phi thờng cứ "Rầm rập " , "điệp điệp trùng trùng " tiến lên phía trớc với "bớc chân nát đá" nối tiếp nhau ra

tiền tuyến vợt ra muôn vàn khó khăn để làm nên những chiến công lichsử

Kháng chiến ngày càng lớn mạnh phi thờng Chiến dịch ĐiệnBiên Phủ nổ ra nh tiếng sấm Cả dân tộc xốc tới tiến lên Thời gian này

Tố Hữu đã liên tiếp có những bài thơ hay ra đời nhằm ca ngợi sức mạnh

tinh thần chiến đấu anh dũng của quần chúng nhân dân ta "Hoan hô chiến sĩ Điện Biện" là một bài thơ nh vậy Chủ nghĩa anh hùng Cách

mạng của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Pháp đợc thể hiện

rõ trong suốt 56 ngày đêm chiến đấu vô cùng gian khổ và ác liệt

Hoan hô chiến sĩ Điện Biên Chiến sĩ anh hùng

Đầu nung lửa sắt

56 ngày đêm khoét núi , ngủ hầm, ma dầm,cơm vắt

Biết bao khó khăn vất vả trong cuộc đáu tranh, chống giặc ngoại

xâm vẫn không thể ngăn đợc bớc tiến của quân và dân ta cho dù "Ma dầm cơm vắt " , bom đạn dữ dội, những ngời chiến sĩ vẫn nêu cao ý chí

quyết tâm đánh đuổi kẻ thù

Máu trộn bùn non Gan không núng Chí không mòn!

Đó là những con ngời anh hùng Hình ảnh họ thật đẹp biết bao

Đã có bao ngời hy sinh anh dũng, những tấm gơng lớn nh Bế Văn Đàn,Tô Vĩnh Diện, Phan Đình Giót là tấm gơng lớn cuả thời đại anh hùng

Tố Hữu đã ghi lại những phút giây anh hùng của họ một cách chân

thành đầy cảm phục "đầu bịt lỗ Châu Mai " "Lấy thân mình làm giá súng " "Lấy lng chèn pháo” Tất cả đều chiến đấu vì Tổ Quốc vì tự do,

độc lập

Có thể nói bằng những vần thơ đầy xúc động , không khí hàohùng của quân và dân ta trên chiến trờng Miền Bắc hiện lên qua nét bútcủa Tố Hữu một cách đậm nét Tất cả thật gần gũi, quen thuộc nh nhữngtrang sử từ muôn đời và tất cả đang bừng lên một ánh sáng mới

Nếu cuộc đấu tranh của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chốngpháp anh hùng, kiên cờng bao nhiêu thì trong sự nghiệp chống Mỹ, Chủnghĩa anh hùng của dân tộc lại đợc thể hiện sâu sắc bấy nhiêu Chủnghĩa anh hùng cách mạng trong thời kì chống Mỹ có tàm vóc lich sửthật lớn lao! Hai tiếng Việt Nam vang lên với niềm tự hào sâu sắc TốHữu muốn nói đến ý chí lớn lao, trách nhiệm nặng nề và những hi sinhnhững tổn thất không nhỏ mà cả dân tộc ta phải chịu đựng để đảmnhiệm những nhiệm vụ lịch sử của dân tộc và của thời đại Có một cái gì

đó rất tơi thắm đôn hậu trên những gơng mặt kiên cờng của con ngờiViệt Nam trong thời đại chống Mỹ Chúng ta có thể tìm thấy nhữngdáng hình đẹp, những hình ảnh tiêu biểu cho những bà mẹ Việt Nam nh

Mẹ Suốt, những em thiếu nhi nh Nguyễn Văn Hoà hay những ngời congái Việt Nam nh chị Trần Thị Lý và những thanh niên trẻ tuổi nh anhNguyễn Văn Trỗi Tất cả đều hành động quyết liệt nhằm giáng trả lại kẻthù tàn bạo xảo quyệt Cả dân tộc xốc tới với sức mạnh qụât cờng màhình ảnh của họ thật đẹp, thật lạc quan trên con đờng cứu nớc

Xẻ dọc Trờng Sơn đi cứu nớc

Mà lòng phơi phới dậy tơng lai

( Theo chân Bác)Lòng yêu nớc và căm thù giặc đã mang lại cho nhân dân ta sứcmạnh thần kì, đạp bằng mọi sóng gió, vợt qua muôn vàn khó khăn đểtiến lên phía trớc Hình ảnh của họ mang đậm chất anh hùng ca với vẻ

đẹp thần thoại Họ tin tởng vào tơng lai, một tơng lai tơi sáng mà cái

đích cuối cùng là giải phóng dân tộc, thống nhất đất nớc

Mặc cho đế quốc Mĩ bắn phá ác liệt, khí thế chiến đấu chống Mỹcứu nớc của nhân dân ta vẫn không ngừng đợc nâng cao Cả nớc đứnghiên ngang sừng sững trên tuyến đầu chống Mỹ

Giặc Mỹ ! Cứ đem mày đến đây Chúng ta pháo đã sẵn trong tay Lúa ta vẫn tốt cây ra lộc

Xuân vẫn về cho ong bớm say

( Xuân sớm )Dới ma bom bão đạn, con ngời Việt Nam vẫn sống và chiến đấuvẫn tin tởng vào chiến thắng Cuộc sống không bị huỷ hoại, tàn lụi màvẫn đâm chồi nảy lộc, mang hơng thơm của cuộc sống, mang hơi ấmnồng nàn của mùa xuân của một ngày mới bắt đầu Bởi cuộc chiến đấunày không chỉ là của riêng cho mỗi cá nhân hay của một vài ngời mà làcuộc đấu tranh cho cả một dân tộc anh hùng, của 31 triệu dân dũng cảm

… Xuân hãy xem! cuộc diễu binh hùng vĩ

31 triệu nhân dânTất cả hành quânTất cả thành chiến sĩHiện đại thô sơ

Của ngày xa và của bây giờVới cách mạng đều là vũ khíTên lửa, tên tre

Lỡi lê, lỡi mác

Và thuyền và xeChân đi vai vác

Qua núi qua kheMạnh hơn thác, trùng trùng, vô tận

(Chào xuân 67) Đó là tinh thần và sức mạnh đoàn kết của cả dân tộc của "31 triệu nhân dân", tất cả cùng đứng lên cùng "hành quân" cùng "trở thành chiến sĩ" "vững vàng mạnh mẽ" mạnh hơn thác“ ” sức mạnh đó, tinh

thần đó cứ trải dài "trùng trùng vô tận" khắp mọi miền đất nớc.

Có thể nói thành công của Tố Hữu còn thể hiện nổi bật ở việc

điển hình hoá đợc những điều rất trừu tợng khiến ngời ta nh sờ thấy,cảm thấy một cách sống động gần gũi ở đây Tố Hữu đã tập trung xâydựng con ngời Việt Nam một cách đạc săc và rõ nét Ông không chỉ suynghĩ, từng sự việc mà đứng xa hơn cao hơn, từ xa nhìn lại nay, từ conngời hiện đại mà nhìn về quá khứ để có thể giải đáp câu hỏi: Việt Nam,dân tộc, đất nớc và con ngời ấy nh thế nào mà đơng đầu đợc vối ĐếQuốc Mĩ, chiến thắng đợc sự tàn bạo của chúng? Có lẽ vì thế mà hình t-ợng Tổ Quốc ta đợc thể hiện trong sự đối chiếu so sánh ngang với bảnthân nó từ xa đến trên vị trí chống xâm lợc của nhân dân ta qua bao thếkỉ

…Nhìn nam bắc tây đông

Hỏi cả hai mơi thế kỉ:

ở đâu? Mỗi ngọn núi dòng sông Cũng hiển hách chiến côngLừng danh dũng sĩ

Việt Nam ôi Tổ Quốc thơng yêu!

Trong khổ đau, ngời đẹp hơn nhiều

Nh bà mẹ sớm chiều gánh nặngNhẫn nại nuôi con suốt đời im lặng

(Chào xuân 67)Truyền thống đấu tranh bất khuất chống lại giặc ngoại xâm củadân tộc ta đã bắt đầu từ thời xa xa Từ nhiều thế kỷ trớc cha ông ta đãlập đợc bao chiến công hiển hách và bây giờ ở thế kỷ XX trớc đế Quốc

Mĩ, một lần nữa dân tộc ta lại phát huy sức mạnh kiên cờng đoàn kếtcủa cả một dân tộc trong sự nghiệp cứu nớc ở giai đoạn nào, ở thời kì

nào, ở mỗi "ngọn núi dòng sông" nào cũng có những dấu tích của những

chiến công hiển hách của những chàng dũng sĩ đất việt diệt trừ ngoạixâm

Hoan hô xuân 68 anh hùng!

Hãy gầm lên nh sấm sét đùng đùngTất cả pháo!

Và xông lên dũng sĩ!

Nh khí phách Trần Lê.Nh oai vũ Quang Trung

………

Vì muôn đời hoa lá xanh tơi

Ta quyết thắng giành mùa xuân đẹp nhất

( Bài ca xuân 68)Khí phách dân tộc đã từ những chiến công có từ đời Trần, Lê Vàbây giờ khí phách đó lại đợc thể hiện ở khắp mọi nơi từ thành thị đến

nông thôn, từ miền xuôi lên miền ngợc Tất cả cùng"Đập tan dầu Mỹ Ngụy "bởi một chân lí cao cả thiêng liêng rằng:

Vì độc lập tự do núi sông hùng vĩVì thiêng liêng giá trị con ngờiVì muôn đời hoa lá xanh tơi

(Bài ca xuân 68)Tất cả chiến đấu vì tự do của nhân dân, vì độc lập dân tộc, vì cuộcsống xanh tơi vì những mùa xuân tơi đẹp nhất

Có thể nói: Tố Hữu đã thể hiện thành công cuộc chiến đấu củadân tộc ta suốt một chặng đờng dài lịch sử của 2 cuộc kháng chiến trờngkì Dới ngòi bút tài hoa, tinh tế, chân thực của ông, hình ảnh của dân tộchiện lên thật đẹp, thật phi thờng bởi nhân dân ta đã làm nên lịch sử mới

đa đất nớc thoát khỏi nô lệ, đi lên chủ nghĩa xã hội Tố Hữu đã thực sựcảm động và cảm phục trớc sự chiến đấu anh dũng kiên cờng của cả mộtdân tộc anh hùng

2.1.2.Cuộc sống lao động

Cuộc sống của dân tộc đợc phản ánh trong thơ Tố Hữu không chỉ

ở cuộc đấu tranh anh dũng của nhân dân ta mà con thể hiện đậm néttrong công cuộc lao động quên mình đi lên chủ nghĩa xã hội

Sau kháng chiến chống Pháp, hiệp định Giơnevơ đợc ký kết, miềnBắc hoàn toàn giải phóng, nhân dân Miền Bắc lại bớc vào thời kỳ lao

động xây dựng chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa anh hùng Cách mạng trongchiến đấu lại đợc biêủ hiện trong khí thế lao động quên mình trên khắpmọi nơi Những vết thơng chiến tranh gây ra đang dần dần đợc hàn gắn,kết quả của cuộc lao động đợc biểu hiện tốt đẹp trong những kế hoặch

đợc hình thành theo bớc đi của thời gian trong những thắng lợi của Cáchmạng

Cảm hứng phới phới đi lên Chủ nghĩa Xã hội với khí thế "gió lộng" đợc thể hiện rất rõ trong thơ Những niềm vui, những cái mới của

Chủ Nghĩa Xã Hội đang nảy sinh và phát triển ở khắp nơi Tố Hữu viếtnhững bài thơ xuân với ý nghĩa lich sử sâu sắc với cảm hứng nghệ thuật

đẹp và tinh tế, gợi lên bao nhiêu thiết tha yêu mến với mùa xuân của chủnghĩa xã hội

Tôi chạy trên Miền BắcHớn hở giữa mùa xuân Rộn rực muôn màu sắc

Náo nức muôn bàn chân

Đờng nhựa dài óng ả

Đồng chiêm mạ xanh rờn

Ga mới hồng đôi má

Cầu mới thơm mùi sơn…

( Trên Miền Bắc mùa xuân)

Mùa xuân trên miền Bắc thật đẹp Tố Hữu đi trên miền Bắc lòngtràn ngập niềm vui , rạo rực tâm hồn trớc một mùa xuân, muôn màu,

muôn sắc , không khí của cuộc sống mới tràn khắp mọi nẻo "Đờng nhựa ", "Đồng chiêm", "Ga mới" "Cầu mới" …Tất cả nh hiện hữu ra tr-

ớc mắt tác giả Mới đó thôi mà nay đã khác rồi, bàn tay của nhân dânlao động đang tô điểm cho xã hội cho đất nớc ngày một đổi mới hơn,khang trang hơn

Có thể nói Tố Hữu đã phản ánh một cách chân thực không khílao động sôi nổi của quần chúng nhân dân của những con ngời ViệtNam đang cùng nhau bắt tay xây dựng cuộc đời mới Qua những sónggió của thời kỳ 1956 – 1957, càng ngày ta càng thấy dựng nớc là một

sự nghiệp gian nan

Đi đi ra chống hạn Thay trời ta làm maVui sao tiếng nớc trên đồng cạnVui sao tiếng hát trên đồng bừa ( Trên Miền Bắc mùa xuân)

Sự nghiệp lao động đó phải đòi hỏi biết bao công sức lao độngcủa nhân dân ta Nhân dân ta đang từng bớc vợt lên trên mọi khó khăn

gian khổ "Ra chống hạn ", "thay trời làm ma" để cho "nớc lên đồng cạn", để cho đồng quê thơm mát hơng lúa mới.

Trên bớc đờng xây dựng chủ nghĩa xã hội, có ngời chỉ nặng nhìn

về phía khó khăn mà băn khoăn day dứt, cũng có ngời muốn quên hếtcác hiện thực khó khăn để vui một cách vô t, dễ dãi Nhng Tố Hữu lạikhác Thơ ông chứa đựng một niềm vui lớn, một niềm vui tràn đầy,trong trẻo phơi phới một niềm vào tơng lai phía trớc bởi cả nớc đangtiến lên, đang sống trong khí thế mạnh mẽ phi thờng

Cả nớc ta tiến lên vùn vụt

Nh cỗ xe trăm mã lực khổng lồ ( Trên miền Bác mùa xuân)

Cả nớc đang "vùn vụt " tiến lên phía trớc nh một cỗ xe khổng lồ

đang từng bớc đổi thay, hồn quê hơng đang sống dậy từng giờ từngphút Tiếng ca vui lao động vang dậy đất trời ngập tràn mọi nẻo trên quêhơng Việt Nam Tố Hữu nh nhìn thấy, nghe thấy rất cụ thể:

Nghe hơi thở của đồng quê mập mạp Bãi phù xa xanh mớt ngô non

Những đàn trâu Việt Bắc béo tròn

Đủng đỉnh về xuôi quê hơng mới lạ

………

Sắt sáng chói những bể dầu xởng máy

Và trờng học đã mọc lên từng dãy ( Trên Miền Bắc mùa xuân)

Mùa xuân ấm áp đang về tràn ngập trên miền Bắc Trên khắp nẻo

đờng nơi đâu cũng thấy những "hơi thở của đồng quê", cũng thấy

"những bãi phù sa xanh mớt ngô non" và "những đàn trâu Việt Bắc"

đang về xuôi để xây dựng cuộc sống mới Cuộc sống trên quê hơng

đang dần thay da đổi thịt với "gạch mới", "đá trắng", khói lò", "sắt sáng" và "trờng học" Tất cả đã hình thành dới bàn tay lao động của nhân dân ta Và tháng 8-1958,bài "Mùa thu mới" ra đời có tính chất một

bài thơ kết thúc khôi phục kinh tế, hàn gắn vết thơng chiến tranh và giờ

đây trong bớc đầu xây dựng đất nớc đã có sự đổi mới và tất nhiên phảiqua một quá trình gian khổ mới có đợc sự no ấm

ồ đâu phải qua đêm dài lạnh cóngMặt trời lên là hết bóng mù sơng

Ôi đâu phải qua gian đờng lửa bỏngCuộc đời ta bổng chốc hoá thiên đờng

(Mùa thu tới)

Có một cái gì đó thật diệu kì đang hình thành trên đất nớc ta:

Yêu biết mấy những dòng sông bát ngátGiữa đôi bờ dạt dào lúa ngô non

Yêu biết mấy nhũng con đờng ca hátQua công trờng mới dựng mái nhà son

Ta càng yêu hơn khi thấy:

yêu biết mấy những bớc đi dáng đứngCủa đời ta chập chững buổi đầu tiênTập làm chủ tập làm ngời lao độngDám vơn mình cai quản lại thiên nhiên

………

Yêu biết mấy những con ngời đi tớiHai cánh tay nh hai cánh bay lênNgực dám đón những phong ba dữ dộiChân đạp bùn không sợ các loài sên

(Mùa thu mới)

Những cái mới đang hình thành đó là chủ nghĩa xã hội Nhữngcon ngời yêu lao động, không sợ gian nan, nguy hiểm, lao động quênmình, từ những buổi đầu tiên chập chững xây dựng, họ đã trở thànhnhững chủ nhân của công cuộc xây dựng đất nớc, dám gồng mình vơnlên chống chọi với thiên nhiên, với phong ba dữ dội để hoàn thànhnhiệm vụ mà đảng và nhà nớc giao cho.

Có thể nói: chủ nghĩa xã hội đang hình thành và lớn mạnh trên

đất nớc ta Cái mới ngày một lớn và đến mùa xuân 1961 nhân dân ta lạibớc vào một giai đoạn mới 1961 là một năm có ý nghĩa lịch sử dân tộc.Lúc này là công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa đã căn bản hoàn thành,cuộc sống trên đất nớc ta đã thay đổi tận gốc Đây là thời kỳ mở đầu kế

hoặch năm năm lần thứ nhất Tiếng ca vui của nhà thơ cha bao giờ đạt tới một chiều sâu và vơn tới đỉnh cao nh trong "Bài ca Xuân 61"

Đời vui đó hôm nay mở cửa

Nh dãy hàng bách hoá của taHỡi những ngời yêu hãy ghé mua hoa

Và đến đó, Sắm ít quà lễ cới :Lụa Nam Định đẹp tơi mát rợi Lợc Hàng Đào chải mái tóc xanh (Bài ca xuân 61)

"Đời vui đó " bởi không khí lao động vui vẻ náo nhiệt ở khắp mọi

nơi và trong không khí đó ta đã bắt gặp những tiếng ca vang của sự đoànkết

Đời vui đó , tiếng ca đoàn kết

Ta nắm tay nhau xây lại đời ta Ruộng lúa đồng khoai, nơng sắn vờn càChuồng lợn ,vờn gà , đàn trâu, ao cá

Dọn tí phân rơi ,nhặt từng ngon lá

Mỗi hòn than, mẫu sắt, cân ngô

Ta nâng niu gom góp dựng cơ đồ ( Bài ca xuân 61)Nhân dân lao động đang đoàn kết trên con đờng công nghiêp hoá.Thơ Tố Hữu đã thể hiện quá trình lao động kiên trì của nhân dân ta Conngời Việt Nam xây dựng đất nớc làm cho đất nớc phát triển bắt đầubằng sự chắt chiu những cái vụn vặt có trong đời sống hàng ngày Tavẫn thờng nói là chúng ta xây dựng Chủ Nghĩa xã hội trong một hoàncảnh một nớc nông nghiệp cực kì lạc hậu Tuy nhiên không phải vì vậy

mà ta tự ti chán nản, con ngời lao động vẫn chịu thơng chịu khó đoàn

kết lại "gom góp cơ đồ" Những câu thơ mềm mại ấm áp bởi cái xanh tơi

của cuộc sống đang hồi sinh trớc tấm lòng nhiệt tình lao động của cảdân tộc Hình ảnh của họ thật đẹp bởi họ là ngời không ngại khó khăngian khổ dám nghĩ dám làm hết thảy mọi việc, miễn ta có lợi cho đất n-

ớc Vì thế mà không khí lao động ở đâu cũng vô cùng náo nhiệt, ở đâu

cũng nhộn nhịp Những con ngời lao động mới tiến lên phía trớc nh

những đoàn quân ra trận với "bàn chân" vững trải có ở mọi nẻo đờng

của Tổ Quốc

Kế hoạch năm năm mời những đoàn quân Mời những bàn chân tiến lên phía trớc Tất cả dới cờ, hát lên và bớc

Đi ta đi! khai phá rừng hoangHỏi núi đâu sắt đâu vàngHỏi biển khơi xa đâu luồng cá chạy Sông Đà, sông Lô, sông Hồng, sông ChảyHỏi đâu thác nhảy, cho điện quay chiều (Bài ca mùa xuân 61)

Sức mạnh tập thể đang đợc phát huy, cuộc sống lao động tiến lênmạnh mẽ, những chàng trai cô gái đang cùng nhau đi khai phá thiênnhiên, bắt thiên nhiên giao trả của cải vật chất cho mình Rồi từ nhữngcông trờng, những đoàn xe cứ nối nhau đi khắp mọi nơi xây dựng cuộc

đời mới,xây dựng kinh tế mới

Xuân ơi xuân, em đến mới dăm năm

Mà cuộc sống đã tng bừng ngày hội

Nh hôm nay giữa công trờng đỏ bụi Những đoàn xe vận tải nối nhau đi Hồng Quảng, Lào Cai, Thái Nguyên, Việt Trì

Tên đất nớc reo vui bao tiếng gọi (Bài ca mùa xuân 61)

Chỉ mới có "dăm năm" thôi mà cuộc sống đã tng bừng nh những

ngày hội, không khí lao động khẩn trơng, sôi nổi nh những bài ca ngânvang bất tận.Tố Hữu chìm đắm trong khúc ca của cuộc sống lao động,say sa với phong trào lao động của nhân dân ta trên khắp mọi miền TổQuốc Nhìn đâu tác giả cũng thấy vui, cũng thấy đẹp:

Cảnh một buổi tra ở bờ biển Hậu Lộc:

Gió lộng xôn xao, sóng biển đu đaMát rợi lòng ta ngân nga tiếng hát (Mẹ Tơm)

Hay cảnh một buổi chiều ở Gia Lâm

Sông Hồng nắng rực bờ đêNắng thơm rơm mới đồng quê gặt mùa ( Cánh chim không mỏi)

Và vui nhất là cảnh ở nông thôn trên con đờng làm ăn tập thể

Dân có ruộng dập dìu hợp tácLúa mợt đồng ấm áp lòng quê Chiêm mùa, cờ đỏ ven đêSớm tra tiếng trống đi về trong thôn ( Ba mơi năm đời ta có Đảng)

Có thể nói: Tố Hữu đã có những vần thơ hay đặc sắc khi viết vềcuộc sống lao động về nhân dân ta Đó cũng là cuộc sống của nhữngcon ngời mới ,những con ngời làm nên lich sử Cuộc sống lao động củanhân dân ta hiện lên trong thơ một cách rõ nét Đó là không khí lao

động tràn ngập niềm vui của cả một dân tộc, với những con ngời hăngsay nhiệt tình, những con ngời dám vợt lên trên mọi khó khăn đa đất n-

ớc đi lên Xã Hội Chủ Nghĩa

2.2.1 Con ngời trong chiến đấu.

2.2.1.1 Hình ảnh anh bộ dội.

Tuy cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ đã đi qua nhng

d âm của nó vẫn vang mãi Trong thơ Tố Hữu, Tổ quốc, nhân dân hiệnlên đầy kiêu hãnh trong cuộc chiến đấu, đặc biệt là hình ảnh anh bộ đội

- những ngời chiến sĩ anh hùng

Tố Hữu đã viết về Anh bằng những dòng thơ tơi thắm nhất, sôinổi nhất của lòng mình Bởi Anh là Tổ quốc, Anh là hôm nay và Anh làmãi mãi Ta nh tìm thấy các Anh giữa những đoàn quân trùng trùng ratrận, hay nhận ra các Anh giữa chiến trờng lửa đạn Cuộc đời nào chẳng

có cái đích để đi đến phấn đấu, cuộc đời chiến đấu của ngời chiến sĩcũng có cái đích quang vinh, đó là giải phóng dân tộc, thống nhất đất n-

ớc Các anh mang trong mình lý tởng cao cả ấy, hay nói đúng hơn là cácanh mang trong mình ớc mơ ngàn đời cha ông để lại

Vì độc lập tự do núi sông hùng vĩVì thiêng liêng giá trị con ngờiVì muôn đời hoa lá xanh tơi

(Bài ca xuân 68)

Có gì cao đẹp hơn là nhiệm vụ của ngời chiến sĩ, có gì thiêngliêng hơn là trách nhiệm của các Anh Anh bộ đội ra đi đọng lại trongtim mình là lời nhắn nhủ thiết tha của quê hơng đất nớc, là nỗi khátkhao của bao kiếp đói nghèo Lý tởng ấy, con đờng đi ấy Đảng đã vạch

ra cho các Anh Đảng đã trao cho Anh niềm tin, niềm hạnh phúc thiêngliêng làm ngời chiến sĩ Vì Tổ Quốc, vì nhân dân, và hơn thế nữa khi cácAnh đứng lên cầm súng

Ta vì ba chục triệu ngờiCũng vì ba ngàn triệu trên đời

(Miền nam)Các anh đi không chỉ giành lại cho non nớc này sự sống mà còngiành lại cho những miền đất đau thơng trên khắp toàn cầu những tianắng tự do Phải chăng tầm vóc ngời chiến sĩ Việt Nam dới ngọn cờ của

Đảng trong thơ Tố Hữu lớn lao là ở đó Hình ảnh các anh tuyệt đẹp bởicác anh nhận thức đợc vì sao phải đấu tranh, vì sao phải ra trận

Ta hiểu vì sao ta chiến đấu

Ta hiểu vì sao ta hiến máu

( Chào xuân 67)

Vì sao ? Vì đất nớc này, con ngời không thể cúi cổ "khom lng cho giặc Mĩ chém ngang ngời" (Hoàng Trung Thông) Vì ai ? Vì "Tổ Quốc giang sơn hùng vĩ", vì "những ngời em nhỏ thơ yên giấc ngủ trong nôi".

Các anh ra đi canh giữ đất trời

Tố Hữu đã viết về những con ngời mang lý tởng cao đẹp ấy Thơcủa ông đã cất lên những tiếng hát ca ngợi những Anh bộ đội Cụ Hồ,

những ngời "biết đi tới và làm nên thắng trận" Lý tởng đẹp đẽ đã trao

cho Anh sức mạnh, sức mạnh của thời đại ta, sức mạnh bốn nghìn năm

Lý tởng đẹp đã giúp anh làm nên những chiến công hiển hách, đã nângcao ngời Anh lên ngang tầm với lịch sử, với non sông

Điều đặc biệt là những con ngời làm nên lịch sử đó lại là nhữngngời hết sức bình thờng, là những ngời nông dân hiền lành chất phác

Anh chiến sĩ hiền lànhTì tay trên mũi súng

( Cả nớc)Trớc khi anh cầm súng, bàn tay anh đã cầm cuốc, cầm cày, khiyêu nớc anh đã yêu mẹ yêu cha Ngời chiến sĩ trong thơ Tố Hữu có cáidũng mãnh của một thiên thần, nhng cũng có cái hiền lành của một conngời lao động Cái động tác thật quen thuộc nh anh đang tì tay trên cáncuốc giữa cánh đồng là hình ảnh đẹp và rất hiện thực bởi trớc khi anh làchiến sĩ, anh là ngời lao động cho nên anh hiểu lắm nhiệm vụ của ngờicầm súng và các anh thấy thiêng liêng hơn từng tấc đất khoảng trời.Chính vì ý thức vì điều đó mà các anh đã đoàn kết thành một khối thamgia công cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ Quốc, tiêu diệt kẻ thù từ cái chung

của dân tộc, những con ngời "tứ xứ" hôm qua còn xa lạ hôm nay đã trở

( Cá nớc)

Các anh - những ngời chiến sĩ đã vợt qua bao năm tháng vất vả,

những cơn sốt "sốt run ngời vầng trán ứơt mồ hôi" để giải phóng nớc

nhà, đôi mắt các anh trong những đêm lùng giặc đôi mắt của Việt Nam

trong bom đạn vẫn đen láy dịu dàng vẫn "mở ra cái nhìn ánh sáng" nhà

thơ đã viết về các anh nh viết về những chàng dũng sĩ, những Sơn Tinh,những Thánh Gióng… Tố Hữu viết về các anh nh tiếng reo vui ca ngợicủa muôn vàn tấm lòng, muôn vàn trái tim, muôn khúc hát về nhữngtấm gơng, những chiến công hiển hách trong bom đạn, trong muôn vànkhó khăn

Hoan hô chiến sĩ Điện BiênChiến sĩ anh hùng

Đầu nung lửa sắtNăm mơi sáu ngày đêm, khoét núi,

ngủ hầm, ma dầm cơm vắtMáu trộn bùn non

Gan không núngChí không mòn…

(Hoan hô chiến sĩ Điện Biên)

ở đây hình ảnh của ngời lính thật phi tghờng bởi họ là những conngời gan dạ dũng cảm, họ đã làm nên những trang sử chói lọi trongchiến dịch Điện Biên Phủ Nhà thơ đã ghi lại những hình ảnh chân thực

về phẩm chất anh hùng của các anh trong suốt năm mơi sáu ngày đêm

đó Sức mạnh của các anh là ý chí và lòng quyết tâm Dáng vóc các anh

là dáng vóc Việt nam, dáng vóc của lịch sử Chân dung của ngời chiến

sĩ hiện lên thật kiên cờng Trong lửa đạn các anh vẫn vững vàng chiến

đấu, quyết hy sinh vì Tổ Quốc thân yêu

(Hoan hô chiến sĩ Điện Biên)

Họ là những: Bế Văn Đàn, những Phan Đình Giót, những TôVĩnh Diện và là những dòng ngời đi vô tận hôm nay Họ là anh - Anh vệquốc quân, với súng kíp tầm vông đã lập nên chiến công rực rỡ Thời

đại anh hùng cho Anh lí tởng cao đẹp và hành động tuyệt vời

Tố Hữu có cái nhìn với ngời chiến sĩ thật thân thiện đó là cái nhìncủa ngời đồng đội đồng chí Ông tìm thấy ở họ vẻ đẹp lạ kỳ trong nhữngnăm tháng chiến đấu Đó là tinh thần vợt khó, chịu đựng gian lao củangời chiến sĩ, đó là nụ cời hiền lành trong những ngày khó khăn giankhổ nhất

… Ngày đi vắt với sơng

Ngô bung xôi nhạt, nớc lng bơng

Đêm ma rình giặc tai thao thứcMùa lại mùa qua rét nhức xơng ( Lên Tây Bắc)

Phải sống hết mình trong những ngày tháng đó thì thơ Tố Hữumới có đợc những vần thơ hấp dẫn đến nh vậy, mới thấy đợc những khókhăn mà các anh đang từng bớc vợt qua và từ những khó khăn đó lời thơ

Tố Hữu bỗng vang lên kiêu hãnh về những đoàn quân trùng điệp nốinhau đi

Trờng Sơn mấy núi lô xô

Quân đi sóng lợn nhấp nhô bụi hồng

( Nớc non ngàn dặm)

Có thể nói: Tố Hữu viết về anh bộ đội nh viết về đất nớc đầy bão

đạn ma bom vẫn không chịu cúi đầu "Tròng Sơn" đó là nơi các anh đến,

là nơi các Anh qua, đó là con đờng làm nên bằng máu và mồ hôi củangời chiến sĩ

Trờng sơn đông nắng tây ma

Ai cha đến đó thì cha rõ mình

( Nớc non ngàn dặm)Bằng máu xơng, bằng sự hy sinh cao cả, các anh đã đem lại cho

Tổ quốc những chiến công nối tiếp chiến công

Hạ súng xuống rùng mình run rẩyNghe pháo ta lừng lẫy thét gầmNghe tra nay tháng năm mồng bảy Trên đầu bay thác lửa hờn cămTrông : bốn mắt, lũy hầm sập đổ Tớng quân bay lố nhố cờ hàng ( Hoan hô chiến sĩ Điện Biên)

Và t thế của ngời chiến sĩ trong thơ Tố Hữu là t thế tiến công, t

thế "nhằm thẳng quân thù mà bắn", t thế của những con ngời "biết đi tới

và làm nên thắng trận ".

Rất đẹp hình anh lúc nắng chiều Bóng dài trên đỉnh dốc cheo leoNúi không đè nổi vai vơn tới Lá nguỵ trang reo với gió đèo ( Lên Tây Bắc)Các anh rực rỡ biết bao giữa ánh nắng ban chiều, giữa đoàn quân

"điệp điệp trùng trùng" cứ trải dài vô tận trên đờng đi đánh giặc.

Những đờng Việt Bắc của ta

Đêm đêm rầm rập nh là đất rung Quân đi điệp điệp trùng trùng

ánh sao đầu súng bạn cùng mũ nan ( Việt Bắc) ống kính tài tình của Tố Hữu hớng về những ngời chiến sĩ trênkhắp mọi nẻo đờng, tung hoành trên mọi chiến trờng và nhà thơ đã kịpghi lại cái háo hức trẻ trung sôi nổi của những ngời chiến sĩ khi tiến vềSài Gòn:

Đờng tiến quân ào ào chiến thắng Phía trớc chờ anh, ngời mẹ mong conPháo hãy gầm lên, đỏ nòng bắn thẳngRộn rực xe tăng chồm tới Sài Gòn ( Toàn thắng ta về)Thiêng liêng thay là phút giây chiến thắng khi tất cả đất trời sôngnúi đã về ta! đến lúc ấy đã không còn nhận ra đâu là tiếng của nhà thơ,

đâu là tiếng đoàn quân hùng vĩ nữa

Bác Hồ ơi! Toàn thắng về taChúng con đến xanh ngời ánh thépThành phố tên Ngời lộng lẫy cờ hoa

( Toàn tháng về ta)

Các Anh đã đi qua bao nhiêu năm gian khổ đã vợt qua chặng

đ-ờng đầy "Máu và hoa" Các Anh đã sống những ngày thiêng liêng nhất

và dáng hình anh mãi đi vào trong mỗi vần thơ, trong mỗi trái tim conngời Anh là hôm nay, Anh là mãi mãi, Anh là chân lý nhng trớc hếtAnh là con ngời Việt Nam nhuần nhuỵ, tơi mát, ngọt ngào Các Anh sẵnsàng hy sinh cho Tổ Quốc sẵn sàng hiến dâng cả cuộc đời mình cho dântộc, cho độc lập tự do

Ta sẵn sàng xé trái tim ta Cho Tổ quốc và cho tất cả

Lá cờ này là máu là daCủa ta, của con ngời vô giá!

( Việt Nam máu và hoa)

ở các Anh, Tố Hữu còn nghi lại đợc những hình ảnh thật là đẹp,

đó là hình ảnh đầy lạc quan của những chàng lính trẻ

Mỹ thua, Nguỵ chạy đờng cùng

Xe tăng nh xác bọ hung đen bờNhững chàng lính trẻ măng tơ

Nghêu ngao gõ bát hát chờ cơm sôi

( Nớc non ngàn dặm)Yêu đời lạc quan vẫn là những nét đẹp của những ngời lính ởthời kỳ nào cũng vậy trong bom đạn anh bộ đội vẫn hát cời và nhữngngời anh hùng này đều có một vẻ đẹp thuần khiết, một vẻ đẹp giản dị

Và:

Không , không phải thiên thần Bớc chân hài bảy dặm

Vẫn là Anh giải phóng quânVẫn đôi dép cao su, đánh giặc suốt ba mơi năm lội khắp sông sâu rừng thẳm ( Toàn thắng ta về)

Vẫn là các Anh đó thôi, từ những ngày đầu kháng chiến đến ngày

"Toàn thắng ta về", vẫn là Anh chàng Thạch Sanh của thời đại Hồ Chí Minh đánh giặc bằng tất cả những gì vốn có "đôi dép", 'vành mũ lá" đi

theo các anh suốt trờng kỳ kháng chiến, cùng các Anh vợt qua biết baohiểm nguy, gian khổ để làm nên chiến thắng vẻ vang

Kháng chiến gian nan nhng không làm nhụt chí của các Anh, vẫnkhông ngăn nổi bớc tiến của những ngời chiến sĩ và các Anh sẽ là ngời

đào mồ chôn bon "giặc mỹ".

Ngời chôn chúng là Anh, Anh giải phóng Quân Việt Nam mũ tai bèo chân đất ( Nớc non ngàn dặm)

Tố Hữu đã cất lên tiếng nói ca ngợi các Anh bằng những vần thơhay nhất

Kính chào Anh con ngời đẹp nhất Lich sử hôn anh chàng trai chân đấtSống hiên ngang bất khuất trên đời

Nh Thạch Sanh của thế kỷ hai mơi ( Bài ca xuân 68)

Tố Hữu nghiêng mình kính cẩn trớc các Anh - những con ngời

đẹp nhất bởi các Anh là những chàng dũng sĩ gan dạ, kiên cờng đấutranh vì Tổ Quốc

Tố Hữu đã tạc tợng ngời chiến sĩ qua những vần thơ trong nhữngnăm dài khói lửa Tâm hồn nhà thơ hớng về các Anh - Con ngời đẹp

nhất với lòng ngỡng mộ, tự hào "Anh đi đánh giặc" còn nhà thơ đi tìm

các Anh nh đi tìm cho thơ mình một sức sống mới

Có thể nói: Hình ảnh những ngời cầm súng trong thơ Tố Hữu thậttuyệt vời Đó là hình ảnh Anh bộ đội cụ Hồ, anh bộ đội Việt Nam baogiờ và lúc nào trong thơ Tố Hữu cũng ấm áp tình đời thấm sâu vào lòngquần chúng Tác giả đã xây dựng thành công hình tợng ngời chiến sĩ.Hình tợng ngời cầm súng đó đợc ông xây đắp bằng thơ cũng chính làhình tợng của những đồng chí, những đồng đội cùng ông vợt suối băngrừng

mạng, trong tập Từ ấy“ ” ngời phụ nữ là những chị vú em, cô gái gianghồ những kiếp ngời đang phải chịu kiếp đoạ đày Chỉ sau khi giác ngộcon đờng cách mạng, sống giữa những ngời anh hùng, gắn bó với quầnchúng cách mạng, ngời phụ nữ mới nhận thức đợc con đờng tự cứumình, con đờng độc lập tự do

Trớc đây trong Từ ấy ,“ ” Tố Hữu đã dành nhiều bài thơ viết vềthân phận ngời phụ nữ, phần lớn những nhân vật này đều chịu nhiều cay

đắng Đó là những cô gái bé nhỏ tôi nghiệp bị đẩy vào cảnh bán thânnuôi miệng trong xã hội cũ, ngời phụ nữ là trò giải trí, là miếng mồi chokhách làng chơi:

Trời ơi, em biết khi mô

Thân em hết nhục giày vò năm canh

Tình ôi, gian dối là tìnhThuyền em rách nát còn lành đợc không

(Tiếng hát sông Hơng)

Từ sau tập Từ ấy ,“ ” trong thơ Tố Hữu Không còn hình ảnh ngờiphụ nữ khổ đau, cam chịu mà họ là những con ngời giàu lòng yêu nớc,dũng cảm bất khuất trớc kẻ thù, họ đi theo Đảng, theo cách mạng và ởmỗi ngời phụ nữ đều hiện lên những phẩm chất tốt đẹp quý báu

Đó là tấm lòng thuỷ chung với cách mạng thể hiện ở những ngời

mẹ Việt Nam nh: Mẹ Tơm, mẹ Suốt, nh bà Bầm, bà Bủ hay cô gái Bắcgiang, chị Trần Thị Lý Tất cả đều đẹp rực rỡ trong thơ Tố Hữu

Khi viết về Mẹ Tơm, ngòi bút của Tố Hữu đã vẽ nên đợc vẻ đẹp

đáng quý trong con ngời của Mẹ Là một ngời mẹ nghèo với túp lềurơm, với củ khoai thay cơm sớm tối, là ngời mẹ đã khổ đau vì mấy tầng