Tìm hiểu mối quan hệ giữa lào (lan xang) với một số quốc gia trong khu vực đông nam á lục địa (từ giữa thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX)

liền với vai trò của ngời Thái đó là vơng quốc Lào Lan Xang và vơng quốcThái Lan Xiêm.Với sự ra đời và phát triển của Lào Lan Xang và Thái Lan Xiêm bản đồkhu vực có sự thay đổi và cùng

Bộ giáo dục và đào tạoTrờng đại học vinhKhoa lịch sử - -

Nguyễn Thị Thuý Hằng

Tìm hiểu mối quan hệ giữa Lào (Lan Xang) với một sốquốc gia trong khu vực Đông Nam á lục địa (Từ giữa thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX)

Tìm hiểu mối quan hệ giữa Lào (Lan Xang) với một sốquốc gia trong khu vực Đông Nam á lục địa (Từ giữa thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX)

Chuyên ngành: Lịch sử thế giới

-– 

 -Giáo viên hớng dẫn : ThS Bùi Văn Hào

Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Thuý Hằng

Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này, em còn nhận đợc sự động viên, cổ

vũ, khích lệ của các thầy, cô giáo trong khoa lịch sử Trờng Đại Học Vinh Cáccán bộ quản lý Th viện trờng Đại Học Vinh, Th viện Khoa Lịch sử, Th viện TỉnhNghệ An cùng gia đình, bạn bè và ngời thân

Do thời gian và phạm vi nghiên cứu có hạn, nên đề tài này sẽ không tránhkhỏi những hạn chế thiếu sót Tôi rất mong nhận đợc sự ủng hộ, góp ý của cácquý thầy - cô cùng các ban sinh viên để nâng cao chất lợng đề tài nhằm đáp ứngnhu cầu tìm hiểu của quý độc giả

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất!

Tác giả

Nguyễn Thị Thuý Hằng

Mục lục

Phần dẫn luận 1

1. Lý do chọn đề tài ……… 1

2. Lịch sử vấn đề……… 2

3. Nguồn t liệu và phơng pháp nghiên cứu……… 3

3.1 Nguồn tài liệu……… 3

3.2 Phơng pháp nghiên cứu……… 4

4. Giới hạn, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn……… 4

4.1 Giới hạn nghiên cứu……… 4

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu……… 4

5. Bố cục của luận văn……… 4

Phần nội dung 6 Chơng 1 Khái quát quá trình hình thành và phát triển của vơng quốc Lào (Lan Xang) (Từ giữa thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX)…………

6 1.1 Khái quát quá trình ra đời của vơng quốc Lào (Lan Xang)……… 6

1.1.1 Cơ sở chủ quan……… 6

1.1.2 Cơ sở khách quan……… 7

1.1.3 Sự ra đời của vơng quốc Lào (Lan Xang)……… 8

1.2 Khái quát quá trình phát triển của vơng quốc Lào (Lan Xang) (Từ giữa thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX)……… 10

1.2.1 Giai đoạn từ giữa thế kỷ XIV đến nửa đầu thế kỷ XVIII (Từ khi ra đời đến giai đoạn phát triển đỉnh cao)……… 10

1.2.2 Giai đoạn từ nửa đầu thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX (Giai đoạn suy tàn, khủng hoảng của vơng quốc Lào)……… 15

Chơng 2 Mối quan hệ giữa Lào (Lan Xang) với Thái Lan (Xiêm) (Từ giữa thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX)

………

20 2.1 Khái quát quá trình phát triển của vơng quốc Thái Lan (Xiêm) (Từ giữa thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX)………… 20

2.1.1 Giai đoạn từ giữa thế kỷ XIV đến nửa cuối thế kỷ XVIII…… 20

2.1.2 Giai đoạn từ nửa cuối thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX…… 25

2.2 Mối quan hệ giữa Lào (Lan Xang) với Thái Lan (Xiêm) (Từ giữa thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX)……… 28

2.2.1 Giai đoạn từ giữa thế kỷ XIV đến nửa cuối thế kỷ XVIII…… 28

2.2.2 Giai đoạn từ nửa cuối thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX…… 32

Chơng 3 Mối quan hệ giữa Lào (Lan Xang) với Mianma (Miễn Điện) (Từ giữa thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX)

………

40 3.1 Khái quát quá trình phát triển của vơng quốc Mianma (Miễn Điện) (Từ giữa thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX)……… 40

3.1.1 Giai đoạn từ giữa thế kỷ XIV đến thế kỷ XVI……… 40

3.1.2 Giai đoạn từ thế kỷ XVI đến giữa thế kỷ XIX……… 44

3.2 Mối quan hệ giữa Lào (Lan Xang) với Mianma (Miễn Điện) (Từ giữa thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX)……… 48

3.2.1 Giai đoạn từ giữa thế kỷ XIV đến thế kỷ XVI……… 48

3.2.2 Giai đoạn từ thế kỷ XVI đến giữa thế kỷ XIX……… 49

nh Cămphuchia bớc vào thời kỳ hậu Ăngko, Mianma thì suy yếu và khủng hoảngsau khi thất bại của cuộc kháng chiến chống quân Mông Nguyên, ChămPa bớcvào giai đoạn suy tàn khủng hoảng đi đến diệt vong thì ở Đông Nam á lục địalại ra đời và phát triển một số quốc gia mới mà sự ra đời và phát triển của nó gắn

liền với vai trò của ngời Thái đó là vơng quốc Lào (Lan Xang) và vơng quốcThái Lan ( Xiêm).

Với sự ra đời và phát triển của Lào (Lan Xang) và Thái Lan (Xiêm) bản đồkhu vực có sự thay đổi và cùng với nó mối quan hệ giữa các quốc gia cũng cónhiều biến đổi

Kể cả trớc khi ra đời, trong khi ra đời cũng nh trong quá trình phát triển

v-ơng quốc Lào ( Lan Xang) bị chi phối và chịu ảnh hởng nhiều của tình hình khuvực nói chung cũng nh mối quan hệ riêng rẽ với một số quốc gia nói riêng Mốiquan hệ đó có những lúc thì nồng ấm, mang tính chất tơng tác và hỗ trợ lẫnnhau Nhng cũng có những lúc mang tính chất thù địch bởi t tởng bành trớng khuvực của một số quốc gia Thông qua việc tìm hiểu mối quan hệ với một số quốcgia trong khu vực Đông Nam á lục địa nhất là với những quốc gia luôn coi Lào(Lan Xang) là quốc gia nhỏ yếu, là đối tợng để chinh phục nh vơng quốc TháiLan (Xiêm) và vơng quốc Mianma (Miễn Điện) cho phép chúng ta có một cáchnhìn đầy đủ hơn, toàn diện bức tranh toàn cảnh Đông Nam á trong thời kỳ trung

đại

Hiện nay với xu hớng “tăng dần, giảm xa” việc tìm hiểu lịch sử cũng nh

mối quan hệ giữa các quốc gia láng giềng thiết nghĩ có ý nghĩa lớn về mặt thựctiễn Nhất là trong giai đoạn hiện nay khi tất cả các nớc trong khu vực Đông

Nam á cùng có một “mái nhà chung” là “Hiệp hội các nớc Đông Nam á”

(ASEAN) thì điều đó càng có ý nghĩa hơn

2 Lịch Sử Vấn Đề

Từ trớc tới nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về lịch sử Đông Nam

á nói chung cũng nh lịch sử các quốc gia Lào, Xiêm, Myanma…nói riêng củacác học giả trong và ngoài nớc Trong các công trình nghiên cứu đó vấn đề mốiquan hệ giữa các quốc gia trong khu vực đã đợc các tác giả đề cập đến nh:

Cuốn “Lịch sử các quốc gia Đông Nam á ở khu vực Viễn Đông chịu ảnh hởng của văn hoá ấn Độ” của nhà nghiên cứu ngời Pháp Xơđéc (Viễn Đông Bác

Cổ 1944) miêu tả các quốc gia ở khu vực Đông Nam á chịu ảnh hởng của vănhoá ấn Độ một phần đã đề cập đến mối quan hệ giữa các quốc gia trong khuvực

Cuốn “Lịch sử các quốc gia Đông Nam á” của Hall (NXB Chính trị 1997)

ngoài việc khái quát quá trình ra đời và phát triển của các quốc gia Đông Nam álục địa cũng đã đề cập đến mối quan hệ giữa các nớc trong khu vực

Tuy nhiên, các tác phẩm trên cha đề cập một cách đầy đủ, sâu sắc và có hệthống về vấn đề.

Hay nh trong cuốn “Lịch sử Lào” của Viện nghiên cứu Đông Nam á

(NXB Khoa học xã hội 1997) cũng đã đề cập đến mối quan hệ giữa Lào với một

số quốc gia trong khu vực nh Lào với Miễn Điện, Lào với Thái Lan, Lào với ĐạiViệt

Nhìn chung đây là cuốn sách đã đề cập đợc một cách khá đầy đủ và baoquát mối quan hệ giữa Lào với các nớc, song cuốn sách này cha đi sâu vào phântích, đánh giá một cách toàn diện, cụ thể sâu sắc vấn đề

Cuốn “Lịch Sử vơng quốc Thái Lan” (NXB Thành phố Hồ Chí Minh) do

Lê Văn Quang biên soạn cũng mới chỉ đề cập đến những nét cơ bản và có tínhchất một mặt mối quan hệ giữa vơng quốc Thái Lan với vơng quốc Lào Cũng t-

ơng tự nh vậy cuốn “Miễn Điện” của NXB Khoa học Matxcơva.

Còn cuốn “Lịch sử các quốc gia Đông Nam á” tập 2 phần về Lịch sử Lào

do Lơng Ninh chủ biên mặc dù đã có đi sâu miêu tả phân tích các cuộc xung độtgiữa Lào với Miễn Điện và Xiêm trong một số giai đoạn cụ thể, nhng cũng chỉdừng lại ở mức khái quát, sơ lợc chứ cha đi sâu nghiên cứu cụ thể

Ngay cả các học giả ngời Thái, Lào trong các công trình nghiên cứu củamình dù ít dù nhiều cũng đã đề cập đến mối quan hệ giữa Lào với một số quốc

gia trong khu vực Đông Nam á lục địa nh “Lịch sử Lào từ thời kỳ thợng cổ đến thế kỷ XIX” của Mahả Xila Vi Na Vông ( NXB GD Viêng Chăn 1957).

Nh vậy, nhìn chung các tài liệu, kể cả các công trình nghiên cứu về Làothì vấn đề mối quan hệ giữa Lào với một số nớc trong khu vực Đông Nam á lục

địa mới chỉ đợc đặt ra bớc đầu và lý giải còn rất sơ lợc Chọn “Mối quan hệ giữa Lào với một số nớc trong khu vực Đông Nam á lục địa” (từ giữa thế kỷ XIV đến

giữa thế kỷ XIX) làm đề tài nghiên cứu hi vọng chúng tôi là góp phần làm sáng

tỏ vấn đề nêu trên một cách tơng đối đầy đủ có hệ thống, khoa học đồng thời đểnắm vững lịch sử của các nớc láng giềng anh em

3 Ngồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu

3.1 Nguồn tài liệu:

Đề tài đợc thực hiện trên cơ sở nguồn tài liệu của các nhà nghiên cứu ViệtNam cũng nh của các nhà nghiên cứu nớc ngoài (trong đó phần chủ yếu đã đợcdịch ra tiếng Việt)

Bên cạnh đó chúng tôi còn tham khảo một số tạp chí nghiên cứu, Khoáluận tốt nghiệp của sinh viên khoa sử trờng Đại học s phạm Hà Nội, Đại họcVinh

3.2 Phơng pháp nghiên cứu

Do đặc trng của bộ môn, để giải quyết đợc vấn đề này chúng tôi phải dựavào quan điểm Măcxít, trên cở sở sử dụng phơng pháp nghiên cứu lôgíc- lịch sử

và phơng pháp so sánh để giải quyết những vấn đề mà đề tài đặt ra

4 Giới hạn, nhiệm vụ Nghiên Cứu Khoa Học Của Đề Tài

Với đề tài “Tìm hiểu mối quan hệ giữa Lào với Xiêm, Lào với Myanma”

(từ giữa thế kỷ XIV đến thế kỷ XIX) giới hạn và nhiệm vụ nghiên cứu đợc xác

định nh sau:

4.1 Giới hạn nghiên cứu:

- Về thời gian: Từ giữa thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX

- Về không gian: Một số quốc gia Đông Nam á lục địa chủ yếu là: Lào,

Miến Điện, Xiêm

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Từ đối tợng và giới hạn trên, nhiệm vụ khoa học của đề tài là:

- Trình bày mối quan hệ giữa Lào với Myanma (Miễn Điện)

- Trình bày mối quan hệ giã Lào với Thái Lan (Xiêm)

- Đánh giá và rút ra kết luận.

5 Bố Cục luận văn

Ngoài phân mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, và phần mục lục, nộidung luận văn gồm 3 chơng:

Chơng 1: Khái quát quá trình hình thành và phát triển của vơng quốc Lào

(Lan Xang) (từ giữa thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX)

Chơng 2: Mối quan hệ Lào (Lan Xang) với Thái Lan (Xiêm) (từ thế giữa

thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX)

Chơng 3: Mỗi quan hệ giữa Lào (Lan Xang) với Mianma (Miễn Điện) (từ

giữa thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX)

Thực hiện luận văn này, chúng tôi gặp không ít khó khăn vì xuất bảnphẩm có liên quan đến đề tài này còn tản mạn, nhiều số liệu trong các t liệu mà

chúng tôi tiếp cận đợc không hoàn toàn trùng khớp nhau Để khắc phục trongquá trình xử lý t liệu, chúng tôi đã dùng biện pháp đối chiếu để chọn lọc ranhững t liệu chính xác nhất, từ đó cố gắng hoàn thành đề tài theo yêu cầu đặt ra.

Mặt hạn chế của chúng tôi là các nguồn tài liệu đợc khai thác sử dụngtrong khoá luận chủ yếu là những tài liệu bằng tiếng Việt, cha tiếp xúc đợc vớinhiều tài liệu bằng tiếng Lào và tiếng nớc ngoài

Cuối cùng, do hạn chế t liệu, thời gian và nhất là trình độ của tác giả màkhoá luận không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong sự chỉ dẫn, góp ý củacác nhà nghiên cứu, thầy cô giáo và bạn bè đồng nghiệp để khoá luận đợc hoànchỉnh hơn

đối chậm, nhng nó chứa đựng những khả năng tiềm tàng để phát triển nhanhchóng và mạnh mẽ sau này.

Mặt khác vào đầu thế kỷ XIII là lúc phát triển của đế quốc Mông Cổ Trên

đà bành trớng xuống phơng nam, ngời Mông Cổ đã tấn công và phá vỡ quốc giaNam Chiếu của ngời Thái Do đó, giữa thế kỷ XIII, ngời Thái đã ồ ạt tràn xuốngphía nam đến lu vực sông Mê Nam, thợng lu I-ra-oa-đi và Xa-luyn Một bộ phậncủa họ đã đến thợng lu và vùng tả ngạn sông Mê Kông (lãnh thổ Lào)

Ngời Thái đến sau đã làm cho dân c Lào đông lên gấp bội Nhng ngữngngời đến sau đông hơn, trở nên bộ phận chính của dân c, có lẽ đã dồn đẩy ngờiKhạ lùi xa hơn về các vùng núi phía bắc và phía đông Cùng với những ngời Thái

đến sớm, ngời Thái- Lào (Lào Lùm) đã trở thành ngời chủ yếu của nớc Lào, đặcbiệt ở những trung tâm quan trọng nh Viêng Chăn và Xiềng Đông- XiềngThoong mà họ đã thay tên gọi bằng Mờng Xoa

Từ đây ta gọi ngời Thái và Khạ- những c dân trên nớc Lào bằng tên gọichung: ngời Lào Vốn đã ở một trình độ kinh tế- xã hội tơng đối khá, họ gópphần làm cho nớc Lào phát triển nhanh chóng hơn Và đến giữa thế kỷ XIV xãhội ngời Lào đã tơng đối phát triển Các địa điểm sinh tụ của ngời Lào ở thợng

lu sông Mê Kông đã trở thành những địa bàn quần c lớn Các mờng Lào đã pháttriển hơn trớc liên kết với nhau để tiếp tục phát triển và gi quyền tự chủ hoàntoàn của mình

kỷ XIV cùng với sự phát triển của xã hội ngời lào, bán đảo Đông Dơng đã cónhững biến đổi đáng kể thuận lợi cho sự phát triển độc lập của ngời Lào

Vào khoảng cuối thế kỷ XIII đầu thế kỷ XIV, Rama Khamheng 1318) đã ra sức mở rộng biên giới của nớc Sukhôthay và xây dựng đất nớc thànhmột quốc gia hùng mạnh Nhng sau khi Rama Khamheng tử trận, các vua kếnghiệp ông thiếu hẳn ý chí, năng lực nh ông Họ đã phung phí sức ngời sức của

(1280-vào việc xây dựng những đền đài tráng lệ Chính vì vậy Sukhôthay đã dần dần bịAyuthay uy hiếp rồi thôn tính, Lữ Thái đã cam chịu khuất phục một vị vua ph-

ơng nam là Ramađipati, nhà vua dựng nớc của Ayuthay vào năm 1350 Mặc dùSukhôthay cha hoàn toàn bị lệ thuộc vào Ayuthay, nhng Lữ Thái ngày càng đisâu vào con đờng sùng tín bỏ việc triều chính, để mặc cho Ayuthay nhòm ngó,chinh phục

Với Ramađipati(1350-1369), Ayuthay bớc vào thời kì xây dựng và củng

cố quốc gia Đất nớc này đợc xây dựng trên vùng châu thổ sông Mè Nặm ChậuPhanha và ở chỗ hồi lu của nhiều con sông, nên nó giữ một vị trí thuận lợi hơn cảSukhôthay, vì có đờng trực tiếp thông ra biển và do đó đã tạo điều kiện cho nóphát triển mạnh mẽ về thơng mại

Các vua kế nghiệp Ramađipati đã mở rộng phạm vi thống trị của mìnhtrên miền trung và hạ lu sông Mè Nặm Chậu Phanha, vờn đến miền bắc bán đảoMã Lai Ngay từ những ngày đầu lịch sử của Ayuthay đã ghi lại đầy rẫy nhữngcuộc chiến tranh chinh phạt: Phía đông gây chiến với vơng quốc Khơme, phíabắc xâm lợc Sukhôthay và Chiềng Mai

Trong lúc Ayuthay ở vào thời kì bành trớng bằng các cuộc chiến tranhxâm lợc thì vơng quốc Khơme rộng lớn lúc này đang ở vào thời kì bị thu hẹp dần

về lãnh thổ Những ngày huy hoàng của “Thời kì ăngco” đã qua rồi và Khơmeluôn luôn bị Ayuthay đe doạ xâm lợc Năm 1352, quân đội Ayuthay dới sự chỉhuy của phìa Uthông tấn công bao vây và cớp phá ăngco Năm 1353, Uthông đãchiếm đợc kinh thành và để lại một trong những ngời con của mình làm vua tạiKhơme Cho mãi tới 1357, nhân dân Khơme mới lại dành đợc chính quyền vàbọn đô hộ Ayuthay bị đuổi ra khỏi đất nớc Nhng cũng từ đây đế quốc Khơme b-

ớc vào thời kì suy sụp dần

Cuối thế kỉ XIII, với cuộc xâm lợc của Mông Cổ vào vơng quốc Pagan, sựthất bại của Pagan trớc quân Mông Cổ đã làm cho Pagan đi vào thời kì chia cắtlãnh thổ kéo dài non ba thế kỉ Đất nớc phân ra thành nhiều tiểu quốc đối địchnhau

Nhìn chung tình hình các nớc xung quanh đều không đợc yên ổn.Sukhôthay đang trên đờng giải thể, Khơme suy yếu, Ayuthay đang lao vào cuộcchiến tranh xâm lợc, Pagan bị chia cắt làm nhiều tiểu quốc, đó là những điềukiện khách quan thuận lợi, tạo điều kiện tốt cho sự ra đời nhà nớc thống nhất độclập

1.1.3 Sự ra đời của Vơng quốc Lào (Lan Xang)

Sự ra đời của Vơng quốc Lan Xang diễn ra vào giữa thế kỷ XIV và gắnliền với một nhân vật lịch sử là thủ lĩnh Pha Ngừm

Về nhân vật này chủ yếu đợc kể lại trong các truyền thuyết dân gian,mang yếu nhiều yếu tố huyền thoại, nhng đã đợc khẳng định đó là nhân vật cóthực, bởi vì Pha Ngừm đã đợc nói đến trong một tấm bia của Sukhôthay vào nửasau thế kỷ XIV Việc lập nớc Lan Xang và những sự kiện diễn ra sau đó, cũng đ-

ợc biết đến trong những mối quan hệ với lịch sử của các nớc láng giềng Dựa vào

đó và cả những truyền thuyết ta có thể hình dung đợc quá trình thành lập của

V-ơng quốc Lào

Pha Ngừm là con trai của Phi Pha Do phạm lỗi nên Phi Pha bị vua cha làPhia Khăm Phòng đuổi và phải dắt con chạy sang Cămphuchia ở đây, PhaNgừm đợc vua Cămphuchia nuôi dỡng, đợc học hành và đặc biệt đợc hấp thụ đạophật Lớn lên vào năm 16 tuổi(khoảng năm 1332) Pha Ngừm đợc vuaCămphuchia đơng thời là Jayvarma Paramésva(1327-1336) gả con gái là côngchúa Nang Keo Lốt Pha

Vào năm 1347, những vụ rối ren đã diễn ra trong triều Sukhôthay và tiếp

đó, đến năm 1349, lại dẫn đến cuộc tiến công của quân Ayuthay Tranh thủ tìnhhình đó, vua Cămphuchia đã giúp đỡ Pha Ngừm tổ chức đạo quân một vạn ngờitrở về giành lại ngôi vua, lúc đó chú Pha Ngừm là Phìa Khăm Hiếu đang trị vì,

đồng thời giành lại quyền tự chủ của các mờng Lào

Các truyền thuyết kể khác nhau ít nhiều về quá trình chinh phục của PhaNgừm Tuy nhiên ta có thể hình dung ông từ Cămphuchia ở phía nam, tiến quânngợc theo dòng sông Mê Kông, lần lợt theo phục các vùng Pạ Xắc, Khăm Muộn,rồi thẳng đờng dẫn đến Mờng Phuôn(Xiêng Khoảng) và Hủa Phăn Có thể dễthấy mục tiêu chủ yếu của Pha Ngừm là phải chinh phục đợc Mờng Xoa - mờngchủ yếu và cũng là đất cũ của mình Tuy nhiên, khi cha Pha Ngừm bị đuổi đi, thì

“Ngôi” Mờng Xoa đợc trao cho em của ông (tức chú của Pha Ngừm) là PhìaKhăm Hiếu, nên việc giành lại quyền từ tay những ngời em- con chú gặp rấtnhiều khó khăn Trong khi đó, việc thu phục các mờng khác của những ngời Lào

đồng tộc đã có thể thực hiện đợc dễ dàng hơn cho nên sau khi thu phục đợc cảXiêng Hùng (Síp Soong PảnNa) ở phía bắc, Pha Ngừm mới có thể bắt đợc MờngXoa quy thuận Sau đó Pha Ngừm còn chinh phục cả Lan Na (Thợng lu MèNặm), tiến quân về Cò Rạt, đến tận Roi ét rồi quay trở lại tấn công Viêng Chăn

Theo truyền thuyết, năm 1353 Pha Ngừm đã làm lễ đăng quang trangtrọng ở Viêng Chăn Dờng nh Pha Ngừm không tuyên bố đặt tên nớc là Lan

Xang Ban đầu Lan Xang đợc gọi một cách tự nhiên để chú Mờng Xoa, hay gọighép là Mờng Xoa- Lan Xang.

Nh vậy, hiện nay có thể coi năm 1353 là niêm điểm chính thức thành lậpvơng quốc Lào hay vơng quốc Lan Xang Sự thành lập vơng quốc Loà thống nhất

đã đợc dựa trên cơ sở đồng tộc, trên lực lợng hùng mạnh của Pha Ngừm so vớicác Mờng, và nhất là trên nhận thức về nhu cầu liên kết, phát triển, đã hình thànhtrong bối cảnh lịch sử các mờng Lào ở nửa đầu thế kỷ XIV Do đó các cuộctranh đấu của Pha Ngừm chủ yếu có tính chất khắc phục tình trạng phân tán,biệt lập của các mờng, còn mang đầy tàn tích của xã hội nguyên thuỷ và khôiphục quyền thừa kế của mình ở Mờng Xoa

Tuy nhiên, thắng lợi của Pha Ngừm đánh dấu bằng sự kiện năm 1353 đã

có ý nghĩa căn bản và lớn lao Đó là sự thống nhất lần đầu của các mờng Lào, sựthành lập vơng quốc Lào hay vơng quốc Lan Xang Đó là bớc ngoặt và sự bắt

đầu một thời kỳ lịch sử mới, trên đó đã căn bản hình thành những yếu tố nềntảng của nớc Lào hiện đại, lãnh thổ, tộc ngời và văn hoá

1.2 Khái quát quá trình phát triển của vơng quốc Lan Xang.

1.2.1 Giai đoạn từ 1353 (Pha Ngừm) đến thế kỉ XVII (Sulinha Vong Sa)

Đây là giai đoạn xây dựng, củng cố và phát triển của vơng quốc LanXang

Vơng quốc Lan Xang thống nhất, độc lập ra đời, Pha Ngừm bắt tay ngayvào việc xây dựng đất nớc Nhà vua luôn quan tâm đến việc thiết lập một chínhquyền tập trung vững mạnh, vì thế ngay trong quá trình tiến đánh các mờng, PhaNgừm đã bắt tay ngay vào việc xây dựng chính quyền mới tại đó ở một số m-ờng, nhà vua vẫn dùng những đại biểu cũ đã thuần phục chính quyền mới.Những kẻ không chịu hàng phục thì đợc thay thế bằng những ngời thân cận củaPha Ngừm Nhờ vậy mà ngay sau khi lên ngôi vua(1353) tại Xiềng Đông - XiềngThông, Pha Ngừm đã thiết lập một hệ thống chính quyền từ Trung ơng tới địaphơng

Bộ chỉ huy quân đội có 5 ngời gồm một tổng chỉ huy với 2 chỉ huy tiềnquân và 2 ngời chỉ huy hậu quân

Trong hoàng cung, đứng đầu là nhà vua Nhà vua Lan Xang mang danhhiệu Chậu Xivi - “Chủ nhân của những sinh mệnh”- chủ nhân của mọi thần dântrong vơng quốc mình Quyền lực của nhà nớc tập trung trong tay nhà vua nên

nhà vua cũng đợc coi là ngời chủ tối cao của tất cả đất đai trong nớc, đồng thời làngời chủ trực tiếp của đất đai hoàng gia.

Vơng quốc đợc chia làm các mờng, đứng đầu mỗi mờng là một thủ lĩnh donhà vua chỉ định gọi là Chậu mờng Hàng tháng các Chậu mờng phải gửi báo cáo

về triều đình và ba năm một lần phải đích thân đem thuế về nộp tại kinh đô chonhà vua

Quý tộc và s sái thì đợc vua ban cho đất đai và cả dân chúng sống trênnhững vùng đất đai ấy Nông dân sống trong các tiểu vơng quốc nửa độc lập vàtrong vùng đất đai của phong kiến không thể di c sang vùng khác đợc Bởi vì khiban ruộng đất cho quý tộc, nhà vua còn ban cho họ quyền bắt nhân dân trongvùng phải cung phụng mình

Theo Niên giám Lào thì việc tổ chức bộ máy điều hành vơng quốc còn rắcrối và cha ổn định, nhng bớc đầu đã đợc hình thành, xác định và phân công chứctrách để cai quản không phải chỉ là một vùng nhỏ mà là một quốc gia rộng lớn,bao gồm nhiều vùng lãnh thổ và nhiều tộc ngời khác nhau Các chức trách rấtphân lập để nhà vua có thể hoàn toàn tập quyền do xu hớng tản quyền trong xãhội còn rất mạnh Nhìn chung thiết chế Nhà nớc và luật pháp Lan Xang cha phải

là đã phát triển

Song song với việc xây dựng, phát triển đất nớc, vua Pha Ngừm cũng chú

ý tới việc đặt quan hệ hữu nghị với các nớc láng giềng Trong thời kì trị vì, tuyvua Pha Ngừm phải tiến hành nhiều cuộc chiến tranh chinh phạt, nhà vua vẫnchú ý đặt những quan hệ ngoại giao tốt đẹp với Cămphuchia và Đại Việt.Cămphuchia đã từng gửi phái đoàn nghệ thuật và s sái sang Lào Lan Xang Quan

hệ Lào Lan Xang và Cămphuchia lúc này khá tốt Đối với Đại Việt, Pha Ngừm

đã cùng nhà vua Đại Việt xác định biên giới phía đông và bắc Lan Xang Mặc dùdới triều đại của mình, Pha Ngừm cha có quan hệ bình thờng hoá Ayuthay, nhngsau này ngời kế vì ông là Xam Xệt Thay đã đặt lại đợc quan hệ bình thờng hoávới Ayuthay

Mặt khác, để củng cố sự thống nhất đất nớc trên nhiều lĩnh vực, PhaNgừm rất quan tâm xây dựng và phát triển đạo Phật Rất có thể ngay từ khi vơngquốc Cămphuchia mở rộng quyền lực thì đã đem theo cả đạo Phật đến tận Xiềng

Đông - Xiềng Thông Nhng từ giữa thế kỉ XIV đạo Phật mới thực sự phát triển ởLào Theo truyền thuyết ngôi chùa đầu tiên là Vạt keo - nơi đặt tợng phật mộttặng phẩm của vua Cămphuchia đợc xây dựng vào năm 1456

Phật giáo ngày càng phát triển và kết hợp với những tín ngỡng cổ xa củanhân dân Lào mà trở thành tôn giáo chính thống ở Lào Khi đạo Phật trở thànhquốc giáo của nhà nớc Lan Xang, nó đã tạo điều kiện thống nhất về tinh thần làmột trong những yếu tố quan trọng góp phần cung cố nhà nớc thống nhất mới ra

định căn bản lãnh thổ quốc gia và chiều hớng phát triển lịch sử của dân tộc

Sự thống nhất đất nớc Lan Xang vào thời kì vua Pha Ngừm là một bớcngoặt lịch sử vô cùng quan trọng đối với qúa trình phát triển lịch sử của đất nớcLào Từ đây nớc Lan Xang đã bớc vào một thời kì phát triển mạnh mẽ

Sau khi thống nhất đất nớc, vơng quốc Lan Xang bớc vào giai đoạn củng

Ưn Hơn có danh hiệu là Xam Xệt Thay - tức là chúa của 300.000 dân Thái

Tiếp theo cuộc điều tra dân số, Ưn Hơn tiến hành xây dựng quân đội vớimột hệ thống tổ chức chặt chẽ và hùng mạnh Tổng số quân là 15 vạn, đợc chiathành 5 đạo quân, mỗi đạo quân chia thành 3 đội Đội thứ nhất đóng vai trò cảnhsát, đội thứ 2 làm nhiệm vụ bảo vệ đất nớc và đội thứ 3 là lực lợng dự trữ Quân

đội đợc trang bị ngựa, voi, dao, kiếm, cung tên và súng bắn đá

Ngoài ra Ưn Hơn tiếp tụ khuyến khích sự phát triển của đạo Phật, nhà vuacho xây dựng ngôi chùa Vắt Pha Kẹo.Từ đó, Phật giáo ngày càng phát triển hơnnữa và nó đã kết hợp với những tín ngỡng cổ xa của nhân dân Lào mà trở thànhtôn giáo chính thống ở Lào

Năm 1416, Thào Ưn Hơn qua đời, em trai nhà vua là Lan Khăm Đẻng lênnối ngôi Nhng triều đại Lan Khăm Đẻng chỉ kéo dài có 11 năm Sau khi vuaLan Khăm Đẻng mất đi, triều đình Lan Xang bớc vào một giai đoạn rối ren chatừng thấy trong lịch sử Lào (1428 - 1479)

Thào Thèng Khăm lên ngôi vào năm 1479 lấy hiệu là Suvanna Pa Lang, ởngôi 10 năm (1479 - 1489), bắt tay khôi phục kinh tế và củng cố chính quyền.Tiếp đến em trai ông lên kế vị, dới tên hiệu Thào La Sên Thai (1489 - 1503) LaSên Thai ở ngôi đợc hơn 10 năm nhng qua đời khi còn khá trẻ Con trai làSomphu nối ngôi còn nhỏ, mới 13 tuổi làm vua đợc có 4 năm (1503 - 1507) Ng-

ời con thứ 8 của SaiTia Kaphat, tức chú của Somphu kế vì, hiệu là Phia Visun(Tia chớp), (1507 - 1520)

Có thể cho rằng từ sau sự kiện năm 1479 đến đây, đất nớc từng bớc trở lại

đời sống bình thờng Niêm giám nói về cuộc sống thanh bình dới đời vuaSuvanna Pa Lang và những vua sau đó Đến đời Visun thì dấu hiệu của một giai

đoạn phát triển mới đã thể hiện khá rõ

Sau sự kiện 1479, Lan Xang tha nhạt quan hệ ngoại giao với Đại Việt,

nh-ng gia tănh-ng kết thân với Ayuthay Đồnh-ng thời sự phát triển của Lan Xanh-ng ở giai

đoạn này cũng cho phép họ vợt qua những quan hệ đối ngoại còn hạn hẹp ban

đầu và mở ra cho họ khả năng tham gia vào đời sống chính trị của khu vực, trênmột phạm vi rộng lớn hơn Lan Xang bắt đầu đứng trong quan hệ phức tạp vớiAyuthay, Lan Na và Mianma Tuy nhiên vơng quốc Lan Xang dã nhanh chóngnhận thức đợc về tính chất phức tạp trong quan hệ với các quốc gia phía tây và vềchiều hớng phát triển của đất nớc mình

Năm 1520, Phía Vinsun qua đời, con là Phô Thi Xan lên làm vua, hiệu làPhô Thi Xa Lat (1520 - 1549) đã tạo nên một bớc ngoặt trong sự phát triển mọimặt của Lan Xang cũng nh trong quan hệ đối ngoại

Một đạo dụ đợc ban hành với nội dung cấm thờ thần linh, có ý nghĩa hạnchế sự tản quyền và những hoạt động tín ngỡng tuỳ tiện của địa phơng, đồng thờigóp phần phát triển Phật giáo, tạo thêm chỗ dựa cho sự thống nhất quốc gia Đ-

ơng nhiên, đây là một việc làm có ý nghĩa quan trọng cả về chính trị và văn hoá,

và do đó đã làm thành một mốc lớn trong sự phát triển của Lan Xang

Đời sống kinh tế và xã hội tiến triển tốt đẹp trong điều kiện tình hìnhchính trị ổn định và vơng quyền đợc tăng cờng Tuy nhiên, mối quan hệ giữa LanXang với các quốc gia phía tây vào thời gian sau Phô Thi XaLạt trở nên ngàycàng phức tạp và gay cấn Vơng quốc Lan Xang đã phái liên tiếp 3 lần khángchiến chống quân Mianma xâm lợc Tuy nhiên, với tinh thần chiến đấu dũngcảm và bền bỉ nhân dân và phần lớn quý tộc Lào đã giành đợc tự do và chủquyền của đất nớc mình, đã xác định đợc phạm vi lãnh thổ của đất nớc

Chủ quyền cảu Lan Xang đợc khôi phục với việc lên ngôi của NoKeo

Nh-ng NoKeo chỉ làm vua troNh-ng khoảNh-ng 5 năm đã qua đời sớm lúc mới 25 tuổi(1596) Tiếp đó, em con chú lên ngôi, hiệu là Thammi Karat (1596 - 1622) vàUphanuvarat lại cớp ngôi cha, cầm quyền trong một thời gian ngắn (1622 -1623)

Từ năm 1627 - 1637, có 5 vua kế nhau liên tiếp ở ngôi là Phothisara II(Con Xen XuLin), MonKeo (Con Uphanuvarath), Upanaovarth (con vua trớc),Tôn Kham (con vua trớc), Visai (em vua trớc) Trớc giai đoạn này, trong cácnăm 1623 - 1627, dờng nh có một ngời thuộc gia tộc Xệt Tha Thi Lạt tên là PhôThi Xan đã ở ngôi Nh thế, trong những thập niên đầu thế kỉ XVII lịch sử LanXang đã diễn ra một cách mờ nhạt và có ít nhiều lộn xộn, có lẽ do hậu quả củamỗi lần biến đổi trong đời sống chính trị

1.2.2 Giai đoạn từ thế kỉ XVII đến giữa thế kỉ XIX.

Năm 1637, Visai qua đời, con Tôn Kham là Khu Man lên làm vua hiệu làSulinha Vông Sa Sulinha Vông Sa ở ngôi khá lâu (1637-1694) đã có điều kiệnhoàn chỉnh bộ máy nhà nớc phong kiến, phát triển kinh tế và văn hoá, làm cho v-

ơng triều của ông trở thành cực thịnh của chế độ phong kiến và đêm lại bộ mặtthịnh vợng cho vơng quốc Lan Xang

Thiết chế phong kiến đợc xác lập khá hoàn chỉnh Đứng đầu bộ máy nhànớc là vua với quyền lực tuyệt đối, là ngời sở hữu tối cao về ruộng đất, vận mệnhngời dân trong nớc hoàn toàn phụ thuộc vào nhà vua Dới vua là bộ máy cai trị đ-

ợc tổ chức nhằm mục đích để giúp vua có thể điều khiiển công việc một cáchhữu hiệu Theo linh mục Marini, các đại thần và chức trách chủ yếu của vơngquốc có 8 ngời Ngời đứng đầu là Tể tớng mà trách nhiệm chính là giúp đảm đ-

ơng một phần công việc của vơng quốc và giúp vua trông nom mọi việc của quốcgia

Vơng quốc chia làm 7 tỉnh ( tức xứ hay mờng), đứng đầu là 7 chậu mờng.Các chậu mờng thờng xuyên có mặt tại cung điện nhà vua với t cách là cố vấn.Còn các phụ tá của họ là ngời điều khiển công việc trong mờng với sự kiêm tracủa họ Để bảo vệ và gìn giữ nền thống nhất, Sulinha Vông Sa đã xây dựng một

đội quân mạnh mẽ đợc võ trang bằng các vũ khí có đạn nổ và voi chiến Độiquân này chia thành hai loại: quân đội nhà vua và quân đội của các địa phơngkhông những đợc sử dụng trong mờng của mình để bảo vệ chính quyền địa ph-

ơng, mà còn đợ nhà vua điều đi đến vùng khác trong những trờng hợp cần thiết.Quân đội nhà vua làm nhiệm vụ bảo vệ kinh đô và các cửa ải

Trong thời Sulinha Vông Sa vẫn tồn tại ba đẳng cấp: Quý tộc, ngời bìnhdân và nô lệ Các hoàng thân có quan hệ huyết thống với vua và các quan lại của

bộ máy hành chính là tầng lớp đại quý tộc có nhiều quyền lực Nhà vua ban cho

họ chức vụ và bổng lộc, những bổng lộc này thờng không phải là cha trừên connối và hởng thụ suốt đời Nhà vua có thể tớc chức vụ, bổng lộc và các sự u tiêncủa họ bất kỳ lúc nào Nông dân cày ruộng của nhà vua, cứ ba năm một lần nộpcho nhà vua một nửa số hoa lợi thu hoạch Họ cũng phải đóng góp cho tổng đốc

để nuôi quân lính địa phơng Nhng nông dân không bị trói chặt vào ruộng đất và

họ đợc hởng nhiều quyền tự do Họ có thể để lại ruộng đất cho những thành viêntrong gia đình hay cho những ngời khác, có thể đi lại dễ dàng trong cả nớc

Tất cả các cách thức tổ chức hành chính và quân sự, những lễ tiết của triều

đình nh thế cũng thấy đợc thiết chế phong kiến Lan Xang đã xây dựng khá hoànchỉnh và phát triển đến trình độ khá cao dới thời Sulinha Vông Sa

Còn về kinh tế, ngời dân Lào sống chủ yếu bằng nghề nông Ngời dân đãgieo trồng trên cả ruộng thấp và ruộng bậc thang Đến cuối thế kỷ XVII nhữngvùng quần c chủ yếu vẫn nằm bên những dòng sông nhỏ Từ thế kỷ XIII địa bàn

đợc mở rộng ra trên đồng bằng sông Mê Kông và sự gia tăng dân c mới (LàoLùm) đã đẩy mạnh sự phát triển của nông nghiệp Ngoài trồng lúa truyền thống

c dân Lào còn kết hợp khai thác cá trên sôn, chăn nuôi gia súc lớn (trâu, bò, voi)

Đặc biệt Lào nổi tiếng bởi những sản vật khai thác từ tài nguyên rừng Chínhnhững sản vật này đã tạo điều kiện cho họ phát triển trao đổi hàng hoá với bênngoài Việc mua bán ở trong nớc Lào cũng nh với các nớc láng giềng đợc tiếnhành chủ yếu dới hình thức vật đổi vật hoặc tiền bằng vỏ ốc

Về tình hình xã hội: Trên cơ sở một nền kinh tế phát triển ở một mức độnhất định xã hội phân hoá tơng đối rõ.Sự đối lập giữa cuộc sống xa hoa của cácquan lại, tầng lớp giàu có với cuộc sống tồi tàn của thờng dân ngày càng rõ nét

Tầng lớp trên của xã hội là hệ thống quan lại, gồm các quan văn, võ ởtriều đình và ở địa phơng Họ ăn mặc, đi lại một cách trang trọng, sống trongnhững ngôi nhà đẹp, đợc hởng nhiều đặc quyền vua ban Thu nhập của họ phụthuộc vào chức vụ cao hay thấp và đợc sủng ái hay không

Tầng lớp thứ hai có vị trí đặc biệt trong xã hội là các nhà tu hành, ccá nhàthờ, nhà s Tầng lớp này khá đông trong xã hội Lào và nhất là dới thời sulinhavòng sa họ đợc cả xã hội kính trọng kể cả các quan lại và nhà vua

Trong xã hội ngời Lào Thơng sống theo làng, tức công xã,gọi là cung córanh giớ của mình mà trong phạm vi đó, mổi thành viên điều có quyền khai thác

Theo định kỳ, dân trong cung tiến hành bầu ngời đứng đầu công xã mình gọi làTagun.

Tàn kích của quan hệ huyết tộc, thậm chí cả mẫu hệ vẩn còn rỏ nét.Nhiềugia đình sống chung với nhau 3-4 Thế hệ, có khi đông đúc tới 40 đến 50 ngời

So với ngời Lào Thơng, quan hệ xã hội của ngời Lào Lùm đã tiến triểnhơn ít nhiều nhng vẫn còn căn bản duy trì quan hệ cộng đồng Ruộng đợc coi làruộng công, do các gia đình ngời Lào giữ để canh tác theo tập quán từ lâu đời.Làng hay công xã gọi là bản Đứng đầu công xã là tộc trởng hay cha của bản Xakia bản có thể chỉ bao gồm một dòng họ Dần dà ở một số nơi, vài ba dòng họvới việc thờ cúng và tập tục riêng khác nhau có mặt trong cùng một bản Điều đóphản ánh quá trình phát triển và phân tách của công xã

ở ngời Lào Lừm cũng nh ngời Lào Thơng và các tộc ngời khác trong vơngquốc, công xã vừa có thể tự quản trên nhiều mặt, vừa phải chịu sự cai quản củacác cấp hành chính Đến cuối thời phong kiến, việc quản lý của Nhà nớc ngàycàng phức tạp hơn nên ở các cấp cơ sở ( bản) bên cạnh ngời đứng đầu công xã dodân bầu gọi là phó bản còn có lý trởng do quan cử gọi là nai bản Phó bản có uytín và vai trò quyết định trong việc giải quyết những quan hệ cộng đồng vànhững vấn đề về tục lệ, còn nai bản điều hành công việc của làng về mặt hànhchính và theo lệnh của cấp trên Tuy thế quan hệ cộng đồng không vì thế mà rạn

nứt, Sự tồn tại hai cơ quan quản lý cấp cơ sở ở Lào, kéo dài cho đến thời kỳ“

hiện đại là một hiện tợng độc đáo nói lên chế độ phong kiến đã phát triển nhng những quan hệ cộng đồng của công xã cổ xa vẫn còn đợc bảo tồn ” Bản hoặccung hay buôn vẫn còn là những công xã đóng kín, thực hành nền kinh tế tựnhiên chủ yếu là tự cấp tự túc Mối quan hệ kinh tế - xã hội ch a đợc mở rộng vàcha có quan hệ mật thiết giữa vùng này với vùng khác Đó chính là cơ sở của xuhớng tản quyền, cát cứ rất dễ nảy sinh dới chế độ phong kiến

Nh thế có thể khẳng định rằng chế độ phong kiến Lào Lan Xang ra đờivào nửa đầu thế kỷ XIV và đã phát triển đạt đến đỉnh cao của nó ở thời SulinhaVông Sa, đã là một trong những quốc gia thịnh vợng vào thời điểm đó

Sau thời kỳ hng thịnh của vơng triều Sulinha Vông Sa hồi cuối thế kỷXVII, Lào Lan Xang lại rơi vào cảnh chia cắt đất nớc Sau cái chết của vuaSulinha Vông Sa, vì vua không có ngời nối dõi, các lực lợng chống đối nhà vua

đã nổi dậy hòng cớp ngôi báu làm cho hoàng tộc chạy tản mác mỗi ngời mỗingả Chậu Nănthạ rat là con trai của Chậu Pú trớc kia bị vua Sulinha Vông Sa

đuổi đi đén một mờng xa cũng kéo về Viêng Chăn gây chiến với Phạnha Mơng

Chăn Sau đó Say Ông Vệ là con trai của Sumphu cũng là ngời bị vua SulinhaVông Sa đuổi đi trớc kia phải chạy sang Nghệ An nơng náu, nay cũng kéo quân

về gây chién với Chậu Nănthạ Rạt Một ngời em của Sài Ông Vệ là Chậu SaySissamut cũng giành lấy miền nam Lào, tự lập làm quốc vơng Chăm Pạ Xắc

Nh thế là sau năm 1694, vơng quốc Lan Xang đã từng bị cho ba thé lực,lập thành ba tiểu quốc:Viêng Chăn, Luông Pha Băng và Chăm Pa Xắc Khôngnhững thế, lợi dụng tình hình rối ren về chính trị, các thủ lĩnh của những địa ph -

ơng nhỏ, những xứ thậm chí những bản, cũng luôn tìm cách phô trơng thế lực vàtranh đoạt lợi ích riêng cho mình Đất nớc bị rơi vào tình trạng phân liệt trầmtrọng và vơng quốc Lan Xang thực tế đã không tồn tại nữa

Từ đây cho tới những năm 70 của thế kỷ XVIII, các mờng Lào thờng xung

đột với nhau, tranh giành thế lực hoặc tìm cách thôn tính lẫn nhau Chính sự chia

rẽ đó đã tạo điều kiện thuạn lợi cho Xiêm tiến hành từng bớc xâm lợc lào LanXang (1778 - 1827)

Dới ách đô hộ của ngời Xiêm, nhân dân Lào đã không bằng lòng với tìnhcảnh bị ngời Xiêm áp chế, tiếp tục vùng lên đấu tranh khẳng định tính cách dântộc Lào vẫn không ngừng nảy nở và phát triển Đặc biệt là cuọc đấu tranh bền bỉ,dũng cảm của Chậu Anụ vào những năm cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX Mặc

dù cuộc khởi nghĩa diễn ra hết sức quyết liệt, trong một thời gian dài suốt 24năm ròng rã (1804 - 1828) nhng cuối cùng do những nguyên nhân khách quanlẫn chủ quan cuộc khởi nghĩa đã bị thất bại

Sau thất bại của cuộc nổi dậy nhân dân Lào Lan xang do Chậu Anụ lãnh

đạo đất nớc Lào lan Xang phải gánh chịu ách đô hộ của ngời Xiêm vào nhữngnăm giữa thế kỷ XIX

Chơng 2

Tìm hiểu mối quan hệ giữa Lào( Lan Xang) với Thái Lan (Xiêm)

(từ giữa thế kỷ XIV đến Giữa thế kỷ XIX)

2.1 Khái quát quá trình phát triển của vơng quốc Thái Lan( Xiêm) từ giữa thế kỷ XIV dến giữa thế kỷ XIX

2.1.1 Giai đoạn từ giữa thế kỷ XIV (1350) đến nửa cuối thế kỷ XVIII (1767)

Thái Lan là một quốc gia trẻ ở khu vực Đông Nam á với diện tích514000Km, c dân chủ yếu là ngời Thái, có vị thí nằm ở phía Tây bán đảo ĐôngDơng và phía Bắc bán đảo Malắcca, có chung đờng biên giới với các nớc: Lào,Cămphuchia và Mianma

Hiện nay, xét về nguồn gốc của ngời Thái và sự có mặt của họ ở khu vực

Đông Nam á vẫn còn có nhiều ý kiến trái ngợc nhau Tuy nhiên dựa trên nhữngtài liệu hiện có và tổng hợp các ý kiến đó ta có thể thấy đợc sự di c của ngời Tháixuống lu vực sông Mê - Nam đợc diễn ra qua hai đợt chính

“Ban đầu khi ngời Môn còn làm chủ lu vực sông Mê- Nam thì hầu nh ngời Thái cha có mặt ở đây Ngời Thái - Kađai của khu vực Đông Nam á Họ c trú ở thợng nguồn sông Mê Kông và sông Hồng, vùng giáp ranh giữa Trung Quốc và các nớc nuớc Đông Nam á lúc bấy giờ”.

Bớc vào thế kỷ VIII, khi ngời Thái trải qua một quá trình sinh sống lâu dài

và có sự phát triển vợt bậc trên tất cả các mặt đã kết hợp với nhau cùng thành lậpcho mình nhà nớc đầu tiên gọi là nớc Nam Chiếu (hay còn gọi là Quý Nghĩa) cókinh đô ở Đại Lý (nay thuộc tỉnh Vân Nam Trung Quốc)

Do nhu cầu mở rộng địa bàn c trú, tìm những vùng đất mới khả dĩ hơn để

định c sinh sống Nên sau khi thành lập quốc gia của mình ngời Thái một mặtthần phục nhà Đờng (Trung Quốc), mặt khác tiến hành những cuộc chiến tranh

“Lấn chiếm cả vùng Tây - Nam Trung Quốc và tấn công sang các vùng xung quanh, nh đồng bằng sông Hồng và thợng lu sông I-ra-oa-đi” Chính vì vậy đã

dẫn đến những cuộc di c đầu tiên của ngời Thái xuống phơng Nam

Nh vậy ngời Thái đã có mặt ở Đông Nam á lục địa từ thế kỷ X - XII Tuynhiên cuộc thiên di ồ ạt của ngời Thái xuống khu vực này chi thực sự diễn ra vào

thế kỷ thứ XIII khi quốc gia Mông Cổ đã hình thành và bắt đầu lớn mạnh, mặtkhác bản thân các quốc gia cổ ở Đông Nam á nh Dvaravati, Hariphunjaya,Kalinga… đều đã khủng hoảng và suy vong

Sở dĩ ngời Thái có cuộc di c lần thứ hai này là bởi vì vào những năm cuốithế kỷ XII đầu thế kỷ XIII, tình hình khu vực có nhiều thay đổi Một mặt vơngquốc Hariphunjaya của ngời Môn suy yếu, quyền lực của vơng quốc Căm-pu-gia-đê-ra suy giảm từ khi vua Giay-a-vác-man VII qua đời Mặt khác triều đạinhà Tống suy yếu thực sự và chịu sự o ép mạnh của nhà Kim Do vậy, vừa phảitiến hành cống nạp cho nhà Kim vừa tiếp tục mở rộng ảnh hởng sang phơngNam Vì thế đã buộc ngời Thái phải tiếp tục di c, đặc biệt là khi nớc Mông Cổxâm lợc Trung Quốc, sau đó đánh sang nớc Nam Chiếu đã dẫn đến một cuộc di

c ồ ạt của ngời Thái lánh nạn xuống phía nam, theo các con đờng di c cũ

Sau khi di c xuống phía Nam với bản tính năng động và khéo tay của mìnhcộng thêm với sự tiếp xúc với văn hoá Môn và Khơ-Me cùng với một thời giansinh sống hoà quyện với c dân bản địa ngời Thái đã từng bớc xây dựng đợc chomình những tiểu quốc độc lập đầu tiên dọc theo đồng bằng sông Mê- Nam

ở miền Bắc (tức vùng thợng lu sông Mê-Nam) Ngời Thái mặc dù có mặt

từ rất sớm song sống tơng đối tha thớt và xen kẽ bên cạnh những điểm tụ c ngờiMôn Ngay từ đầu ngời Thái đã có không ít tham vọng nên đến cuối thế kỷ XIII,trên cơ sở sự thống nhất các tộc ngời và việc hoàn thành cuộc chiến tranh xâm l-

ợc vơng quốc Haripunjaya của ngời Môn bản địa ở phía Nam, năm 1296 thủ lĩnhcủa họ là Mang-ray đã lập nên một quốc gia mới của mình, đóng đô ở Chiêng-Mai Với tên gọi là Lan Na “tức là một triệu thửa ruộng”

ở miền Trung (Thuộc vùng trung lu sông Mê-Nam ) một bộ phận kháccủa ngời Thái sống quần tụ quanh một thành thị lập trên một sông nhánh củaMê-Nam là Mê yom Thành thị này gọi là Su-khô-thay đây là nơi thuận tiện nhấtcho việc trao đổi buôn bán ở Đông Nam á lục địa và sự phát triển ban đầu củanông nghiệp nên quốc gia Su-khô-thay đã tiến bộ nhanh hơn các quốc gia Thái ởmiên bắc và miền nam

Vào khoảng năm 1260 với những tiềm lực sẵn có của mình thủ lĩnh khô-thay là Pha Mờng đã đứng lên đánh đổ ách thông trị của đế quốc Khơ Megiành lấy quyền tự chủ và chinh phục những bộ lạc ở lân cận Điều này hoàntoàn phù hợp với nguyện vọng của đông đảo quần chúng nhân dân nên cuộc đấutranh nhanh chóng giành đợc thắng lợi Năm 1280 Ra-ma-kam-heng “Ramadũng sĩ” lên ngôi, mở đầu giai đoạn hng thịnh của Su-khô-thay

Su-Dới thời Ra-ma-kam-heng, vơng quốc Su-khô-thay ngày càng phát triểnthịnh đạt Bên cạnh việc tiếp thu tinh hoa của các nền văn hoá nh văn hoá Khơ

Me, Môn, Miễn kết hợp với nền văn hoá bản địa để xây dựng cho mình một nềnvăn hoá riêng đậm đà bản sắc dân tộc Ra-Ma-Kam-Heng đặc biệt quan tâm đếnthiết chế chính trị Nhằm hoàn thiện hơn nữa bộ máy nhà nớc, nhờ đó mà Su-Khô-Thay đã có những bớc phát triển và đã đạt đợc những thành tựu rực rỡ nhất

là trong lĩnh vực văn hoá Để rồi cuối thế kỷ XIII Su-khô-thay đã trở thành mộttrong những vơng quốc hùng mạnh nhất trong khu vực

Nhng đến đầu thế kỷ XIV khi Ra-ma-kam-heng qua đời, vơng quốc khô-thay bớc vào giai đoạn suy vong và cuối cùng bị tiêu diệt, nhờng chổ chomột quốc gia Thái khác ở miền nam tiếp tục phát triển, đó là vơng quốcAyuThay

Su-Vơng quốc Ayuthay tiền thân là công quốc nhỏ của ngời Thái nằm ở phíabắc Thái Lan (nay thuộc mờng pheng) do Thái-xi-ri (1159 - 1187) đứng đầu

Đến năm 1347 do triều đình Su-Khô-Thay có sự rối loạn những ngời kế tục Xi-Ni đã chuyển kinh đô xuống phía nam gần biển hơn Và thiết lập một vơngquốc mới có tên là Ayuthay Ayuthay vừa cả tên gọi của một nớc, đồng thời còn

Cha-là tên gọi của một giai đoạn phát triển của chế độ ngời Thái nó chứa đựng nhiều

sự kiện sôi động về kinh tế lẫn chính trị và văn hoá của quốc gia này

Một đặc điểm nổi bật trong quá trình tồn tại và phát triển của vơng quốcAyuthay là luôn tìm cách mở rộng ảnh hởng của mình ra bên ngoài, chủ yếuthông qua các cuộc chiến tranh xâm lợc

Mở đầu là các cuộc tranh giành ảnh hơng về các vơng quốc Su-Khô-thay(ở miền trung) với Lan - Na (một vơng quốc ở phía bắc) Sự lớn mạnh củaAyuthay bị Lan-Na xem là mối đe dọa nguy hiểm của mình ngợc lại trên bớc đ-ờng phát triển Ayuthay xem Lan-Na nh là một cản lực lớn do vậy nhiều cuộcxung đột giã hai vơng quốc đã xẩy ra

Trong lúc những cuộc tranh chấp, xung đột với Lan-Na vẩn tiếp tục trongnhiều thế kỉ thì Ayuthay còn thực hiện tham vọng thôn tính Cămphuchia hoặc ítnhất thì cũng bắt nớc này phải hoàn toàn phụ thuộc mình

Vấn đề chính trị gay cấn nhất của Ayuthay là vấn đề quan hệ với Miến

Điện Về việc tranh chấp với Lan-Na Cả hai đều là vơng quốc mạnh, mới pháttriển từ những thế kỉ XIII Bản thân sự tồn tại, sự tự khẳng định mình, kết hợpvới tham vọng nắm bá quyền khu vực đã dẫn hai nớc đến sự mâu thuẫn, thậm chíhận thù và gây chiến với nhau một cách khốc liệt, kéo dài từ gữa thế kỉ XVI đến

cuối thế kỉ XIX Tiêu biểu là các cuộc xung đột năm 1587 - 1593, đặc biệt làcuộc xung đột năm 1767 - 1776, quân Miến Điện đã tràn vào giết vua và tàn phákinh thành của ngời Thái.

Cuộc xung đột gữa vơng quốc Ayuthay và vơng quốc Miến Điện chỉ tạmlắng xuống khi cả hai vơng quốc này suy yếu và phải lo đối phó với nguy cơ xâmlợc của T bản phơng tây

Bên cạnh những cuộc xung đột với Miến Điện ở phía bắc, thôn tínhCămphuchia ở phơng Nam vơng quốc Ayuthay còn thi hành chính sách bành tr-ớng lãnh thổ đối với vơng quốc Lào (Lan Xang) ở phía đông nam

Nh vậy trên bớc đờng phát triển của mình, vơng quốc Ayuthay đã thi hành

chính sách “Nớc lớn” tranh bá quyền khu vực Để thực hiện đợc chính sách này

Ayuthay một mặt đã dùng chính sách ngoại dao khôn khéo, mềm dẻo nhằmtranh thủ sự ủng hộ của triều đình Trung Hoa đó là chính sách đối ngoại hai đầu:

đầu nhọn và đầu tù Mặt khác đã thi hành chính sách bành trớng khu vực đối vớinhững vơng quốc nhỏ khác trong khu vực

Song song với quá trình mở rộng lãnh thổ là quá trình hoàn thiện thiết kếchính trị - xã hội của nhà nớc

Ayuthay vốn là một quốc gia trẻ, tổ chức nhà nớc của nó còn thô sơ, tổ

chức bộ máy thống trị còn tơng đối đơn giản Vì thế “quá trình phát triển của Ayuthay cũng là quá trình hoàn thiện thiết chế chính trị tổ chức-xã hội và xây dựng văn hoá bản địa và học tập các nớc láng giềng vốn có trình độ phát triển lâu đời và cao hơn nó”, sau một quá trình tồn tại thiết chế nhà nớc phong kiến

Ayuthay đã đợc cũng cố và hoàn thiện dần Từ nửa sau thế kỉ XIV đến đầu thế kỉ

XV, quá trình tập trung quyền lực của chính quyền trung ơng ngày càng đợc chú

ý, đặc biệt là dới thời trị vì của vua Bô-rô-mô-trai-lô-ha-nat (1448 - 1488) vànhững đạo luật do ông ban hành

Trên cơ sở đó nền kinh tế của Ayuthay đã có sự phát triển nhanh chóng.Hai ngành kinh tế chiếm vị trí chủ yếu của nhà nớc vấn đề là nông nghiệp và thủcông - thơng nghiệp

Sản phẩm nông nghiệp sản xuất ngày càng dồi dào không chỉ cung cấpnhu cầu trong nớc mà còn dành để xuất khẩu ra nớc ngoài thu đợc nguồn ngoại

tệ lớn Nền thơng mại của Ayuthay phát triển khá nhộn nhịp, các loại nông lâmsản nh hồ tiêu, gổ tếch, đàn hơng… ợc xuất khẩu sang các nớc Trung Quốc, ấnđ

Độ, Cămphuchia, Đại Việt …đồng thời vơng quốc Ayuthay còn nhập các loạihàng xa xỉ từ bên ngoài vào nh, lụa, gấm, đồ sứ, ngọc, hàng sơn…Đặc biệt là khi

ngời Bồ Đào Nha chiếm đợc bán đảo Nia-lắc-ca chặn con đờng hàng hải đôngtây thì thơng nhân các nớc khác phải chuyển buôn bán sang đờng bộ và đờngsông qua miền nam Thái Lan Nhờ đó mà các trung tâm thơng mại của vơngquốc trở nên sầm uất hơn Thế kỉ XV ngời Thái đã có hơn 30 tàu vận chuyểnbuôn bán với Gia-Va, Phi-Lip-Pin…

Cùng với tổ chức xã hội và chính trị, Ayuthay còn có một nền văn hoáphát triển mang đậm đà bản sắc dân tộc, dựa trên cơ sở học tập và chuyển hoánhững tinh hoa văn hoá của các nớc láng giềng có trình độ phát triển cao hơntiêu biểu là Ayuthay đã tiếp thu những tinh hoa văn hoá của Cămphuchia và hoà

nhập các yếu tố vào nền văn minh của mình có nói nh sau: “ngời Hán đã tiếp thu tổ chức chính trị, nền văn minh vật chất, chữ viết mà một số lợng từ vựng

đáng kể của Cămphuchia Các nghệ sĩ Xiêm đã học tập các nghệ sĩ Khơ Me và biến đổi nghệ thuật Khơ Me theo thiên t nghệ thuật của bản thân mình, và trên hết là ảnh hởng của mối liên hệ với ngời Môn và Miến Điện, những dân tộc láng giềng phía tây của mình ” Từ những dân tộc Môn và Miến Điện, ngời Thái đãtiếp thu đợc các truyền thống pháp lý có nguồn gốc từ ấn Độ, và trên hết là ĐạoPhật của ngời Sin ha li và các truyền thống nghệ thuật của nó Dựa trên những cơ

sỡ vững chắc cả về kinh tế, chính trị xã hội, văn hoá là điều kiện cho vơng quốcAYuThay thực hiện các mức độ chính trị của mình đó là tiếp tục thi hành đờnglối bá quyền bành trớng thế lực trong khu vực

2.1.2 Giai đoạn từ nửa cuối thế kỷ XVIII đến giữa thế kỉ XIX.

Bớc vào thế kỉ XVII sau khi vơng quốc Ayuthay đợc phục hng (đầu thế kỉXVII) đã có những bớc phát triển mạnh mẽ trên tất cả các mặt: Nhất là về mặtchính trị, quân sự Chủ trơng mở rộng lãnh thổ cùng với tham vọng bá quyền khuvực khiến cho vua Thái liên tiếp tiến hành các cuộc chiến tranh xâm lợc các nớcláng giềng Quá trình xâm lợc mở rộng lãnh thổ đã tạo nên một đế quốc hậuAyuthay rộng lớn hơn rất nhiều so với vơng quốc Ayuthay trớc khi bị Miến Điệnxâm lợc (1569)

Sang thế kỉ XVII, tình hình chính trị - xã hội của Ayuthay lại bắt đầu cónhững dấu hiệu của sự suy thoái và sau đó rơi vào một cuộc khủng hoảng mớikhá sâu sắc về cả kinh tế, chính trị, văn hoá Điều này đã làm cho triều đìnhAyuthay bị lung lay đến tận gốc Tạo cơ hội thuận lợi cho Miễn Điện lúc bấy giờ

đã đợc thống nhất xâm lợc tiêu diệt nhà nớc hậu Ayuthay sau hơn hai thế kỉ tồntại vào năm 1767

Đất nớc và nhân dân Ayuthay lại tiếp tục chìm đắm dới chính sách cai trịvô cùng độc đoán, tàn ác của Miến Điện Đồng thời với sự bóc lột vơ vét của cảivàng bạc thì quá trình đồng hoá c dân nhằm biến Ayuthay thành một tỉnh củaMiến Điện cũng đợc tiến hành Tất cả ngời dân Ayuthay đều bị biến thành nô lệphục dịch cho ngời Miến Với chính sách cai trị đó, ngời dân Thái đã vô cùngoán hận, tinh thần dân tộc đã khơi dậy mạnh mẽ, họ sẵn sàng đứng lên đấu tranhchống lại mọi áp bức, thống trị bọn ngoại bang khôi phục độc lập dân tộc.

Năm 1767, Trịnh Quốc Anh, sỹ quan quân đội gốc hoa đã lãnh đạo nhândân đứng dậy khỡi nghĩa và đã giành đợc độc lập, sau đó ông lên ngôi vua lấyhiệu là Phìa Tắc Xỉn, và đổi tên nớc Ayuthay thành Xiêm đa đất nớc bớc sangmột phát triển mới

Sau khi lên ngôi Tắc Xỉn tập trung toàn bộ quyền lực vào tay mình và thihành những chính sách đối nội lẫn đối ngoại để nhằm củng cố và hoàn thiệnthêm một bớc nữa nền kinh tế - xã hội của đất nớc

Về đối nội, trớc hết Phìa Tắc Xỉn nhận thấy Ayuthay cũ không còn giữ

đ-ợc vị trí chiến lđ-ợc quan trọng nh xa, vả lại nó đã bị đổ nát hoang tàn trong chiếntranh nên ông đã quyết định chuyển kinh đô đến Cha-na-bu-ri sau đổi tên làBăng-Cốc (BangKok) một địa điểm gần biển khơi Việc dời đô của Tắc Xỉn đãchứng tỏ ông muốn khẳng định rằng dân tộc Thái luôn muốn vơn lên để tự khẳng

định mình

Mặt khác ông còn thi hành một số chính sách tiến bộ khác nh “Tịch thu của cải, vàng bạc của nhà chùa để cứu giúp nhân dân nghèo đói, vì rằng Xiêm khi đó, chỉ có vàng mới có thể mua đợc thực phẩm Ông cũng giảm nghĩa vụ lao dịch của ngời dân từ 6 tháng xuống còn 4 tháng Nhờ đó mà Tắc Xỉn đã có đợc chỗ dựa vững chắc trong nhân dân, để tiến hành các cuộc chinh phạt nhằm thống nhất đất nớc ”

Về đối ngoại Tắc Xỉn và các triều đại kế tiếp sau đó vẫn duy trì chính sách

ngoại giao “Đầu tù đầu nhọn” và chính sách “Ngọn cây tre”.

Trong suốt thời gian cầm quyền của mình Tắc Xỉn đã tiến hành nhiềucuộc chiến tranh với Miến Điện kéo dài dai dẳng trong nhiều thế kỷ và nó chỉchấm dứt khi cả hai nớc đã không còn làm chủ đợc mình nữa mà đã do các nớc

T bản phơng Tây quyết định

Đồng thời nhân lúc vơng quốc Lan Xang bị suy yếu, Phìa Tắc Xỉn đã tiếnhành cuộc chiến tranh xâm lợc và biến Lan Xang thành thuộc quốc của mình vàonăm 1778

Đối với Cămphuchia, Phìa Tắc Xỉn đòi vơng quốc này phải tiếp tục thuầnphục nhng đã bị từ chối Điều này đã chạm đến lòng tự ái và tính hiếu chiến của

ông Do vậy một cuộc chiến tranh giữa Cămphuchia và Xiêm đã diễn ra Dới sứcmạnh của Xiêm, Cămphuchia đã buộc phải cầu cứu chúa Nguyễn Điều này đãlàm cho mối quan hệ giữa Xiêm với Đại Việt ngày một xấu đi và căng thẳnghơn Nhiều cuộc xung đột giữa hai nớc đã diễn ra, biểu hiện rõ nhất đó là cuộcchiến tranh năm 1785 - 1786 dới triều Tây Sơn, cuộc chiến tranh năm 1841 -

1845 dới triều Nguyễn…

Phìa Tắc Xỉn cũng không loại trừ trờng hợp Malaixia Thông qua sứ giả,

ông ta đòi hỏi nớc này phải nộp cống hàng năm Các tiểu quốc Malai nhanhchóng trở thành ch hầu của Xiêm

Thiết lập đợc một nhà nớc hùng mạnh, trong thời kỳ đầu, chính sách củaTắc Xỉn tỏ ra có những thay đổi theo hớng tiến bộ Tuy nhiên càng về sau uy tíncá nhân của Phìa Tắc Xỉn ngày càng bị mất dần đi trong lòng ngời dân vì những

chính sách cai trị độc đoán, hà khắc của ông Cùng “với thời gian Tắc Xỉn ngày càng trợt dài trên con đờng phong kiến hoá” sống xa xỉ không đoái hoài gì đến

đời sống cơ cực của nhân dân Ông còn buộc ngời dân phải luôn luôn tôn kính

nh đối với một vị thần Tình hình đó đã khiến nhân dân trở nên hờ hững với TắcXỉn, còn giới quý tộc thế tục sau khi phục hồi đợc thế lực cũng trở nên ít cần tới

ông ta và đã ngấm ngầm chống, đợi chờ dịp để trả thù Cuộc khởi nghĩa củanhững ngời khai quật một kho báu lớn ở vùng Pravichít Narông đã buộc Phìa TắcXỉn phải thoái vị để rồi ngày 20-4-1782 tớng Chao Pia Chakri tuyên bố lên ngôivua Phìa Tắc Xỉn chấm dứt vai trò của mình bằng việc bị xử tử ngay sau đó

Chao Pia Chakri sau khi lên ngôi đã lấy vơng hiệu là RamaI (1782 - 1809)

mở đầu cho sự cầm quyền của dòng họ Rama ở Xiêm cho tới tận ngày nay

Rama I cùng với con ông là Phen-đinkhheng tức là Rama II (1809 - 1824)

và cháu nội là Para-sátthong tức là Rama III (1824 - 1851) ở ngôi vua Xiêmgiống nh một sự phục hồi vơng triều Thái, nhng thật ra chính sách của nó không

hề thay đổi Các vua Rama tiếp tục thi hành chính sách ngoại giao “Ngọn cây tre” bành trớng thế lực của mình Và đến tận sau này khi T bản phơng Tây xâm

lợc vơng quốc Xiêm vẫn không hề thay đổi chính sách của mình

2.2 Mối quan hệ giữa Lào(Lan Xang) với Thái Lan( Xiêm) từ giữa thế kỷ XIV đến giữa thế kỷ XIX

2.2.1 Giai đoạn từ giữa thế kỷ XIV đến cuối thế kỷ XVIII

Sau khi thống nhất đất nớc lên ngôi vua Phà Ngừm đã bắt tay ngay vàocông cuộc xây dựng đất nớc đồng thời thiết lập quan hệ ngoại giao với các nớcláng giềng đặc biệt là đối với vơng quốc Ayuthay của ngời Thái Từ triều đại vuaPhà Ngừm cho đến các vua tiếp theo nh Xam-Xệt-Thay, Thào-nhơn… đều cốgắng giữ mối quan hệ hoà hảo, bình thờng với Ayuthay.

Nh vậy, ngay từ khi lập quốc đầu tiên là Phà Ngừm đặt nền móng tiếp đến

là Thào-nhon rồi Xam-Xệt-Thay đều đã thiết lập đợc mối quan hệ bang dgiaovới Ayuthay Bởi vậy trong thời kỳ này mối quan hệ hữu nghị giữa Lào-LanXang với Ayuthay so với các quốc gia khác có phần bớt căng thẳng hơn, thậmchí có những giai đoạn quan hệ hai nớc tỏ ra tơng đối thân thiện đó là những lầnliên minh với nhau để chống sự xâm lợc của Miến Điện

Tuy nhiên mối quan hệ hoà hảo đó đã không thể giữ đợc lâu, trong khi nhànớc Ayuthay ngay từ thời kỳ mới dựng nớc đã luôn có tham vọng bành trớng raxung quanh Nó đã tiến hành chiến tranh xâm lợc Cămphuchia, Lan-Na, nhất làsau khi Su-kho-thay bị sát nhập vào Ayuthay (1438) thì giai cấp thống trị càng

có ý đồ bành trớng lãnh thổ hơn nữa Và Lào-Lan Xang cũng không nằm ngoài ý

đồ xâm lợc của Ayuthay Để rồi kết cục Lào-Lan Xang trở thành thuộc quốc củaAyuthay trong một thời gian dài, còn Lan-Na mảnh đất thuộc quyền sở hữu củaLan Xang thì vĩnh viễn trở thành đất của Ayuthay

Mặc dù các vua Lào, Xam-Xệt-Thay(1376 - 1418) và Chậu Sumphu (1497

- 1500) đã hết sức cố gắng trong việc cải thiện mối quan hệ ngoại giao tốt đẹpvới Ayuthay tránh mọi sự xung đột Nhng đến năm 1535, nhân việc vua Phô-thi-xả-xa-rát che chở cho một hoàng tử Xiêm bị Ayuthay đuổi bắt thì mối bang giaogiữa hai nớc bị cắt đứt

Từ sự kiện đó vua Ayuthay đã cất quân tràn vào Lào (Lan Xang) với dự

định trừng phạt Tuy nhiên trớc sức mạnh của quân đội Lan Xang vua Ayuthay

đành phải rút quân về nớc Chiến tranh nhanh chóng kết thúc Việc quânAyuthay gây chiến tranh với Lào-Lan Xang đã đánh dấu sự rạn nứt trong quan

hệ Ayuthay và Lan Xang, đồng thời nó cũng đánh đấu cho sự mở đầu của nhữngcuộc chiến tranh xâm lợc Ayuthay sau này

Đến năm 1540, Phìa Athít (vua Ayuthay) lại đẫn một đạo quân xâm lợcLan Xang lần thứ hai Quân Ayuthay đã lần lợt chiếm đợc Viêng khúc rồi vợtsông Mê-Kông chiếm đợc Thông-xa-la-khăm Nhng một lần nữa quân củaAyuthay lại gặp sự chống trả quyết liệt của quân Lan Xang phải rút quân về nớc,Phìa Athít bị thơng chạy về tới nớc thì bị chết