Đóng góp của sĩ phu nghệ an đối với lịch sử dân tộc trong thế kỷ XIX

Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều cuộc Hộithảo liên quan đến nhà Mạc như: nghiên cứu về nhân vật lịch sử, kinh tế công thương nghiệp, thành lũy nhà Mạc… tuy nhiên, vấ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

Luận văn đợc hoàn thành tại trờng Đại học Vinh

Ngời hớng dẫn khoa học: PGS Hoàng Văn Lân

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Luận văn đợc bảo vệ trớc Hội đồng chấm luận văn Thạc sĩ,

tại Trờng Đại học Vinh Vào hồi giờ ngày tháng 12 năm 2009

Có thể tìm đọc luận văn tại Th viện Trờng Đại học Vinh

182 - Đờng Lê Duẩn - Thành phố Vinh

BÀI BÁO CỦA TÁC GIẢ, ĐỒNG TÁC GIẢ

CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN

Tống Thanh Bình, Tính chính đáng của Vương triều Mạc, đã

được đăng trên Tạp chí khoa học Công nghệ Nghệ An, số 4, năm 2009

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1.1 Đến nay, vấn đề nhà Mạc không còn là vấn đề mới nữa nhưngvẫn còn một vấn đề đáng bàn là: nhà Mạc tồn tại một cách chính đáng dựavào những nguyên tắc nào? Tính chính đáng có hai nghĩa như sau: Thứnhất: triều đại ấy được thừa nhận và được ủng hộ Thứ hai: triều đại ấy cógóp phần vào sự tiến triển của dân tộc

Dưới thời đại quân chủ, một triều đại được xác lập một cách chínhđáng khi hội đủ ba điều kiện sau: Một là: Dòng họ của triều đại ấy phải cómột lãnh thổ thuộc quyền quản lý của mình và làm chủ lãnh thổ đó Hai là:Dân cư sống trên lãnh thổ đó phải theo về, ủng hộ và chấp thuận sự trị vìcủa dòng họ đó Ba là: Triều đại có lãnh thổ, có nhân dân theo về ấy phải cómột đường lối cai trị đất nước hay nói cách khác phải có những biện pháptạo điều kiện cho xã hội ấy ổn định và phát triển Bên cạnh đó, triều đại ấy

phải được thiên triều Trung Hoa công nhận và truyền ngôi theo dòng đích

con trưởng Lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam thời kỳ độc lập tự chủ từnhà Ngô, Đinh, Tiền Lê cho đến nhà Lý, Trần, Hồ, Lê Sơ đều tồn tại mộtcách chính đáng và nhà Mạc cũng không phải ngoại lệ

Luận văn của tôi nhằm trình bày những vấn đề đó của nhà Mạc đểchứng tỏ rằng nhà Mạc do Mạc Đăng Dung lập nên là một triều đại chínhthống như các triều đại khác

1.2 Cho đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều cuộc Hộithảo liên quan đến nhà Mạc như: nghiên cứu về nhân vật lịch sử, kinh tế

công thương nghiệp, thành lũy nhà Mạc… tuy nhiên, vấn đề nhà Mạc với

công cuộc ổn định xã hội Đại Việt từ 1527 đến 1546 vẫn chưa được

nghiên cứu một cách kĩ lưỡng, thỏa đáng, trong khi đây chính là một yếu tố

quan trọng khi đánh giá về nhà Mạc vì dó là giai đoạn thịnh trị nhất củatriều đại này Thiếu sót này cần được khắc phục để trả lại những giá trị đíchthực cho lịch sử.

1.3 Năm 1994, cuộc hội thảo tổ chức ở Kiến Thụy-Hải Phòng nhưmột bước ngoặt trong việc nhìn nhận đánh giá lại nhà Mạc Cộng với cáccuộc hội thảo về Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, đã nghiên cứu một cáchkhách quan, đúng đắn nhà Mạc - thời đại ông đang sống Tuy nhiên, mộtthực tế đang diễn ra là những quan điểm cũ về nhà Mạc trong các giáo trình

và sách nghiên cứu vẫn chưa có sự thay đổi một cách thỏa đáng, cũng nhưviệc tiến hành tu bổ và xây dựng quần thể di tích nhà Mạc xứng tầm mộttriều đại phong kiến đã tồn tại trong lịch sử Việt Nam mới chỉ bước đầuđược triển khai Hiện thực đó đã khiến cho nhà Mạc và thời kỳ lịch sử ấytrở nên nhạt nhòa, vì vậy, thực hiện luận văn tác giả mong được góp sứcnhỏ bé của mình để khắc phục thiếu sót đó

1.4 Trong bối cảnh đất nước đã bước vào thời kỳ hội nhập, những tháchthức của công cuộc đổi mới và hội nhập toàn cầu đặt ra rất nhiều vấn đề đòihỏi chúng ta cần vận dụng những bài học từ lịch sử Nhà Mạc với công cuộc

ổn định xã hội dẫu chưa được công nhận là một cuộc cải cách thực sự thìnhững thành tựu trong khoảng thời gian đó cũng cho chúng ta nhiều kinhnghiệm quý báu để vận dụng vào thực tiễn

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

Có thể nói, đề tài về nhà Mạc đã thu hút được nhiều sự quan tâm của giớinghiên cứu trong và ngoài nước Nhiều đề tài nghiên cứu khá sâu về nhữngthành tựu mà nhà Mạc đã đạt được trong suốt thời gian tồn tại, tuy nhiên, vấn

đề nhà Mạc với công cuộc ổn định xã hội Đại Việt từ 1527 đến 1546 đang

còn là một khoảng trống chưa được nghiên cứu kĩ lưỡng Đó không chỉ là tráchnhiệm của chúng ta ngày hôm nay đối với các bậc tiền nhân, với lịch sử đã qua

mà còn là trách nhiệm đối với hậu thế, khi những giá trị chân xác của lịch sửvẫn lặng im qua bao năm tháng mà chưa được tiếp cận

2.1 Tác giả trong nước

Không phải đến sử gia hiện đại theo lập trường và phương pháp luận

sử học Macxit mới thừa nhận những giá trị của vương triều Mạc mà ngay từthời phong kiến, công lao và đóng góp của triều đại này đã được thừa nhận

dù ít nhiều chịu ảnh hưởng sâu sắc của hệ tư tưởng Nho giáo Các sử gia

phong kiến thời Lê-Trịnh cũng nhiều lần công khai thừa nhận: “Mạc Đăng Dung một mình giữ binh quyền, từng bình được nhiều giặc lớn, uy quyền ngày càng thịnh…, lòng người ai cũng hướng về” [15, 260], “lúc này thần dân phần nhiều xu hướng về Đăng Dung, đều ra đón y vào kinh sư” [15, 264]; “Mấy năm liền được mùa, nhân dân bốn trấn đều được yên ổn” [15,

276] Hay tác giả Phạm Đình Hổ sống sau thời nhà Mạc hai thế kỷ cũng ghi

nhận: “Cái đức chính của đời Minh Đức, Đại Chính nhà Mạc( niên hiệu của Mạc Đăng Dung và Mạc Đăng Doanh) vẫn còn cố kết ở lòng người chưa quên Vậy nên vận trời đã về nhà Lê mà lòng người hướng theo nhà Mạc chưa hết” [21, 157] Thậm chí, sau này dưới thời chúa Trịnh (1701), Trịnh Du - thăng hàm thái phó cũng bị cách chức chỉ vì “ngợi khen ngụy Mạc, chê bai chính sử đương thời” [65, 305]… Đây chính là cơ sở quan

trọng để chúng ta có cách nhìn khách quan về nhà Mạc trong việc nhà Mạcthay thế nhà Lê và vai trò của dòng họ này trong việc duy trì trật tự xã hộitrong một thời gian không phải là ngắn

Sử liệu về triều Mạc so với các triều đại phong kiến khác không nhiều,thậm chí bị xuyên tạc, vậy nên để tiếp cận sự thực lịch sử là điều khó khăn.Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu gần đây đã góp phần làm sáng tỏcông lao của triều đại này đối với lịch sử Trong đó, phải kể đến một sốcông trình nghiên cứu tiêu biểu đánh giá khách quan và đổi mới về nhà Mạcnhư:

Tác giả Đinh Khắc Thuân với cuốn “Văn bia nhà Mạc” Nhà xuất

bản Khoa học xã hội , Hà Nội, 1996 - đây là một trong những thành tựu và

là cơ sở để nhiều nhà nghiên cứu dựa trên nguồn tư liệu văn bia khai thác và

nghiên cứu về đề tài nhà Mạc Cũng tác giả này trong “Lịch sử triều Mạc qua thư tịch và văn bia”, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, xuất bản năm 2001

là công trình có giá trị khoa học cao Trong tác phẩm này, tác giả đã nghiêncứu khá kĩ về triều Mạc trên hầu hết các lĩnh vực từ chính trị đến kinh tế,văn hóa - xã hội Được trang bị một khối lượng lớn nguồn tài liệu có uy tín,với khả năng xử lý thông tin của mình, tác giả Đinh Khắc Thuân đã tái hiệnmột xã hội Đại Việt trong thế kỷ XVI khá đầy đủ khía cạnh Tuy nhiên,trong tác phẩm này, tác giả nghiên cứu ở tầm khái quát trong 65 năm tồn tại

của nhà Mạc nên vấn đề công cuộc ổn định xã hội Đại Việt trong ¼ thế kỷ

chỉ được đề cập một cách khái lược Hơn nữa, tác giả chọn cách tiếp cậnvấn đề từ việc khai thác nguồn tư liệu thư tịch và văn bia nên sẽ không tránhkhỏi sự hạn chế về mặt tư liệu Mặc dù vậy, đây là một nguồn tư liệu quýcho chúng tôi sử dụng và khai thác để chứng minh những luận điểm trong

đề tài của mình

Từ năm 1994, những quan điểm đánh giá lại về vương triều Mạc đã

mở đầu cho một khuynh hướng nghiên cứu mới về nhà Mạc, qua đó nhàMạc đã bắt đầu được khẳng định sự tồn tại chính thống của triều đại mình.Nhiều tác giả đã trình bày những quan điểm và ý tưởng rất thuyết phục khinghiên cứu về nhà Mạc như GS Phan Huy Lê, Cố GS Trần Quốc Vượng,

Cố GS Trương Hữu Quýnh, GS Ngô Đăng Lợi, PGS.TS Trần Thị Vinh,nhiều con cháu thuộc dòng họ Mạc như GS Hoàng Lê, GS Phan ĐăngNhật… Những bài nghiên cứu trên được tập hợp trong một số cuốn về nhà

Mạc như : “Mạc Đăng Dung và vương triều Mạc”, Hội Sử học Hải Phòng 1996; “Vương triều Mạc 1527- 1592”, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội 1993; “ Nhà Mạc và dòng họ Mạc trong lịch sử”, Hà Nội 1996; “Góp phần đổi mới quan điểm đánh giá vương triều Mạc” của tác giả Mạc

Đường, Nhà xuất bản Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh 2005, … Mặc dù vậy,những tác phẩm trên mới chỉ là sự tập hợp những quan điểm nghiên cứu mà

chưa thực sự đi sâu vào từng vấn đề cụ thể, đặc biệt là vấn đề công cuộc

ổn định xã hội Đại Việt từ 1527 đến 1546 của nhà Mạc Tuy vậy, đây là

nguồn tư liệu hết sức phong phú mang lại cho tác giả nhiều cách tiếp cận vàgợi mở nhiều vấn đề trong quá trình nghiên cứu

Trong nhiều tạp chí nghiên cứu, nhà Mạc được dành một sự ưu tiênđặc biệt khi có những chuyên đề, chuyên khảo về nhà Mạc khá công phu.Tiêu biểu như Tạp chí nghiên cứu lịch sử của Viện Sử học, tạp chí Cửa biểncủa hội Liên hiệp văn học nghệ thuật Hải Phòng, Tạp chí Xưa và Nay củaHội Khoa học Lịch sử Việt Nam,… nhiều bài viết đề cập đến nhiều vấn đề

liên quan đến nhà Mạc Tuy nhiên, trong những công trình đó, vấn đề công

cuộc ổn định xã hội Đại Việt trong hai mươi năm đầu cai trị của nhà Mạc lại không được tập trung nghiên cứu mà chỉ đề cập đến một cách khái

quát Trong khi vấn đề này có tầm quan trọng như một tiêu chí không thể

thiếu trong việc đánh giá tính chính thống của một triều đại Mặc dù vậy, đó

là những tư liệu quý báu để tác giả tham khảo

2.2 Tác giả nước ngoài

Hầu hết các tác giả nước ngoài khi đề cập đến nhà Mạc đều khách

quan đánh giá vị trí của nhà Mạc trong lịch sử

Tác giả Jonh K Whitmore trong “Essays into Vietnamese Pasts” (SEAP Publications, 1995) đã nhận xét: “Mac Dang Dung (1483 - 1541) had also lived through the chaos of the century and was rising to power Indeed, the

1521 inscription had perhaps been complied et his behest, and Dung was undoubtedly as desiruos as any restore what the Le kings had achieved ealier… This was Dung’s goal” [77, 122] Xin tạm dịch “Mạc Đăng Dung

(1483-1541) đã sống suốt thời kỳ khủng hoảng (hỗn loạn) của thế kỷ đó và đãtìm cách để tăng cường quyền lực Năm 1521, sự thay thế đã có thể diễn ratrong khả năng của ông ta, và Dung đã xuất sắc phục hồi lại những cái mà cácvua Lê trước đây đạt được Đó chính là sự thắng lợi của Dung”

Có thể nói, những nguồn tài liệu trên là cơ sở quan trọng và là chỗ dựa

để chúng tôi khai thác và chứng minh cho những ý tưởng, luận điểm củamình

3 ĐỐI TƯỢNG, NHIỆM VỤ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung làm rõ vấn đề: Công cuộc ổn định xã hội Đại Việt

của ba vị vua đầu triều Mạc (Mạc Đăng Dung, Mạc Đăng Doanh, Mạc

Phúc Hải) trong khoảng thời gian từ 1527 đến 1546 Đây không phải là

khoảng thời gian dài nhưng lại là thời kỳ thịnh trị nhất của nhà Mạc vớinhững nỗ lực của nhà nước trong việc ổn định xã hội

Trong luận văn, tác giả đi từ phân tích sự xác lập vương triều Mạc chođến những thành tựu nhà Mạc đạt được trong thời gian đầu trị vì, kết hợpvới việc so sánh đối chiếu với giai đoạn trước và sau đó, tức là giai đoạn

cuối Lê sơ và giai đoạn đầu thời Lê Trung Hưng để trả lời câu hỏi: nhà

Mạc xuất hiện thời điểm đó trên chính trường có giải quyết được yêu cầu lịch sử đặt ra không? Thành tựu của triều đại này đối với lịch sử có ý nghĩa như thế nào đối với sự tồn vong của vương triều Mạc và xã hội Đại Việt thế kỷ XVI? Trả lời những câu hỏi trên là nội dung cơ bản nhất

của đề tài, có tác dụng dựng lại một thời kỳ đã qua và trả lại tầm vóc cho một triều đại đã có nhiều đóng góp với lịch sử - vương triều Mạc.

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhiệm vụ khoa học của đề tài nhằm làm rõ vấn đề sau: Sự xác lập

quyền thống trị của nhà Mạc và sự ổn định của xã hội Đại Việt từ 1527 đến 1546 Đầu tiên và quan trọng nhất phải kể đến vai trò của Mạc Đăng

Dung Qua việc chú trọng tìm hiểu sự thay thế của nhà Mạc, tác giả muốn chỉ

ra rằng: Việc lên ngôi của Mạc Đăng Dung là hoàn toàn chính đáng và hợp

lẽ, đáp ứng yêu cầu lịch sử đặt ra cuối thế kỷ XV đầu thế kỷ XVI Dẫu biếtthời thế tạo anh hùng nhưng lịch sử đã chỉ ra rằng: Mạc Đăng Dung là ngườibiết làm chủ thời thế, biết cách nắm lấy thời cơ cho mình và có trách nhiệm

với vận mệnh lịch sử giao phó Những nỗ lực, tâm huyết của một con người

từ một người dân chài, thành một võ quan và trở thành hoàng đế đã phục hồilại sức sống cho Đại Việt sau cơn khủng hoảng trầm trọng Mạc Thái Tổ vàcon, cháu của mình đã toàn tâm toàn ý cho việc gây dựng và giữ vững cơ đồcủa mình trong suốt một thời gian tồn tại

4 NGUỒN TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

4.1 Nguồn tư liệu

Luận văn được thực hiện dựa trên những nguồn tư liệu chủ yếu sau:

- Tư liệu trong thư tịch cổ Việt Nam và Trung Hoa: Đại Việt sử kýtoàn thư, Đại Việt thông sử, Lê triều dã sử, Lịch triều hiến chương loại chí,Thù vực chu tư lục…

- Tư liệu được hậu duệ đời sau con cháu họ Mạc lưu giữ: Hợp biên thếphả họ Mạc…

- Nhiều ấn phẩm của các nhà nghiên cứu gồm: sách, tạp chí, báo…liên quan đến nội dung đề tài nghiên cứu

- Tư liệu điền dã, tư liệu trên các website đã được xác minh, kiểm định

- Cuối cùng là các công trình nghiên cứu, các loại sách chuyên sâu vềlịch sử Việt Nam, những kiến thức mang tính nền tảng của lịch sử dân tộccủa nhiều tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Về phương pháp luận: Để giải quyết những vấn đề do đề tài đặt ra,

chúng tôi dựa chủ yếu vào chủ nghĩa duy vật biện chứng, đặc biệt là chủnghĩa duy vật lịch sử Chúng tôi đã sử dụng quán triệt để quan điểm sử họcMacxit nhằm đánh giá khách quan về những đóng góp của vương triều Mạcđối với lịch sử dân tộc trong thế kỷ XVI Đồng thời, quan điểm sử họcMacxit cũng là kim chỉ nam để chúng tôi xử lý nguồn tư liệu được các sử giaphong kiến biên soạn, trên tinh thần khoa học và đảm bảo tính lịch sử

Về phương pháp cụ thể: trong luận văn, chúng tôi chủ yếu sử dụng các

phương pháp lịch sử, logic lịch sử, phương pháp đối chiếu, so sánh, phương

pháp liên môn Đặc biệt là phương pháp xác minh điền dã trên hiện trườnglịch sử Mục đích khôi phục một cách chân thực và khách quan về vươngtriều Mạc trong khoảng thời gian 1527 đến 1546 để giải quyết những vấn đềliên quan do đề tài đặt ra.

5 ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN

Luận văn cố gắng biểu đạt những đóng góp của nhà Mạc đối với lịch

sử dân tộc thế kỷ XVI trên các phương diện lý luận cũng như thực tiễn:

5.1 Về mặt lý luận

Thế kỷ XVI trong cách nhìn nhận của chúng ta từ trước đến nay làthời kỳ bất ổn định, xã hội phong kiến Việt Nam rơi vào khủng hoảng,chiến tranh triền miên loạn lạc Vậy nên, nếu so sánh với thế kỷ XV - thời

kỳ thịnh trị của chế độ phong kiến thì giai đoạn này mờ nhạt hơn rất nhiều.Hơn nữa, điểm giao thoa từ cuối thế kỷ XV đến đầu thế kỷ XVI là lúc nhà

Lê Sơ vẫn nắm quyền thống trị nhưng đã bộc lộ những biểu hiện khủnghoảng suy yếu trầm trọng Lên ngôi trong bối cảnh đó, việc giải quyếtnhững khó khăn do triều đại trước để lại là điều không dễ dàng Thực tế này

đã làm phôi pha đóng góp và vai trò của nhà Mạc đối với lịch sử trong giai

đoạn đầy biến động sóng gió Luận văn sẽ góp phần chỉ ra những nỗ lực của nhà Mạc trong việc ổn định xã hội Đại Việt thế kỷ XVI và làm nổi bật những đóng góp của nhà Mạc trên một số lĩnh vực tiêu biểu mà nhà Mạc

đạt được ngang bằng, thậm chí hơn hẳn những triều đại khác

Qua đó, chúng tôi muốn chỉ ra sự thăng trầm của chế độ phong kiến

và tính biện chứng, phát triển của lịch sử để lấy đó làm cơ sở làm thế giớiquan trong quá trình nghiên cứu

5.2 Về mặt thực tiễn

Tìm hiểu quá trình ổn định xã hội Đại Việt của ba vị vua đầu triềuMạc từ 1527 đến 1546 nhằm trả lại những giá trị đích thực cho nhà Mạc -một vương triều từng tồn tại chính thức trong lịch sử để thỏa tâm nguyệncủa bậc tiền nhân - những người đã có nhiều cống hiến cho lịch sử dân tộc

và thể theo mong mỏi của bao thế hệ con cháu họ - những người đang nỗlực không ngừng để vinh danh tổ tiên, cha ông mình.

Cùng dự án xây dựng quần thể khu di tích nhà Mạc xứng tầm với vịthế một triều đại từng tồn tại trong lịch sử, tác giả luận văn mong được gópsức mình trong việc tăng thêm sự hiểu biết về vương triều của mỗi du kháchhành hương về Dương Kinh một thuở và làm phong phú nguồn tư liệu khigiảng dạy lịch sử địa phương cũng như góp phần giáo dục truyền thống giađình, dòng họ, quê hương

6 BỐ CỤC ĐỀ TÀI

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phần phụ lục, nộidung luận văn gồm ba chương:

Chương 1 Sù thiÕt lËp v¬ng triÒu M¹c

Chương 2 Công cuộc ổn định xã hội Đại Việt của nhµ M¹c

Chương 3 Nguyªn nh©n thÊt b¹i cña nhµ M¹c

NỘI DUNG CHƯƠNG 1

Sù thiÕt lËp v¬ng triÒu m¹c

Ở chương 1, chúng tôi tái hiện khung cảnh xã hội Đại Việt cuối thời

Lê sơ và sự xuất hiện của Mạc Đăng Dung cùng với quá trình xác lập quyềnthống trị của dòng họ Mạc

1.1 Bối cảnh lịch sử của xã hội Đại Việt cuối thời Lê sơ

1.1.1 Tình hình kinh tế

Cuối thời Lê sơ, kinh tế Đại Việt lâm vào khủng hoảng Chính sáchQuân điền ban đầu có ý nghĩa tích cực đối với nền sản xuất và nhân dân ĐạiViệt nhưng càng về sau, sự phát triển mạnh mẽ của ruộng đất tư hữu và nạnkiêm tính ruộng đất đã làm chính sách quân điền mất đi tác dụng ban đầu

Sự phát triển mạnh mẽ của ruộng tư hữu và những nỗ lực của nhà nước đểduy trì hình thức ruộng công hữu vẫn không giải quyết những nguyện vọngcủa người nông dân và không giúp nhà nước trụ vững với bệ đỡ kinh tế ấy.Nông nghiệp sa sút, nhân dân không có ruộng canh tác, nạn kiêm tính trởthành vấn nạn trước sự bất lực của nhà nước, công tác chăm sóc đê điềukhông được chú trọng, thiên tai, hạn hán, mất mùa thường xuyên xảy ra, nạnđói diễn ra triền miên.

Các ngành thủ công nghiệp vốn chưa thực sự được nhà nước quan tâmtrước đây nay cũng khó có điều kiện cứu vãn được thực trạng khủng hoảngcủa nền kinh tế Đó là chưa kể đến sự ảm đạm của hoạt động thươngnghiệp Trước đó không xa, năm 1481 vua cho đuổi những dân tạp cư làm

ăn ở kinh đô, yêu cầu họ trở về quê quán làm ăn để giữ lấy ngành gốc Sựngặt nghèo của nhà nước trong hoạt động trao đổi, buôn bán với người nướcngoài vô hình dung đã làm hạn chế sự trao đổi hàng hóa, làm suy yếu nềnkinh tế đất nước Mô hình xã hội tiểu nông đã gói ghém xã hội Đại Việt thế

kỷ XV trong vòng luẩn quẩn, không có thực lực để phát triển và không cósức đề kháng khi nền tảng của nó là chế độ quân điền và loại ruộng công bịphá sản

1.1.2 Tình hình chính trị, xã hội

Về đại thể, khi nghiên cứu về giai đoạn cuối triều Lê sơ, các nhànghiên cứu đều khẳng định, xã hội Đại Việt đang lâm vào cuộc khủnghoảng, bế tắc Bức tranh xã hội Đại Việt được mô tả như sau:

- Sự xa hoa trụy lạc của giai cấp thống trị: Giai cấp thống trị sốnghưởng thụ, ra sức vơ vét, bóc lột, cưỡng bức nhân dân, “suy vong là khôngtránh khỏi” Sự lật đổ giữa các thế lực, sự thay thế người đứng đầu nhà nướccũng không giải quyết thậm chí làm trầm trọng thêm thực trạng khủng hoảng

ấy Kế sách trị bình của Tả thị lang bộ Lại Lương Đắc Bằng dẫu được vua

khen nhưng cũng chỉ là trên giấy tờ Trong lúc kinh tế kiệt quệ, nhà nước mộtmặt đàn áp nhưng mặt khác vẫn tiếp tục bóc lột sức dân và sống xa xỉ Vua