Tìm hiểu tình hình cămphuchia từ 1993 2003

Với sự tổ chức và trợ giúp có hiệu quả của Liên Hợp Quốc, 5.000 nhân viên bầu cử đã đợc chuẩn bị chu đáo cho cuộc bầu cử, 1.400 địa điểm bầu cử cố định đã đợc chuẩn bị và 11 nớc đã cử cá

Mở ĐầU

1 Lý do chọn đề tài.

Cămpuchia là một trong ba quốc gia nằm trên bán đảo Đông Dơng, thuộc

Đông Nam á lục địa, giữa khoảng 100 và 150 vĩ tuyến Bắc và 1080 kinh tuyến

Đông Cămpuchia có biên giới chung với Cộng hoà XHCN Việt Nam ở phía

Đông, Cộng hoà DCND Lào phía Đông Bắc, Vơng quốc Thái Lan ở phía Tây, với tổng chiều dài biên giới chung trên 2.100km, phía Bắc thông qua vịnh Thái Lan bằng một bờ biển dài 400km Cămpuchia có diện tích 181.035km2, hình dáng đất nớc gần giống lỡi rìu hình tứ giác: Từ Đông sang Tây dài 660km, từ Bắc xuống Nam dài 440km

Cămpuchia nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, một năm

có 2 mùa ma rõ rệt Nhiệt độ trung bình hàng năm ở vùng đồng bằng là 270C, mức chênh lệch giữa các địa phơng không đáng kể

Ngoài ra Cămpuchia đợc biết đến nh một quốc gia Đông Nam á có một truyền thống lịch sử, văn hoá lâu đời với kiến trúc ăngco - đỉnh cao của trí tuệ, niềm tự hào của nhân dân Cămpuchia, nơi thu hút nhiều nhà khoa học, nhiều

du khách trong nớc và thế giới

Trong suốt chiều dài lịch sử, ba dân tộc Việt Nam, Lào, Cămpuchia cùng nhau dựng nớc, giữ nớc và ngày nay cùng nhau đi vào con đờng phát triển xã hội hiện đại Nhng nhìn lại lịch sử Cămpuchia từ năm 1993 đến nay, nét nổi bật nhất của quốc gia này là đang đứng trớc nhiều khó khăn trở ngại về chính trị, kinh tế, xã hội

Nội chiến, chiến tranh giành quyền lực giữa các thế lực đối lập trong nớc luôn xảy ra Cămpuchia hiếm có thời kỳ hoà bình, ổn định kéo dài, mà ngợc lại xung đột là nét hằng xuyên của lịch sử đất nớc này Do tình hình chính trị Cămpuchia ít khi ổn định, nên kéo theo đó là ảnh hởng của nó tới kinh tế và xã hội Cămpuchia Từ "một đất nớc thịnh vợng, xuất khẩu gạo lớn vào thập niên

50, 60, nay những ngời nông dân đang ngày càng đói nghèo và trở thành kẻ ăn mày"[24, tr 4]

Tuy nhiên những năm gần đây, Cămpuchia phần nào có sự ổn định về an ninh, chính trị Nền kinh tế cũng từng bớc phát triển, những Ăngco Thom,

Ăngco Vát đã và đang trở thành điểm đến lý tởng của khách du lịch từ khắp nới trên thế giới Từ chỗ sống nhờ vào viện trợ của Liên Hợp Quốc, kinh tế Cămpuchia đang dần đi những bớc đầu tiên trên đôi chân của mình Thực tế này đặt ra nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn, đòi hỏi chúng ta phải nghiên cứu một cách nghiêm túc

Cămpuchia là một nớc láng giềng gần gũi với chúng ta Trong sự phát triển của lịch sử cận - hiện đại, đất nớc này có những bớc phát triển gần gũi với lịch sử Việt Nam Từ năm 1999, Cămpuchia trở thành thành viên chính thức và đầy đủ của Hiệp hội các nớc Đông Nam á (asean) Thực tế đó cũng

đòi hỏi phải có sự nghiên cứu, tìm hiểu kỹ lỡng lịch sử đất nớc này để hiểu rõ hơn về lịchh sử dân tộc,

Hơn nữa, vấn đề Cămpuchia là điểm thu hút sự quan tâm chú ý của d luận rộng rãi trên thế giới bởi những diễn biến phức tạp, nóng bỏng và dữ dội của tình hình chính trị, kinh tế, xã hội ở đây Sau khi vấn đề Cămpuchia đợc giải quyết, tình hình đất nớc này vẫn tiếp tục có những diễn biến phức tạp những ít

đợc các nhà nghiên cứu chú ý Để góp một phần nhỏ của mình vào nhìn nhận,

đánh giá lại tình hình Cămpuchia trong thời gian qua, chúng tôi quyết định chọn vấn đề "Tìm hiểu về tình hình Cămpuchia từ 1993 đến 2003" làm đề tài khoá luận tốt nghiệp đại học của mình

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu:

Từ năm 1993 trở lại đây, Cămpuchia đã diễn ra rất nhiều sự kiện đánh dấu bớc ngoặt mới Nội chiến đã dần dần đẩy lùi, một chính phủ mới đợc thiết lập Mặc dù vậy, các cuộc xung đột mang tính chất phe phái vẫn tiếp diễn ảnh hởng đến phát triển kinh tế - xã hội Nghiên cứu tình hình Cămpuchia từ năm

1993 đến nay là một vấn đề quan trọng nhng ở Việt Nam nó cha đợc chú ý

đúng mức Đến nay mới chỉ có một công trình đề cập một cách sơ lợc, mang

tính chung chung nh: Lịch sử Cămpuchia của Trần Đức Thành (Nhà xuất bản

Chính trị Quốc gia - Hà Nội 1994) Trong tác phẩm này lịch sử Cămpuchia đã

đợc đề cập khá toàn diện với niên đại muộn nhất là việc giải quyết vấn đề Cămpuchia, do đó tình hình Cămpuchia từ sau 1993 cha đợc đề cập

Trên thực tế, ở Việt Nam tình hình Cămpuchia từ sau 1993 mới chỉ đợc

đề cập rải rác dới dạng những bài báo, mẩu tin ở các báo, tạp chí: Báo Tin tức, Báo Nhân dân, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam á, Bản tin tham khảo đặc biệt

4 Nhiệm vụ và phơng pháp nghiên cứu:

Nhiệm vụ của đề tài đợc xác định là tập trung vào việc khái quát tình hình chính trị, kinh tế, xã hội Cămpuchia từ năm 1993 đến nay, trên cơ sở đó góp phần tái hiện những nét chung nhất của lịch sử Cămpuchia từ năm 1993

đến nay

Trong giới hạn đề tài nghiên cứu, tác giả chủ yếu sử dụng các phơng pháp truyền thống trong nghiên cứu lịch sử: Phơng pháp lịch sử và phơng pháp logic, mong muốn tái hiện những gì xẩy ra trong lịch sử làm nổi bật tình hình chính trị, kinh tế, xã hội của Cămpuchia Để làm đợc điều đó ngời nghiên cứu phải đi chắp nhặt, sao chép các tài liệu liên quan để lắp lại mà tìm tòi, phát hiện ra những cái mới, đa ra những ý tởng của mình, từ đó xây dựng một đề tài nghiên cứu hoàn chỉnh

5 Cấu trúc đề tài:

Khoá luận gồm 91 trang Ngoài phần mở đầu, kết luận, bản ký hiệu viết tắt và 27 tài liệu tham khảo, bố cục của khoá luận gồm ba chơng sau đây:Chơng 1: Tìm hiểu tình hình chính trị của Cămpuchia từ năm 1993 đến nay.Chơng 2: Tình hình kinh tế Cămpuchia từ năm 1993 đến nay

Chơng 3: Tình hình xã hội Cămpuchia từ năm 1993 đến nay

Thực hiện đề tài này, tôi xin chân thành cảm ơn sự góp ý, chỉ bảo của các thầy, cô và các bạn sinh viên khoa Lịch sử, trờng Đại học Vinh, đặc biệt là sự giúp đỡ, chỉ bảo của thầy hớng dẫn - Tiến sĩ: Văn Ngọc Thành

Một lần nữa, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến thầy, cô và các bạn!

Trong các lực lợng, Khơme đỏ luôn phản đối các kế hoạch của UNTAC

Họ không chịu để cho lực lợng gìn giữ hoà bình của LHQ tự do đi lại các khu vực do họ kiểm soát và phản đối việc cắt bỏ 70% lực lợng vũ trang của mỗi bên Cămpuchia Mặt khác, Khơme đỏ luôn vi phạm lệnh ngừng bắn tiếp, tục tấn công, khiêu khích ở nhiều nơi Họ đã sử dụng vùng Pailin thuộc Battambang làm tổng hành dinh, dựa vào một số lực lợng hỗ trợ từ bên ngoài

và dựa vào tiềm năng giàu có của vùng Pailin để củng cố và phát triển lực ợng Đặc biệt, Khơme đỏ đã từ bỏ sự đại diện của họ trong tổ chức SNC và ra sức phá hoại cuộc bầu cử Quốc hội lập hiến mới ở Cămpuchia Ngày 04 - 4 -

l-1993, ông Khiêu-sam-phon tuyên bố Đảng của ông không tham gia bầu cử, cấm dân vùng Khơme đỏ kiểm soát đi đăng ký cử tri và cấm đi bỏ phiếu

Mặc dù có sự phá hoại của Khơme đỏ nhng Liên Hợp Quốc vẫn chuẩn bị tích cực cho cuộc bầu cử Quốc hội lập hiến ở Cămpuchia Cho đến trớc ngày bầu cử đã có 4,7 triệu cử tri đăng ký đi bầu, chiếm 90% số cử tri trong toàn quốc, và có tới 20 chính đảng tham gia ứng cử vào quốc hội mới, trừ Đảng của

ông Khiêusamphon Với sự tổ chức và trợ giúp có hiệu quả của Liên Hợp Quốc, 5.000 nhân viên bầu cử đã đợc chuẩn bị chu đáo cho cuộc bầu cử, 1.400

địa điểm bầu cử cố định đã đợc chuẩn bị và 11 nớc đã cử các chuyên gia giám

định vân tay, chữ viết đến Phnômpênh chuẩn bị cho cuộc bầu cử

Với sự giúp đỡ của các tổ chức, cuộc bầu cử đã diễn ra trong 5 ngày, từ

23 đến 28 - 5 - 1993, trên toàn quốc gia Cămpuchia Lúc đầu Khơme đỏ không cho dân chúng trong vùng họ kiểm soát đi đăng ký, nhng sau đó họ lại cho dân chúng đi bỏ phiếu dới sức ép của họ để hạn chế thắng lợi của Đảng CPP

Sau 5 ngày bầu cử, kết quả là 90% cử tri trong toàn quốc đã bầu ra Quốc hội lập hiến gồm 120 đại biểu Một Chính phủ liên hiệp ra đời đã đánh dấu chuyển biến quan trọng về hoà bình ở Cămpuchia

Sau bầu cử, theo đúng văn bản của Hiệp định Pari, lực lợng Liên Hợp Quốc rút khỏi Cămpuchia, nhờng chỗ cho Chính phủ mới, với sự hợp tác tích cực giữa hai bên Cămpuchia: Đảng FUNCINPEC và Đảng Nhân dân Cămpuchia nhằm chống lại Pôn - pốt, ổn định lòng dân trên đất nớc Chùa Tháp Thời gian này có bớc ổn định nhng tình hình Cămpuchia vẫn phức tạp

do sự tồn tại ngoan cố của bọn Khơme đỏ

Bất chấp nỗ lực của nhân dân Cămpuchia, trong thời gian từ 1993 đến

1998 Khơme đỏ liên tiếp mở nhiều đợt tấn công ở các vị trí Pai-lin vùng Tây Bắc Cămpuchia Đặc biệt cuộc tấn công lớn vào thành phố Poipet thuộc tỉnh Banstay Mianchay Quy mô của cuộc tấn công lớn đến mức Hun-xen nói: "Tôi không hiểu làm thế nào mà Khơme đỏ có thể có sức mạnh nh thế để tấn công Poipet"[11, tr 4] Cũng trong đợt tấn công này bọn Khơme đỏ đã giết hại 3 con tin phơng Tây, điều này đã làm cho thế giới lên án, đồng thời chúng còn tấn công vào ngôi đền đạo Phật ở tỉnh Công-pông-spen và giết hại 17 ngời, 2 lính Chính phủ và 33 ngời tại Thủ đô Phnômpênh

Còn tại thị trờng tự do ở Phnômpênh đang nổi lên việc mua bán súng để

tự vệ làm ảnh hởng đến an ninh, chính trị đất nớc Đặc biệt, vào tháng 12 -

1994 Khơme đỏ lại giết hại 15 công nhân lâm nghiệp Thái Lan tại vùng biên giới Cămpuchia - Thái Lan, gây khó khăn lớn trong quan hệ Thái Lan - Cămpuchia

Trong tuyên bố ngày 15 - 1 - 1994, thủ lĩnh Khơme đỏ Khiêu-xam-phon

đã bác bỏ việc giải giáp lực lợng vũ trang Khơme đỏ và gọi kế hoạch hoà bình

do Chính phủ Hoàng gia Cămpuchia đa ra là một cái bẫy để phá vỡ tổ chức

Khơme đỏ Tuyên bố của Khiêu-xam-phon coi kế hoạch giải giáp lực lợng vũ trang Khơme đỏ để sát nhập với quân đội Quốc gia Cămpuchia là nhằm đa lực lợng của Khơme đỏ dân chủ vào rọ, Khiêu - xam - phon nói rằng: "việc làm đó

có nghĩa là Cămpuchia dân chủ tự sát"[11, tr4]

Trong tình hình khó khăn nh vậy, Hoàng thân Xi-ha-núc, ngời đứng mũi chịu sào của dân tộc Cămpuchia lại nằm trên giờng bệnh tại Bắc Kinh với một căn bệnh hiểm nghèo Không ít ngời, cả ngời Cămpuchia lẫn ngời nớc ngoài thực sự lo lắng về tình trạng sức khoẻ của ông Ngời ta dự đoán về một Cămpuchia "hậu Xi-ha-núc" với nhiều câu hỏi đặt ra: Liệu chế độ dân chủ có tiếp tục tồn tại hay không? Điều quan trọng bậc nhất có tính chất sống còn là hoà bình, ổn định, mà hai yếu tố này lại hoàn toàn phụ thuộc vào liên minh giữa FUNCINPEC - CPP với việc giải quyết vấn đề Khơme đỏ

Đảng PUNCINPEC và CPP buộc phải liên minh với nhau vì tình thế sau cuộc tổng tuyển cử tự do do Liên Hợp Quốc tổ chức, giám sát tháng 5 - 1993

và chính sự liên minh này đã dẫn đến một thể chế chính trị có một không hai trên thế giới Một nớc có hai Thủ tớng, hai Bộ trởng quốc phòng, hai Bộ trởng nội vụ Nhng có thể nói liên minh đó là bất đắc dĩ, nó ra đời và tồn tại là nhờ chính bàn tay đạo diễn của nhà vua Xi-ha-núc Mặc dù không thoả mãn, nhng

sự bắt tay miễn cỡng giữa hai chính Đảng chủ chốt sẽ là điều kiện cốt yếu để làm dịu bớt tình hình căng thẳng Cămpuchia

Một nhà phân tính chính trị Cămpuchia nhận xét rằng "Tuần trăng mật" giữa PUNCINPEC và CPP kéo dài đợc đến nay là nhờ cái bóng của "ông già Snooky" (một biệt danh của Xi-ha-núc) và do đó "Tuần trăng mật" này có thể chấm dứt khi Xi-ha-núc qua đời Và nếu điều đó xảy ra thì Cămpuchia lại rơi vào tình trạng nỗi loạn, ngời ta dự đoán trong bối cảnh đó, Khơme đỏ có thể lợi dụng cơ hội để "đục nớc béo cò"[7]

Chính phủ của hai Thủ tớng Hun-xen và Ra-na-rít đang tìm mọi cách nhằm đạt giải pháp hoà bình cho vấn đề Khơme đỏ, thông qua đối thoại trong

đó Quốc vơng Xi-ha-núc đóng vai trò "nhịp cầu" giữa Chính phủ với Khơme

đỏ Có thể khẳng định rằng tơng lai chính trị của đất nớc Cămpuchia phụ thuộc vào số phận của Quốc vơng Xi-ha-núc.

Để giải quyết phần nào khó khăn trớc mắt, Chính phủ Cămpuchia đã cố gắng đa ra nhiều biện pháp nhng hầu nh không đạt đợc kết quả mong muốn Phái Khơme đỏ đã bác bỏ mọi đề nghị ngừng bắn của Chính phủ Cămpuchia, thậm chí họ còn nói rằng: Họ đã "giải phóng hoàn toàn" khu vực Tây Pailin tới biên giới Thái Lan, chiếm đợc làng Sala Krao, cách Pailin 10km về phía Bắc,

và bắt đợc 350 lính Chính phủ Nhng Chính phủ Phnômpênh kiên quyết bác bỏ tin bịa đặt trên Ngay cả hãng tin Mỹ AP ở Phnômpênh cũng nói "không thể nói rằng các tuyên bố của Khơme đỏ là đáng tin cậy vì nhóm này cho đến nay thờng nói sai sự thật"[2] Các cuộc đàm phán theo đề nghị của Quốc vơng Xi-ha-núc giữa đại diện Chính phủ Phnômpênh và phái Khơme đỏ vẫn cha thể tiến hành Trong lúc đó chiến sự vẫn tiếp tục diễn ra ở ở Bát-tam-bang

Với những cố gắng không mệt mỏi của Quốc vơng Xi-ha-núc về phía Chính phủ Hoàng gia, cuối cùng cuộc đàm phán cũng diễn ra tại Bình Nhỡng, nhng theo ông Hun-xen thì "Chiến tranh ở Cămpuchia lại tiếp tục nhng không phải vì Chính phủ thích chiến tranh mà vì Khơme đỏ thích giao chiến"[3] Theo đúng nh dự đoán của Thủ tớng thứ hai Hun-xen, cuộc đàm phán lại tại Bình Nhỡng nhằm tìm giải pháp cho bế tắc chính trị ở Cămpuchia đã thất bại Sau khi trở về Phnômpênh, Thủ tớng thứ nhất Ra-na-rít nói: "ở Bình Nhỡng Khơme đỏ đã tỏ rõ rằng họ muốn giải quyết những vấn đề còn tồn tại thông qua chiến tranh với một lập trờng hết sức cứng rắn và vô lý, họ đã cơng quyết

từ chối đề nghị của nhà vua Xi-ha-núc"

Vào những ngày cuối tháng 6 - 1994, đại diện Chính phủ và phái Khơme

đỏ lại một lần nữa tiến hành đàm phán tại Phnômpênh về hoà hợp dân tộc song vẫn không khơi thông đợc bế tắc nào Phía Chính phủ đề nghị một cuộc ngừng bắn bắt đầu từ ngày 30 - 6 và đòi Khơme đỏ trao trả vùng lãnh thổ do phái này

đang nắm giữ, đồng thời phải đặt quân lính của họ dới quyền chỉ huy của Quân đội Hoàng gia

Trong khi đó Khơme đỏ đòi giải tán các cơ cấu hiện hành, nghĩa là phủ nhận sự tồn tại của Chính phủ Hoàng gia Cămpuchia để hình thành một cơ cấu chính trị mới cho Cămpuchia Thủ tớng thứ nhất Chính phủ Hoàng gia Cămpuchia, Ra-na-rít cho rằng: "hai bên vẫn còn nguyên bất đồng nh bấy lâu nay"[4].

Mặc dù phái Khơme đỏ vẫn ngoan cố không chịu hợp tác nhng phía Chính phủ vẫn kiên trì đấu tranh bằng con đờng hoà bình Ông Hun-xen nói:

"Chính sách hiện nay của Chính phủ đối với Khơme đỏ là để ngỏ cánh cửa

th-ơng lợng" Tuy nhiên, ông Hun-xen cũng nói rằng phía Chính phủ vẫn cha nhận đợc bất cứ sự trả lời tích cực nào từ phía Khơme đỏ, ngợc lại nhóm phiến loạn này vẫn liên tục tiến hành các hoạt động quân sự chống Chính phủ và chúng vẫn cha công nhận Chính phủ đợc thành lập sau tổng tuyển cử tháng 5 - 1993

Việc sử dụng các biện pháp mềm dẻo đối với Khơme đỏ không đạt kết quả, buộc Chính phủ Cămpuchia phải tiếp tục dùng những biện pháp cứng rắn nh: "Đóng cửa Văn phòng đại diện của Khơme đỏ tại Phnômpênh, trục xuất các đại diện của phái này khỏi thủ đô và chuẩn bị xem xét việc đặt Khơme đỏ

ra ngoài vòng pháp luật Chính phủ lên án Khơme đỏ về việc chia cắt Cămpuchia thành hai khu vực (một do Chính phủ kiểm soát và một thuộc quyền Khơme đỏ), coi đây là một hành động rất nguy hiểm đối với toàn dân tộc Cămpuchia"[4]

Bớc sang tháng 7 - 1994 tình hình Cămpuchia lại bất ổn định hơn do cuộc

đảo chính hụt xẩy ra Cuộc đảo chính này do Hoàng tử Chak-ra-pon và Thủ ớng Sin-song cầm đầu Cả hai đều là Uỷ viên Thờng vụ Đảng CPP và lãnh đạo phong trào ly khai tháng 6 - 1993 để phản đối kết quả tổng tuyển cử ở Cămpuchia Ông Sô-ka, đồng Bộ trởng Văn phòng Hội đồng Bộ trởng Cămpuchia, đã bác bỏ tin tức nói rằng âm mu đảo chính là của CPP và khẳng

t-định chỉ là âm mu của một số cá nhân, không liên quan gì tới CPP

Ngày 14 - 7 - 1994, 102 đại biểu Quốc hội có mặt đã thông qua việc sửa

đổi điều 28 của Hiến pháp Cămpuchia, theo đó quyền Quốc trởng đợc phép ký

các đạo luật đã đợc Quốc hội thông qua trong trờng hợp Quốc vơng chữa bệnh

ở nớc ngoài Và ngày 15 - 7 - 1994, đợc sự uỷ quyền bằng sắc chỉ của Quốc

v-ơng N Xi-ha-núc, quyền Quốc trởng Chia-xin đã ký sắc luật ban hành việc đặt Khơme đỏ ra ngoài vòng pháp luật mà Quốc hội Cămpuchia đã thông qua bằng đa số phiếu dự luật vào ngày 07 - 7 - 1994 Luật này có hiệu lực ngay sau khi đợc ban hành Mặc dù còn không ít trở ngại, điều này không khỏi làm cho

d luận thở phào nhẹ nhõm (Đảng nhân dân Cămpuchia đã chính thức bãi bỏ lời kêu gọi của Khơme đỏ đòi thành lập Chính phủ mới bao gồm cả Khơme đỏ và Quốc vơng Xi-ha-núc làm Thủ tớng Hơn nữa phái Khơme đỏ còn thực hiện việc thành lập Chính phủ riêng rẽ Chính phủ này có bốn Phó thủ tớng, gồm hai Thủ tớng là Ra-na-rít và Hun-xen, Bộ trởng tài chính là Sam-rai-sy và Khiêu-xam-phon của Khơme đỏ Thậm chí, vào ngày 11 - 7, Khơme đỏ còn truyền bá thành lập cái gọi là Chính phủ lâm thời của Liên minh dân tộc cứu nớc tại tỉnh Prít-vi-lia, miền Bắc Cămpuchia do Khiêu-xam-phon làm Thủ tớng kiêm Bộ trởng ngoại giao

Ngời phát ngôn Bộ ngoại giao Cămpuchia tuyên bố việc thành lập Chính phủ này cho thấy Khơme đỏ muốn thành lập một phong trào ly khai trái với Hiến pháp của Quốc vơng Cămpuchia Tuy nhiên, điều đó không có vấn đề gì bởi vì Quốc hội đã đặt họ ra ngoài vòng pháp luật Những biện pháp cứng rắn trên đây thể hiện lập trờng vững chắc của Cămpuchia là quyết tâm đấu tranh loại bỏ những phần tử phản động, đẩy nhanh tiến trình hoà bình ở Cămpuchia tới đích của nó

Nh vậy có thể nói rằng, tình hình Cămpuchia từ khi Chính phủ mới đợc thiết lập, vẫn hết sức căng thẳng và phức tạp Mặc dầu Chính phủ Cămpuchia với sự liên minh của hai Đảng FUNCINPEC và CPP cùng với Quốc vơng Xi-ha-núc đã đa ra nhiều chính sách, biện pháp đáng kể nhng Khơme đỏ vẫn hết sức ngoan cố và có phần láo xợc, trắng trợn hơn Theo đó, các cuộc giao tranh

về quân sự giữa quân Chính phủ và Khơme đỏ vẫn không ngừng gia tăng tại các tỉnh Xiêm-riệp, Bát-tam-bang của Cămpuchia Mặc dù Quốc vơng Xi-ha-núc đã đa ra lời kêu gọi yêu cầu các lãnh tụ cấp cao của Khơme đỏ hạ vũ khí

và chấm dứt cuộc chiến tranh chống lại Chính phủ, nhng lãnh tụ Khơme đỏ Khiêu-xam-phon đã kêu gọi binh lính gia tăng cuộc đấu tranh chống lại Chính phủ Cămpuchia.

Bớc sang năm 1995, khi mà thế giới đang chuyển mình, xu thế khu vực hoá ngày càng diễn ra mạnh mẽ, tạo sự hoà nhập, ổn định và phát triển thì tại Cămpuchia tình hình xung đột giữa các lực lợng Chính phủ Hoàng gia và Khơme đỏ vẫn diễn ra hết sức căng thẳng Trải qua mấy mơi năm đấu tranh gian khổ đến giờ phút này ngời dân trên đất nớc Chùa Tháp vẫn cha đợc chút hoà bình, yên ổn Họ còn phải cam chịu sự đói khổ, cảnh bị vi phạm nhân quyền và tính mạng của họ cũng luôn bị đe doạ bởi các cuộc tấn công của Khơme đỏ Tuy nhiên tình hình cũng có phần khả quan hơn, trớc hết là sự xuống thang của Khơme đỏ khi Khiêu-xam-phon, thủ lĩnh của Khơme đỏ, đã nói trên Đài phát thanh của quân phiến loạn này rằng "Khơme đỏ sẽ giảm các hoạt động quân sự chống Chính phủ để đi tới hoà giải dân tộc"[15,tr 8] Đây là một tia sáng léo lên trong đêm trờng bất ổn của Cămpuchia Liệu có phải là một thiện chí từ phái Khơme đỏ hay không, điều này còn đang nghi ngờ bởi từ trớc tới nay Khơme đỏ đã đa ra quá nhiều lời bịa đặt, lừa dối Nhng dù sao,

đây vẫn là một điểm sáng đáng chú ý khiến chúng ta tin rằng, mâu thuẫn xung

đột ở Cămpuchia đang dần lắng xuống nhờng chỗ cho sự bắt tay giữa các bên Cămpuchia thúc đẩy nhanh chóng quá trình hoà giải dân tộc ở nớc này

Ngày 10-1-1995, tớng Tía-bạnh, đồng Bộ trởng Quốc phòng Cămpuchia

tỏ ý hoan nghênh đề nghị của Khơme đỏ về hoà giải dân tộc Ông nói "Nếu đó

là một đề nghị thiện chí chúng tôi sẽ hoan nghênh và muốn họ cùng tham gia với chúng tôi", ông cũng cảnh cáo rằng "chiến tranh không giải quyết các vấn

đề ở Cămpuchia"[8, tr 8] Bên cạnh đó Quốc vơng Xi-ha-núc lại tiếp tục lên tiếng kêu gọi phe phiến loạn Khơme đỏ trở về Chính phủ Hoàng gia và Chính phủ không nên tìm cách dùng vũ lực để giải quyết vấn đề Khơme đỏ Phát biểu tại buổi lễ khai trơng một cây cầu mới tại tỉnh Pô-xát, Quốc vơng nói: Khơme

đỏ nên đợc giải quyết bằng biện pháp hoà bình chứ không phải bằng vũ lực

Ông cho rằng Pôn - pốt và những ngời cầm đầu Khơme đỏ đợc phép đi lu vong

ở nớc ngoài còn các binh sĩ ở cấp dới có thể đợc ân xá

Nh vậy, đứng ở vị trí trung gian hoà giải dân tộc, ông Xi-ha-núc chỉ đa ra một phơng pháp hoà bình, nhng xét trên phơng diện nào đó chỉ có thể sử dụng biện pháp này một khi Khơme đỏ có thiện chí Trớc việc chúng ngoan cố, cố tình kéo dài tình trạng chiến tranh ở Cămpuchia thì việc sử dụng phơng pháp hoà bình không thể đem lại hiệu quả nh mong muốn Song song với việc sử dụng biện pháp hoà bình, mềm dẻo có tính chất nhợng bộ, phía Chính phủ Hoàng gia đã sử dụng vũ lực nhằm đe doạ và tiêu diệt những nhóm Khơme đỏ ngoan cố

Ngày 15-8, Thủ tớng thứ nhất Ra-na-rít, Thủ tớng thứ hai Hun-xen, thay mặt Chính phủ Hoàng gia Cămpuchia đã ra tuyên bố bác bỏ lời đề nghị đàm phán của Khơme đỏ Tuyên bố nêu rõ, trùm lãnh đạo bọn thổ phỉ giết ngời trớc

đây gọi là Khơme đỏ đã liên tục tuyên bố qua Đài phát thanh bí mật cái mà chúng gọi là "đàm phán" giữa Chính phủ Hoàng gia và bọn giết ngời Chính phủ Hoàng gia xin nhấn mạnh với đồng bào và d luận quốc tế một lần nữa rằng, không hề có bất kỳ cuộc đàm phán nào giữa Chính phủ Hoàng gia Cămpuchia với bọn thổ phỉ đã đặt ra ngoài vòng pháp luật, theo Luật đợc Quốc hội thông qua từ ngày 07-7-1994, dù ở bất kỳ nơi nào, thời gian nào Tuyên bố cũng kêu gọi binh sĩ Khơme đỏ và những ngời khác đang bị bọn đầu sỏ ngoan

cố khống chế, mau chóng hạ vũ khí trở về với Chính phủ Hoàng gia và hoà nhập vào xã hội Cămpuchia

Tuyên bố này đã khẳng định sự kiên quyết, cứng rắn của Chính phủ Hoàng gia đối với bọn thổ phỉ giết ngời không gớm tay Kể từ đây, Chính phủ tăng cờng hơn nữa nhằm tiêu diệt bọn đầu sỏ ngoan cố, làm cho lực lợng của chúng ngày càng bị tiêu hao và suy yếu dần Mặt khác, Chính phủ còn ra sắc lệnh khoan hồng đối với các binh sĩ đang cầm súng lẩn trốn, chui rúc trong rừng gây tội ác phải suy nghĩ và số ngời rời bỏ căn cứ của Khơme đỏ, quay trở

về với nhân dân ngày càng nhiều Đây chính là điều kiện thuận lợi để quân đội Chính phủ nhanh chóng tiêu diệt những tên ngoan cố, đầu sỏ, kéo dài chiến

tranh Mặt khác, Khơme đỏ ngày càng yếu thế và bị cô lập hơn, khi các quan thầy của nó ngày càng xa rời Ngay nh Thái Lan, nớc vẫn thờng cung cấp vũ khí và đỡ đầu cho các hoạt động của Khơme đỏ, cũng đã có những diễn biến tốt hớng về Chính phủ Hoàng gia, tích cực ủng hộ tiến trình hoà giải dân tộc ở Cămpuchia Điều đó càng đa Khơme đỏ vào thế cô lập hơn nữa

Theo dự kiến, năm 1998 Cămpuchia sẽ tiến hành bầu cử Quốc hội nhng tình vẫn đang phức tạp Trong buổi tiếp riêng đại diện nhân quyền Liên Hợp Quốc (11-12-1996), N.Ra-na-rít nói: "Với tình hình hiện nay, Cămpuchia không thể đảm bảo sẽ có cuộc tổng tuyển cử tự do và trung thực Chúng tôi cần chuyên gia quốc tế giám sát các thùng phiếu, việc đếm phiếu và một tuyên

bố chính thức về các cuộc bầu cử Tôi chính thức công nhận Đảng Dân tộc Khơme (KNP) của Sam-rai-si, tuy nhiên các thành viên KNP cần phải hợp pháp hoá Đảng của mình thông qua Luật bầu cử 1993 của UNTAC hoặc thoả thuận bầu cử hiện nay"

Theo tin từ Cămpuchia ngày 11-12, lãnh tụ hai Đảng Dân tộc Khơme (KNP) và Dân chủ tự do Phật giáo (BLDP phái của Son-san) cho biết hai đảng

đối lập này có thể sẽ liên kết với nhau để chuẩn bị cho cuộc bầu cử địa phơng

và toàn quốc sắp tới Ra-na-rít cũng có lần đã nói rằng: Về mặt t tởng FUNCINPEC rất gần gũi với KNP của Sam-rai-si

Nội bộ Cămpuchia còn rất phức tạp Hai Thủ tớng Ra-na-rít và Hun-xen tuy có một số điểm khác biệt về tinh thần, kinh nghiệm, ý chí chính trị và sự trung thực đã đợc thay thế bằng sự thông cảm lẫn nhau trên tinh thần hoà hợp dân tộc vì những lý do chính trị Đã có nhiều sự ngợi khen ngợi về tốc độ và sự nhất trí trong việc thông qua công việc của Chính phủ liên minh Thậm chí Chủ tịch của hai Đảng CPP và FUNCINPEC còn khẳng định hai đảng còn phải làm việc chung với nhau trong vòng 10 năm đến 20 năm nữa Liên minh trên tinh thần tự giác của hai Chủ tịch Đảng CPP và FUNCINPEC ngày 25-9-1993,

đã tạo nên bớc đệm đi đến sự nồng ấm giữa hai Đảng chính trị

Tuy nhiên không bao lâu sau, sự bàn tán không chính thức bề ngoài cũng

nh lời lẽ công khai chỉ trích lẫn nhau giữa hai đảng ở một số nơi công cộng đã

khiến ngời ta nhận thấy rằng liên minh này không thể bền vững Sự bất hoà đã

nổ ra công khai trong năm 1996 Tại Đại hội Đảng FUNCINPEC vào ngày 21

và 23-3-1996, Ra-na-rít đã đe doạ sẽ rút khỏi Chính phủ liên minh để trở thành

Đảng đối lập trong Quốc hội nếu không có sự chia đều quyền lực từ cấp chóp

bu xuống dới FUNCINPEC tuyên bố công khai rằng CPP đợc trục lợi quá nhiều trong việc phân chia quyền lực trong khi FUNCINPEC là ngời chiến thắng trong cuộc bầu cử tháng 5-1993 do Liên Hợp Quốc bảo trợ Tuyên bố này đã làm cho tình hình Cămpuchia trở nên náo động một thời gian ngắn Tuy nhiên, thông qua một giác th, CPP đã tuyên bố không thể chia bớt quyền lực hơn nữa Tuyên bố của FUNCINPEC đã tạo nên sự đối đầu giữa hai Đảng Hậu quả của tuyên bố trên đã làm cho FUNCINPEC mất đi nhiều u thế chính trị của mình Tuy nhiên nhiều nhà quan sát cho rằng FUNCINPEC cũng biết

đợc trớc rằng tuyên bố của họ thực sự làm cho đối thủ của họ trong liên minh tức giận, nhng họ làm nh vậy là để động viên tinh thần ngời của mình, họ cũng không nghĩ đến việc đòi hỏi này sẽ dẫn đến hậu quả tai hại Nếu nh FUNCINPEC thực hiện lời đe doạ của mình thì nội bộ họ sẽ bị phân biệt thành

3 phái: Phái hữu, phái tả và phái trung dung, khiến cho FUNCINPEC mất đi sức mạnh nhất trí của mình và dẫn tới chỗ không làm đợc việc gì, dù chỉ là việc nhỏ

Nhng ngời ta đã thấy rằng sự kiện này nằm trong kế hoạch của FUNCINPEC nhằm làm cho tình hình lộn xộn và tạo nên một sự khủng hoảng chính trị, để tìm kiếm một giải pháp đặc biệt có sự can thiệp từ Quốc vơng Xi-ha-núc và cộng đồng quốc tế Cụ thể là giống nh năm 1994, ngời ta thấy có sự sắp đặt một công thức chính trị để thay đổi Chính phủ, theo đó Quốc vơng sẽ làm Thủ tớng còn Ra-na-rít, Hun-xen, Khiêu-xam-phon và Sam-rai-sy là Phó Thủ tớng Nhng âm mu này đã bị thất bại vì không có sự ủng hộ của CPP đồng thời cũng đi ngợc lại Hiến pháp Ngợc lại, CPP liên tiếp thắng lợi trong chuyến thăm Nam Triều Tiên, Trung Quốc của Hun-xen làm cho nội bộ Cămpuchia cân bằng và không ảnh hởng đến lợi ích của Đảng cũng nh toàn đất nớc Từ kết quả này đã làm cho hai Đảng ngày càng đi vào tình trạng giành giật thắng bại căng thẳng Đồng thời cuộc bầu cử xã trởng năm 1997 và tổng tuyển cử

năm 1998 ngày càng đến gần, việc chạy đua giành phiếu cũng làm cho hai

Đảng và hai Thủ tớng giữ vững lập trờng riêng của mình

Giữa lúc đó, điều hết sức sửng sốt là Iêng-sa-ri, ngời đã bị kết tội diệt chủng ở Cămpuchia trong gần 20 năm qua, bỗng nhiên tuyên bố công khai rằng mình không liên quan đến việc giết ngời từ năm 1975 đến 1978 và ông ta trút trách nhiệm cho Pôn-pốt, Nuôi-chea Iêng-sa-ri tuyên bố ly khai phái Khơme đỏ cứng rắn của Pôn-pốt, thành lập Mặt trận đoàn kết dân tộc dân chủ

và hứa sẽ tuân thủ Hiến pháp Quốc gia Cămpuchia, chấm dứt đối đầu và cùng tiến tới hoà hợp dân tộc vì hoà bình Sau đó lực lợng li khai đã gia nhập Quân

đội Hoàng gia, khiến cho giới quân sự lo lắng khi đánh giá lực lợng quân sự của Khơme đỏ ngầm trong Thủ đô Phnômpênh Lực lợng Khơme đỏ ở Kông-pông Sp, Kông-pông-chang và những vùng ở chung quanh Phnômpênh cũng

đã ra trình diện với Chính phủ Việc ân xá đặc biệt cho nhóm binh sĩ Khơme

đỏ và hợp nhất với quân Chính phủ đã làm cho những kẻ thù từng quyết tâm sống mái với nhau trên chiến trờng nay trở thành bạn quả là điều cha từng có trớc đây

Sự kiện Khơme đỏ li khai trên quy mô lớn đã làm cho FUNCINPEC và CPP ngày càng đối đầu với nhau một cách gay gắt Tuy nhiên điều đó cũng có lợi cho Chính phủ, đó là việc giảm sự đổ máu vô ích Các nhà phân tích tin rằng việc ly khai ngày càng nhiều của Khơme đỏ thực sự có những âm mu, nh-

ng họ cũng nhận xét rằng đa hổ về nhà là tốt hơn để hổ trong rừng mà không

có chuồng canh giữ quản lý

Tuy nhiên, nhìn bề ngoài ngời ta thấy phần lớn Khơme đỏ dờng nh a thích CPP hơn FUNCINPEC Các nhà phân tích cho rằng sự kiện này là cao

điểm của trận chiến gay go giữa hai đồng Thủ tớng nhằm giành sự ủng hộ của hàng ngàn binh sĩ Khơme đỏ hồi chánh Phe Khơme đỏ đợc hai Đảng coi là những thành phần có khả năng trở thành đồng minh chính trị hoặc quân sự rất quý báu trong tình hình chính trị bất ổn của chính quyền

Ngoài ra hai Đảng liên minh cầm quyền của Cămpuchia là CPP và FUNCINPEC đang có những quan điểm khác nhau về việc ân xá cho Xi-ri-vút trở về.

Xi-ri-vút, ngời anh em cùng cha khác mẹ với Xi-ha-núc sau khi mu sát Thủ tớng thứ hai Hun-xen không thành bị kết án 10 năm tù, Xi-ha-núc can thiệp đa sang lu vong ở Pháp vào năm 1995 qua lại tuyên bố sẽ trở về Cămpuchia

Hốt-lun-đi, cảnh sát trởng Quốc gia (ngời của CPP) đã đa ra tuyên bố rằng sẽ bỏ tù Xi-ri-vút nếu ông ta trở về Phnômpênh Còn các quan chức FUNCINPEC thì đòi cho phép Xi-ri-vút trở về và ngời ta đã biết Ra-na-rít viết

th cho Xi-ri-vút hứa hẹn ủng hộ ông ta Phó tỉnh trởng Bat-tam-bang, ngời của FUNCINPEC, lại nói nếu cảnh sát gây ra bất cứ điều gì thì FUNCINPEC và nhân dân sẽ không thể chấp nhận và ông ta đã huy động quân đội trong tỉnh để chống lại điều mà ông ta nói là "mối đe doạ của Cămpuchia" Một quan chức cao cấp của FUNCINPEC nói họ đã bắt đầu một chiến dịch rõ ràng để chống lại Hun-xen, mục đích là khiêu khích Hun-xen phải hành động làm cho d luận trong nớc và quốc tế lên án ông ta Ly-thút, Chánh văn phòng nội các của Ra-na-rít, nói FUNCINPEC tiếp tục ủng hộ sự trở về của Xi-ri-vút và đòi ông ta phải đợc phép trở về, Xi-ri-vút không phạm sai trái gì so với nhiều cựu Khơme

đỏ, những kẻ đã đợc tha thứ

Trả lời phỏng vấn báo Bu điện Phnômpênh, ông Hun-xen đã phàn nàn về những âm mu gắn việc ân xá cho thủ lĩnh Khơme đỏ ly khai Iêng-xa-ri với khả năng ân xá cho Xi-ri-vút và một số ngời khác, ông nói: Nếu gắn những việc này với nhau thì bất cứ ai cũng sẽ đợc thả và bất kỳ ai cũng có thể thực hiện cuộc đảo chính mà không bị trừng trị

Cảnh sát trởng Quốc gia đã thẳng thừng tuuyên bố: "Cảnh sát Quốc gia giữ vững lập trờng kiên quyết trong việc thực hiện bản án của toà án Phnômpênh kết tội Xi-ri-vút 10 năm tù không một tổ chức nào, cá nhân nào

có thể chống lại đợc bản án, trừ Nhà vua đợc quyền ân xá hay giảm án tù"[1, tr18 - 21]

Nh vậy, tình hình chính trị Cămpuchia thời kỳ này hết sức phức tạp Trong lúc cuộc bầu cử đang đến gần, các đảng phái chính trị ở Cămpuchia (có

20 đảng phái) đã rời khỏi "vạch xuất phát" của một cuộc chạy đua trong cuộc bầu cử cấp chính quyền cơ sở cuối năm 1997 và Quốc hội vào tháng 5 - 1998 Không khí của cuộc đua hết sức gay gắt, căng thẳng Tình hình trở nên phức tạp, chứa đựng những nguy cơ không thể lờng hết do âm mu trút bỏ vỏ ngoài diệt chủng tàn bạo của Khơme đỏ để trở lại "vai" hợp pháp trên sân khấu chính trị Cămpuchia qua con đờng ly khai của 7.000 - 8.000 quân của Khơme đỏ; do

Đảng bảo hoàng FUNCINPEC mu toan làm yếu thế lực của Đảng CPP và "hạ bệ" vai trò Hun-xen trong Chính phủ liên hiệp; do vua Xi-ha-núc có ý định thoái vị, trao ngôi cho Ra-na-rít để tăng uy thế chính trị cả đối nội và đối ngoại cho Ra-na-rít; do Đảng FUNCINPEC "cố tình" đứng trên pháp luật, đòi đa Xi-ri-vút về nớc bằng mọi giá, kể cả dùng bạo lực để củng cố ban lãnh đạo của

Đảng này Trên thực tế ở Cămpuchia đang hình thành sự "cấu kết" giữa FUNCINPEC và Khơme đỏ trên mọi mặt cả chính trị lẫn quân sự, và chiến sự

đã nổ ra ở thủ đô Phnômpênh trong hai ngày 05 - 06 tháng 7 - 1997 Đây là

sự phạm pháp và là sự phản bội chính trị không thể dung thứ đợc Hoàng tử Ra-na-rít cùng một số ngời tiếp tay cho ông đã lén lút nhập vũ khí bất hợp pháp, nhằm mục đích độc ác gây nên nội chiến dẫn đến thảm hoạ cho dân tộc, Một số ngời lãnh đạo quân sự và an ninh của Hoàng tử Ra-na-rít đã lén lút liên tục chuyển quân từ các căn cứ vào Phnômpênh, vi phạm nhật lệnh của đồng Tổng T lệnh lực lợng vũ trang Cămpuchia ký ngày 26 - 2 - 1997 và tuyên bố của Uỷ ban hỗn hợp giải quyết tình hình bất bình thờng thuộc Chính phủ ngày

29 - 4 Một số ngời thân cận của Hoàng tử Ra-na-rít trong Chính phủ và trong lực lợng vũ trang để bảo đảm những hành động phạm pháp nh buôn lậu ma tuý, ăn cắp tài sản văn hoá quốc gia, cớp tàu trên biển và việc che dấu các phần

tử tội phạm cản trở trong quá trình xây dựng Cămpuchia thành một Nhà nớc pháp quyền

Nh vậy, vào thời điểm này nội bộ Cămpuchia hết sức rối loạn Ngày 10 -

7 tại Cua - la Lăm - pơ (Malaixia) đã diễn ra hội nghị đặc biệt của Bộ trởng ngoại giao các nớc ASEAN Hội nghị đã ra thông cáo chung về tình hình

Cămpuchia trên mọi lĩnh vực, quyết định rằng do những diễn biến gần đây của Cămpuchia nên trớc mắt cha tiến hành lễ kết nạp Cămpuchia vào ASEAN.Nguyên nhân sâu xa của sự kiện trên là do mâu thuẫn thuộc bản chất khác nhau của hai đảng CPP và FUNCINPEC: Thắng lợi của FUNCINPEC trong cuộc bầu cử năm 1993 dới sự giám sát của UNTAC có sự mờ ám Do bối cảnh quốc tế và trong nớc lúc bấy giờ nên buộc CPP phải chấp nhận FUNCINPEC FUNCINPEC và CPP giữ vai trò trụ cột trong liên hiệp Chính phủ của nhiều đảng phái nhng trong 4 năm qua FUNCINPEC tìm mọi âm mu thủ đoạn để hạ thấp thế và lực của Đảng CPP trong Chính phủ và đời sống xã hội ở Cămpuchia FUNCINPEC, đứng đầu là Ra-na-rít đã lôi kéo một số bộ phận Khơme đỏ ly khai và ngấm ngầm "bắt tay" với Khơme đỏ trong một ch-

ơng trình hành động, kể cả đảo chính nhằm loại bỏ CPP khỏi Chính phủ và trên vũ đài chính trị ở Cămpuchia

Thủ tớng thứ hai Hun-xen nói ngày 23 - 7, với các phóng viên rằng

"ASEAN có thể đóng vai trò trong việc bảo đảm sự ổn định của Cămpuchia",

và rằng "Chúng tôi phải tôn trọng những quyết định của ASEAN" Ông cho biết Cămpuchia vẫn đang chờ đợi những quyết định của ASEAN trong thời gian tới "Và vai trò của ASEAN trong việc bảo đảm sự ổn định của Cămpuchia là điều cần thiết"[6, tr8]

Tình hình Cămpuchia ngày một chuyển biến tốt đẹp hơn với các biện pháp cứng rắn của phía Chính phủ nhằm hạn chế các cuộc tấn công quân sự của Khơme đỏ Bớc đầu cho ta thấy sự hợp tác giữa hai Đảng FUNCINPEC và CPP là nhân tố quan trọng đối với tiến trình hoà bình ở Cămpuchia Tuy nhiên nhiều điều đáng lo ngại hơn cả là giữa FUNCINPEC và CPP có những bất

đồng không đáng có Việc ông Ra-na-rít có hành động cấu kết với Khơme đỏ, xúi dục chúng tăng cờng các hoạt động quân sự làm mối quan hệ bắt buộc này

có nguy cơ rạn nứt

Những bất đồng của hai Đảng này còn thể hiện trong dự thảo chơng trình nghị sự của kỳ họp Quốc hội Trong bài phát biểu trên đài phát thanh Cămpuchia ngày 27 - 7 - 1997, Thủ tớng thứ hai Hun-xen khẳng định rằng

quân đội Chính phủ Cămpuchia đã dùng biện pháp quân sự nhằm vô hiệu hoá những nguy cơ lớn đối với đất nớc Cămpuchia Khi Hoàng thân Ra-na-rít và một số ngời khác theo Đảng FUNCINPEC cấu kết với Khơme đỏ, mu toan gây loạn, ông Hun-xen chỉ trích một số cờng quốc vẫn tiếp tục ủng hộ Hoàng thân Ra-na-rít và cho rằng việc đó đi ngợc lại với lợi ích của nhân dân Cămpuchia Trong khi đó, Ra-na-rít lại tăng cờng các hoạt động, vận động quốc tế chống lại Hun-xen bằng cách cắt viện trợ và các chơng trình buôn bán với Cămpuchia nhng đều không thành công Rõ ràng ông Ra-na-rít không quan tâm đến quyền lợi của nhân dân đang sống khổ trong cảnh nội chiến Vì mục

đích quyền lợi của mình ông đã bán rẻ những cố gắng của Nhà nớc và nhân dân Cămpuchia trong mấy năm qua Ông không những không hợp tác mà còn

có nhiều hành động cấu kết với kẻ thù của dân tộc, của nhân loại Những hoạt

động của ông càng làm cho Cămpuchia trở nên phức tạp hơn, tạo điều kiện cho Khơme đỏ hoạt động chống phá Tuy nhiên hầu hết các lãnh đạo Đảng của

ông Ra-na-rít đều đứng về phía Chính phủ, và họ vẫn tích cực chuẩn bị cho kỳ họp của Quốc hội bị trì hoãn trớc đây do Hoàng thân Ra-na-rít ngăn cản để tránh một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm ông ta

Về mặt quân sự, xung đột vẫn diễn ra ở vùng Tây Bắc Cămpuchia Lực ợng của Ra-na-rít và lực lợng của Hun-xen vẫn đang tăng cờng các hoạt động quân sự nhằm dành quyền kiểm soát căn cứ Xam-rông Hun-xen đã ra lệnh cho Tổng Tham mu trởng quân đội Hoàng gia, Tớng Kê-kim-dan đánh chiếm

l-Ô-xa-mách, căn cứ cuối cùng của lực lợng trung thành với Hoàng tử Ra-na-rít Phó Tổng Tham mu trởng, Tớng Mia-xô-phia cho biết quân đội Hoàng gia chỉ cách Ô-xa-mách 5 km Ông nói: Việc đánh chiếm Ô-xa-mách sẽ không khó khăn vì lực lợng của Ra-na-rít ở đây đã bị tê liệt, thiếu thực phẩm, đạn dợc và quân số chỉ còn khoảng 500 ngời Tuy nhiên chiến sự ở đây vẫn diễn ra ác liệt, không bên nào chịu nhợng bộ, phía ông Ra-na-rít ngày càng phối hợp chặt chẽ với Khơme đỏ để chống lại Chính phủ Ngời ta thấy quân Chính phủ trong các

bộ quân phục màu xanh ô liu chạy qua cửa khẩu Chong - chom

Trong khi chiến sự tiếp diễn thì bọn phản động liên tục đa ra các luận

điệu xuyên tạc rằng Đảng CPP đang bị chia rẽ trớc các vụ tranh giành quyền lực Ngày 25 - 8 - 1997, Thủ tớng thứ hai Hun-xen đã phát biểu ý kiến trên Đài phát thanh Quốc gia Cămpuchia bác bỏ hoàn toàn những luận điệu trên Ông Hun-xen vạch rõ: Những nhận xét của các thế lực chống đối nói CPP phải chịu trách nhiệm về cái chết của khoảng 50 chính khách đối lập sau sự kiện chiến

sự đầu tháng 7 vừa qua nhng thực tế những ngời đợc cho là đã chết đang sống

ở các nớc láng giềng nh Thái Lan chẳng hạn Ông nói: "Chúng tôi coi những tin đồn gây hoang mang này là để dễ chia rẽ các nhà hoạt động chính trị của một số chính đảng với Đảng CPP"[20, tr 8]

Đứng trớc tình hình căng thẳng ở Cămpuchia, ngày 20 - 8 Tổng th ký Liên Hợp Quốc Cô-phi A-nan bày tỏ lo ngại về tình hình Cămpuchia và kêu gọi các bên tham chiến chấm dứt thù địch, cùng hành động để giảm bớt căng thẳng Tổng th ký Liên Hợp Quốc cũng kêu gọi Thái Lan giúp đỡ những ngời Cămpuchia chạy sang Thái Lan lánh nạn Các nớc trong khu vực từ trớc vẫn quan tâm đến vấn đề Cămpuchia bởi xung đột ở Cămpuchia có thể gây ảnh h-ớng đến an ninh trong khu vực ASEAN ngày càng quan tâm tới Cămpuchia và

dự tính sẽ kết nạp Cămpuchia trong một tơng lai gần Tại một cuộc họp báo hàng tuần tại Phủ Tổng thống tại thủ đô Ma-ni-la, ngày 20 - 8 Tổng thống Philipin, Phi-đen Ra-mốt cho biết, trong cuộc họp với Ra-na-rít đầu tuần, ông

đã đề nghị: Tất cả các lực lợng chính trị tại Cămpuchia, kể cả ông Ra-na-rít,

đ-ợc phép tham gia tổng tuyển cử dự kiến vào mùa hè năm 1998 Tổng thống Phi

- đen Ra - mốt cũng đề nghị các bên Cămpuchia khôi phục hoà bình, đi đến ngừng bắn, chấm dứt chiến tranh

Sau một thời gian chữa bệnh ở Trung Quốc, Quốc vơng Xi-ha-núc dự

định về nớc vào ngày thứ 6, ngày 29 - 8 Đây là lần đầu tiên nhà Vua Cămpuchia có mặt tại đất nớc từ sau có sự kiện đầu tháng 7 Việc Quốc vơng Xi-ha-núc về nớc sẽ là một yếu tố góp phần quan trọng vào quá trình hoà giải

ở Cămpuchia, bởi ông đợc mệnh danh là trung gian hoà giải các mối xung đột giữa các bên

Theo các nguồn tin, do lợng quân sự ngày càng bị cô lập và tiêu hao, ông Ra-na-rít đã nhìn ra điểm yếu của mình Để tránh một sự thất bại thảm hại, Ra-na-rít đã ra lời kêu gọi ngừng bắn và hoà đàm để chào mừng Quốc vơng Xi-ha-núc trở về Phnômpênh Khiêu-ca-nha-rít, Quốc vụ khanh phụ trách thông tin của Chính phủ, đã tuyên bố rằng Chính phủ Cămpuchia sẽ sẵn sàng chấp nhận lời đề nghị ngừng bắn nếu lực lợng của ông Ra-na-rít hạ vũ khí.

Nh vậy, lời kêu gọi ngừng bắn và đàm phán của Ra-na-rít làm cho tình hình ở Cămpuchia có phần sáng sủa hơn Nếu ông Ra-na-rít đã xuống thang và chịu bắt tay với Cămpuchia thì vấn đề Khơme đỏ sẽ nhanh chóng đợc giải quyết, đẩy nhanh quá trình tiến tới ổn định chính trị ở Cămpuchia

Đặc biệt việc dự định tổ chức tổng tuyển cử vào tháng 5 - 1998 sẽ giúp các chính đảng có đợc quyền dân chủ trong việc tranh cử, và khi đó Chính phủ mới sẽ có đủ khả năng làm cho Cămpuchia thực sự ổn định Hơn nữa các nớc ASEAN đang rất quan tâm đến vấn đề này, họ hứa sẽ giúp Cămpuchia soạn thảo chơng trình bầu cử và một số vấn đề liên quan Bớc sang những tháng cuối năm 1997, tình hình Cămpuchia ngày càng đi vào ổn định, các lực lợng chống đối Chính phủ phần nhiều bị tiêu diệt, số ít còn lại đã co cụm lại và hạn chế các hoạt động chống phá Tình hình Cămpuchia ngày càng đợc ổn định và phát triển tốt đẹp cả về an ninh, trật tự an toàn xã hội cũng nh về kinh tế

Ngày 13 - 9, Quốc vơng Xi-ha-núc đã bác bỏ lời kêu gọi của Thái tử na-rít muốn Quốc vơng Xi-ha-núc đại diện cho Cămpuchia tại kỳ họp sắp tới của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc Quốc vơng Xi-ha-núc đã gửi một bức th uỷ nhiệm hai đồng Thủ tớng Ung-huốt và Hun-xen dự kỳ họp của Đại hội đồng Những hành động đi ngợc lại quyền lợi của nhân dân mà Ra na rít tiến hành đã

Ra-bị phía Chính phủ kiên quyết phản đối Ngày 16 - 9, Bộ ngoại giao Cămpuchia thông báo đã mời đại diện các nớc ASEAN xem xét bằng chứng về hành vi phạm tội của cựu Thủ tớng thứ nhất Ra-na-rít

Ngày 17 - 9, Cămpuchia đã đề nghị ASEAN cử các luật s tham gia điều tra vụ Hoàng tử Ra-na-rít và xác định hiện ông này có phạm tội hay không Lời mời này là để đáp lại yêu cầu của ông Ra-na-rít tham gia cuộc bầu cử vào

năm tới Đồng thời với việc kêu gọi các tổ chức nớc ngoài can thiệp, tại Phnômpênh Thủ tớng thứ hai Hun-xen cũng tổ chức các cuộc họp với các Bộ trởng, Quốc vụ khanh các Bộ và các đại diện tổ chức nhân quyền ở Cămpuchia Tại hội nghị, Thủ tớng Hun-xen đề nghị Chính phủ cấp 40 triệu Riên (10.000 USD) cho các hoạt động điều tra đợc coi là vi phạm nhân quyền

Thực chất của sự kiện ngày 5, 6, 7 - 9 - 1997 tại Phnômpênh là hậu quả tất yếu của chính sách đối đầu do một số nhân vật lãnh đạo của Đảng bảo hoàng FUNCINPEC, đứng đầu là Ra-na-rít gây ra đầu năm 1996 Một số nhà lãnh đạo FUNCINPEC có ảo tởng giành lại vị trí chính trị đã mất bằng việc gây ra một cuộc khủng hoảng để Thủ tớng thứ hai có thể mắc sai lầm có lợi cho Hoàng tử Ra-na-rít Để đạt đợc mục đích đó một số nhân vật chỉ huy quân

sự của FUNCINPEC dới sự chỉ đạo của ông Ra-na-rít đã thực hiện một chiến dịch bí mật xây dựng các đơn vị quân sự bao gồm các phần tử Khơme đỏ Chính Hoàng tử Ra-na-rít đã trực tiếp dính líu vào các hoạt động trên bằng âm

mu nhập khẩu vũ khí và đạn dợc trái phép để trang bị cho các lực lợng bất hợp pháp ở Cămpuchia Đặc biệt nguy hiểm là ông đã bí mật và đơn phơng tiến hành các cuộc thơng lợng với các lực lợng Khơme đỏ cứng rắn tại An-long-veng nhằm tăng cờng lực lợng chống phá Đảng CPP - một Đảng chủ chốt trong Chính phủ liên hiệp Việc FUNCINPEC liên kết quân sự, chính trị với Khơme đỏ thực tế là một sự tuyên chiến Trớc mối hiểm hoạ sắp xẩy ra, các cơ quan Nhà nớc Cămpuchia đã hành động, cuối tháng 6 lực lợng cảnh sát đã tiến hành truy quét một số điểm ở Phnômpênh, những nơi ẩn náu của các phần tử Khơme đỏ, của FUNCINPEC thuộc S đoàn 3 của Tớng Nhiếc-bun-chay Lực l-ợng quân đội Hoàng gia cũng đã tiến hành kiểm tra các doanh trại quân sự của

FUNCINPEC nhằm nhận diện và tớc vũ khí các phần tử Khơme đỏ Trong một

đợt nh vậy các phần tử vũ trang bất hợp pháp đã nổ súng vào các nhà chức trách và sự kiện ngày 5 - 7 bắt đầu nổ ra

Ngày 7 - 10, Tớng Nay - thon, Chánh án Toà án Quân sự quyết tâm xử

vụ án Ra-na-rít trong tháng 10 Tớng Nay-thon nói chỉ còn chờ cơ quan thanh tra hoàn tất công việc xác minh một số vấn đề liên quan đến vụ án Ông cũng nhấn mạnh rằng không ai có quyền can thiệp vào công việc của Toà án, Toà án quân sự sẽ tiến hành xét xử mặc dù ông Ra-na-rít có trở về nớc hay không và

dù ông Ra-na-rít có cử Luật s bào chữa cho mình hay không

Sau khi đợc uỷ nhiệm của N.Xi-ha-núc, hai đồng Thủ tớng Ung-huốt và Hun-xen đã tham dự cuộc họp của Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc lần thứ 52, tổ chức tại Niu-oóc Mặc dầu Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vẫn quyết định để trống chiếc ghế đại diện Campuchia, nhng mục đích của hai Thủ tớng là kể lại

sự thật về diễn biến tình hình ở Cămpuchia Tại Niu-oóc, Thủ tớng Hun-xen đã

tổ chức họp báo thông báo tình hình của Cămpuchia Thủ tớng khẳng định: Chính phủ Cămpuchia sẽ tổ chức bầu cử tự do, công bằng, tất cả các đảng phái chính trị ở Cămpuchia, trừ Khơme đỏ, sẽ đợc tham gia bầu cử Quyền tham gia bầu cử của Hoàng tử Ra-na-rít tuỳ thuộc vào quyết định của Toà án Cămpuchia về việc Ra-na-rít có phạm tội hay không?

Chiều ngày 30 - 9, tại trụ sở Liên Hợp Quốc, phái đoàn Thờng trực Cămpuchia đã công bố thông cáo báo chí về tuyên bố của Thủ tởng thứ nhất kiêm Bộ trởng ngoại giao và hợp tác quốc tế Ung-huốt Tuyên bố khẳng định, Chính phủ Hoàng gia tiếp tục hợp tác với đại diện đặc biệt của Tổng th ký Liên Hợp Quốc tại Cămpuchia, với Trung tâm nhân quyền Liên Hợp Quốc Tuyên bố nhắc lại rằng, các sự kiện ở Cămpuchia ngày mồng 5, 6 và 7 xẩy ra khi có âm mu đảo chính, đợc sự tán đồng của ông Ra-na-rít, nhằm phá hoại Chính phủ Do đó ông Hun-xen phải hành động mau lẹ để dập tắt ngọn lửa nội chiến Đó là một hành động hợp pháp nhằm không để cho Cămpuchia rơi vào tình trạng vô chính phủ và tránh nguy cơ diệt chủng lần thứ hai Tuyên bố nhấn mạnh, tình hình ở Cămpuchia đã trở lại bình thờng Chính phủ

Cămpuchia tôn trọng các Hiệp định và Công ớc quốc tế, kể cả Hiệp định Pari

1991, tiếp tục các quan hệ tay đôi và nhiều bên với các nớc thành viên Liên Hợp Quốc Quốc hội Cămpuchia đã đợc triệu tập để thông qua các đạo luật và sắc lệnh do Chính phủ đa ra, đồng thời hy vọng Quốc hội sẽ sớm thông qua tất các các đạo luật liên quan đến việc tổ chức bầu cử tự do công bằng và dân chủ trong năm 1998

Trong khi tiến hành chống lại các hoạt động chống phá của lực lợng Khơme đỏ và Ra-na-rít, Chính phủ Hoàng gia cũng tiến hành cuộc đấu tranh trên mặt trận ngoại giao nhằm khẳng định chiếc ghế bỏ trống ở Liên Hợp Quốc phải thuộc về Chính phủ Hoàng gia Cămpuchia Hai thủ tớng Ung- huốt

và Hun-xen đã đề nghị vấn đề này với Liên Hợp Quốc Các quan chức Liên Hợp Quốc đã giải thích với hai ông rằng Liên Hợp Quốc không phải bỏ trống ghế của Cămpuchia mà chỉ kéo dài thời gian quyết định vấn đề này Điều đó cũng có nghĩa Liên Hợp Quốc vẫn đang tiếp tục ủng hộ Cămpuchia và sẽ trao ghế đại diện cho Cămpuchia khi tình hình ở nớc này đã đi vào ổn định Phía

Mỹ cũng tiếp tục ủng hộ nhân dân Cămpuchia chỉ trừ một số phần tử phản

động đang lén lút quan hệ với Ra-na-rít, ủng hộ ông này tiến hành các hoạt

động chống phá

Mặc dù có những khó khăn khi tình hình cha đi vào ổn định, Khơme đỏ vẫn cha bị tiêu diệt, nhng sáng ngày 19 - 12, với hình thức thảo luận và biểu quyết từng chơng, Quốc hội Cămpuchia đã kết thúc việc thảo luận và thông qua toàn bộ Dự luật bầu cử quốc hội gồm 13 chơng, 141 điều Sau khi Uỷ ban

đặc biệt của Quốc hội dự kiến về thời gian bầu cử, 73 trong tổng số 86 đại biểu

dự họp đã nhất trí quyết định ngày 26 - 7 - 1998 là ngày tổng tuyển cử trong cả nớc Quốc hội cũng đã nhất trí thông qua hai luật về các chính đảng là cơ sở rất quan trọng để nhân dân Cămpuchia phát huy quyền tự do và dân chủ trong việc lựa chọn ngời đại diện tham gia lãnh đạo đất nớc Chủ tịch Chia-xin kêu gọi tất cả các đảng phái chính trị tham gia tranh cử phải trung thực tôn trọng kết quả bầu cử do Uỷ ban tổ chức bầu cử quốc gia công bố Ông Chia-xin cũng

kêu gọi tất cả những ngời đang sống lu vong ở nớc ngoài sau sự kiện đầu tháng

7 vừa qua nhanh chóng trở về tham gia bầu cử

Mặc dù con đờng tiến tới bầu cử không dài nhng để đảm bảo cho nhân dân bầu cử thật dân chủ, công bằng thì quả là một vấn đề còn rất đáng lo ngại Các đảng phái tham gia tranh cử vẫn còn có những biểu hiện khác nhau về thái

độ chính trị và các mặt hoạt động cũng hoàn toàn trái ngợc nhau Trớc khi diễn

ra cuộc bầu cử, Nhà nớc Cămpuchia phải có những biện pháp đúng đắn để

đảm bảo cho các đảng tham gia vận động tranh cử một cách hoà bình, không

có xung đột xẩy ra

Bớc sang năm 1998, chính trờng Cămpuchia trở nên sôi động chuẩn bị vào cuộc tổng tuyển cử với những diễn biến phức tạp mới Cuộc tổng tuyển cử

đã đợc Quốc hội định lại thời gian tiến hành vào ngày 26 - 7 - 1998, muộn hơn

2 tháng so với dự kiến trớc đó Nguyên do là vì các đảng đối lập muốn có thêm thời gian để củng cố lực lợng

Đầu năm 1998, tình hình ở Cămpuchia đã chùng xuống, các bên Cămpuchia đã có những biểu hiện thiện chí Ngày 17 - 2 - 1998, Thủ tớng thứ hai Cămpuchia đã ra tuyên bố chấp nhận kế hoạch hoà bình do Nhật Bản đề ra năm 1997 nhằm giải quyết những vấn đề chính trị ở Cămpuchia, mở đờng cho việc tiến hành cuộc tổng tuyển cử Hun-xen khẳng định: "Câu trả lời của tôi

đối với đề nghị của Nhật Bản là rất tích cực, tôi ủng hộ đề nghị đó 100%"[20,

tr 8] Đề nghị của Nhật Bản gồm 4 điểm dọn đờng cho cuộc bầu cử Cămpuchia

nh sau: Chấm dứt giao tranh giữa các phái; Ra-na-rít cắt đứt hoàn toàn quan hệ với Khơme đỏ; Chính phủ Cămpuchia xét xử và ân xá cho Ra-na-rít, đảm bảo

an ninh cho Ra-na-rít về tham gia bầu cử

Ông Hun-xen nói rằng, phiên toà xét xử ông Ra-na-rít sẽ diễn ra mở ờng cho việc ân xá Nhng lực lợng của ông Ra-na-rít phải chấm dứt liên hệ với Khơme đỏ và thực hiện ngừng bắn Ông Hun-xen cũng kêu gọi Quốc vơng Xi-ha-núc trở về nớc và nói rằng sự có mặt của Quốc vơng là điều cần thiết cho cuộc tổng tuyển cử và nền dân chủ ở Cămpuchia Theo công thức hoà bình mà

đ-Bộ ngoại giao Nhật Bản đa ra, Thái tử Ra-na-rít sẽ bị một toà án Cămpuchia

xử vắng mặt Sau đó ông Ra-na-rít sẽ đợc ân xá để tham gia tranh cử trong cuộc bầu cử sắp tới.

Bộ Nội vụ Cămpuchia đa ra thời hạn cuối cùng để các chính đảng đăng

ký ra tranh cử là ngày 18 - 2 - 1998 Dự kiến có 41 đảng tham gia cuộc tổng tuyển cử, gấp đôi số lợng các chính đảng tham gia cuộc tổng tuyển cử do Liên Hợp Quốc tổ chức năm 1993 (có 20 Đảng tham gia cuộc bầu cử 1993, với 21

đảng mới muốn đăng ký) Nhng cho đến hết ngày 6 - 2, mới chỉ có bốn chính

đảng ra đăng ký tranh cử

Đảng bảo hoàng FUNCINPEC nằm trong số các chính đảng cha đăng ký tranh cử Đảng này trên thực tế đã chia rẽ thành 4 đảng, đó là: Phái FUNCINPEC của Ra-na-rít đang lu vong ở Thái Lan; Đảng Xã hội mới của Phó chủ tịch Quốc hội Lo-ry Sim-cheang; Đảng Xã hội bình dân của Thủ tớng thứ nhất Ung-huốt và Đảng của ông Toan-chay Tỉnh trởng tỉnh Xiêm-riệp Theo nhiều nguồn tin, Ra-na-rít chỉ còn 15 nghị sĩ Quốc hội thuộc FUNCINPEC ủng hộ Lợi dụng tình hình này, ông Sam-ren-xi (Cựu bộ trởng Tài chính) tích cực hoạt động nhằm tăng cờng vị trí cho Đảng Dân tộc Khơme của ông ta

Tình hình Cămpuchia còn diễn biến phức tạp Tuy nhiên có nhiều dấu hiệu cho thấy tơng quan lực lợng đang thay đổi theo hớng bất lợi cho FUNCINPEC trong khi uy tín của CPP ngày một tăng Có tin Liên minh châu

Âu (EU) đã quyết định trợ giúp 50% ngân sách cho cuộc bầu cử mà không kèm theo điều kiện ông Ra-na-rít phải đợc trở về Cămpuchia

Ngày 27 - 2 - 1998, Chính phủ Cămpuchia đã ra lệnh cho quân đội ngừng bắn Ngay lập tức, sau quyết định của Chính phủ đa ra, Tại Băng Cốc, ông N.Ra-na-rít tuyên bố đơn phơng ngừng bắn và đã đợc phía Chính phủ Hoàng gia hoan nghênh, tuy nhiên vẫn còn nhiều điều kiện khác để ông có thể quay

về nớc tham gia bầu cử Ông Hun-xen nhấn mạnh rằng N Ra-na-rít phải ra

tr-ớc toà

Về phía Đảng CPP, sáng ngày 3 - 3, tại thủ đô Phnômpênh đã diễn ra Hội nghị toàn thể Ban chấp hành Trung ơng mở rộng lần thứ 24 để thảo luận các

vấn đề chuẩn bị cho tổng tuyển cử dự định sẽ tổ chức vào cuối tháng 7 Toà án quân sự thủ đô Phnômpênh đã mở phiên toà xét xử vắng mặt 3 bị cáo trong vụ nhập khẩu vũ khí bất hợp pháp diễn ra vào đầu năm 1997 Phiên toà diễn ra với

sự chủ trì của Tớng Ni-thon cùng với viên công tố Xao-xốc và Luật s Th ký phiên toà Pốc-pôn, trớc sự tham dự của hơn 400 đại diện các tầng lớp nhân dân, nhà báo, luật s nhân quyền Cămpuchia và nớc ngoài Ba bị cáo là Hoàng

tử Ra-na-rít - cựu Thủ tớng thứ nhất Chính phủ Hoàng gia, Nhiếc-bun-chay - cựu Phó Tổng tham mu trởng Quân đội Hoàng gia, Thạch-xuông - cựu chỉ huy

đơn vị bảo vệ Hoàng tử na-rít Với tội danh của các bị cáo, toà đã phạt na-rít 5 năm tù giam, Nhiếc-bun-chay 4 năm tù giam và Thạch-xuông 2 năm

Ra-tù treo Toà sẽ mở phiên thứ hai vào ngày 17 - 3, xử N.Ra-na-rít về tội cấu kết với Khơme đỏ đã bị loại khỏi vòng pháp luật Cămpuchia Và kết quả hai tội danh của mình ông N.Ra-na-rít đã bị toà án quân sự phạt 35 năm tù và nộp 54 triệu USD

Trong chuyến sang thăm Trung Quốc, Thủ tớng thứ hai Hun-xen đã đề nghị Quốc vơng ân xá hoàn toàn và không điều kiện cho ông N.Ra-na-rít Và cuối cùng, ngày 21 - 3, Quốc vơng N.Xi-ha-núc đã ký sắc lệnh ân xá cho cựu Thủ tớng thứ nhất N.Ra-na-rít Không phải tự nhiên mà Quốc vơng N.Xi-ha-núc và ông Hun-xen chịu nhợng bộ và ân xá cho ông N.Ra-na-rít mà do Chính phủ và Quốc vơng muốn tạo không khí hoà bình, trung lập và đẩy nhanh việc chuẩn bị cho cuộc bầu cử sắp tới

Ngày 30 - 4 ông N.Ra-na-rít đã trở về Phnômpênh để tham gia cuộc bầu

cử sắp tới theo một kế hoạch hoà giải do Nhật Bản đa ra Ông hứa sẽ hợp tác với nhà chức trách và củng cố lại Đảng FUNCINPEC đã phân liệt để chẩn bị cho cuộc bầu cử tháng 7 tới Ông nói sẽ hợp tác với tất cả các đảng chính trị, trong đó có Đảng nhân dân CPP, để đem lại hoà giải đất nớc và phấn đấu cho cuộc bầu cử tự do và công bằng Ông N Ra-na-rít cũng có dự định sẽ gặp các

đại diện của Liên Hợp Quốc ở Cămpuchia

Việc trở về và hợp tác với Chính phủ của N.Ra-na-rít và chính Đảng của

ông đã làm cho Cămpuchia bớt đi một lực lợng chống đối Tuy nhiên bọn

Khơme đỏ ngoan cố, cùng các lực lợng phản động khác vẫn không ngừng tăng cờng các hoạt động phá hoại Một loạt các hành động khủng bố và đe doạ khủng bố đã diễn ra Đáng chú ý là vụ tấn công bằng lựu đạn vào đoàn biểu tình ngày 30 - 3 làm cho 19 ngời chết và 150 ngời bị thơng Tiếp đó, ngày 04 -

5 một nhóm vũ trang đã dùng súng phóng lựu tấn công Đài truyền hình của Nhà nớc ở thành phố cảng Xi-ha-núc-vin làm 3 nhân viên đài này bị thơng Trong khi đó các phụ tá của Quốc vơng đã thừa nhận rằng: Trong những ngày cuối cùng ở Bắc Kinh chữa bệnh, Quốc vơng đã nhận đợc một số th đe doạ từ phía những ngời Cămpuchia hiện đang sống ở Pháp

Vào lúc Cămpuchia đang chuẩn bị cuộc tổng tuyển cử năm 1998, những hành động bạo lực nói trên đã gây lo ngại trong d luận trong nớc và nớc ngoài

Đồng Bộ trởng Nội vụ Cămpuchia Xô-khênh nêu rõ: "tình hình hiện nay thực

sự đã gây tác động xấu đến tinh thần của nhân dân, của các tổ chức quốc tế,

đoàn ngoại giao nớc ngoài đang công tác và làm ăn ở Cămpuchia"[17, tr 8].Trớc tình hình chính trị ngày càng xấu đi Chính phủ đã có nhiều nỗ lực nhằm ổn định tình hình Hai đồng Thủ tớng Cămpuchia Ung-huôt và Hun-xen

đã nhất trí quyết tâm nhằm ổn định tình hình chính trị, củng cố nền dân chủ, phát triển đất nớc và kiên quyết tránh xung đột vũ trang Ngày 29 - 4, Uỷ ban liên hiệp của Chính phủ Hoàng gia ra tuyên bố kêu gọi thúc đẩy mọi hoạt

động công tác và giải quyết mọi mâu thuẫn bằng những biện pháp hoà bình, tiến tới ổn định về chính trị, an ninh và trật tự xã hội nhằm thực hiện thắng lợi cuộc bầu cử trởng xã, trởng phờng và tổng tuyển cử sắp tới một cách dân chủ

đồng thời trừng phạt những ngời hay nhóm ngời nào khiêu khích dẫn tới đối

đầu hoặc xung đột vũ trang Uỷ ban này kêu gọi toàn thể các lực lợng vũ trang, chính quyền các cấp và nhân dân cả nớc nêu cao tinh thần trách nhiệm đối với vận mệnh và lịch sử dân tộc, bình tĩnh giải quyết mọi mâu thuẫn bằng biện pháp hoà bình, tránh xung đột vũ trang

Cămpuchia thành lập hai tiểu ban với nhiệm vụ chủ yếu là ngăn chặn các xung đột vũ trang và đảm bảo giải quyết hoà bình các vấn đề chính trị Tiểu ban thứ nhất do T lệnh cảnh sát quốc gia Hooc-lan di đứng đầu có nhiệm vụ

theo dõi tình hình và thông báo với các Uỷ ban giải quyết vấn đề giữa hai đảng cầm quyền trong Chính phủ liên minh về bất cứ tình huống nguy hiểm nào Tiểu ban thứ hai do Tổng Tham mu trởng thứ nhất lực lợng vũ trang Hoàng gia Nhiếc-bun-chay đứng đầu, có nhiệm vụ giải quyết vấn đề lực lợng Khơme đỏ vì cha biết đợc chúng có bao nhiêu tên và bao nhiêu vũ khí một cách chính xác.

Bối cảnh Cămpuchia phức tạp và dễ bùng nỗ Những cố gắng nhằm làm tình hình trở lại bình thờng để khôi phục và đa đất nớc tiếp tục phát triển, đợc

d luận thế giới hoan nghênh và đánh giá cao

Phát biểu tại buổi tiếp đại sứ Ga-na tại Cămpuchia ngày 25 - 6, Thủ tớng thứ nhất Chính phủ Hoàng gia Cămpuchia Ung - huốt cho rằng kể từ sau sự kiện ngày 05, 06, 07 - 7 - 1997, tình hình ở nớc này đã thực sự đổi thay theo chiều hớng tốt đẹp, ông nêu rõ cuộc nội chiến ở Cămpuchia kéo dài gần 3 thập

kỷ đã chấm dứt, lực lợng Khơme đỏ đã hoàn toàn tan rã cả về tổ chức chính trị

và quân sự, các lực lợng tham gia cuộc chiến tranh đã trở thành lực lợng xây dựng và phát triển đất nớc

Để tích cực chuẩn bị cho cuộc bầu cử, Nhà nớc Cămpuchia đã có nhiều hoạt động nh tổ chức các cuộc họp, các cuộc nói chuyện với nhân dân chuẩn

bị mọi điều kiện thuận lợi cho cử tri tích cực tham gia và tổ chức các điểm

đăng ký bầu cử cho các cử tri Tham gia cuộc bầu cử còn có các tổ chức nớc ngoài Ban th ký ASEAN cam kết sẽ tích cực ủng hộ nỗ lực của Chính phủ Cămpuchia và sẽ cử quan sát viên của mình giám sát cuộc bầu cử, góp phần làm cho cuộc tuyển cử này diễn ra suôn sẻ Chủ trơng của Chính phủ Cămpuchia là không cho các chính đảng lập đài phát thanh và truyền hình riêng, có hơn 50 chính đảng đăng ký tham gia bầu cử Tuy nhiên, các chính

đảng có thể đăng ký các chơng trình vận động bầu cử của mình thông qua hệ thống phát thanh và truyền hình của Chính phủ

Cho đến những ngày tháng 6-1993, công tác chuẩn bị cho bầu cử đạt kết quả ban đầu Có gần 100% số ngời đến tuổi bầu cử đã đăng ký và đợc cấp thẻ

cử tri Nhà nớc Cămpuchia đã nỗ lực hết sức mình để chuẩn bị tốt cho cuộc bầu cử diễn ra đúng thời gian quy định và thật dân chủ, công bằng.

Có thể nói rằng đây là lần đầu tiên một cuộc bầu cử do Chính phủ Cămpuchia tự tổ chức Tuy rằng điều kiện còn nhiều khó khăn nhng với sự cố gắng của tất cả các bên và sự ủng hộ nhiệt tình của các nớc trong Liên Hợp Quốc, cuộc bầu cử đã diễn ra thành công tốt đẹp

Cuộc bầu cử lần này đợc tổ chức với quy mô lớn hơn so với cuộc bầu cử năm 1993 Nếu nh năm 1993 chỉ có 1.588 điểm bầu cử, năm 1998 có tới 11.380 điểm bầu cử đợc bố trí ở khắp 23 tỉnh, thành phố trong cả nớc, trong đó những tỉnh có nhiều điểm bầu cử nhất nh: Công-pông-chàm 1.781 điểm; tỉnh Con-đan 1.093 điểm và tỉnh Play-ung có 1.050 điểm bầu cử Cuộc bầu cử lần này cũng thu hút một số lợng lớn quan sát viên nớc ngoài thuộc các tổ chức ASEAN, EU, Liên Hợp Quốc và các tổ chức khác D luận quốc tế đặc biệt quan tâm đến cuộc bầu cử do chính ngời dân Khơme tổ chức Họ mong rằng, sau cuộc bầu cử những ngời dân Khơme sẽ chọn cho mình những đại biểu xứng đáng, tham gia vào công việc quản lý Nhà nớc, đa Cămpuchia bớc vào thời kỳ ổn định và phát triển

Ba mơi chín chính đảng tranh cử tại Cămpuchia chính thức bắt đầu vận

động tranh cử vào thời điểm trớc bầu cử đúng một tháng Đảng CPP tổ chức cuộc mít tinh có gần mời nghìn ngời tham gia, nghe báo cáo cơng lĩnh tranh

cử của CPP, khẳng định không để tái diễn nạn diệt chủng và thảm hoạ nh quá khứ Các chính đảng đợc chính thức đăng ký tranh cử bằng nhiều hình thức khác nhau tại Phnômpênh và các tỉnh khác Hoàng tử N.Ra-na-rít, Chủ tịch FUNCINPEC, về vận động tranh cử ở Công-pông-chàm, Thủ tớng thứ nhất Ung-huốt vận động tranh cử trớc những ngời ủng hộ ở Viện bảo tàng quốc gia, cạnh Hoàng cung Thủ tớng thứ hai Hun-xen về vận động ở Công-pông-xp Thủ tớng thứ nhất Ung - huốt nhận định rằng, kể từ sau sự kiện tháng 7 - 1977, tình hình Cămpuchia đã thực sự thay đổi theo chiều hớng tốt đẹp

Ngày 24 - 6, Tổng th ký Liên Hợp Quốc Cô-phi Anan hoan nghênh việc phần lớn cử tri Cămpuchia đã đăng ký đi bầu cử, cũng nh nỗ lực của Uỷ ban bầu cử quốc gia chuẩn bị cho cuộc bầu cử, đồng thời kêu gọi các nớc tài trợ

đóng góp thêm 3 triệu USD để tài trợ cuộc bầu cử Thái Lan sẵn sàng giúp

đăng ký bầu cử cho các cử tri Cămpuchia đang sống ở các trại tị nạn nằm trên lãnh thổ nớc này Đặc biệt, Tổng th ký ASEAN R.Xê-vê-ri-nô nói: Cămpuchia

có cơ hội để gia nhập ASEAN kịp thời tham gia hội nghị cấp cao vào tháng 12 -1998, nếu cuộc bầu cử 26 - 7 tới diễn ra tốt đẹp

Tuy nhiên, việc tuyên truyền tranh cử của các đảng đối lập FUNCINPEC và Xam-rên-xi có những điểm không đồng nhất với CPP, làm cho tình hình Cămpuchia cha thực sự hoà bình Các vụ xung đột trả thù vẫn liên tiếp xảy ra Nguyên nhân cơ bản là trong khi vận động, các đảng đối lập

đã xúi dục kích động lòng hận thù và phân biệt chủng tộc, chống lại Việt kiều

đang sống ở Cămpuchia nhằm gây rối loạn, mất ổn định trớc ngày bầu cử Mặc dù vậy, nhng nhìn một cách tổng thể thì công tác chuẩn bị cho bầu cử gần

nh hoàn tất Mọi vấn đề từ công tác chuẩn bị cho đến việc đăng ký bầu cử cho các cử tri, phần lớn các cuộc vận động tranh cử đều diễn ra thuận lợi, các quan sát viên quốc tế đã sẵn sàng, chỉ chờ ngày diễn ra bầu cử

Toàn thể nhân dân Cămpuchia rất hứng khởi cho ngày cầm lá phiếu thể hiện quyền công dân của mình Sáng ngày 23 - 7 tại Ta-khơ-man (ngoại thành Phnômpênh), Uỷ ban bầu cử quốc gia Cămpuchia (NEC) đã tổ chức buổi lễ cầu nguyện cho hoà bình và cho thắng lợi của cuộc bầu cử sắp tới Tới dự có Chủ tịch NEC Chây-phon, hàng trăm nhà s và tín đồ đạo Phật đang tham gia cuộc đi bộ vì hoà bình lần thứ 8 ở Cămpuchia Nhiều nhà ngoại giao và đại diện một số chính đảng tranh cử cũng tham gia Sau buổi lễ, đoàn đi bộ vì hoà bình đã tiếp tục diễu hành về Phnômpênh để cầu mong cho đất nớc có hoà bình và sự thành công của cuộc bầu cử

Hoà vào trong không khí chuẩn bị đó, ngày 17 - 7 Quốc vơng núc đã gửi th cho nhân dân Cămpuchia nhằm củng cố thêm lòng tin trớc khi b-

Xi-ha-ớc vào cuộc bầu cử Quốc vơng viết: "Ngày bầu cử đã đến gần, tôi xin khẳng

định với toàn thể đồng bào là không có bất kỳ một sự khống chế hay đe doạ của bất kỳ cá nhân hay đảng phái chính trị nào Tôi đề nghị đồng bào hãy phát huy quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm công dân của mình để sáng suốt lựa chọn ứng cử viên và chính đảng nào mà mình tín nhiệm tham gia lãnh đạo

đất nớc"[22, tr 8] Tổng th ký Liên Hợp Quốc cũng gửi th kêu gọi nhân dân Cămpuchia tham gia bầu cử và ủng hộ họ tích cực để bầu cử diễn ra dân chủ, công bằng Liên Hợp Quốc cũng đã cử 470 quan sát viên, tham gia giám sát bầu cử Phía NEC cũng chuẩn bị cho 500.000 quan sát viên trực tiếp tham gia giám sát trong bầu cử để đảm bảo cho cuộc bầu cử diễn ra hết sức dân chủ và công bằng Để đảm bảo công bằng NEC cũng nh các quan sát viên không đợc can dự vào công việc ở các điểm bầu cử, không đợc đa ra bất kỳ các đơn th khiếu nại nào đối với Uỷ ban tổ chức bầu cử tỉnh và thành phố Trong trờng hợp có sự bất minh trong bầu cử, quan sát viên có thể yêu cầu trởng Ban bầu

cử tỉnh, thành phố giải thích rõ về những vấn đề mà họ cho là vi phạm luật bầu cử

Quan sát viên là đại diện các chính đảng, ngoài việc tham gia theo dõi quá trình hoạt động bầu cử của Uỷ ban tổ chức bầu cử cấp tỉnh thành, ngoài ra còn đợc khiếu nại lên trởng Ban tổ chức bầu cử tỉnh, thành về những sai trái do luật quy định

Mọi công việc chuẩn bị cho ngày bầu cử đã đợc hoàn tất Và cái ngày trọng thể nhất của dân tộc Cămpuchia cũng đã đến Ngay từ sáng ngày 26 - 7, toàn bộ cử tri đã cầm lá phiếu thể hiện quyền công dân của mình Trong thời gian từ 11 giờ đến 16 giờ ngày 26 - 7, NEC đã nhận đợc thông tin cho biết số

cử tri đi bầu cử ở 19 trong tổng số 23 tỉnh thành trong cả nớc Tính chung, số

cử tri đi bầu trong ngày 26 - 7 ở những tỉnh thành nói trên không dới 90% Bốn tỉnh còn lại cha kịp báo tin Theo tin nớc ngoài, các quan sát viên quốc tế bày

tỏ sự hài lòng với cuộc bầu cử Quốc hội ngày 26 - 7 ở Cămpuchia và khẳng

định cuộc bầu cử này diễn ra tự do và công bằng Sáng ngày 28 - 7, nhóm quan sát viên tổng hợp quốc tế (JIOG) do Liên Hợp Quốc điều phối tuyên bố rằng việc bỏ phiếu và kiểm phiếu do họ giám sát hoàn toàn tự do và công bằng, phản ánh một cách tin cậy ý chí của nhân dân Cămpuchia" JIOG kêu gọi tất cả các đảng phái "tôn trọng và chấp nhận kết quả bầu cử"[22, tr 8]

Nhìn chung, d luận thế giới và khu vực hoàn nghênh việc tổ chức bầu cử

ở Cămpuchia Các Bộ trởng tham gia Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF) ngày

27 - 7 ca ngợi việc tổ chức hoà bình cuộc bầu cử tại Cămpuchia EU cũng

tuyên bố bày tỏ sự hài lòng với những tin tức đầu tiên về cuộc tổng tuyển cử ở Cămpuchia Trởng đoàn giám sát EU ở Cămpuchia G Kin-nốc khẳng định

"việc kiểm phiếu tiến triển tốt"

Theo kết quả bớc đầu của Uỷ ban bầu cử quốc gia NEC, Đảng nhân dân Cămpuchia đang dẫn đầu tại tỉnh Xoài-riêng với 59,7%; FUNCINPEC với 20,8% và Đảng Xam-rên-xi với 6,9% và ở tỉnh Công-pông-chàm, CPP dành đ-

ợc 35,7%; FUNCINPEC 35,5% và Đảng Xam-rên-ri 19%

Nh vậy, thắng lợi của cuộc bầu cử ngày 26 - 7, và việc Chính phủ mới

do Thủ tớng Hun-xen đứng đầu đợc thành lập đã chấm dứt thời kỳ khủng hoảng kéo dài ở Cămpuchia đa Cămpuchia vào bớc phát triển mới

1.2 Tình hình chính trị Cămpuchia sau cuộc tổng tuyển cử lần thứ hai (1998) đến nay.

Với cuộc tổng tuyển cử ngày 26 - 7 - 1998, Đảng nhân dân CPP giành

đợc thắng lợi và một Chính phủ mới ra đời do Hun-xen đứng đầu

Sau sự kiện này, một số đảng vì không đạt đợc kết quả nh mong muốn nên đã có những hành động nhằm phủ nhận kết quả bầu cử Ngay sau ngày bầu cử, Hoàng tử Ra-na-rít và ông Xam-rên-xi đã ra lời đe doạ "tẩy chay Quốc hội mới", "làm cho Quốc hội không hoạt động" và đòi phải tiến hành điều tra những vụ "vi phạm nghiêm trọng" trong cuộc bầu cử vừa qua ở Cămpuchia

Đảng Dân Tuý của Thủ tớng Ung-huốt và một số đảng chính trị khác cũng có lập trờng tơng tự

Ngời phát ngôn của CPP, Prăc-xô-khôm nói rằng, NEC là cơ quan giải quyết các khiếu nại trên của các đảng đối lập, trớc khi đàm phán về bất cứ thoả thuận nào cũng phải chờ sự điều tra của NEC Mọi ngời phải tôn trọng kết quả bầu cử và ý chí của nhân dân

Trong khi đó, d luận thế giới tiếp tục hoan nghênh việc tổ chức bầu cử ở Cămpuchia ngày 26 - 7 - 1998 Ngời phát ngôn Bộ ngoại giao Pháp nhận xét:

"Cuộc bầu cử đã diễn ra tự do, trung thực" và nhấn mạnh "điều quan trọng đối với tơng lai Cămpuchia là tất cả các chính đảng công nhận kết quả bầu cử và

đối thoại để nguyện vọng nhân dân Cămpuchia đợc tôn trọng" Bộ ngoại giao

Nga nói: "Cuộc bầu cử ở Cămpuchia giúp nớc này thiết lập một xã hội dân chủ hơn" Cựu đại sứ Nhật Bản tại Cămpuchia, khẳng định rằng "môi trờng bầu cử lần này tốt hơn cuộc bầu cử năm 1993 nhiều", và cho rằng "việc phải

đổi kết quả bầu cử là phá hoại tiềm năng về hoà bình ở Cămpuchia"

Ngày 30 - 7 đã diễn ra cuộc gặp gỡ giữa Quốc vơng Xi-ha-núc và Thủ ớng thứ hai Hun-xen về một số vấn đề nảy sinh từ ngày 28 - 7, khi FUNCINPEC và Xam-rên-xi cùng một số đảng khác đe doạ tẩy chay Quốc hội Ông Hun-xen cũng ra tuyên bố CPP giành đợc số phiếu cao nhất sẽ thành lập Chính phủ liên minh với FUNCINPEC, hoặc Cămpuchia sẽ thay đổi Hiến pháp để Quốc hội không phải có 2/3 tổng số đại biểu mới có thể phê chuẩn thành lập Chính phủ, hoặc Chính phủ hiện nay sẽ tiếp tục nắm chính quyền

t-Sau một quá trình điều tra, tiến hành kiểm phiếu lại ở một vài địa điểm bầu cử, Uỷ ban Quốc gia NEC đã phủ nhận những lời khiếu nại của Đảng FUNCINPEC, Xam - rên - xi và một số đảng khác NEC và d luận thế giới cho rằng đây là hành động phá hoại hoà bình Trên cơ sở đó, chiều ngày 05 - 8 Uỷ ban bầu cử quốc gia Cămpuchia đã chính thức công bố kết quả bầu cử Quốc hội lần thứ hai đợc tổ chức ngày 26 - 7

Trong số 5,3 triệu cử tri tham gia bầu cử ở 11.699 trạm bầu cử ở 23 tỉnh, thành phố trong cả nớc, có 4.902.488 phiếu hợp lệ đợc kiểm Với 39 chính

đảng tham gia tranh cử, chỉ có 3 đảng giành đợc số phiếu cao nhất: Đảng CPP, FUNCINPEC và Đảng Xam - sên - xi Đảng CPP dẫn đầu ở hầu hết các tỉnh và thành phố với tổng số phiếu đạt đợc là 2.030.882 (đạt 41% số phiếu hợp lệ), tiếp đến là Đảng FUNCINPEC đợc 1.554.374 phiếu (đạt 31,7%), Đảng Xam - rên - xi đợc 699.653 phiếu (đạt 14,1%)[22, tr 8] Những đảng còn lại đợc số phiếu rất thấp, việc phân chia 122 ghế Quốc hội sẽ đợc NEC thực hiện vào ngày 20 hoăc 30 - 8 theo điều Luật 118 của Luật bầu cử đã đợc Quốc hội thông qua Theo số phiếu công bố, CPP giành đợc 64 ghế, FUNCINPEC đợc

43 ghế, và Xam-rên-xi đợc 15 ghế Nh vậy theo Luật thì CPP buộc phải liên minh với FUNCINPEC để lập Chính phủ với 2/3 số ghế cần thiết

Tuy nhiên, sau bầu cử lập trờng ba Đảng đạt số phiếu cao nhất không

đồng nhất Hai Đảng FUNCINPEC và Xam - rên - xi có ý kiến bác bỏ kết quả

bầu cử, còn Đảng CPP quyết tâm bảo vệ kết quả mà cuộc bầu cử tự do và công bằng đã diễn ra Sự bất đồng này làm cho tình hình Cămpuchia sau bầu cử tuy xung đột không quyết liệt nhng cũng tạo nên ảnh hởng lớn cho tiến trình hoà bình ở Cămpuchia.

Tình hình đó buộc Quốc vơng Xi-ha-núc phải tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc hoà giải Những cố gắng của ông cũng đã đợc khẳng định thông qua cuộc gặp gỡ cấp cao giữa ba Đảng lớn vào ngày 22 - 9 Tham dự cuộc họp có Hun-xen Chủ tịch Đảng CPP, Ra-na-rít Chủ tịch Đảng FUNCINPEC và Xam- rên-xi Chủ tịch Đảng Xam-rên-xi Quốc vơng nói đây

là "cuộc họp mặt gia đình"[10] Cuộc gặp diễn ra ở Xiêm - riệp đợc đánh giá là

"suôn sẻ và đạt kết quả tích cực" Cuộc trao đổi thẳng thắn giữa các bên đã nhất trí đợc nhiều điểm Ông Xam- rên-xi nói "cuộc thơng lợng là bớc tiến tích cực về phía trớc" Ba Đảng sẽ nhất trí tham gia phiên họp đầu tiên Quốc hội nhiệm kỳ hai vào ngày 24 - 9 Ngày 25 - 9, Hoàng tử Ra-na-rít nói, chắc chắn FUNCINPEC sẽ là một trong Chính phủ liên hiệp mới Việc CPP và FUNCINPEC họp vào ngày 24 - 9 thảo luận và thống nhất về các ứng cử viên tham gia lãnh đạo Quốc hội mới ở Cămpuchia đợc ghi nhận là một diễn biến tích cực phù hợp với nguyện vọng của nhân dân Cămpuchia muốn hoà bình,

ổn định và phát triển

Sau một quá trình nỗ lực của các đảng phái cũng nh sự cố gắng hết mình của Quốc vơng Xi-ha-núc, tình hình Cămpuchia năm 1998 đã đợc cải thiện theo hớng tốt đẹp Đặc biệt, ngày 29 - 11 - 1998 CPP và FUNCINPEC đã

ký thoả thuận hợp tác thành lập Chính phủ mới S kiện này đợc chính giới ở Phnômpênh đánh giá là "bớc khai thông lần thứ hai", sau cuộc gặp cấp cao CPP - FUNCINPEC (ngày 12 và 13 - 11) Quốc vơng Xi-ha-núc ca ngợi sự thoả thuận giữa hai Đảng và nhấn mạnh "điều đó nhất định sẽ đem lại hoà bình

và tiến bộ cho dân tộc Cămpuchia" Tiếp đó, tại phiên họp sáng ngày 25 - 11, Quốc hội đã bầu ông N.Ra-na-rít, Chủ tịch FUNCINPEC, làm Chủ tịch Quốc hội Chủ tịch Quốc hội Cămpuchia Ra-na-rít cam kết "Quyết tâm đa Vơng quốc Cămpuchia trở thành một nớc phồn vinh và thịnh vợng" Tại phiên họp ngày 30 - 11, Quốc hội đã thông qua thành phần Chính phủ liên hiệp do Hun-

xen làm Thủ tớng Theo thoả thuận CPP giữ 13 bộ, FUNCINPEC giữ 11 bộ, cả hai Đảng đồng làm hai Bộ trởng Bộ Quốc phòng, An ninh và Nội vụ.

Báo chí khu vực và thế giới nhận định "việc thành lập một Chính phủ qua bầu cử có nghĩa là Cămpuchia chắc chắn sẽ đợc nhận lại ghế của mình tại Liên Hợp Quốc, đợc chấp nhận vào ASEAN và sẽ lại đợc nhận viện trợ của quốc tế" Bộ trởng ngoại giao các nớc ASEAN cho rằng "triển vọng kết nạp Cămpuchia vào ASEAN xán lạn hơn"

Thắng lợi của cuộc bầu cử ngày 26 - 7 và việc chính phủ mới do Thủ ớng Hun-xen đứng đầu đợc thành lập đã chấm dứt thời kỳ khủng hoảng và xung đột kéo dài ở Cămpuchia, mở ra cho đất nớc này một thời kỳ hoà bình,

t-ổn định thực sự, cơ hội phát triển về mọi mặt Thắng lợi này mở đầu cho hàng loạt thắng lợi tiếp theo để dân tộc Cămpuchia giành lại vị thế của mình trên tr-ờng quốc tế và nhanh chóng hoà nhập với khu vực và thế giới

Tình hình Cămpuchia dần dần đi vào ổn định, Thủ tớng Hun-xen nêu rõ

3 nhiệm vụ quan trọng cấp bách mà Chính phủ tập trung thực hiện trớc mắt là: Thực hiện chính sách hoà bình trên lãnh thổ Cămpuchia, lấy lại vị thế của Cămpuchia trên trờng quốc tế, dành đợc sự viện trợ tích cực của quốc tế cho Cămpuchia để khôi phục, xây dựng và phát triển đất nớc

Bớc sang năm 1999, Cămpuchia có bớc tiến vợt bậc nhiều mặt Theo nhiều nguồn tin ở Phnômpênh cho biết, Hội nghị chính trị toàn quốc của Chính phủ Hoàng gia Cămpuchia đã ra Nghị quyết một số vấn đề cấp bách nh giảm quân đội và cảnh sát, củng cố Luật ngân hàng, chống rửa tiền, mở rộng cơ sở thu thuế, thanh toán các băng đảng buôn bán và bắt cóc ngời Tại Hội nghị, Thủ tớng Hun-xen kêu gọi Chính phủ và quân đội dập tắt tham nhũng, xây dựng niềm tin của quốc tế vào chơng trình cải cách của Cămpuchia để xoá

đói giảm nghèo, cải thiện cuộc sống nhân dân, nâng lơng cho viên chức và lực lợng vũ trang

Cơ cấu nhân sự ở những Thợng viện: Theo Chủ tịch Uỷ ban Hiến pháp của Quốc hội Môn-sa-phan thì liên minh hai Đảng FUNCINPEC và CPP đợc thành lập

Còn về nhân sự cấp tỉnh: FUNCINPEC đã có danh sách ứng cử viên cho

đề nghị thành lập Toà án Quốc tế xét xử Khơme đỏ của Tổng th ký Liên Hợp Quốc Cô-phi Anan, Nhật Bản tỏ ra lo ngại ý đồ này, còn Pháp muốn giúp đỡ pháp lý cho toà án Cămpuchia

Sau khi Khơme đỏ sụp đổ, Cămpuchia đặt kế hoạch cắt giảm 70.000 binh sĩ quân đội và cảnh sát với chi phí ớc tính 80 triệu USD Trong chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tớng Hun-xen, Trung Quốc cam kết viện trợ cho Cămpuchia 1,5 triệu USD để thực hiện kế hoạch này Trong nỗ lực nhằm thực hiện cải tổ các lực lợng vũ trang, Cămpuchia đã quyết định thay tớng Kiêng -

sa - vát, thay chức t lệnh quân cảnh

Bằng sự nỗ lực xây dựng một chơng trình hành động với chính sách ờng lối cụ thể, rõ ràng, Chính phủ Cămpuchia từng bớc lấy lại niềm tin của cộng đồng quốc tế Vơng quốc Cămpuchia đã chính thức nhận lại chiếc ghế của mình tại Liên Hợp Quốc Đề cập hy vọng của Cămpuchia sớm gia nhập ASEAN, Bộ trởng ngoại giao Hô-nam-hông nói; "Cămpuchia, với sự kế thừa một nền văn hoá phong phú, cùng với niềm tin và phơng hớng của mình, hy vọng sẽ sớm gia nhập ASEAN"[26]

đ-Tại hội nghị cấp cao ASEAN tại Hà Nội năm 1999, nhiều ý kiến cho rằng các điều kiện chín muồi để kết nạp Cămpuchia vào ASEAN lần này, một

số đề nghị cần có thêm thời gian Phó thủ tớng kiêm Bộ trởng ngoại giao Việt Nam Nguyễn Mạnh Cầm nêu rõ quan điểm của Việt Nam là luôn luôn mong muốn Cămpuchia sớm gia nhập ASEAN để cùng các nớc trong Hiệp hội hoàn

thành ý tởng xây dựng ASEAN thành tổ chức bao gồm toàn bộ 10 nớc Đông Nam á vì hoà bình, ổn định, thịnh vợng của khu vực và thế giới.

Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ VI ngày 30 - 4 - 1999 và cuộc gặp ASEAN với ba bên đối thoại: Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc tại Hà Nội

đã thành công tốt đẹp Hội nghị ra "Tuyên bố Hà Nội" và "Chơng trình hành

động Hà Nội", quyết định kết nạp Cămpuchia làm thành viên thứ 10 của ASEAN

Nh vậy có thể khẳng định rằng kết quả mà toàn dân tộc Cămpuchia đã

nỗ lực trong thời gian qua đã đợc bù đắp xứng đáng Hoà bình đã trở lại trên bầu trời Cămpuchia, đất nớc ngày càng đi vào ổn định sau những tháng ngày bạo loạn xung đột Mặt trời đã ló ra, xua tan những đám mây mù ảm đạm của thảm hoạ diệt chủng

Đối với FUNCINPEC ngày càng gặp nhiều khó khăn, uy thế trên trờng chính trị ngày càng mờ nhạt Đó là cả một vấn đề lớn cần nhanh chóng đợc khắc phục của Đảng FUNCINPEC Trớc tình hình đó N Xi-ri-vút lại tiếp tục tham gia vào bộ máy chính quyền của Đảng FUNCINPEC Ngày 05 - 7 -

2001, Hoàng thân N.Xi-ri-vút chính thức nhận chức Tổng th ký FUNCINPEC tại trụ sở Đảng, trùng với ngày diễn ra cuộc chiến phe phái giữa FUNCINPEC

và CPP hồi năm 1997

Trớc sự kiện này, báo chí Phnômpênh đã phản ánh những ý kiến khác nhau của chính giới và các đảng phái chính trị Lãnh tụ của Đảng SRP, ông Sam-rai-sy nói: Ông vui mừng biết tin Hoàng thân N.Xi-ri-vút trở lại tham gia lãnh đạo của FUNCINPEC Dới sự lãnh đạo của Hoàng thân, FUNCINPEC có thể là một đối tác trung thành với SRP Ông mong muốn Hoàng thân N.Xi-ri-vút sẽ có thể đa Đảng FUNCINPEC thoát khỏi tình trạng sa sút cả về sức mạnh và vị thế hiện nay Quốc vơng N.Xi-ha-núc nói: Hoàng thân N.Xi-ri-vút hiện nay là ngời có năng lực nhất, đóng vai trò quan trọng đa Cămpuchia thoát khỏi tình trạng rối ren Chánh văn phòng Đảng SRP, ông Phi - thách nói: Chúng tôi hy vọng với sự lãnh đạo của Hoàng thân N.Xi-ri-vút, hai Đảng FUNCINPEC và SRP có thể ít nhất cũng cải thiện đợc mối quan hệ tay đôi

Nhng chúng tôi không dám chắc chắn rằng điều này sẽ đa lại tác động tới cho toàn xã hội Cămpuchia Nhiều ngời đều biết một mình Hoàng thân khó có thể khắc phục đợc tình hình khó khăn hiện tại là lòng tin của Đảng FUNCINPEC Nhiều Đảng viên FUNCINPEC bày tỏ hy vọng sự lãnh đạo của Hoàng thân Xi-ri-vút sẽ làm trẻ hoá và tăng cờng sức mạnh của Đảng bị suy sụp từ sau sự kiện 5, 6 - 7 - 1997 Ông Khiêu-bun-chay, nguyên Tổng th ký Đảng, Phó Chủ tịch thứ hai của Thợng viện nói: Việc Hoàng thân N.Xi-ri-vút làm Tổng th ký mới của FUNCINPEC sẽ không tác động gì tới Chính phủ liên hiệp Hoàng gia Không có vấn đề gì vì đây là vấn đề nội bộ của Đảng FUNCINPEC Ông Kao-kim-hourn, Giám đốc điều hành Viện hoà bình và hợp tác Cămpuchia cho rằng: Không phải tất cả đều tin sự lãnh đạo của Hoàng thân đối với vai trò Tổng th ký FUNCINPEC sẽ làm thay đổi tình hình chính trị ở Cămpuchia Một

số cho rằng liên minh chiến lợc hiện nay giữa CPP và FUNCINPEC là rất quan trọng đối với hai Đảng Ông không ngờ việc này sẽ thực sự ảnh hởng tới quan

hệ giữa CPP và FUNCINPEC Hoàng thân N.Xi-ri-vút là ngời có đầu óc tự do

và ông không nghĩ sẽ có một sự đảo lộn nào đó hớng tới Đảng SRP vì Hoàng thân phải tính tới quan hệ đối tác giữa FUNCINPEC và CPP

ý kiến của nhà phân tích và quan sát chính trị suy luận rằng một Đảng FUNCINPEC mạnh có thể đồng nghĩa với những vấn đề đối với Đảng CPP và

có thể có một mối quan hệ bảo hoàng đợc nối lại giữa Đảng FUNCINPEC và

Đảng SRP

Nh vậy sau bốn năm, khi các đơn vị quân đội trung thành với Đảng nhân dân Cămpuchia của Thủ tớng Hun-xen đánh bại lực lợng FUNCINPEC, cả kẻ thắng và ngời bại dờng nh muốn quên đi cuộc đảo chính từng diễn ra

Các nhà quan sát nhận định rằng, ba năm sau khi tiếng súng đã yên, quan điểm của hai Đảng về hành động táo bạo của Hun-xen cho thấy họ đã tìm cách xích lại gần nhau vào thời điểm các cuộc bầu cử địa phơng đầu tiên tại Cămpuchia đang tới gần

Cuối tháng 5 - 2001, CPP và FUNCINPEC cũng đã ký tuyên bố chung thể hiện cùng hợp tác chặt chẽ, đảm bảo cuộc bầu cử xã - phờng đợc diễn ra

tự do, công bằng, trung thực, không có sự ép buộc, không có bạo lực và đợc tổ chức đúng thời gian đã đợc ấn định ngày 03 - 2 - 2002.

Tuy nhiên, trên đất nớc Chùa Tháp có nhiều mối đe doạ mới Đó là việc báo chí "ý thức Khơme" của SRP, đã dẫn các nguồn tin từ các cựu binh lính,

sĩ quan Khơme đỏ và dân thờng sống những vùng rừng núi gần biên giới Cămpuchia - Thái Lan nói rằng một số cựu lãnh đạo phong trào du kích Khơme đỏ đã hội tụ lại với nhau ở trong rừng để chuẩn bị cho việc thành lập một phong trào mới lấy tên là "Phong trào Khơme đỏ thế hệ mới"[23, tr 9] Tuy nhiên không ai rõ tờng tận mục đích và tiêu chí của phòng trào này là gì Phần lớn những ngời tham gia phong trào này là giáo viên, sinh viên và trí thức

đã từng sống trong rừng thời gian họ chiến đấu chống lại quân đội Việt Nam (1979 - 1989) Các nguồn tin cho biết "Phong trào Khơme đỏ thế hệ mới" có thể do cựu cán bộ Khơme đỏ tên là Tepkhunnal, một ngời rất gần gũi với Pôn - pốt Báo này cho biết các cựu cán bộ Khơme đỏ tại vùng núi Malai nói rằng phong trào mới không có ý đồ hăm doạ, tàn sát dân thờng hoặc gây ra cuộc chiến tranh Song không rõ phong trào này có chống đối Chính phủ Hoàng gia hay không Có ý kiến cho rằng phong trào này đợc thành lập chỉ để tham gia cuộc bầu cử Quốc hội năm 2003 nhằm nắm đợc quyền lực Những cựu cán bộ Khơme đỏ trên cho biết việc thành lập phong trào mới đã đợc bí mật vạch kế hoạch từ khi phong trào Khơme đỏ bị giải tán hồi cuối 1998

Một số nhà phân tích tình hình cho rằng nếu cựu cán bộ Khơme đỏ lập

ra phong trào mới tập hợp lực lợng sinh viên, tri thức và các cựu lực lợng Khơme đỏ để tham gia cuộc bầu cử Quốc hội năm 2003 thì sẽ không có vấn đề gì Còn nếu nh họ có ý đồ khác hoặc huy động lực lợng để chống đối lại Chính phủ thì điều đó sẽ mang lại mối đe doạ nguy hiểm cho đất nớc, do vậy Chính phủ phải theo dõi sát vấn đề này Tuy nhiên, các nhà phân tích cũng bày tỏ sự

lo ngại phong trào Khơme đỏ mới có thể do Hoàng gia lập ra để ngăn cản việc thành lập Toà án xét xử các cựu lãnh đạo Khơme đỏ chịu trách nhiệm những tội ác diệt chủng gây ra trong thời gian họ cầm quyền