Tìm hiểu sự tác động của nhãn quan tự sự đối với vấn đề xây dựng cốt truyện trong truyện ngắn của a p sêkhốp

Về mặt lý luận : Thông qua việc " Tìm hiểu tác động nhãn quan tự sự đối với vấn đề xây dựng cốt truyện trong truyện ngắn Sêkhốp , sẽ có cơ hộilàm sáng rõ một số vấn đề nh: Thế giới quan

Bộ giáo dục và đào tạo trờng đại học vinh

KHoa ngữ Văn

-Lê Thị Hà

tìm hiểu sự tác động của nhãn quan tự sự

đối với vấn đề xây dựng cốt truyện trong

truyện ngắn của A.P Sêkhốp

luận văn tốt nghiệp đại học

Chuyên ngành : Văn học nớc ngoài Khoá học : 2000 - 2005

Năm 2005

2- Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

3- Phạm vi nghiên cứu- Đối tợng- nhiệm vụ:

3.1 Phạm vi nghiên cứu

4- Phơng pháp nghiên cứu:

5- Cấu trúc khoá luận

Nội dung

Chơng 1 ảnh hởng của thế giới quan- nhãn quan tự sự đối với việc chọn

đề tài- đối tợng sáng tác của A.P Sêkhốp.

1.1 Giới thuyết khái niệm

1.2 Thế giới quan của nhà văn

1.3 Quan điểm tự sự- quan điểm trấn thuật

1.4 Đề tài

1.5 Đối tợng:

Chơng 2 Tác động của nhãn quan tự sự đối với việc xây dựng cốt truyện.

1 Giới thiệu khái niệm:

2 Cốt truyện trong truyện ngắn Sêkhốp

2.1 Dạng cốt truyện đồng tâm

2.1.1 Tiết tấu cốt truyện đồng tâm

2.1.2 Nhan đề những truyện có cấu tạo cốt truyện đồng tâm

2.1.3 Mở và kết của cốt truyện đồng tâm

2.1.4 Trờng hợp thiên truyện Thảo nguyên

2.2 Dạng cốt truyện biên niên trong truyện ngắn Sêkhốp

2.2.1 Tiết tấu cốt truyện biên niên

2.2.2 Nhan đề của truyện cấu tạo cốt truyện theo lối biên niên

2.2.3 Mở và kết của cốt truyện biên niên trữ tình.

Chơng 3 Tác động của nhãn quan tự sự đối với các yếu tố căn bản trong

cấu trúc cốt truyện.

///////

2 Giới thuyết khái niệm " Thời gian nghệ thuật"

2.1 Yếu tố thời gian trong truyện ngắn Sêkhốp

2.1.1 Yếu tố thời gian trong dạng cốt truyện đồng tâm

2.1.2 Yếu tố thời gian trong dạng cốt truyện biên niên trữ tình

3 Giới thuyết về khái niệm không gian nghệ thuật

3.1 Không gian trong truyện ngắn của Sêkhốp

3.1.1 Yếu tố không gian ở hai dạng cốt truyện

kết luận

* Tài liệu tham khảo

Lời cảm ơn

Khoá luận này là công trình nghiên cứu khoa học đầu tiên của em , một sinh viên trẻ về tay nghề lẫn công tác nghiên cứu Em xem việc hoàn thành khoá luận này là một bớc rèn luyện để trởng thành về mọi mặt trong quá trình nghiên cứu của mình

Chính vì vậy, việc hoàn thành tiểu luận này chỉ là một bớc đầu có tính chất tập dợt và mang tính định hớng Cho nên ắt sẽ còn nhiều khiếm khuyết, kính mong các thầy giáo, cô giáo đóng góp ý kiến chỉ bảo tận tình để em hoàn thành tốt hơn trong công việc nghiên cứu tiếp theo.

Em xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa, nhất là các thầy cổ trong tổ bộ môn Văn học nớc ngoài Đặc biệt là thầy giáo hớng dẫn Lê Thời Tân.

Vinh, tháng 5/2005

mở đầu

1- lý do chọn đề tài

Antôn- Páplôvích Sêkhốp (1860-1904) là nhà cách tân thiên tài trên hailĩnh vực, truyện ngắn và kịch Là đại biểu xuất sắc cuối cùng của chủ nghĩahiện thực phê phán Nga, Sêkhốp đến với bạn đọc Việt Nam từ rất sớm Trong

Lời giới thiệu tuyển tập truyện ngắn đầu tiên của văn hào in ở Việt Nam,

Nguyễn Tuân đã giới thiệu trang trọng vai trò của văn học Nga nói chung và

vị trí của Sêkhốp nói riêng đối với bạn đọc Việt Nam: “Sêkhốp là con chimlinh điểu của buổi tịch dơng trên đồng cỏ dại nớc Nga xa, Sêkhốp là cái diềusáo vĩ đại trên đôi cánh âm vang tiếng nói của hiện thực và nhịp thở của lãngmạn Sêkhốp là bậc thầy của tiếng Nga, Sêkhốp là một văn hào tên tuổi chóisáng trong lâu đài của chủ nghĩa nhân đạo” (12; 7)

Sêkhốp khẳng định tài năng của mình trên hai thể loại: Kịch và truyệnngắn Song bạn đọc biết đến tên tuổi Sêkhốp chủ yếu qua những tuyển tậptruyện ngắn nổi tiếng thế giới Nhà văn L.Tônxtôi đã có một nhận xét xác

đáng rằng: "Sêkhốp là một nghệ sĩ vô song không so bì đợc- Một nghệ sĩ củacuộc sống”

Truyện ngắn là một hình thức tự sự cỡ nhỏ nhng chứa đựng nội dungphong phú đa dạng, có thể phản ánh đợc mọi khía cạnh của cuộc sống nh đời

t hay thế sự Song đặc tính nổi bật hàng đầu mang tính khái quát ổn địnhthống nhất, của thể loại này là “ngắn”, khái niệm " ngắn" ở đây không phảichỉ truyện của nó " ngắn" mà chủ yếu chỉ cách nắm bắt cuộc sống của thểloại ở thể loại truyện ngắn, tác giả không nhất thiết phải diễn tả cả cuộc đời,cả số phận của từng nhân vật mà nhà văn chỉ "Tái hiện- ghi nhanh", chộp lấymột đoạn đời, những khoảnh khắc niềm vui hay nỗi buồn thoảng qua củanhân vật

Sêkhốp ( 1860-1904 ) sống trong thời kỳ nớc Nga vẫn còn tồn tại chế

độ nông nô, ông nội của nhà văn cũng là một nông nô- cho đến khi Sêkhốpmất (1904) ông đã sống, chứng kiến sự suy- thịnh của ba triều đại Nga Hoàng,trong đó hai vua Nga lần lợt bị ám sát Chế độ Nga Hoàng rất hà khắc và ta vínớc Nga thời bấy giờ là một trại tập trung khổng lồ, bắn giết tù đầy, chế độmật thám, cảnh sát, đàn áp uy hiếp tàn bạo đối với con ngời Mỗi truyện ngắn

là một thảm kịch nhỏ, nó cảm ngời một cách sâu sắc, cho nên Elasa Triolét đã

ca ngợi Sêkhốp rằng " Chỉ cần Sêkhốp đặt con mắt vào một ngời để ngời đókhông còn chỉ là ngời qua đờng, từ trong đám đông vô danh xuất hiện " Ngời

đó” liền trở thành một "điển hình" Bằng nhãn quan tinh tờng, từ những mẩu

đời, những cảnh sinh hoạt thực tế ở tỉnh xép, nhà văn đã khái quát bản chấtchung của xã hội Nga- cái xã hội thê thảm oan khổ mà nhà viết sử sau này gọi

là " Thời kỳ hoàng hôn của nớc Nga"

Trong truyện ngắn của ông luôn luôn bốc lên cái ngột ngạt độc đoánchuyên chế Nga Hoàng đã làm nghẹn ngào và nghẹt thở bao tâm hồn, bao conngời , kể cả ngời tốt lẫn ngời xấu, nông thôn thành thị đều tức thở, tất cảnhững vấn đề đó đợc phản ảnh sâu sắc cô đọng trong truyện ngắn của Sêkhốp

Nên việc "Tìm hiểu sự tác động của nhãn quan tự sự đối với vấn đề xây

dựng cốt truyện- trong truyện ngắn của Sêkhốp” có ý nghĩa quan trọng cả về

mặt lý luận lẫn thực tiễn

Về mặt lý luận : Thông qua việc " Tìm hiểu tác động nhãn quan tự sự

đối với vấn đề xây dựng cốt truyện trong truyện ngắn Sêkhốp , sẽ có cơ hộilàm sáng rõ một số vấn đề nh: Thế giới quan của nhà văn, quan điểm trầnthuật, đặc điểm thể loại, truyện ngắn, và vấn đề xây dựng cốt truyện trongtruyện ngắn của Sêkhốp

Về mặt thực tiễn: Việc nghiên cứu đề tài này giúp chúng tôi cũng cố

kiến thức lý luận văn học, đồng thời tạo điều kiện để chúng tôi vận dụng kếtquả nghiên cứu vào mục đích giảng dạy, học tập văn học Nga và các tác phẩmcủa Sêkhốp trong các trờng Đại học và Cao đẳng

2- Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Do hạn chế về t liệu và trình độ ngoại ngữ nên việc tìm hiểu và khámphá các tác giả, tác phẩm nớc ngoài còn gặp nhiều khó khăn Trong lĩnh vựctruyện ngắn chúng ta mới đợc tiếp xúc với một số cây truyện ngắn tiêu biểuxuất sắc nh: G.Môpátxăng ở Pháp; S.Man gan ở Anh; OHenry ở Mỹ; Lỗ TấnTrung quốc và A.P Sêkhốp ở Nga

Năm 1943 ở Việt Nam , truyện ngắn Sêkhốp đã đợc dịch ra tiếng Việt

và bạn đọc Việt Nam đã tiếp nhận một cách nồng hậu Nhà văn Nguyễn Tuân

với "Đọc Sêkhốp" đăng trên Tạp chí Văn nghệ số 5 tháng 10 - 1957 đã trung

phác hoạ bức chân dung thiên tài- văn học Nga Sêkhốp trên 2 phơng diện t ởng nghệ thuật, nhãn quan nghệ thuật Sêkhốp, Nguyễn Tuân chỉ rã Sêkhốpphơi bày đợc bản chất đích thực của xã hội Nga đơng thời, Sêkhốp đã bày tỏthái độ phẫn uất đối với thói xấu phàm tục do cuộc sống vật chất sinh hoạt th-ờng nhật gây ra Những sự việc xảy ra trong cuộc sống hàng ngày đi vào trangvăn của Sêkhốp trở nên sinh động, chúng chỉ rõ bản chất của môi trờng sống

t-đã tác động một cách mạnh mẽ làm cho tất cả mọi ngời tồn tại trong xã hội

đều méo mó, dị dạng đi trong cách sống của mình, không chỉ tham lam ích kỉ

về lợi ích vật chất, mà tham lam cả trong suy nghĩ, trong cả tính toán lừa gạtnhau trong truyện ngăn Sêkhốp chất hiện thực đan cài với chất hài hớc

Trên Tạp chí nghiên cứu Văn học số 2- 1960, tác giả La Côn có bài

"Chủ nghĩa nhân đạo trong tác phẩm của Sêkhốp" Tác giả khẳng định giá trị

nhân đạo của một cây bút hài hớc Bài viết nói đến một ánh mắt nghiêm khắcnhng nồng hậu nhuận đợm chất trữ tình của Sêkhốp

Giáo trình lịch sử văn học Nga của các tác giả Đỗ Hồng Chung,

Nguyễn Kim Đình, Nguyễn Hải Hà, Hoàng Ngọc Hiến, Nguyễn Trờng Lịch,Huy Liên (nhà xuất bản Giáo dục - 1998) giành chơng XVII giới thiệu kháiquát về cuộc đời, và con ngời, sự nghiệp sáng tác và một số đặc điểm truyệnngắn Sêkhốp

Cuốn Truyện ngắn Sêkhốp (Phan Hồng Giang, Cao Xuân Hạo dịch,

Nhà xuất bản Văn học - 1977) có bài giới thiệu một số đặc điểm của phong

cách truyện ngắn Sêkhốp Vơng Trí Nhàn trong lời giới thiệu "Chất nhân bản

trong truyện ngắn Sêkhốp" càng chú ý tập trung phân tích giá trị t tởng, nội

dung truyện ngăn Sêkhốp

Nh vậy trong một số công trình nghiên cứu truyện ngắn Sêkhốp ở nớc

ta từ trớc đến nay, các tác giả tập trung đi sâu khai thác giá trị hiện thực- giátrị nhân đạo và một vài nét đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn Sêkhốp Cha có

tác giả nào quan tâm một cách chi tiết các vấn đề nh: Nhãn quan tự sự, quan

điểm trần thuật, vấn đề xây dựng cốt truyện trong truyện ngắn Sêkhốp, vì

vậy việc tìm hiểu tác động của nhãn quan tự sự đối với vấn đề xây dựng cốttruyện trong Truyện ngắn Sêkhốp sẽ góp phần khám phá những nét độc đáo,

sự cách tân sáng tạo trong nghệ thuật truyện ngắn của thiên tài Sêkhốp

3- Phạm vi nghiên cứu- Đối tợng- nhiệm vụ:

3.1 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi t liệu chúng tôi sử dụng toàn bộ truyện ngắn Sêkhốp đã đợcdịch ra tiếng Việt để tìm hiểu, trong đó chúng tôi chọn phân tích những truyệnngắn tiêu biểu Chúng tôi chủ yếu dự vào hai tập truyện ngắn do nhà xuất bảnVăn học xuất bản

3.2 Đối tợng

Đối tợng nghiên cứu của khoá luận này là: "Sự tác động của nhãn

quan tự sự đối với vấn đề xây dựng cốt truyện trong truyện ngắn Sêkhốp "

3.3 Nhiệm vụ

Để thấy rõ "Sự tác động của nhãn quan tự sự đối với vấn đề xây dựngcốt truyện trong truyện ngắn Sêkhốp" chúng tôi sẽ tiến hành từng bớc từ việcgiới thuyết các khái niệm mang tính chất lí luận nh: " Nhãn quan tự sự - quan

điểm trần thuật; - cốt truyện" từ đó tìm hiểu xem nhãn quan tự sự đã chi phối

ra sao, yêu cầu gì đối với việc lựa chọn đề tài, xây dựng hình tợng, xây dựngcốt truyện; các mở và cách kết thúc truyện trong truyện ngắn của Sêkhốp Từ

đó làm nổi bật đặc sắc về thế giới nghệ thuật, phong cách độc đáo của thiêntài truyện ngắn chứng minh ông đã góp phần không nhỏ trong việc đa thể loạitruyện ngắn lên một tầm cao mới- làm cho truyện ngắn Nga có đợc một vị trínhất định trong kho tàng văn học thế giới

5- Cấu trúc khoá luận.

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, khoá luận này bao gồm 3 chơng:

Ch

ơng 1: ảnh hởng của thế giới quan - nhãn quan tự sự đối với việc

chọn đề tài, đối tợng sáng tác của A.P Sêkhốp

Ch

ơng 2: Khái quát về tác động của nhãn quan tự sự đối với việc xây

dựng cốt truyện

Ch

ơng 3: Những biểu hiện cụ thể của tác động giữa nhãn quan tự sự đối

với yếu tố căn bản cấu trúc cốt truyện

Sau cùng là tài liệu tham khảo mà khoá luận này sử dụng

đó, việc giới thuyết khái niệm "nhãn quan" là điểm tựa cần thiết cho việc xác

định nhãn quan nghệ thuật của từng nhà văn trong sáng tạo nghệ thuật

Từ điển Tiếng Việt khái quát rằng "Nhãn quan - là tầm nhìn, tầm hiểu

biết, khả năng nhận thức, xem xét vấn đề” Các nhà lý luận văn học truyềnthống quan niệm: Ngời nghệ sĩ không thể miêu tả, trần thuật các sự kiện về

đời sống đợc, nếu không xác định cho mình một điểm nhìn, đối với sự vật,hiện tợng Nhìn từ góc độ nào, xa hay gần cao hay thấp, từ bên trong ra hay từbên ngoài vào, đó là điều nhà kể chuyện cần chọn lựa và xác định rõ ràng-

điều này sẽ ảnh hởng trực tiếp tới việc nhà văn u thích đề tài gì Nói cách khácgóc nhìn cho phép phát hiện đối tợng, chính cách nhìn đó sẽ ảnh hởng trựctiếp đến kết quả của cái nhìn Nhìn ra sao và nhìn thấy gì để sáng tác, haichuyện đó có quan hệ mật thiết với nhau Vì vậy điểm nhìn trần thuật là mộttrong những yếu tố hàng đầu trong sự nghiệp sáng tạo nghệ thuật Nhà điện

ảnh Xô viết Puđốpkin ví việc xác định điểm nhìn để tái hiện hiện thực đờisống nh một còn đờng đi vào rừng rậm, cần phải xác định đúng, để tạo chongời đi cái thế nhìn sâu trông xa đa họ đến cái điểm nhận thức và cảm thụ mànhà văn muốn đạt đến Điều này chứng tỏ yếu tố quan trọng nhất của hiệnthực khách quan là cách nhìn và cách lựa chọn đối tợng nào để đánh giá về sựphức tạp bề bộn của hiện thực đời sống Xuất phát từ năng lực quan sát tinh t-ờng của mỗi nhà văn về hiện tợng đời sống đã kết tinh sản sinh đợc những

"đứa con tinh thần", nhịp cầu nối giữa độc giả với tác giả, từ đó bộc lộ t tởng

và nhân cách của mỗi nhà văn Nêu mỗi tác phẩm văn học chính là sự tái hiện

đời sống khách quan thông qua sự nhận thức, khái quát , đánh giá, thể hiện

mang tính chủ quan của ngời nghệ sĩ, là sự thống nhất biện chứng giữa chủquan và khách quan Những hiện tợng đời sống phản ánh trong tác phẩmkhông phải hiện lên cách lạnh lùng khô khan mà nó còn biểu hiện đợc khátvọng mơ ớc của nhà văn

Gôrađi nói rằng:" Sáng tác văn nghệ không phải tái hiện thế giới mà làbiểu hiện khát vọng con ngời" nhng không tái hiện thế giới thì dựa vào đâu đểbiểu hiện khát vọng Mà theo phản ánh luận của Mác- Lênin thì tác phẩm vănhọc là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, khách quan và chủ quan ở

đây không phải là dấu cộng mà là sự chuyển hoá lẫn nhau, cái chủ quan củanhà văn xét đến cùng cũng bắt nguồn từ khách quan” (2; 71) Vậy chính điểmnhìn này đã tác động chi phối trong suốt quá trình tiếp nhận những hiện tợng

đời sống- đợc phản ánh trong tác phẩm đồng thời thể hiện quan điểm cách

đánh giá của nhà văn về đối tợng của cuộc sống

Trong lý luận văn học "Trờng nhìn" có thể tách thành hai loại:

"Trờng nhìn tác giả" và "Trờng nhìn của nhân vật" "Tờng nhìn tác giả" là trầnthuật theo sự quan sát, hiểu biết của ngời trần thuật đứng ngoài truyện, nókhông bị hạn chế, đem lại tính khách quan tối đa cho trần thuật

" Trờng nhìn của nhân vật" chỉ trần thuật theo quan điểm của một nhânvật trong tác phẩm Trờng nhìn này bị hạn chế bởi địa vị hiểu biết lập trờngcủa nhân vật đó ( 2; 311) hơn nữa trong quá trình trần thuật hai loại "Trờngnhìn" này có thể đợc sử dụng luân phiên phối hợp nhau trong hệ thống trầnthuật phức tạp nhằm mở rộng diện bao quát, đánh giá, của trần thuật

Trong Những vấn đề thi pháp của truyện tác giả Nguyễn Thái Hoà viết:

"Điểm nhìn ở đây không phải là lập trờng chính trị, xã hội, mà là toạ độ thờigian đợc lựa chọn cho hành động kể chuyện điểm nhìn ngời kể tuỳ thuộcvào chủ quan, nhng một phần lại mang tính khách quan (10; 122)

Vào những năm 80-90 của thế kỷ XIX Nga Hoàng A lếchxanđrơ III vừalên ngôi, và để khẳng định quyền lực của mình, ông đã ra sức củng cố nhà nớcquân chủ chuyên chế, không khí ngột ngạt bao trùm cả đất nớc Sáng tác củaSêkhốp đã phản ánh đầy đủ bức tranh xã hội nớc nga, đó là một xã hội bonchen, vật lộn tranh giành chức tớc tiền tài, lo kiếm miếng cơm manh áo, từsáng sớm đến đêm khuya, từ đêm khuya đến sáng sớm ngời ta chạy vạy toan

tính, nịnh hót, lừa gạt, chà đạp lên lơng tâm, nhân phẩm, ngời thì sợ mất việclàm, ngời thì sợ không trả đợc nợ Sêkhốp sống trong bầu không khí ngng

đọng mù xám ấy nên hầu hết sáng tác của ông một mặt phản ánh chân thựchiện thực về bức tranh đời sống nớc nga đơng thời, mặt khác thể hiện mộtcách nhìn nghiêm khắc tố cáo thói xấu tầm thờng, những dục vọng nhỏ nhen

đê tiện làm cho con ngời mòn mỏi, u mê, bệnh hoạn, đó là các xã hội "Luônluôn bốc lên cái hợi ngạt độc đoán, nó làm nghẹn ngào và ngạt thở bao tâmhồn, bao con ngời kể cả ngời xấu lẫn ngời tốt, từ nông thôn thành thị đều tứcthở họ trở thành nạn nhân của chế độ”(12; 12) Để phơi bày bản chất u nhọtcủa xã hội một cách rõ nhất, Sêkhốp đã sử dụng hình thức tác phẩm tự sự làmcông cụ đắc lực chủ yếu trong sáng tạo nghệ thuật của mình

1.1.2: Khái niệm tự sự

Theo Từ điển Tiếng việt của (các tác giả: Bùi Khắc Việt; Chu Bích

Thu): “Tự sự là thể loại văn học phản ánh hiện thực bằng cách kể lại sự việcmiêu tả tính cách, thông qua một cốt truyện tơng đối hoàn chỉnh"

Trong Thuật ngữ từ điển văn học (Lê Bá Hán - Trần Đình Sử- Nguyễn

Khắc Phi ), "Tự sự" đợc giải thích theo cách khác: " Tự sự là phơng thức táihiện đời sống bên cạnh hai phơng thức trữ tình và kịch Nếu tác phẩm trữ tìnhphản ánh hiện thực trong sự cảm nhận chủ quan, thì tác phẩm tự sự phản ánhhiện thực qua bức tranh mở rộng của đời sống trong không gian và thời gianqua các sự kiện biến cố xảy ra trong cuộc đời con ngời Trong tác phẩm tự sựnhà văn cũng thể hiện t tởng và tình cảm của mình, nhng t tởng của nhà vănthâm nhập một cách sâu sắc vào sự kiện, hành động bên ngoài của con ngời Nhà văn kể lại, tả lại những gì xảy ra bên ngoài mình ( 6; 329 ) Aixtốt trong

tác phẩm " Nghệ thuật thi ca" cho rằng "Thế giới trong tác phẩm tự sự là thế

giới tồn tại bên ngoài ngời trần thuật- ngời trần thuật kể lại sự kiện và con

ng-ời nh là những gì xảy ra bên ngoài mình, không phụ thuộc vào tình cảm, ýmuốn của anh ta Biêlinxki thì cho rằng "Thơ tự sự chủ yếu là thơ khách quan,

bề ngoài cả trong quan hệ với chính nó, với nhà thơ với cả ngời đọc"( 2; 375)

Nh vậy tác phẩm tự sự tập trung phản ánh cuộc sống, con ngời qua các biến

cố, các sự kiện xảy ra với nó, có tác dụng phơi bày những mặt nhất định củabản chất con ngời tốt hoặc xấu, cao thợng hay thấp hèn miêu tả con ngời,

trong nhiều mối quan hệ phức tạp, con ngời trong tác phẩm tự sự đợc soi chiếu

từ nhiều góc độ, nhiều mặt nên nó mang đầy đủ yếu tố hoàn cảnh xã hội tác

động đến nó

1.2 Thế giới quan của nhà văn

Trong Từ điển Tiếng Việt "Thế giới quan nhà văn" đợc giải thích nh sau:

" Là quan niệm thành một hệ thống về thế giới về các hiện tợng tự nhiên- xãhội" Secnsécxki có ý kiến độc đáo: "Cái đẹp là cuộc sống", ông yêu cầu mỗitác phẩm văn học phải là một " Một cuốn sách giáo khoa về cuộc sống" (14;

27 ) Nh thế hiện thực cuộc sống là nguồn gốc của nhận thức của ý thức màvăn nghệ là một hình thái ý thức của ý thức của nhận thức, do đó đời sống làmảnh đất màu mỡ nuôi dỡng nghệ thuật và đồng thời là chiếc chìa khoá giảithích đợc những hiện tợng phức tạp của nghệ thuật; cho nên xét đến cùng mộtmôi trờng- một xã hội nào đó là vật liệu, đối tợng đời sống tinh thần của cánhân Bất kỳ một nền văn nghệ nào cũng hình thành, phát triển trên một cơ sởhiện thực xã hội nhất định, bất kỳ một ngời nghệ sỹ nào cũng thoát thai từ mộtmôi trờng sống nào đó, bất kỳ một tác phẩm nào cũng là sự khúc xạ từ nhữngvấn đề trong cuộc sống" ( 2; 67 ) Hiện thực là nguồn gốc của văn học, bởi lẽvăn học là một hình thức ý thức xã hội , một hiện tợng t tởng, cảm hứng chủ

đạo của tác phẩm chân thực khi nào sự khẳng định hớng tới các hiện tợng đờisống, có ý nghĩa xã hội dân tộc tiến bộ , hoặc ngợc lại sự phủ định vào cáchiện tợng phản động, thoái hoá, bảo thủ, vô nhân đạo ( 2;275 )

Sêkhốp sinh ra và lớn lên ở vùng Taganrốc miền Nam nớc Nga và chínhcái tỉnh lẻ Miền nam này đã đi vào trang văn của Sêkhốp một cách chân thực

sinh động Trong Lời giới thiệu tuyển tập truyện ngắn Sêkhốp, Nguyễn Tuân

đã viết "Sêkhốp là một hoạ sĩ vẽ tạo vật cũng tài hoa nh vẽ mặt ngời, tâm ngời,

có ngời là một nhà văn của tầng lớp bình dân Qua truyện ngắn, Sêkhốp đã táihiện đợc nhiều bức chân dung nh các quan chức nhà nớc, các thầy cai, thơnggia, nhà giáo vv Những vấn đề phản ánh trong tác phẩm phần lớn là nhữngcâu chuyện thờng nhật, những cảnh sống sinh hoạt bình thờng hàng ngày xảy

ra xung quanh mình, những mẫu đời chân thực, những thói xấu, dung tục, ích

kỷ tham lam, đê tiện sống thu mình "trong bao" khiếp sợ trớc quyền lực, sợphải thay đổi, sợ cái mới là những con ngời những chuyện mà chúng ta có

thể bắt gặp ở mọi nơi trong đời sống Đó chính là cảnh gặp nhau của hai ngời

bạn ở sân ga "Anh béo- Anh gầy", cảnh một viên chức vô tình hắt hơi trong rạp hát không may té nớc bọt vào một ngời thủ trởng trong Cái chết của một viên

chức Cảnh viên cảnh sát và con chó cắn ngời Con kỳ nhông Vô số những

chuyện thờng tình Bình thờng ấy" đi vào sáng tác của Sêkhốp trở nên "khôngbình thờng" Nghĩa là những tác phẩm của ông không chỉ mang tầng nghĩa "hiển ngôn" mà ẩn sâu trong đó là tầng nghĩa "hàm ngôn" Những câu chuyện

đời thờng tởng nh không có gì nhng nó lại khái quát đợc bản chất một xã hội,tồn tại những con ngời cùng với thói xấu đợc che đậy bởi vỏ bọc bên ngoài tốt

đẹp " Xã hội Nga thời đó là một trại tập trung khổng lồ, bắn giết tù đầy, chế

độ mật thám cảnh sát đàn áp luôn luôn uy hiếp nhà trờng, toàn án vv " thời

kỳ hoàng hôn của nớc Nga"

1.3 Quan điểm tự sự- quan điểm trấn thuật.

1.3.1 " Quan điểm"

Từ điển Tiếng Việt định nghĩa "Quan điểm là điểm xuất phát quy định

phơng hớng suy nghĩ cách xem xét và hiểu cá hiện tợng các vấn đề"

1.3.2 " Trần thuật"

Trong Từ điển thuật ngữ văn học "Trần thuật" đợc định nghĩa: " Trần

thuật là phơng diện cơ bản của phơng thức tự sự, là việc giới thiệu, khái quátthuyết minh, miêu tả, đối với nhân vật, sự kiện hoàn cảnh, sự vật theo cáchnhìn của một ngời Trần thuật nhất định thành phần của Trần thuật không chỉ

là lời thuật, và chức năng của nó không chỉ là kể việc, nó bao hàm cả việcmiêu tả đối tợng, phân tích hoàn cảnh, thuật lại tiểu sử nhân vật, lời bình luận,trữ tình ngoại đề, lời nghi chú của tác giả ( 6; 307 ) Nói cách khác , trần thuật

là " Là sự phân bố thế giới hình tợng qua một văn bản ngôn từ nhằm đạt đợchiệu quả t tởng thẫm mỹ , là sự trình bày liên tục bằng lời văn các chi tiết, sựkiện, tình tiết; quan hệ; biến đổi về sung đột và nhân vật một cách cụ thể, hấpdẫn theo một tổ chức điểm nhìn trần thuật là một yếu tố đóng vai trò quantrọng trong cấp độ kết cấu trần thuật đây cũng là yếu tố then chốt của sáng tạonghệ thuật

Lí luận văn học truyền thống thờng chú ý đến " Ngôi trần thuật”, từ đóghi nhận hai hình thức trần thuật Trần thuật ngôi thứ nhất (Chủ quan hoá)Trần thuật ngôi thứ ba ( khách quan hoá ) nh vậy đây là cách phân chia nặng

về biểu hiện ngữ pháp, hình thức bên ngoài Nội hàm của vấn đề chỉ gắn với

điểm nhìn trần thuật, mà điểm nhìn trần thuật có hai loại: " Trờng nhìn nhânvật và trờng nhìn ngời trần thuật" (đến trờng nhìn của tác giả )

Nhìn chung sáng tác của Sêkhốp đợc chia làm hai giai đoạn: Nhữngnăm 80 và giai đoạn những năm 90 của thế kỷ XIX, mỗi giai đoạn gắn vớimột loại cốt truyện riêng và việc chọn " Ngôi" trần thuật cho từng dạng cốttruyện cũng có sự khác biệt Đối với dạng cốt truyện đồng tâm ông thờng sử

dụng " Ngôi thứ thứ 3" ( khách quan hoá ): Lũ trẻ ; Anh béo- Anh gầy; Cái

chết của một viên chức còn dạng cốt truyện biên niên thờng sử dụng ngôi thứ

nhất (chủ quan hoá): Hai ngời đẹp; Chai rợu sâm banh Nhng truyện ngắn

Thảo nguyên lại trờng hợp đặc biệt Tác phẩm sáng tác năm 1888 Đây là thời

điểm giao thoa giữa hai thời kỳ sáng tác của Sêkhốp và trong thiên truyện nàyhai dạng cốt truyện đợc đan cài với nhau - dạng cốt truyện đồng tâm và dạngcốt truyện biên niên để kể về " Một chuyến đi" từ nhà tới chỗ nhập học củacậu bé Iegoruska, và " điểm nhìn" ở đây không hẳn là điểm nhìn của nhân vậtcủa Iegoruska ở ngôi thứ ba mà thực chất Trần thuật theo ngôi thứ thứ nhất-

"ngôi" của nhà văn, đợc nhìn qua lăng kính của nhân vật Iegoruska trên từngchặng đờng đi của mình

Trần thuật thể hiện trên 3 phơng diện, hình tợng ngời trần thuật, điểmnhìn trần thuật, quan điểm trần thuật

1.3.2.1 " Hình tợng ngời trần thuật"

Trong Những vấn đề thi pháp của truyện, tác giả Nguyễn Thái Hoà cho

rằng: Hình tợng ngời trần thuật là " Ngời kể"

Còn Từ điển thuật ngữ văn học (Lê Bá Hán - Nguyễn Khắc Phi- Trần

Đình Sử) định nghĩa: "Hình tợng ngời trần thuật có thể là hình tợng của chínhtác giả có thể là một nhân vật đặc biệt do tác giả sáng tác ra vv ( 6; 191 ) haikhái niệm trên có thể thống nhất chứ không đồng nhất

Định nghĩa của G.N Pospelov trong Dẫn luận nghiên cứu văn học lại

cho rằng : " Hình tợng ngời trần thuật là một loại ngời môi giới giữa các hiệntợng đợc miêu tả và ngời nghe (ngời đọc) là ngời chứng kiến, ngời cắt nghĩamọi việc xảy ra" (1; 88) Khảo sát truyện ngắn của Sêkhốp chúng ta thờng bắtgặp các sự kiện, các sự việc diễn biến tự nhiên, đề cao nguyên tắc đồng sángtạo của độc giả, tác giả hầu nh giấu mình, đứng bên ngoài sự kiện nhân vậtbình thản chậm dãi kể lại diễn biến câu chuyện nh nó đang diễn ra nên tiết tấutruyện ngắn của Sêkhốp thờng điềm đạm bình dị, nhng rất đỗi súc tích, rất ítchứa đựng yếu tố bất ngờ gây chấn động mạnh

1.3.2.2 Điểm nhìn trần thuật

Điểm nhìn trần thuật là yếu tố hàng đầu của sáng tạo nghệ thuật Khi

đứng trớc một câu chuyện và việc lựa chọn một vị trí để kể câu chuyện chongời nghe (độc giả), tác giả đồng thời cũng đứng trớc vấn đề xuất phát từ điểmnhìn chỗ đứng, cần phải tổ chức một cốt truyện ra sao để tạo ra một hiệu quảchủ đề tốt nhất Biêlinxki cho rằng: " khi đứng trớc một phong cảnh đẹp thìchỉ có một điểm nhìn làm cho ta thấy toàn cảnh và chiều sâu của nó, nếu đứnggần quá hay xa quá, lệch về phía bên trái hay bên phải cũng sẽ làm cho phongcảnh mất vẽ toàn cảnh , toàn vẹn hoàn mĩ” ( 2; 310 )

Hoặc trong Dẫn luận nghiên cứu văn học, G.N Pospelov cho rằng:

"Tác phẩm tự sự một mặt tơng quan giữa các nhân vật với chủ thể trần thuật Mặt khác điểm nhìn ngời trần thuật Mặt khác điểm nhìn ngời trần thuật đốivới những gì mà anh ta miêu tả" [1; 90] Điểm nhìn trần thuật chính là điểmnhìn của ngời đứng ra môi giới, kể chuyện, quan sát, miêu tả, ngời trần thuậthoặc nhân vật trong tác phẩm văn học, không thể tách rời môi trờng vì đó làgóc quan sát, là điểm nhìn, điểm xuất phát để xâm nhập vào hiện thực đờisống đợc phản ánh dùng đó làm điểm tựa trụ cột, để lý giải cắt nghĩa, phântích các hiện tợng đời sống

Trong Giáo trình lý luận văn học, "điểm nhìn" bao quát cái phần thế

giới đợc nhìn - có thể chia thành hai loại : "Trờng nhìn của tác giả" và "Trờngnhìn nhân vật" "Trờng nhìn tác giả" là trần thuật theo sự quan sát, hiểu biếtcủa ngời trần thuật dứng ngoài truyện "Trờng nhìn của nhân vật" trần thuật

theo quan điểm của một nhân vật trong tác phẩm bị hạn chế bởi địa vị, lý tởng,lập trờng [2; 311].

Nh vậy, trong truyện ngắn Sêkhốp nhìn theo "Trờng nhìn của tác giả"

có nghĩa là Sêkhốp chọn điểm nhìn, a nhìn, những chuyện thờng nhật, vạchvãnh, xảy ra xung quanh mình có thể bắt gặp bất kỳ lúc nào, ở mọi nơi nên thếgiới nhân vật của ông đông đảo, có mặt ở mọi tầng lớp, đủ hạng ngời "Loạinhân vật thuộc tầng lớp trung gian" trong đó những ngời dân bình thờng thìhèn hạ nhu nhợc, khiếp sợ trớc quyền lực, mang tâm lý khúm núm lo sợ "Tâm

lý tự làm cho mình nhỏ bé" (Anh béo- Anh gầy, Con Kỳ nhông, Mặt nạ) Tầng

lớp trí thức dốt nát huyênh hoang lừa lọc dùng đủ mọi thủ đoạn để lừa gạtnhau (phẫu thuật) Gorky nhận xét : " Mỗi truyện ngắn của Sêkhốp đa ra lànhấn sau thêm vào cái điểm dũng cảm và yêu thơng của cuộc đời, nó là mộtcái điểm rất đáng quý, rất đáng cần cho chúng ta" "Mỗi truyện ngắn là mộtcái thảm kịch nhỏ, nó cảm ngời một cách sâu sắc [12; 26]

1.3.2.3 Quan điểm trần thuật

Trần thuật theo quan điểm của "Ngời kể" theo "Trờng nhìn của tác giả"nên sáng tác của Sêkhốp thờng sử dụng quan điểm trần thuật khách quan

Mỗi tác phẩm văn học là sự tái hiện đời sống khách quan thông qua sựnhận thức khái quát, đánh giá, thể hiện mang tính chủ quan của ngời nghệ sĩ,

là sự thống nhất biện chứng giữa chủ quan và khách quan [2; 375] cho nênngòi bút của Sêkhốp xoáy sâu vào những chuyện

" vặt vãnh" giản dị thờng nhật xảy ra xung quanh mình Nhà văn chỉ cần "Chộp lấy- tinh lọc" một cách linh hoạt không cần gì phải "h cấu", nên truyệnngắn của ông gần gũi với cuộc sống hơn, đời thờng hơn, nhng không đơnthuần chỉ "vụn vặt" mà khái quát phơi bày sự thật bộ mặt xã hội Nga đơngthời, một xã hội trí tuệ, ngng đọng, nh mốc lên, mòn đi, rỉ ra Con ngời tồntại trong xã hội đó luôn sống thu mình bất lực trớc hoàn cảnh sống thoả mãnvới thói dung tục, ti tiện, hèn hạ ngày càng rữa ra về mặt tinh thần, ung thối vềmặt tính cách, bạc nhợc về ý trí từ lúc nào mà họ không hề ý thức đợc

1.4 Đề tài

Từ điển thuật ngữ văn học (Lê Bá Hán - Trần Đình Sử- Nguyễn KhắcPhi ) định nghĩa: "Đề tài là khái niệm chỉ loại các hiện tợng- đời sống đợcmiêu tả phản ánh trực tiếp trong sáng tác văn học, là phơng tiện khách quancủa nội dung tác phẩm, các hiện tợng đời sống có thể liên kết với nhau thànhloại theo mối quan hệ giữa chúng cho nên có thể xác định văn học theo giớihạn bề ngoài của phạm vi hiện thực đợc phản ánh trong tác phẩm, ở giới hạn

bề ngoài của đề tài phạm trù xã hội- lịch sử giữ vai trò quan trọng Nhngnhiều khi đề tài gắn liền với một hiện tợng lịch sử xã hội xuất hiện và trởthành phổ biến trong đời sống tinh thần của một thời hay một giới nào Tuynhiên đề tài trong tác phẩm thờng là cả một hệ thống các hiện tợng đời sốngliên quan với nhau” ( 6; 98 )

150 thuật ngữ văn học của Lại Nguyên Ân định nghĩa : "Đề tài là phạm

vi các sự kiện tạo nên cơ sở chất liệu đời sống của tác phẩm" ( 8; 127 )

Giáo trình Lí luận văn học: " Đề tài của tác phẩm là một phơng diện nội

dung tác phẩm đó là đối tợng đã đợc nhận thức, kết quả, lựa chọn; của nhàvăn- đó là sự khái quát về phạm vi xã hội lịch sử của đời sống- đợc phản ánhtrong tác phẩm Nhng đó là cuộc sống nào? con ngời nào đợc miêu tả trongtác phẩm con đờng nhận thức đề tài tác phẩm là đi từ nội dung trực tiếp củatác phẩm xác định đợc đờng nét lịch sử xã hội của nó, mỗi nhân vật trong tácphẩm đề có thể tiêu biểu cho tầng lớp xã hội đề tài ( 2; 260 ) Chính vì vậy cóbao nhiêu hiện tợng đời sống có bấy nhiêu đề tài việc nhận thức ra đề tài phảichỉ ra bản chất xã hội của hiện tợng ( 2; 261 )

Qua thực tế văn học Việt Nam chúng ta có thể thấy đợc sự phong phú

đa dạng đề tài của từng chặng đờng trong tiến trình phát triển của văn học, ởmỗi thời kỳ trong môi trờng xã hội khác nhau thì nảy sinh các loại đề tài khácnhau Văn học Việt Nam thời kỳ Trung đại có các loại đề tài nh: đề tài " Ngờitài hoa" " Số phận ngời chinh phụ" " Những ngời trung nghĩa" Trong văn họcNga thế kỷ XIX cũng xuất hiện nhiều đề tài và mỗi đề tài mang sắc diện khácnhau phù hợp với môi trờng sống, quan điểm và t tởng của mỗi nhà văn, đề tài

" Con ngời thừa" trong môi trờng quí tộc; đè tài " Những ngời tháng chạp" "Con ngời đi tìm lý tởng" đặc biệt là đề tài " Con ngời nhỏ bé" đợc nhiều nhàvăn quan tâm điển hình nh: Puskin; Gôgôn; Đôxtôiepxki, Sêkhốp … Nh Nh vậy "

Đề tài tác phẩm văn học chẳng những gắn với hiện thực đời sống mà còn do

lập trờng t tởng và vốn sống của nhà văn quyết định" ( 2; 262 ) Tuy nhiên lậptrờng t tởng nhà văn chỉ là một phơng diện của thế giới quan ( tác giả ) biểuhiện vào trong tác phẩm ở vấn đề nhãn quan tự sự, lập trờng t tởng sẽ quyết

định ngay từ đầu việc chọn đề tài tài liệu để tổ chức chất liệu cho cốt truyện

"Đề tài là cơ sở để nhà văn khái quát những chủ đề và xây dựng những hình ợng, những tính cách điển hình" ( 2; 262 )

t-Bên cạnh nhiều cây bút thiên tài viết về đề tài " Con ngời nhỏ bé" nhPuskin, Gôgôn; Đôxtôiépxki- Nhà văn Sêkhốp cũng tập trung bút lựa vàomảng đề tài này, nhng trong văn phong của ông đã có sự cách tân độc đáo "đềtài cũ t tởng mới" Sêkhốp đi sâu khai thác thu lợm chất liệu cho truyện ngắnphong phú đa dạng ngay trong hiện thực đời sống hàng ngày, nhà văn khôngnói chuyện ai xa lạ, đây chẳng qua là chuyện đờng phố, chuyện trong làngngoài ngõ mà có khi ngay trong gia đình, hoặc trong chính bản thân mình

Ông đã trình bày sự thật đúng nh nó vốn có trong đời sống đang diễn ra hàngngày gỡ bỏ những gì khéo léo, " h cấu" tinh vi, phân tích rõ ràng dể hiểukhông nhằm che đậy hiệu quả mà lại có hiệu quả hơn hết Vì sự thật này cósức mạnh thái độ vô t của sự hiểu biết hiện tợng bản chất của sự chính xác đếntừng chi tiết (13;449).Chính vì ngòi bút tinh tế sắc sảo,Sêkhốp đã dựng lên đợcnhững hình tợng bất tử mà Elsa Triolét ca ngợi "Chỉ cần Sêkhốp đặt con mắtvào một ngời để ngời đó trở thành nhân vật, để ngời đó không chỉ là kẻ qua đ-ờng nào, mà từ trong đám đông vô danh xuất hiện ra ngời đó đã đợc cấu thànhnên một cái " điển hình" Sêkhốp tạo nên những ngời đàn ông, những ngời

đàn bà khó mà quên đợc Mỗi kẻ đực- mỗi kẻ cái biến thành một chìa khoá đểtìm hiểu hàng chục hàng ngàn đồng loại họ ( 12; 23 ) Qua khảo sát truyệnngắn Sêkhốp ta thấy nổi hẳn lên một cuộc sống dung tục, tởm lợm, nhơ nhớp

nh mốc lên, vữa ra khiến con ngời không giữ đợc nhân phẩm, thoái hoá biếnchất; Cuộc sống đợc phản ánh vừa giản dị vừa phức tạp của mọi tầng lớp, conngời đang tồn tại trong xã hội đó là cuộc sống hàng ngày của viên chức, thợthủ công, thầy giáo, cảnh sát, thầy thuốc, gia s, sĩ quan, phụ nữ, trẻ em Từng

ấy nhân vật tụ họp lại làm cho bức tranh hiện thực đời sống nớc Nga đơng thờidới chế độ nông nô phong kiến càng sinh động đa diện, đó là những chuyện

đời lì lợm nhố nhăng, trắng trợn đểu cáng hèn hạ khi xã hội nh một mớ chỉ rốimọi ngời đang quay cuồng với chức tớc, sống giật gân vì đồng tiền chức vị , vìlối sống tham lam, ích kỷ, đê tiện hống hách huyênh hoang; kẻ thì khiếp sợ

sống thu mình vv Đó là những gì tồn tại trong cuộc sống hàng ngày màSêkhốp đã phát hiện ra nguyên nhân làm cho con ngời méo mó, dị dạng về thểxác, tẻ nhạt mòn sỉ về tinh thần khi bạo lực, tiền bạc, quyền lực trà đạp lênnhững con ngời dân lơng thiện, làm cho họ " bé đi" mòn đi phải sống mộtcuộc sống nhạt nhẽo, tẹp nhẹp với tâm lí tự ti khiếp sợ " tự làm cho mình nhỏbé" trớc thế lực bạo tàn của xã hội.

1.5 Đối tợng:

Từ điển thuật ngữ văn học ( Lê Bá Hán- Trần Đình Sĩ- Nguyễn Khắc

Phi ) định nghĩa: Đối tợng văn học "là toàn bộ hiện thực khách quan trong mốiliên hệ sinh động, muôn màu với cuộc sống con ngời, đợc quy định bởi khảnăng chiếm lĩnh thẫm mĩ hình thành trong quá trình thực tiễn cuộc sống vànghệ thuật, là thế giới các giá trị thẫm mĩ của hiện tại mà trớc hết là đối tợngvăn học khẳng định hiện thực đời sống là cơ sở phản ánh thể hiện của văn họcnghệ thuật” ( 6; 106 )

Trong Sổ tay truyện ngắn, Sêkhốp phát biểu rằng "tôi không muốn h

cấu thêm gì- không muốn ly kỳ hoá cuộc sống tôi chỉ mang cả cuộc sống với

sự giản dị thân thuộc nh nó có đến với các bạn qua những truyện đợc xâydựng hết sức giản dị về cốt truyện đó là phong cách của tôi chủ nghĩa hiệnthực của tôi, một thứ chủ nghĩa hiện thực đáng yêu gần gủi với bạn bên cạnhmột thứ chủ nghĩa hiện thực vĩ đại của Ltônxtôi, hoặc những cái ghê tởm điênloạn của Đôxtôiépxki Hơn nữa " Văn học cũng trực tiếp miêu tả đời sống nộitâm nh hiện tợng khách quan, việc nhận thức toàn bộ hiện thực khách quantrong mối quan hệ với con ngời đã đặt con ngời vào vị trí trung tâm của vănhọc, văn học bao giờ cũng u tiên cho việc mu tả con ngời lấy con ngời làm

điểm tựa nhìn ra toàn bộ thế giới Đồng thời văn học còn nhận thức con ngời

nh những hiện tợng tiêu biểu cho các quan hệ xã hội nhất định Về mặt nàyvăn học nhận thức con ngời nh những tính cách vì mỗi tính cách chính là hiệnthân cho một kiểu quan hệ xã hội nhất định (6; 107 ) "Việc nhận thức đối t-ợng trong tính tổng hợp, toàn vẹn và sống động- đã giúp cho văn học chẳngnhững khái quát đợc bản chất và quy luật của thế giới hiện thực mà còn nắmbắt đợc trạng thái thẫm mĩ của thế giới ấy, con ngời và thế giới hiện thực đợcmiêu tả trong văn học vừa là hiện thân của cái ác; cái lành; cái tốt, cái xấu, cái

bi, cái hài , cái đáng yêu hay cái đáng ghét, cái đáng hy vọng hay cái đáng lên

án Và đối tợng văn học không phải là hiện tợng nhất thành bất biến mà luônluôn thay đổi theo sự phát triển của lịch sử và khả năng chiếm lĩnh thẫm mĩcủa con ngời" (6;107)

Trào phúng của Sêkhốp thiên về cời nhạo - đồng cảm, xót thơng; Ôngtập trung phanh phui, mổ xẻ thói xấu của những con ngời nhỏ bé trong xã hội

Họ dờng nh bất lực trớc sức ép của hoàn cảnh ( bị chất độc của cuộc sống xámxịt xung quanh vay bữa, bóp nghẹt làm cho méo mó tha hoá đi lúc nào khôngbiết, sự yếu đuối, bạc nhợc trong tâm hồn, nhân cách họ là kết quả tất yếu của

sự phản ứng tiêu cực trớc sức ép của hoàn cảnh ngòi bút của ông phê phánnhững thói xấu có tính chất thế tục đời thờng ở mọi nơi, mọi con ngời từnhững ngời bình dân đến quan chức, từ trẻ em cho đến ngời lớn, những ngờiphụ nữ từ những kẻ làm thuê cho đến ông chủ vv đều bộc lộ thói tham lam ích

kỉ, nghỉ xấu về nhau, lừa gạt, bịp bợm nhau, thói xu nịnh đàn điếm, thói sốnggia trởng, triết lý cầu an, sống một cuộc sống nhạt nhẽo vô vị với tâm lý tự tinô lệ khiếp sợ trớc quyền lực, sợ thay đổi, sợ cái mới: qua các tác phẩm nh:

Anh béo- Anh gầy, Mặt Nạ, Ngời mang bao, Cái chết của một viên chức, Con

kỳ nhông; Lão quản Prisbeép; Phẩu thuật, Lũ trẻ; Cái mề đay Bằng ngòi bút

trào phúng, Sêkhốp đã lách sâu vào tậu ngõ ngách tâm hồn để bóc trần phanhphui, mổ xẻ những thói xấu trong tâm lý; trong suy nghĩ của chính mỗi cáinhân tồn tại trong xã hội, Sêkhốp kiên trì vạch ra cho ngời đọc thấy đợc sự mùxám xã hội, sự ngng đọng trì trệ của cuộc sống và chính điều đó đã giết chếtcái chất ngời cao quý cùng với những ớc mơ tơi đẹp Không náo động ồn àocái cời của Sêkhốp đầy xót xa thấm thía, cái cời nhạo vào những tật xấu củacon ngời với một cái nhìn độ lợng đầy tinh thần trách nhiệm với sự đồng cảmsâu sắc trớc những số phận, những con ngời nhỏ bé nên tiếng cời trong truyệnngắn của Sêkhốp không chỉ tố cáo, phê phán mà đợc đẩy lên mức độ cao nhất,

đã thức tĩnh con ngời, kêu gọi con ngời đứng lên chống lại mọi áp bức, quyềnlực, bảo vệ quyền sống, quyền đợc sống một cuộc sống con ngời đích thực,chính điều đó mà truyện ngắn của Sêkhốp đã tạo nên hiệu quả mà mọi nhàphê bình đã nói: " Tác phẩm của Sêkhốp để cho ngời ta yêu, những trang viếtcủa ông làm cho ngời đọc phải khóc, phải cời, phải tự vấn lơng tâm"

Từ những lý thuyết mang tính chất khái quát trìu tợng các thuật ngữ,các khái niệm trên là cơ sở mở đờng thúc đẩy giúp tôi đi sâu tìm hiểu việc xâydựng cốt truyện trong truyện ngắn Sêkhốp ở chơng tiếp theo.

Chơng 2tác động của nhãn quan tự sự đối với việc

xây dựng cốt truyện.

1 Giới thiệu khái niệm:

Cốt truyện là một phơng diện cơ bản trong tác phẩm tự sự góp phần thểhiện chủ đề, t tởng của tác phẩm, nên việc giới thiết khái niệm để làm điểmtựa cho việc tìm hiểu vai trò trong việc tổ chức xây dựng cốt truyện trongtruyện ngắn là rất cần thiết

Từ điển thuật ngữ văn học ( Nguyễn Khắc Phi, Lê Bá Hán, Trần Đình

Sử ) đã xem cốt truyện là " hệ thống các sự kiện cụ thể, đ ợc tổ chức theo yêucầu t tởng và nghệ thuật nhất định, tạo thành một bộ phận cơ bản, quan trọngtrong hình thức động của tác phẩm văn học thuộc tác phẩm tự sự và kịch" và "Cốt truyện là một phơng diện bộc lộ tính cách, nhờ cốt truyện nhà văn thểhiện sự tác động qua lại giữa các tính cách Mặt khác cốt truyện còn là phơngtiện để nhà văn tái hiện các xung đột xã hội" Xong " Cơ sở chung của mọi cốttruyện xét đến cùng là những xung đột xã hội đợc khúc xạ qua các xung độtnhân cách Nhng sẽ sai lầm nếu đồng nhất xung đột xã hội với cốt truyện tácphẩm văn học, xung đột xã hội là cơ sở khách quan, là đối tợng nhận thức,phản ánh, trong khi đó Cốt truyện là sản phẩm sáng tạo độc đáo của nhà văn"( 6; 89 )

Từ góc độ thi pháp học, trong 150 thuật ngữ văn học Lại Nguyên Ân

cho rằng: " Cốt truyện là một phơng diện của lĩnh vực hình thức nghệ thuật,

nó trỏ lớp biến cố của hình thức tác phẩm Chính hệ thống biến cố đã tạo ra sựvận động của nội dung cuộc sống đợc miêu tả trong tác phẩm" và "Cốt truyện

là thành phần quan trọng thiết yếu của tự sự và kịch" Cốt truyện tạo ra một ờng hành động cho các nhân vật cho phép tác giả thể hiện, giải thích tính cáchcủa chúng", " Cốt truyện có chức năng quan trọng bộc lộ các mâu thuẫn của

t-đời sống, tức là thể hiện xung đột" (8;112)

Giáo trình lý luận văn học (Phơng Liên) viết " Cốt truyện là hình thức

tổ chức sơ đẳng nhất của truyện, bất cứ truyện nhỏ, cốt truyện nói chung baogồm các thành phần chính: Thắt nút, ca trào, phát triển mở nút" ( 17; 303 )

Trên một bình diện khái quát, Giáo s Hà Minh Đức quan niệm: "Cốttruyện là hệ thống các sự kiện phản ánh những diễn biến của cuộc sống vànhất là các sung đột xã hội một cách nghệ thuật qua đó các tính cách hìnhthành và phát triển trong mối liên hệ qua lại của chúng nhằm sáng tỏ chủ đề ttởng của tác phẩm" ( 15; 137 ).

Nh vậy qua các nhà nghiên cứu cho thấy rằng: Cố truyện là một hệthống các sự kiện, biến cố đợc tổ chức một cách chặt chẽ có tác động qua lạitheo một ý đồ nghệ thuật đã định sẵn, bộc lộ mâu thuẫn đời sống các xung độtxã hội, phản ánh bức tranh hiện thực rộng lớn, khắc hoạ tính cách nhân vật,thể hiện chủ đề t tởng và cá tính sáng tạo của nhà văn Từ cách hiểu trên giúpchúng tôi đi sâu tìm hiểu: " Tác động của nhãn quan tự sự đối với việc xâydựng cốt truyện trong truyện ngắn Sêkhốp "

2 Cốt truyện trong truyện ngắn Sêkhốp

"Nhãn quan" là xuất phát điểm để sáng tạo nên "những đứa con tinhthần" của mỗi nhà văn, lựa chọn điểm nhìn là một trong những yếu tố quantrọng chi phối trong quá trình sáng tạo nghệ thuật Nhà tiểu thuyết thiên tài L.Tônxtôi lựa chọn điểm nhìn là "Lịch sử", nên vị trí đứng phải ở trên cao, đỉnh

điểm mới có thể bao quát xuyên suốt chiều dài cái sự kiện, biến cố lịch sử xãhội Nga đơng thời, từ những điểm mốc lịch sử đó hình thành những kiệt tácbất hủ, men theo các sự kiện, biến cố làm sáng tỏ đối tợng, thế giới nhân vật,cảm hứng nh đạo của toàn bộ tác phẩm, thế giới nhân vật của L.Tônxtôi lànhân vật anh hùng đi tìm lý tởng sống cho chính cuộc sống đời mình, là nhữngcon ngời đại diện cho tập thể ngời , cộng đồng ngời, cho dân tộc, nêu số lợngnhân vật trong tác phẩm rất ít

Khác với L.Tônxtôi, Sêkhốp thích quan sát cuộc sống hàng ngày, nhữngcâu chuyện thờng nhật, nên sự kiện, biến cố trong truyện ngắn của ông khôngphức tạp, gay cấn mà đơn giản, gần gũi, dể hiểu, đó là cách sống, cách suynghĩ, những nét tâm lý của mọi tầng lớp, của nhiều hạng ngời tồn tại trong xãhội Nên thế giới nhân vật của Sêkhốp thuộc tầng lớp trung gian, số lợng nhânvật đông đảo đa dạng Việc tìm hiểu cốt truyện truyện ngắn của Sêkhốp giúpchúng ta từng bớc bóc trần bản chất của từng hạng ngời đang tồn tại trong xãhội thời Sêkhốp Nhìn chung sáng tác của Sêkhốp đợc chia làm hai giai đoạn,

giai đoạn những năm 80 và giai đoạn những năm 90 trở về sau, và mỗi giai

đoạn Sêkhốp sử dụng loại cốt truyện khác nhau "Những năm 80 là thời kỳhình thành những quan điểm xã hội của Sêkhốp Sang những năm 90 nhữngquan điểm đó đã "chín" nhà văn càng ngày càng khao khát tham gia vào sinhhoạt chính trị, vào cuộc đấu tranh xã hội đang diễn ra trên đất nớc" (14; 326).Trong những năm 80 sáng tác của Sêkhốp thờng sử dụng còn dạng cốt truyện

đồng tâm

2.1 Dạng cốt truyện đồng tâm.

Cốt truyện đồng tâm là một trong những cách tổ chức cốt truyện cơ bảntrong tác phẩm tự sự Từ góc độ thi pháp học nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân

trong cuốn 150 thuật ngữ văn học cho rằng: "Cốt truyện đồng tâm mà trong

đó giữa các sự kiện, các mối liên hệ nhân quả chiếm u thế gọi là cốt truyện cóhành động thống nhất, cốt truyện đồng tâm Tính đồng tâm của cốt truyện sựthống nhất của hành động cho phép nghiên cứu chăm chú một tình huốngxung đột nào đó, tính đồng tâm của hành động tạo khả năng kiến trúc trọn vẹnnhất quán cho hình thức tác phẩm" (8; 115) Nh vậy có thể cho thấy xây dựngcốt truyện đồng tâm là một thử thách lớn đối với ngời cầm bút, đòi hỏi nhàvăn phải có một trình độ tổ chức, khả năng bao quát, tính hợp lý của sự địnhhớng ngay từ lúc hình thành ý đồ t tởng sáng tác

Chỉ trong sáu năm từ 1883-1888 ông đã để lại số lợng tác phẩm đồ sộ,

429 truyện Với những truyện này tác giả tập trung khai thác những câuchuyện bình thờng, thờng nhật xảy ra xung quanh mình Đó là những câuchuyện vặt vãnh trong đời sống sinh hoạt mà có thể bắt gặp ở mọi nơi Ví nh:

Cảnh hai ngời bạn tình cờ gặp nhau trên sân ga, trong Anh béo- Anh gầy cảnh

lũ trẻ chơi đùa trong Lũ Trẻ, cảnh hai vợ chồng bàn tính mua sắm cái gì nếu mình trúng vé số trong Vé trúng số Cảnh lừa nhau trong phòng khám trong

Phẩu thuật Cảnh ngời đeo mặt nạ trong buổi khiêu vũ trá hình trong Mặt nạ:

Chính cái "bình thờng", qua sáng tác của Sêkhốp trở thành những cái "bấtbình thờng" nên những truyện của ông thờng có ý nghĩa xã hội sâu xa, phản

ánh những mặt đen tối của cuộc sống, để độc giả phải suy nghĩ trăn trở bộc lộthái độ căm ghét phẫn nộ đối với chế độ bất công, đối với thói xấu, sự phântục, dấy lên trong họ sự đồng cảm đối với những "con ngời nhỏ bé" nạn nhân

của trật tự xã hội đơng thời Trong đó Sêkhốp căm ghét sự phàm tục Gorki nhậnxét : " ở những con ngời ít tuổi, sự phàm tục trông còn ngộ mắt và bỏ qua đợc.Nhng mà cái đó dần dần bao quanh con ngời, cái mù xám của phàm tục tẩm vào

óc và máu con ngời giống nh thuốc độc hoặc sự ngạt thở, và do đó con ngời bổnghoá ra một tấm biển chiếu hàng han rỉ ", "kẻ thù của Sêkhốp là sự phàm tục;Sêkhốp đấu với nó suốt cả một đời mình, Sêkhốp chế nhạo nó và tỉnh táo dùngngòi bút tinh nghệ của mình để phát giác ra cái mốc meo của sự phàm tục, ngaycả ở những nơi trông tởng nh mọi sự đều tổ chức đâu ra đấy, đầy đủ tiện nghi vàlại còn loáng lộn nữa kia " (12; 26-27)

2.1.1 Tiết tấu cốt truyện đồng tâm.

Khi xây dựng cốt truyện đồng tâm- trong truyện ngắn của Sêkhốp thờng

ít khắc hoạ hành động bên ngoài mà ngòi bút xoáy sâu khai thác những biếnthái tế vi của tâm hồn nhân vật Chính vì thế phần lớn các sáng tác của ông dớidạng cốt truyện đồng tâm không có đủ các thành phần, các giai đoạn của cốttruyện, tiết tấu lúc đó sẽ là một yếu tố quan trọng - là chiếc “chìa khoá" dùng

để khám phá tìm hiểu vai trò cốt truyện Tiết tấu dạng cốt truyện đồng tâm ờng là tiết tấu đơn giản, điềm đạm, súc tích chứa đựng yếu tố bất ngờ

th-Anh béo th-Anh gầy: Cốt truyện đơn giản dễ hiểu, rất "ngẫu nhiên" Xoay

quanh hai ngời bạn tình cờ gặp nhau trên sân ra của tuyến đờng sắt Nikôlai,một anh " Béo" một anh "Gầy" tiết tấu của cốt truyện chứa đựng yếu tố bấtngờ, khi mới gặp nhau cả hai ngời tỏ rõ sự vui mừng, hớn hở " Hai ngời bạn

ôm nhau hôn đến ba lần, mắt rng rng chăm chăm nhìn nhau, cả hai đều kinhngạc một cách đầy thú vị", họ hỏi thăm về cuộc sống của nhau Anh gầy tựhào giới thiệu vợ và con trai " là viên chức bậc tám cũng đợc mề đay"còn AnhBéo :"Mình là viên chức bậc ba có hai mề đay của nhà nớc" Nghe vậy nh mộtdòng điện chạy qua ngời, anh gầy "Bổng dng tái bét mặt, ngây ra nh phổng đá,nhng lát sau anh ta toét miệng ra cời mặt mày nhăn nhúm dờng nh mắt anh tasáng hẳn lên toàn thân anh ta rúm ró, so vai rụt cổ khúm núm", vị thế của haingời bạn bổng dng thay đổi, từ chỗ thân mật, hồ hởi đến chỗ xa lạ, khoảngcách, từ chỗ gọi bạn bằng " cậu" đẩy lên thành " Quan" " Quan trên" " Quanlớn" từ hai ngời bạn " bằng vai" Anh gầy tự hạ thấp mình " Tôi" " một kẻ bần

dân" Nh vậy thiên truyện bật lên tiếng cời cho hạng ngời mang tâm lý nô lệ

tr-ớc quyền lực

Con Kỳ Nhông:“ Ngòi bút của Sêkhốp xoáy vào bức chân dung của

viên cảnh sát Ôtsumelốp- tiết tấu của cốt truyện tạo cho độc giả sự bất ngờ

Đó là câu chuyện con chó cắn vào tay ngời (Khôriukin) và việc xử lý của

Ôtsumelốp Y phán xét công việc không phải bằng lập trờng sáng suốt của trítuệ, ở thái độ dứt khoát, công bằng, Ôtsumelốp phán xử sự việc đó do tác độngcủa ngoại cảnh ( lời nói phát ra từ đám đông) Phải chăng Ôtsumelốp là tên

thích nghi với mọi hoàn cảnh nh Con kỳ Nhông thay đổi sắc màu theo tự

nhiên Thoạt đầu tiên độc giả ngỡ rằng- đó là viên cảnh sát đại diện cho phápluật, đem lại sự trật tự cho cuộc sống sự công bằng cho nhân dân trớc thái độkhẳng khái: " Đợc rồi ốtsumelốp nghiêm giọng nói con chó này của ai? Takhông để yên chuyện này đâu, ta sẽ cho các ngơi biết thả rông chó nh thếnghĩa là thế nào" Nhng không phải thế- càng về sau Ôtsumecốp bộc lộ rõchân chất xu nịnh của mình Nhng trong đám đông vọng ra một tiếng nói, conchó đó của tớng Giugalốp thì ngay lập tức Ôtsumelốp thay đổi thái độ xử phạt,thậm chí lật sự việc theo chiều hớng khác, từ chỗ: “Chó cắn tay ngời” sang

“ngời trêu chó nên chó cắn ”, "Này có một điều ta không hiểu tại sao nó lại

có thể cắn nhà ngơi đợc Nó mà chồm đến đợc ngón tay của ngơi à! Nó thì

bé còn nhà ngơi cao lớn thế kia chắc ngón tay của ngơi xớc ở cái đinh nàorồi sau đấy ngơi mới chợt nghỉ ra là phải bịa truyện" Cứ nh thế cho đến khi kếtthúc tác phẩm, Ôtsumelốp thay đổi thái độ đến 5 lần, do lập trờng gió chiềunào ngã chiều đó nên số phận con chó chạy rông cắn vào tay ngời đợc định

đoạt bằng lời nói của ngời ngoài cuộc Nếu ngời ta bảo đấy là con chó của ớng Gigalốp thì con chó đó không thể cắn tay ngời đợc, mà là loại chó quý- "Chó săn nòi" " Còn ngợc lại chó của ngời bình dân thì " Đập chết ngay" Ngòibút Sêkhốp đã phê phán một cách quyết liệt bộ máy nhà nớc quan liêu thốtnát, cảnh sát Nga hoàng là những tên trở mặt nh trở bàn tay, lật lọng, gian trá,xét sự một việc nhỏ mọn nhất cũng không dám làm theo công lý vì " Y sợquyền lực" và lấy lòng những kẻ có quyền lực đó là hạng ngời nịnh hót, quỵluỵ khiếp sợ trớc quyền lực của những con ngời bị chế độ xã hội tàn ác làmcho méo mó dị dạng

t-Cái chết của một viên chức: Ngay nhan đề đã nêu "cái chết của viên chức" Ivan ĐơmitôrítsTrêsvia kốp, cái chết của y không phải do bệnh tật, ốm

đau, tai nạn, mà do cái "hắt hơi" Mới nghe tởng nh phi lý bịa đặt nhng đó lại

là sự thật Trong một buổi tối Ivan Đơmitơríts Tsêvriakốp đi đến rạp hát xemkịch ,Y hắt hơi bắn nớc bọt vào vị tớng Brigialốp đơng nhiệm tại tổng cục đ-ờng sắt, ông "Đang lấy găng tay cẩn thận lau cổ và cái đầu hói của mình,mồm càu nhàu một câu gì không rõ" Nh vậy sau cái hắt hơi của Tsêrviakốpbiết mình mắc lỗi là hành vi mất lịch sự, Y đã đến xin lỗi "Th a ngài, ngài thứlỗi cho tôi tôi trót hắt hơi tôi vô ý" Nếu nh câu chuyện xảy ra chỉ có vậy thì

đó cũng là lẽ thờng của lối sống đạo đức truyền thống làm sai thì phải xin lỗi.Nhng cái đặc biệt cái hay ở thiên truyện này tạo yếu tố bất ngờ" bất ngờ đầutiên xảy ra ngay lúc giải lao Trêrviakốp đứng ngồi không yên vì hành vi củamình Y mon men đến chỗ Brigiacốp để xin lỗi ngài lần nữa, "Tôi tôi trót hắthơi vào ngài xin ngài thứ lỗi cho tôi tôi không cố ý nh thế" Brigiacốp bộc

lộ thái độ khó chịu: "Ôi dào, đủ rồi tôi đã quên rồi mà anh cứ nói mãi" cũngvì cái hắt hơi vô tình cứ đeo đẳng ám ảnh làm cho Y không còn sáng suốt tỉnhtáo trong Y lúc nào cũng nơm nớp lo sợ nên rêviakốp tìm đủ mọi cách, nào

đến phòng làm việc của Brigiacốp, viết th xin lỗi và đến tận nhà xin lỗi cuốicùng Brigiacốp không chịu đợc tính quái gỡ kỳ quặc quát Trêrviakốp về đếnnhà "Tsêrviakốp tắt thở" Nh vậy Tsêrviakốp cuối cùng không giải toả đợc màcàng lún sâu hơn vào cái mâu thuẫn trớ trêu, càng xin lỗi càng mắc lỗi, càngthanh minh càng bị oan lại càng khiếp sợ đến nổi " Trong bụng Tsêrviakốp

nh có cái gì vừa đứt ra, không nhìn thấy gì, không nghe thấy gì, Y đi giật lùi

ra cửa nằm xuống đi vắng và tắt thở" Tài năng của Sêkhốp tạo dựng mộtcái chết bất ngờ của Trêrviakốp làm bật lên tiếng cời nhạo từ nguyên nhânkhông có gì sự việc cỏn con bình thờng chỉ vô tình hắt hơi đột ngột gây nênhậu quả nặng nề dẫu đến cái chết cũng từ đó Sêkhốp bóc trần bản chất đớnhèn, tâm lí khiếp sợ trớc quyền lực, một kẻ hèn nhát, chết trớc khi kẻ có quyềnlực ra tay

Phẫu thuật: Xoay quanh câu chuyện “phẩu thuật” một chiếc răng sâu

của viên y sĩ Kurialin cho viên trợ tế nhà thờ Vônmiglaxốp Với lời nói lúc

đầu, Kuriatin gây đợc nhiều lòng tin, kính trọng, tỏ ra mình là y sĩ thành thạo,tay nghề vững chắc " Phẫu thuật là chuyện vặt thôi có gì đâu chẳng qua chỉcần quen thôi, tay thì cứng cáp một tí dể nh trở bàn tay" Nhng cuối cùngKuriatin loay hoay không nhổ đợc răng mà làm vỡ răng thành hai mảnh dẫn

đến hai ngời xô sát nhau, sau đó " viên trợ tế nhà thờ vơ vội chiếc bánh thánh

đặt trên bàn, tay ôm lấy má rồi chuồn thẳng về nhà " với tiết tấu bất ngờ,Sêkhốp đã tố cáo bản chất của tầng lớp trí thức hốc hách, huênh hoang, tự vẽnên tài năng của mình để che đậy sự ngu dốt, chính sự ngu dốt ấy không cứu

đợc ngời mà ngợc lại hại ngời dẫn đến sự đau đớn chết chóc

Mặt nạ: Yếu tố bất ngờ nằm ở phần cuối tác phẩm khi ngài " Piatigorốp

nhà triệu phú bản địa, chủ nhà máy đợc quý trọng, ngời đã từng nổi tiếng " ởphần đầu câu chuyện khung cảnh của buổi khiêu vũ trá hình vui vẻ náo nhiệtbao nhiêu thì phần cuối tác phẩm lại im lặng bấy nhiêu, khi yếu tố bất ngờ chaxuất hiện thì tất cả bản chất đích thực của tầng lớp trí thức đang trng diễn trớcmắt, các vị trí thức ôi thối quát nạt, hốc hách đe doạ đối với kẻ say rợu vôdanh Nhng khi yếu tố bất ngờ xuất hiện " ngài Patigorốp bỏ mặt nạ" thì các vịtrí thức " Ngẩn ngời nhìn nhau, mặt tái mét, vài vị còn giơ tay gãi gáy" và "các vị trí thức không hé răng nói nửa lời; lặng lẻ rón rén đi kiểng chân ra khỏiphòng đọc" chính tiết tấu bất ngờ của cốt truyện đã giúp ngời đọc nhận ra bộmặt thật của giới trí thức thóiti tiện, quỳ luỵ, nịnh hót đối với những kẻ cóquyền lực, đó là hạng ngời " tự làm cho mình nhỏ bé" trớc quyền lực

Nh vậy qua một số truyện ngắn tiêu biểu của thiên tài Sêkhốp, các cốttruyện đồng tâm của ông tiết tấu chứa đựng yếu tố bất ngờ, đó chính là cáchlựa chọn "nhãn quan" nhằm giúp độc giả quan sát một cách toàn diện bứctranh hiện thực đời sống xã hội Nga đơng thời, đó là một xã hội phức tạp tồntại nhiều hạng ngời khác nhau và chính hạng ngời này đã chất chứa thói h tậtxấu phổ biến nhất- đó là những con ngời sống một cuộc đời nhạt nhẽo mangtâm lý nô lệ, khiếp sợ trớc quyền lực, quẩn quanh với cuộc đời tù túng Cácyếu tố bất ngờ trong truyện ngắn của Sêkhốp đã tạo nên tráng cời dài, qua đóthực trạng hiện thực xã hội nga đợc phơi bày đó là sự xuống dốc đạo đức nhânphẩm của con ngời, những phẩm chất tốt đẹp của con ngời đang bị xói mòn ,thoái hoá, biến chất Có thể nói rằng những sáng tác của ông gióng lên hồichuông nhằm thức tĩnh những tâm hồn tăm tối, u mê, đứng lên đấu tranh bảo

vệ quyền sống của mình

2.1.2 Nhan đề những truyện có cấu tạo cốt truyện đồng tâm.

Khi tiếp cận bất kỳ một tác phẩm văn học nào yếu tố đầu tiên gây sựchú ý kích thích trí tò mò của độc giả đó chính là nhan đề của tác phẩm Tên

tác phẩm không phải tuỳ tiện ngẫu nhiên đặt theo sở thích, đặt nh thế nào Vìnhan đề là mạch ngầm chứa đựng t tởng, quan điểm, cách nhìn của ngời nghệ

sĩ đối với cuộc sống hiện thực trong quá trình sáng tạo nghệ thuật

Hênimway nói lên tầm quan trọng của nhan đề:

" Sau khi viết xong một truyện ngắn hay một cuốn sách tôi kể ra một lôtên có thể mang đặt cho truyện đó, đôi khi chúng có đến hàng trăm tên, rồi tôibắt đầu gạch bỏ, có khi tất cả những tên nghỉ ra đều bị gạch bỏ hết" (20;90 )

Nên " Nhan đề" trong truyện ngắn Sêkhốp chính là chiếc chìa khoá tối

u nhất để tìm hiểu cốt truyện ở dạng cốt truyện đồng tâm, Sêkhốp chọn tênnhân vật làm nhan đề cho tác phẩm: Van ka; Lão Quản Prisbeép; Vêrơka;những tên nhân vật nh thế chính là sự định danh tác động mạnh vào tri giácngời đọc về vị trí nhân vật chính trong tác phẩm

Ngoài ra Sêkhốp còn lựa chọn các chi tiết để làm nhan đề cho tác phẩm:

Một tấn kịch, Vé trúng số, Thủ đoạn; Rối ren; Chuyện đời vặt vãnh, Những buổi học đắt tiền tất cả đều gợi lên một vật hoặc một việc nào đấy mà tác giả

sẽ diễn tả, cho phép chúng ta có thể hình dung ra đợc một câu chuyện nhỏ,diễn ra một cách ngẫu nhiên, bình dị nh nó vốn có không có sự chuẩn bị haysắp xếp kỷ càng từ trớc ấn tợng độc đáo hơn khi Sêkhốp lựa chọn hình ảnh để

đặt nhan đề cho tác phẩm: Anh béo- Anh gầy; Con Kỳ nhông, Phẫu thuật, Mặt

nạ, Vở kịch vui.

Nh vậy nhan đề truyện ngắn có dạng cốt truyện đồng tâm thờng lànhững hình ảnh giản dị, gần gủi với cuộc sống; từ những nhan đề đó thờng gợilên hình ảnh tổng thể của thiên truyện, cho phép độc giả liên tởng đến cốttruyện và " nhan đề" là " hạt nhân" của toàn bộ thiên truyện

2.1.3 Mở và kết của cốt truyện đồng tâm.

Mỗi tác phẩm đều có cách hớng dẫn độc giả xâm nhập vào thiên truyệnbằng nhiều cách khác nhau; có thể bằng cách trực tiếp hoặc gián tiếp, hoặcbằng các chi tiết nghệ thuật nh: không gian - thời gian vv Tất cả tuỳ thuộcvào ý đồ sáng tạo nghệ thuật của ngời nghệ sỹ Mở truyện là lúc khai mào cho

sự vận động của cốt truyện và đến phần kết thì cốt truyện có thể dừng lại.Sêkhốp rất quan tâm đến mở và kết thiên truyện Có lần Sêkhốp nói rằng: