Thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết bão táp triều trần của hoàng quốc hải

Hoàng Quốc Hải là nhà văn đã khẳng định đợc tên tuổi của mìnhtrong nền văn học Việt Nam đơng đại qua nhiều thể loại: truyện ngắn, truyệnvừa, tiểu thuyết… Riêng với bộ Riêng với bộ Bão tá

Mục lục

Trang Mở đầu 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tợng nghiên cứu, phạm vi t liệu khảo sát 7

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

5 Phơng pháp nghiên cứu 8

6 Cấu trúc luận văn 8

Chơng 1 Bão táp triều Trần trong bức tranh chung của tiểu thuyết

đơng đại Việt Nam về đề tài lịch sử 9

1.1 Khái niệm tiểu thuyết lịch sử và việc thể hiện đề tài lịch sử trong văn học Việt Nam nói chung, tiểu thuyết đơng đại Việt Nam nói riêng 9 1.1.1 Khái niệm tiểu thuyết lịch sử 9

1.1.2 Việc thể hiện đề tài lịch sử trong văn học Việt Nam nói chung và tiểu thuyết đơng đại Việt Nam nói riêng 13

1.2 Tiểu thuyết Bão táp triều Trần của Hoàng Quốc Hải 29

1.2.1 Hoàng Quốc Hải: vài nét về tiểu sử và hành trình sáng tạo văn học 29

1.2.1 Vị trí Bão táp triều Trần trong dòng chảy của tiểu thuyết đơng đại Việt Nam về đề tài lịch sử 29

Chơng 2 Thế giới hình tợng trong Bão táp triều Trần 37

2.1 Hình tợng không gian 37

2.1.1 Không gian đất nớc hùng vĩ và thơ mộng 37

2.1.2 Không gian chiến trận hừng hực hào khí Đông A 42

2.1.3 Không gian văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc 48

2.2 Hình tợng thời gian 58

2.2.1 Thời gian lịch sử 58

2.2.2 Thời gian tâm lý 64

2.3 Hình tợng nhân vật 67

2.3.1 Nhân vật lịch sử 67

2.3.1.1 Nhân vật Trần Thủ Độ 68

2.3.1.2 Nhân vật Trần Nhân Tông 74

2.3.1.3 Nhân vật An T công chúa 81

2.3.2.Nhân vật h cấu 88

1

2.3.2.1.Nhân vật Hoàng tiên sinh 89

2.3.2.2 Nhân vật Yến Ly 91

2.3.2.3 Vũ nữ Chăm, Trà Hoa Tuyết 94

Chơng 3 Cốt truyện, giọng điệu, ngôn ngữ trong Bão táp triều Trần 98

3.1 Cốt truyện 98

3.1.1 Câu chuyện lịch sử về triều đại nhà Trần 99

3.1.2 Chuyện tình của các ông hoàng, bà chúa 102

3.1.3 Số phận của ngời dân trớc bão táp lịch sử 105

3.2 Giọng điệu 107

3.2.1 Sự đa dạng về giọng điệu 107

3.2.2 Một số phơng thức tổ chức giọng điệu 113

3.3 Ngôn ngữ 120

3.3.1 Sự giao thoa giữa ngôn ngữ cổ và ngôn ngữ hiện đại 120

3.3.2 Các hình thức ngôn ngữ nghệ thuật 124

Kết luận 131

Tài liệu tham khảo 134

Mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Hoàng Quốc Hải là nhà văn đã khẳng định đợc tên tuổi của mìnhtrong nền văn học Việt Nam đơng đại qua nhiều thể loại: truyện ngắn, truyệnvừa, tiểu thuyết… Riêng với bộ Riêng với bộ Bão táp triều Trần, Hoàng Quốc Hải đợc d

luận đánh giá là nhà viết tiểu thuyết lịch sử có tài năng, bản lĩnh, phong cách.Qua tác phẩm này, Hoàng Quốc Hải đã đáp ứng đợc nhu cầu chiêm nghiệmlịch sử của văn chơng đơng đại, góp phần làm sáng rõ mối quan hệ giữa văn ch-

ơng với lịch sử, h cấu nghệ thuật với sự thật lịch sử Trớc sự phát triển của tiểuthuyết lịch sử những năm gần đây, Hoàng Quốc Hải đã xác định cho mình một

hớng đi riêng: "Tiểu thuyết lịch sử trớc hết phải giúp ngời đọc nhận biết đợc

g-ơng mặt lịch sử của thời đại mà tác giả phản ánh Những gì mà tác phẩm đó tái tạo đều không đợc trái với lịch sử" Tiểu thuyết lịch sử cần h cấu nhng "h cấu phải đến độ chân thực Nhà văn cũng cần phải giải mã đợc lịch sử từ đó tạo ra thế giới của riêng mình" [39, 69] Khi đã tạo ra đợc thế giới nghệ thuật của tác

phẩm, nhà văn không chỉ bày tỏ quan điểm, suy ngẫm về quá khứ mà còn đặt ranhững vấn đề cho hiện tại và tơng lai

1.2 Bão táp triều Trần là một trong những bộ tiểu thuyết lịch sử đồ sộ từ

trớc tới nay ở Việt Nam Nhà văn đã chọn triều Trần, một triều đại rực rỡ vàohàng bậc nhất trong lịch sử dân tộc để tái hiện chân thực quá khứ dựng nớc vàgiữ nớc đau thơng mà hào hùng Với vốn kiến thức lịch sử, văn hoá sâu rộng và

nỗi đau đời"

“nỗi đau đời" [39, 10], nhà văn đã làm sống dậy 175 năm lịch sử đời Trần bằng

những hình tợng nghệ thuật sinh động, để ngời đọc "tiếp thu lịch sử ngọt ngào hơn, thấm thía hơn và vì thế bài học cho cuộc sống cũng thiết tha hơn, sâu lắng hơn" [39,19]

1.3 Hiện nay, thể loại tiểu thuyết lịch sử đang phát triển mạnh, đặc biệt là

từ sau năm 1986 đã có nhiều khởi sắc Tiểu thuyết Bão táp triều Trần của Hoàng Quốc Hải cũng là một tác phẩm đợc d luận đánh giá cao: "Bộ sách hoành tráng gồm đủ các tiêu chí: trong sáng, dễ hiểu, chính xác, chọn lọc, gọn gàng" [39, 10], "Một tác phẩm mang tính chất sử thi", "Thiên anh hùng ca chống ngoại xâm, thiên tình ca, áng bi hận tình của thời đại cách đây 700 năm" [39, 16], "Cuốn sách tâm huyết" [39, 24], "thành tựu của bộ sách là ở chỗ nó tạo cho độc giả ngoài kiến thức về lịch sử, quân sự, văn hoá, kinh tế, chính trị của một thời đại nào đó còn thổi vào trái tim, tâm hồn bạn đọc một

3

ý thức sống, một thái độ sống, một niềm tin, ớc mơ và khí phách cho riêng mình " [39, 85].

Trên cơ sở những thành công bớc đầu của tác phẩm, chúng tôi đi vào

nghiên cứu đề tài: "Thế giới nghệ thuật trong Bão táp triều Trần của Hoàng Quốc Hải" để làm rõ thêm "một chuyển động trong dòng sáng tác về văn xuôi lịch sử hiện nay ở nớc ta"

2 Lịch sử vấn đề

Theo sự tìm hiểu của chúng tôi, cho đến thời điểm này, việc nghiên cứu

chuyên sâu về tác phẩm, đặc biệt là thế giới nghệ thuật của Bão táp triều Trần

cha nhiều, cha có hệ thống Chỉ có các bài viết của các nhà văn, nhà sử học

đăng trên các báo và tạp chí, bàn luận, đánh giá về tác phẩm Bão táp triều Trần Ngoài ra còn có một số bài trả lời phỏng vấn của tác giả về các vấn đề

liên quan đến tiểu thuyết này Chúng tôi tạm chia các bài viết về tiểu thuyết

Bão táp triều Trần thành hai nhóm.

2.1 Những bài giới thiệu khái quát về tiểu thuyết Bão táp triều Trần

Tác giả Phong Sơng trong lời bạt về bộ tiểu thuyết này khẳng định: "Lịch

sử không thể là những kịch bản viết sẵn Đứng trên góc độ ấy, tiếp cận bộ tiểu thuyết lịch sử Bão táp triều Trần sẽ thấy sự thú vị từ bộ sách mang lại và những ngẫm ngợi, những sẻ chia với tác giả, với dân tộc” [39, 74] Sự thú vị mà Phong

Sơng đề cập đến chính là cái tài của nhà văn trong việc xây dựng nên thế giớinhân vật phong phú, đa dạng với nhiều thứ bậc Nhà văn luôn luôn là vị tổngchỉ huy các nhân vật của mình để điều binh, khiển tớng, cân nhắc thái độ củavua, của quan, của tớng, của triều thần, kẻ sĩ và cả của dân sao cho hợp lý ở

mỗi loại nhân vật, nhà văn đều có một cái nhìn sâu sắc và toàn diện "Dân ở trong triều Trần dù ở hạng nào đều một lòng một dạ với Tổ quốc, với vua và với chính bản thân họ Một Phạm Ngũ Lão ở trong dân, một Dã Tợng ở trong dân, các bậc nho thần nh Trơng Hán Siêu, Phạm Lãm, Trình Giũ, Ngô Sỹ Th- ờng, Nguyễn Thế Trực, Trần Thì Kiếm ở trong dân; các bậc trạng nguyên, thám hoa, bảng nhãn, Nguyễn Hiền, Đặng Ma La, Lê Văn Hu ở trong dân Có thể hiểu rằng cách phát huy sức dân của vơng triều Trần là một sáng tạo trị quốc mang tính biện chứng sâu sắc, nó luôn mới mẻ và gần gũi, nó thiết thực

và hiệu quả" [39, 75] Bên cạnh đó các vơng tôn, công chúa cũng sẵn lòng hy sinh cho Tổ quốc "Một An T, một Huyền Trân, một Trần Quốc Toản thảy

đều nhờng nhịn, hy sinh, thảy đều giản dị kiên cờng mà đặt quyền lợi quốc gia lên trên hết" [39, 79] Tiếp đến là những tấm gơng đầy phách lực nh Chu Văn

An, những võ tớng thao lợc toàn tài nh Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải,

Trần Khát Chân… Riêng với bộ Ngay cả những vị vua Trần, cách xử thế cũng hết sức đặcbiệt ví nh vua hiền Trần Nhân Tông 35 tuổi truyền ngôi cho, con, 39 tuổi lui vềYên Tử và sáng lập ra một dòng Thiền thuần Việt, Thiền Trúc Lâm để trị quốcbằng nhân tâm Tác giả lời bạt còn chỉ ra giá trị của từng tập trong bộ tiểu

thuyết "Huyền Trân công chúa là tiểu thuyết đúng nghĩa" [39, 81], Vơng Triều sụp đổ là một tập sách mà tác giả bày tỏ những nỗi đau đớn khôn khuây" [39,

83] Về giọng văn, Phong Sơng cho rằng Hoàng Quốc Hải đã tạo ra đợc giọngvăn trong sáng, giản dị, mới mẻ Tác giả họ Hoàng đã cố gắng tớc đi những câuchữ cầu kỳ, những điển tích xa cũ mà thay vào đó là tâm sự của ngời hôm nay

Đó là nét độc đáo của tác phẩm Với những đánh giá tơng đối toàn diện về các

phơng diện nội dung, nghệ thuật của Bão táp triều Trần, tác giả lời bạt đã

khẳng định tài năng và tâm huyết của Hoàng Quốc Hải, giúp ngời đọc nhận ra

đợc t tởng của nhà văn "Hồn vía của bộ sách là con ngời và tổ quốc" [39, 84].

Tiến sỹ sử học Đinh Công Vĩ có cái nhìn riêng về tác phẩm của Hoàng

Quốc Hải Ông coi bộ tiểu thuyết Bão táp triều Trần của Hoàng Quốc Hải là“nỗi đau đời"

một sự tái tạo lịch sử đáng tin cậy” Những yếu tố lịch sử mà Đinh Công Vĩ

nêu ra là các sự kiện lớn đợc nhà văn đề cập qua các tập sách: giai đoạn chuyểngiao chính quyền từ triều Lý sang triều Trần với vai trò của Trần Thủ Độ, cuộckháng chiến chống Nguyên Mông lần hai (1284 - 1285), đờng lối xây dựng đấtnớc hoà bình của Trần Nhân Tông, 60 năm suy thoái rồi sụp đổ của triều Trần

Ông cũng khẳng định rằng, Hoàng Quốc Hải đã h cấu hợp lý, nhà văn tôn trọngcác sự kiện lịch sử nh nó xảy ra và trên cơ sở đó mới h cấu, cấu trúc lại lịch sử

nh nó có Chính vì vậy, sự h cấu của nhà văn "chỉ là bù vào chỗ mà lịch sử còn

bỏ ngỏ cho "có da có thịt" hấp dẫn hơn" Ví nh khi xây dựng nhân vật An T,

Hoàng Quốc Hải h cấu thêm việc Trần ích Tắc vẽ tranh An T vô tình để rơi vàotay sứ giả của Nguyên Mông là Sài Thung để hắn dâng tranh cho Thoát Hoan.Cho nên Thoát Hoan đòi phía Đại Việt phải cống nạp ngời đẹp Hay câuchuyện Huyền Trân học tiếng Chăm, học múa Chăm trớc khi về làm dâu Chăm

Pa… Riêng với bộ Đinh Công Vĩ đánh giá cao Bão táp triều Trần: Bằng trí t“nỗi đau đời" ởng tợng phong phú, cộng với tri thức và sự nghiên cứu công phu, Hoàng Quốc Hải đã

bù đắp lịch sử để từ sự thực lịch sử thăng hoa thành sự thực nghệ thuật Tác phẩm của anh mang tính chất sử thi" [39, 16].

Tìm hiểu về tiểu thuyết của Hoàng Quốc Hải, nhà văn Hoàng Tiến trong

bài viết Hoàng Quốc Hải, ngời thiết kế cây cầu giữa quá khứ và hiện tại cho rằng "Viết truyện lịch sử không phải là triệu về những bóng ma của quá khứ mà phải chỉ ra ý nghĩa cho cuộc sống hiện nay" [39, 19] Tiểu thuyết của Hoàng

5

Quốc Hải đã tạo đợc những hình tợng nghệ thuật sinh động để tái hiện lịch sử,vì vậy ngời đọc tiếp thu lịch sử "ngọt ngào, thấm thía" Đây là thế mạnh của nhà

văn họ Hoàng "bởi anh đã dành nhiều công sức thời gian chuyên canh ở loại hình tiểu thuyết lịch sử, và anh đã thành công Anh đáng đợc coi là nhà tiểu thuyết lịch sử đơng kim sung sức nhất Anh ghi đợc dấu ấn của mình trên dòng chảy tiểu thuyết lịch sử Việt Nam, với lối dựng các bộ tiểu thuyết liên hoàn về các triều đại mang tính hoành tráng" [39, 22].

Khi "suy ngẫm về bộ tiểu thuyết lịch sử Bão táp triều Trần của Hoàng Quốc Hải", nhà văn Hoàng Công Khanh cũng dành cho nhà văn họ Hoàng những lời đánh giá xác đáng: "Bằng bút pháp riêng của mình, tác giả còn sáng tạo nên những nét độc đáo ghi dấu ấn Hoàng Quốc Hải Cha định hình nhng đã manh nha một trờng phái" [39, 8] Nét riêng của nhà văn còn biểu hiện qua

"mạch văn sát phạt nhng phân minh, công bằng, điềm đạm, lý tình rạch ròi", về ngôn ngữ "nhà văn lợc bỏ nhiều từ ngữ, thành ngữ Hán, cổ lỗ, lựa chọn cụm từ phổ cập, dễ hiểu, đôi khi còn giải thích một cách kín đáo, nhẹ nhàng Cấu trúc câu văn sáng sủa, lôi cuốn" [39, 10].

Qua những nhận xét đánh giá chung của các tác giả, có thể thấy Bão táp triều Trần là tác phẩm có những thành công về nội dung và nghệ thuật Chính

thành công này tạo nên một phong cách nghệ thuật riêng cho nhà tiểu thuyếtlịch sử Hoàng Quốc Hải để nhà văn phát huy khả năng của mình sáng tạo tiếp

bộ tiểu thuyết lịch sử về triều Lý: Tám triều vua Lý.

2.2 Những bài viết về hình tợng nhân vật, một phơng diện của thế

giới nghệ thuật trong tiểu thuyết Bão táp triều Trần.

Trong bài viết Nhà văn Hoàng Quốc Hải trái tim đập thăng trầm cùng các nhân vật lịch sử, tác giả Phùng Văn Khai đã hết sức ngạc nhiên khi đọc hơn

2000 trang sách tái tạo toàn bộ lịch sử triều Trần của Hoàng Quốc Hải, nhận

thấy: "Qua ngòi bút và trái tim ông, những Trần Thủ Độ, Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Trần Khánh D, Trần Khát Chân, Trần Quốc Toản và cả các vị vua ở ngôi cao kia, sao mà gần gũi thiết thân, cụ cựa quá đỗi làm vậy, có thể sờ nắn đợc, trò chuyện đợc hoặc lo nghĩ hoặc hồi hộp theo mỗi diễn tiến nhỏ của hàng ngàn trang sách" [39, 32] Tác giả của bài viết

này đã đi vào tìm hiểu một số nhân vật trong tác phẩm của Hoàng Quốc Hải nhTrần Thủ Độ, một nhân vật lắm công, nhiều tội của triều Trần nhng đợc nhà vănchia sẻ, cảm thông, đánh giá đúng công lao cũng nh những việc làm trái với đạo

đức, tàn ác mà TrầnThủ Độ phạm phải Đối với Trần Quốc Tuấn, "trái tim Hoàng Quốc Hải đã run lên, thắt lại, sôi bùng hay nín nhịn thẩy đều dẫn đến

việc tạo một bức tợng Thánh Trần đằm đẵm chất ngời" Với Huyền Trân, "trái tim họ Hoàng bỗng đâu thăm thẳm cùng công chúa Huyền Trân giờ biệt li thợng hoàng cùng non sông sang làm dâu đất khách" [39, 33] Đến ngay nh phản vơng Trần ích Tắc nhà văn "đâu nỡ hạ nhục bằng ngôn ngữ vốn là thế mạnh của ông, lại còn phần nào chiêu tuyết từ những trang viết rất đặc sắc về tài thi thơ hoạ nhạc của vơng" [39, 35] Mỗi một nhân vật trong tác phẩm đều đợc nhà văn

dành cho một tình cảm riêng, một sự nhận xét đánh giá riêng, hợp lý để làmsống lại hiện thực xã hội và con ngời của một thời đại cách đây 700 năm Từ

những cảm nhận về các nhân vật trong Bão táp triều Trần của Hoàng Quốc Hải,

Phùng Văn Khai đánh giá cao vốn kiến thức lịch sử, văn hoá, đặc biệt là trái timmới mẻ, nhân văn, một ngòi bút trung thực và thông tuệ của nhà văn họ Hoàng

Còn nhà văn Hoài Anh, trong bài viết Bộ tiểu thuyết lịch sử của nhà văn Hoàng Quốc Hải và quan niệm về nhân vật anh hùng đã đa ra những cơ sở để

xác định nhân vật anh hùng, khu biệt quan niệm anh hùng của ngời Trung Quốc

và Tây phơng, trên cơ sở đó xác định: "Điểm nổi bật trong tiểu thuyết bộ tứ về

đời Trần của Hoàng Quốc Hải là anh đã dựa vào tiêu chuẩn đạo đức để đánh giá anh hùng" Hoài Anh đã chia các nhân vật anh hùng trong tác phẩm của

Hoàng Quốc Hải làm ba loại: loại thứ nhất là những ngời lập nên sự nghiệp cứunớc, cứu dân làm trọn nghĩa vụ, đáp ứng yêu cầu của thời đại nh: Trần TháiTông, Trần Nhân Tông, Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải Loại thứ hai lànhững bậc hiền triết nh Chu Văn An Loại thứ ba là những phụ nữ biết hy sinhvì nghĩa cả nh Chiêu Hoàng, Huyền Trân công chúa Ngoài ra Hoài Anh còn chỉ

rõ "chính vì đặt nặng tiêu chuẩn đạo đức nên Hoàng Quốc Hải không cho Trần Thủ Độ, Hồ Quý Ly là nhân vật anh hùng, vì những nhân vật này dù có những

đóng góp cho lịch sử ở những mức độ khác nhau nhng còn dối trá và thủ đoạn, nhiều khi tàn nhẫn" [39, 52] Để làm rõ hơn nét riêng trong nghệ thuật xây

dựng nhân vật của Hoàng Quốc Hải, Hoài Anh còn so sánh một số nhân vật lịch

sử trong tác phẩm này với các sáng tác của các nhà văn khác Ví nh An T, Trần

Quốc Toản (trong An T, Lá cờ thêu sáu chữ vàng của Nguyễn Huy Tởng), Trần Thủ Độ (trong Trần Thủ Độ của Trúc Khê)… Riêng với bộ Từ những đánh giá trên, HoàiAnh khẳng định Hoàng Quốc Hải là nhà tiểu thuyết lịch sử đích thực và bộ tiểu

thuyết Bão táp triều Trần của ông là "bộ tiểu thuyết lịch sử đầu tiên của Việt Nam vừa có độ dài, vừa có quy mô lịch sử đồ sộ" [39, 47].

Hoàng Quốc Hải trong bài Hỏi chuyện văn chơng về bộ tiểu thuyết lịch sử bốn tập triều Trần của nhà báo Hoàng Xuân Tuyền, đã nói rõ: Với tôi, khi lựa“nỗi đau đời"

chọn các triều đại nào để viết tức là tôi lựa chọn cái thời điểm để đa dân tộc ta

7

vào những cuộc thử lửa gay gắt, để từ đó tìm ra sức mạnh của dân tộc, còn các triều đại chỉ là một cái cớ Thật ra, các triều đại hng vong, thành bại xoay vần tựa nh con thò lò sáu mặt: chợt mặt nhất, thoắt đã mặt tam, mặt lục, chỉ có dân tộc, phải chỉ có dân tộc là mãi mãi trờng tồn Đó là quan điểm của tôi khi viết tiểu thuyết lịch sử” [39, 44].

Từ những khảo sát trên, chúng tôi nhận thấy các bài viết về tiểu thuyết

Bão táp triều Trần của Hoàng Quốc Hải mới chỉ dừng lại ở những vấn đề chung hoặc những vấn đề cụ thể, riêng lẻ Riêng vấn đề thế giới nghệ thuật trong Bão táp triều Trần cha đợc nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống.

3 Đối tợng nghiên cứu, phạm vi t liệu khảo sát

3.1 Đối tợng nghiên cứu

Thế giới nghệ thuật bộ tiểu thuyết Bão táp triều Trần của Hoàng Quốc Hải.

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Tìm hiểu vị trí của Bão táp triều Trần trong dòng chảy của tiểu thuyết

đơng đại Việt Nam về đề tài lịch sử

4.2 Tìm hiểu thế giới hình tợng trong Bão táp triều Trần

4.3 Tìm hiểu cốt truyện, giọng điệu, ngôn ngữ, trong Bão táp triều Trần.

5 Phơng pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phơng pháp sau: Phơng pháp hệ thống, phơng pháp

so sánh, phơng pháp thống kê phân loại, phơng pháp phân tích, tổng hợp

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn

đợc triển khai qua 3 chơng:

Chơng 1 Bão táp triều Trần trong bức tranh chung của tiểu thuyết

đơng đại Việt Nam về đề tài lịch sử

Chơng 2 Thế giới hình tợng trong Bão táp triều Trần

Chơng 3 Cốt truyện, giọng điệu, ngôn ngữ trong Bão táp triều Trần

Chơng 1

Bão táp triều Trần trong bức tranh chung

của tiểu thuyết đơng đại Việt Nam về đề tài lịch sử

1.1 Khái niệm tiểu thuyết lịch sử và việc thể hiện đề tài lịch sử trong

văn học Việt Nam nói chung, tiểu thuyết đơng đại Việt Nam nói riêng

1.1.1 Khái niệm tiểu thuyết lịch sử

Về khái niệm tiểu thuyết lịch sử, đã có nhiều quan niệm khác nhau

Nhóm tác giả Từ điển thuật ngữ văn học viết: Tiểu thuyết lịch sử bao gồm“nỗi đau đời"

các tác phẩm văn học nghệ thuật sáng tác về các đề tài và nhân vật lịch sử Các tác phẩm viết về đề tài lịch sử này có chứa đựng các nhân vật và chi tiết h cấu, tuy nhiên nhân vật chính và sự kiện chính thì đợc sáng tạo trên các sử liệu xác thực trong lịch sử, tôn trọng lời ăn tiếng nói, trang phục, phong tục tập quán phù hợp với giai đoạn lịch sử ấy Tác phẩm văn học lịch sử thờng mợn chuyện

xa nói chuyện đời nay, hấp thu những bài học của quá khứ, bày tỏ sự đồng cảm với những con ngời và thời đại đã qua, song không vì thế mà hiện đại hoá ngời

xa, phá vỡ tính chân thật lịch sử của thể loại này Đặc điểm này của tiểu thuyết lịch sử và kịch lịch sử đòi hỏi nhà văn phải vừa là ngời nghệ sĩ,vừa là nhà nghiên cứu, có vốn sống và hiểu biết phong phú, có quan điểm lịch sử đúng đắn

và tiến bộ” [28, 248] Quan niệm trên ra đời khá sớm và có thể coi là định nghĩa

cổ điển

“nỗi đau đời" ” về tiểu thuyết lịch sử Theo thời gian, cùng với sự phát triển của thểloại này, đã có nhiều nhà nghiên cứu bổ sung để có đợc một định nghĩa đầy đủhơn

Từ điển văn học (Bộ mới) cho rằng: Thuật ngữ tiểu thuyết lịch sử“nỗi đau đời" chỉ một loại hình tiểu thuyết hoặc tác phẩm tự sự h cấu lấy đề tài lịch sử làm nội dung chính Lịch sử trong ý nghĩa khái quát là quá trình phát triển của tự nhiên

9

và xã hội Các nhà khoa học xã hội (cũng đợc gọi là khoa học lịch sử) đều nghiên cứu quá khứ loài ngời trong tính cụ thể và đa dạng của nó Tuy vậy những tiêu điểm chú ý của các sử gia lẫn các nhà văn quan tâm đến đề tài lịch

sử, thờng là sự hình thành, hng thịnh, diệt vong của các nhà nớc, những biến cố lớn trong đời sống xã hội cộng đồng, quốc gia, trong quan hệ giữa các quốc gia

nh chiến tranh, cách mạng , cuộc sống và sự nghiệp của những nhân vật có

ảnh hởng đến tiến trình lịch sử, ”[5, 1735] Quan điểm này đã nhấn mạnh đến

những biến cố lớn của một quốc gia và nhân vật có ảnh hởng đến tiến trình lịchsử

Phan Cự Đệ chỉ ra những đặc trng của tiểu thuyết lịch sử, so sánh nhiệm

vụ của nhà viết sử với nhà tiểu thuyết lịch sử : Trong quá trình sáng tác, các“nỗi đau đời"

nhà tiểu thuyết vừa phải phát huy cao độ vai trò của h cấu sáng tạo nghệ thuật” [15, 107]; nhà nghệ sĩ sẽ dùng quyền sáng tạo và h“nỗi đau đời" cấu để bổ sung cho những chi tiết, những thời kì mà lịch sử không nói đến Dựa trên vốn sống và tài liệu lịch sử, nhà nghệ sĩ phải tởng tợng và bổ sung cho vô số những điểm trắng” [15,

166] nghĩa là viết tiểu thuyết lịch sử, nhà văn không phải tái hiện lại toàn bộ sự

thật đã diễn ra, không nhất thiết phải viết y nh“nỗi đau đời" thật, có thể pha trộn nửa thật, nửa ảo và có quyền phóng đại thực tế lên đến mức tiểu thuyết” [15, 6] Bởi vậy

mà có hiện tợng cùng viết về một giai đoạn lịch sử nhng mỗi nhà văn lại h cấutheo một cách riêng làm nên sức hấp dẫn cho tác phẩm Ngòi bút của ngời nghệ

sĩ đi vào khám phá phần khuất lấp của lịch sử Đó là mảnh đất cho nhà văn bày

tỏ những suy t của mình về các vấn đề lịch sử, về cuộc đời, số phận con ngời.Việc nghiên cứu lịch sử là vô cùng cần thiết nhng sự nghiên cứu ấy không thểthay thế sự sáng tạo Có khi nhà nghệ sĩ chỉ cần vài khoảng khắc trong đời sốngcủa nhân vật lịch sử, có khi nghệ sĩ đa vào tác phẩm những điều phi lịch sử,thậm chí trong một chừng mực nào đó, có ngời vi phạm sự đúng đắn về mặt sựkiện lịch sử bởi vì tác giả chỉ cần sự đúng đắn lí tởng mà thôi Nói đến nghệthuật là nói đến sự sáng tạo – sáng tạo trên nền lịch sử bao giờ cũng chứa đựngmột quan điểm, t tởng nhất định Vì vậy cần chú trọng sự đúng đắn lí tởng của

ngời nghệ sĩ Ngoài ra, Phan Cự Đệ còn đa ra hai khái niệm: tiểu thuyết lịch sử

và lịch sử đợc tiểu thuyết hoá để phân biệt rõ tiểu thuyết lịch sử là lấy việc tái

hiện sự kiện lịch sử, không khí lịch sử làm mục đích sáng tác, tất nhiên có h cấu

và vẫn chịu chi phối bởi cái nhìn chủ quan của nhà văn Còn lịch sử đợc tiểu thuyết hoá thì gần nh sử dụng toàn bộ sự kiện lịch sử, không khí lịch sử, nhân

vật lịch sử Nghĩa là ngời viết trung thành tối đa với lịch sử, chỉ mợn hình thức

tiểu thuyết để thể hiện Vì vậy, lịch sử đợc tiểu thuyết hoá cha xây dựng đợcnhững nhân vật lịch sử có cá tính, có nội tâm

Nguyễn Văn Lợi cho rằng: Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang trọn đặc trng tiểu thuyết nhng lại lấy nội dung lịch sử làm đề tài, làm cảm hứng sáng tạo nghệ thuật” [34, 23] Tác giả còn chỉ ra sự khác biệt giữa tiểu thuyết

lịch sử và khoa học lịch sử Sự phân biệt này giúp nhận diện tiểu thuyết lịch sử

rõ ràng hơn

Nam Dao, với bài viết Về tiểu thuyết lịch sử, khẳng định: Trong tiểu “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang thuyết lịch sử, quá khứ là lịch sử nhìn bởi nhà văn, nhà văn nh chủ thể Đó là quá khứ tái chiếm hữu và tái tạo tự vị thế hiện tại của chủ thể với ý thức giới hạn của sự truy tìm chân lí khách quan “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” Để tái chiếm hữu lịch sử, nhà văn phải nhìn ngợc thời gian với một quan điểm triết lí (duy vật, duy tâm, biện chứng ) từ đó suy xét, phân giải những sự cố, thậm chí phán xử cách này hay cách khác những con ngời trong chính sử Tiểu thuyết lịch sử là sự dấn thân của nhà văn nhằm phục sinh một thời đại cần tháo gỡ hầu thoát khỏi những dự phóng về một tơng lai có thể có đợc” [14, 3] Với quan niệm này, Nam Dao đề

cao sự sáng tạo của nhà văn trớc nhân vật, sự kiện lịch sử Vì vậy, ông viết tiểuthuyết lịch sử với một thông điệp rõ rệt, cái khung lịch sử ở đây chỉ đợc sử dụng

nh phơng tiện cấu tạo tiểu thuyết và tiểu thuyết lại là phơng tiện để nhà vănchuyển tải luận đề của mình

Võ Gia Trị, trong bài Tiểu thuyết lịch sử của Hoàng Quốc Hải và thủ đô sắp nghìn năm tuổi, viết: Tiểu thuyết lịch sử là một thể loại văn học gồm hai “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

bộ phận không thể tách rời là phần tiểu thuyết và phần lịch sử, ngời viết ở đây không thể bỏ đợc phần nào, và chính cái phần lịch sử luôn đòi hỏi ngời viết phải có thêm phông kiến thức sâu rộng, quan niệm khoa học có hệ thống về lịch

sử, biết sử dụng nó nhuần nhuyễn trong sáng tạo nghệ thuật của mình Ngời nghệ sĩ ở đây không chỉ sáng tạo mà còn làm thêm công việc của nhà nghiên cứu với sự sâu sắc, chu đáo và tỉ mỉ tìm hiểu, khảo cứu ngọn ngành các sử liệu học để từ đó giúp họ xây dựng hình tợng nghệ thuật một cách chính xác và sinh

động hơn ” [51, 53] ở đây Võ Gia Trị đã nhấn mạnh đến sự kết hợp nhuần

nhuyễn giữa sáng tạo nghệ thuật với tính chân thực lịch sử

Hoàng Quốc Hải trong Lời tựa bộ tiểu thuyết lịch sử Bão táp triều Trần đã

đa ra các trờng phái tiểu thuyết lịch sử trên thế giới từ đó nêu lên quan niệm của

mình “nỗi đau đời"Hiện trên thế giới đang tồn tại nhiều trờng phái: có trờng phái tôn trọng các sự kiện lịch sử nh nó đã xảy ra, trên cơ sở h cấu, cấu trúc để tái tạo lịch sử, dựng lại gơng mặt lịch sử nh nó có Lại có trờng phái không coi trọng sự thật

11

lịch sử Mà lịch sử chỉ là cái cớ, từ đó ngời nghệ sĩ biểu đạt cái mà mình cần biểu đạt Và một trờng phái khác khá phổ biến là dựa vào sự thật lịch sử, truyền thuyết lịch sử nhng viết theo nhãn quan chính trị chính thống của thời

đại tác giả Một trờng phái khác dựa vào các sự thật lịch sử, sự kiện lịch sử rồi làm biến dạng nó đi một cách tự nhiên chủ nghĩa Các nhân vật đợc đẩy lên hàng thần thánh hoặc tụt xuống hàng ma quái yêu nghiệt Và để hấp dẫn, các nhân vật đợc ch “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ởng hoá Loại tiểu thuyết này có tên là dã sử ” Một loại nữa tuy không đủ sức thành trờng phái nhng thấy xuất hiện ở nớc ta Đó là loại kể “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang truyện lịch sử Trong đó các tác giả kể về các nhân vật và chiến công của họ ”

Về dung lợng cũng nh sức dựng truyện, dựng nhân vật cha đạt tới trình độ tiểu thuyết” [24, 14].

Trên cơ sở những quan niệm đã trình bày, theo cách hiểu của chúng tôi, tiểuthuyết lịch sử là những sáng tác khai thác từ đề tài lịch sử với những sự kiện lịch

sử, nhân vật lịch sử, không gian, thời gian lịch sử … Riêng với bộ ợc nhà văn tái hiện một đcách chân thực hoặc xem lịch sử nh một phơng tiện, một chất liệu để thể hiệnquan điểm t tởng của mình trớc sự kiện lịch sử ấy hoặc lấy lịch sử để trình bàynhững vấn đề hiện tại Lịch sử trong tiểu thuyết không còn là lịch sử khách quan

nh nó vốn có mà bị khúc xạ qua lăng kính chủ quan của nhà văn với những hcấu nghệ thuật nhất định

Chúng tôi căn cứ vào tiền đề lí thuyết ấy để khảo sát những tác phẩm viết

về đề tài lịch sử của các nhà văn hiện đại trong chơng này

1.1.2 Việc thể hiện đề tài lịch sử trong văn học Việt Nam nói chung và

tiểu thuyết đơng đại Việt Nam nói riêng

Lịch sử dân tộc Việt Nam là những trang đau thơng nhng cũng rất đỗi hàohùng Trải qua mấy ngàn năm dựng nớc và giữ nớc, con ngời Việt Nam phải

đối mặt với biết bao cuộc chiến tranh xâm lợc của ngoại xâm Sau hơn 1000năm Bắc thuộc, các triều đại phong kiến Việt Nam ra đời đã khẳng định đợc vịthế mới của đất nớc và bắt đầu từ đó, song song với những bớc đi của lịch sử,nền văn học viết xuất hiện đã phản ánh khá chân thực về cuộc sống của con ngờiViệt Nam Tuy nhiên, trong suốt 10 thế kỷ văn học (từ thế kỉ X đến hết thế kỉXIX) chúng ta cha có một tác phẩm văn học nào tơng xứng với truyền thốnglịch sử hào hùng của dân tộc, trừ một vài cuốn sử kí là những ghi chép lịch sửcủa các sử gia thời phong kiến Đến thế kỉ XVIII mới xuất hiện một số truyện kí

lịch sử theo lối truyện chơng hồi của Trung Quốc nh: Nam triều công nghiệp diễn chí(1719), Hoàng Lê nhất thống chí, Hoàng Việt hng long chí(1899-1904), Việt Nam xuân thu(1908) Những sách này đều viết bằng văn xuôi chữ Hán, về

mặt thể tài, giữa t duy tiểu thuyết và t duy lịch sử đôi khi còn lẫn lộn với nhau.Xét trong mối tơng quan với các quốc gia trên thế giới cùng thời đại thì nền vănhọc Việt Nam cha có những tiểu thuyết lịch sử có tầm vóc, kiệt tác nh ở văn họcNga, văn học Anh, văn học Pháp Chính vì thế, những tác phẩm viết về đề tàilịch sử Việt Nam cha xứng với tầm vóc lịch sử dân tộc.

Đến đầu thế kỉ XX, với sự trỗi dậy của ý thức dân tộc, trớc những biến

động lớn lao của lịch sử đất nớc, các chí sĩ yêu nớc, những nhà nho yêu nớc vànhững nhà văn hiện đại đã cho ra đời khá nhiều tiểu thuyết lịch sử để soi sángnhững vấn đề hiện tại Thông qua việc ca ngợi những cuộc kháng chiến chốngxâm lợc, tôn vinh những vị anh hùng cứu quốc mà đánh thức dậy tinh thần dântộc của thanh niên hoặc cảnh cáo lũ bán nớc và cớp nớc Về văn xuôi chữ Hán

có Trùng Quang tâm sử của Phan Bội Châu Lịch sử ở đây không phải là lịch “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

sử đợc tái hiện nh nó có mà là lịch sử đợc dựng lên theo ý tởng lãng mạn cách mạng và theo tinh thần dân chủ của thời đại tác giả Cho nên nhân vật mang tên lịch sử nhng hồn cốt lại là ngời duy tân chống Pháp buổi đầu thế kỉ trớc Mặc dù tính cách nhân vật đợc chú ý làm nổi rõ nhng kết cấu của tiểu thuyết còn nửa mới, nửa cũ cha thoát khỏi dáng dấp của tiểu thuyết chơng hồi bao nhiêu”[5, 1728] Về văn xuôi tiếng Việt, số lợng nhà văn góp mặt đông hơn Các tác giả có thành tựu trong thể loại này là: Tân Dân Tử có Giọt máu chung tình (1926), Hoàng Tử Cảnh đi Tây (1926), Gia Long bôn ba vì nớc (1928); Trần Trung Viên có Cầu vồng Yên Thế; Nguyễn Tử Siêu có Tiếng sấm đêm

đông (1928), Đinh Tiên Hoàng (1929), Vua Bố Cái (1929), Lê Đại Hành (1929), Trần Nguyên chiến kỉ (1935), Việt Thanh chiến sử (1935), Hai Bà đánh giặc (1936) Vua bà Triều ẩm (1936), Mai Hắc Đế, Lý Nam Đế; Đinh Gia Thuyết có Ngọn cờ vàng (1934); Ngô Tất Tố có Vua Hàm Nghi với việc Kinh thành thất thủ (1935), Lịch sử Đề Thám (1935); Phạm Minh Kiên có Việt Nam

Lý Thờng Kiệt; Đào Trinh Nhất có Phan Đình Phùng (1936).

Trong hoàn cảnh nớc mất nhà tan, các nhà tiểu thuyết lịch sử đều cókhuynh hớng muốn dùng lịch sử vinh quang của dân tộc để đánh thức lòng yêu

nớc của ngời Việt Nam Tiếng sấm đêm đông của Nguyễn Tử Siêu ca ngợi công

đức của Dơng Đình Nghệ và Ngô Quyền hai lần đánh tan giặc Nam Hán với

một giọng văn sảng khoái và tâm huyết: Vì có ông D “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ơng Đình Nghệ mới đuổi

bỏ đợc quân Hán lấy đơc Giao Châu mà cứu thoát dân ra khỏi vòng nớc lửa Vì

có ông Ngô Quyền mới giết đợc đứa bán nớc là Kiều Công Tiến, đánh một trận

ở Bạch Đằng làm cho tuyệt tích quân Hán mà gây nền độc lập để cho đời sau

Ôi! Lẫm liệt thay cái anh hùng của hai ông, thật không khác một tiếng sấm giữa

13

đêm đông hiu hắt, mà thu hồi lấy cái ngày xuân đầm ấm cho nớc tổ Việt Nam ta vậy”[15,180].

Vào khoảng nửa cuối những năm 30, cùng với sự nở rộ của các trào l “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang u văn học lãng mạn và hiện thực, các nhà văn đã chuyển sang khai thác những mối tình éo le và những câu chuyện đời t giàu chất bi kịch trong đề tài lịch sử,

đồng thời từ bỏ dứt khoát kiểu kết cấu chơng hồi ” [5, 1728] Có thể kể đến Phan Trần Chúc với Vua Hàm Nghi (1935), Hồi chuông Thiên Mụ (1940), Dới luỹ Tr- ờng Dục (1942); Lan Khai với Chiếc ngai vàng (1935), Cái hột mận (1938),

Đỉnh non thần (1940), Treo bức chiến bào (1942), Trong cơn binh lửa (1942)

; Nguyễn Triệu Luật với

… Riêng với bộ Hòm đựng ngời (1938), Bà chúa Chè (1938), Loạn kiêu binh (1939), Ngợc dòng Trờng Thi (1939), Chúa Trịnh Khải (1940)… Riêng với bộ ; Chu

Thiên có Lê Thái Tổ (1941), Thoát cung vua Mạc (1941), Bà quận Mỹ (1942), Cháy cung Thợng Võ (1942); Nguyễn Huy Tởng có Đêm hội Long Trì (1942),

An T (1944)… Riêng với bộ Trong số những cây bút kể trên, ngời có cốt cách dựng nhân vậtsắc nét và chắc tay hơn cả phải kể đến Nguyễn Triệu Luật

Từ sau năm 1945 trong không khí những biến động của bão táp lịch sử, “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang tiểu thuyết lịch sử cũng đợc chú ý nâng cấp về âm hởng sử thi cũng nh về quy mô dàn dựng Một số bộ sách có sự gia công tìm hiểu lịch sử kĩ lỡng nên có những sáng tác độc đáo trong việc xây dựng bức tranh hoành tráng của lịch sử

và khắc hoạ đợc những nhân vật lịch sử đa dạng về tính cách có chiều sâu nội tâm”[5, 1728] Các nhà văn đã chú ý tới tính chân thực sử, tái hiện chính xác

các sự kiện lịch sử, không khí lịch sử, phản ánh quá khứ hào hùng của dân tộcbằng giọng điệu ngợi ca đậm chất sử thi Có thể chia tiểu thuyết lịch sử thời kìnày làm hai giai đoạn: giai đoạn từ 1945 đến 1975 và giai đoạn từ những năm

1975 đến nay

Giai đoạn 1945 đến 1975, các tác phẩm chủ yếu viết về cuộc kháng chiếnchống Pháp của toàn dân tộc Nhà văn quan tâm miêu tả các sự kiện lịch sử, đềcao cốt truyện, tập trung tái hiện không khí lịch sử, nhng cha xây dựng đợc các

nhân vật có tính cách rõ nét, yếu tố tâm lí còn mờ nhạt Tiêu biểu là Sống mãi với Thủ đô của Nguyễn Huy Tởng (1960), Bóng nớc Hồ Gơm của Chu Thiên(2 tập, 1970) Sống mãi với Thủ đô của Nguyễn Huy Tởng viết về cuộc chiến đấu

chống Pháp của nhân dân Hà Nội ròng rã trong hai tháng mùa đông năm 1946.Tác phẩm đã dựng lên đợc bầu không khí sôi sục, quyết liệt với nhiều sự kiện

đặc sắc: Hà Nội tản c, Hà Nội xây dựng chiến luỹ, những cuộc gây hấn ngangngợc tàn bạo của kẻ thù, Hà Nội âm thầm chuẩn bị chiến đấu, Hà Nội vùng lên

đánh giặc… Riêng với bộ Trên cái nền tráng lệ đó của lịch sử, tác giả đã đa ra hơn 40 nhân vật

với những số phận, hoàn cảnh và vị trí xã hội khác nhau Đó là Trần Văn, mộtnhà giáo say mê lịch sử nhng nhận thức đôi khi còn non nớt; Nhật Tân, mộtthanh niên dũng cảm, ngang tàng nhng chỉ coi chiến đấu nh một trò chơi mạohiểm; Quốc Vinh, ngời cán bộ cốt cán; Loan; Quyên, những thanh niên học sinhtham gia kháng chiến… Riêng với bộ Tác phẩm thể hiện đợc tinh thần yêu nớc, chủ nghĩa anhhùng cách mạng, chất lãng mạn và chất sử thi đậm nét

Bóng nớc Hồ Gơm của Chu Thiên là một chuỗi dài những câu chuyện kể

về huyền thoại lịch sử xung quanh Hồ Gơm, chuyện các ông Cử, ông Tú , ôngNghè thời Tự Đức, chuyện thực dân Pháp đánh chiếm thành Hà Nội… Riêng với bộ Tác giả

đã kết hợp kiến thức uyên bác và nhiệt huyết của một nhà sử học yêu nớc Vớimãnh lực châm biếm sắc sảo của các bài vè, chuyện kể dân gian ở Hà Thành,kết hợp tính chính xác lịch sử và khả năng h cấu của nhà văn xây dựng thànhtiểu thuyết lịch sử Tuy nhiên tác phẩm cha có nhân vật nào để lại ấn tợng nổi

bật, thế giới nội tâm, đời sống riêng của nhân vật còn mờ nhạt Chu Thiên vẫn “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang quan tâm đến lịch sử nhiều hơn đến tiểu thuyết” [15, 188].

Sau1975 đến nay, một loạt tiểu thuyết lịch sử ra đời, trong đó có thể kể

đến Núi rừng Yên Thế của Nguyên Hồng (3 tập, 1978); Cờ nghĩa Ba Đình của Thái Vũ (2 tập, 1976-1981); Trần Vũ với Cái chết sau quá khứ (1992); Hoàng Công Khanh với Sớm biệt một chiều thu, Hoàng hậu hai triều Dơng Vân Nga (1996), Vằng vặc sao khuê (1998), Vua đen Mai Hắc Đế (1996), Vũ Xơng với Sáo trúc Chí Linh; Yên tử c sĩ Trần Đại Sỹ viết nhiều tiểu thuyết lịch sử ở hải ngoại: Anh hùng Lũng Nam, Động Đình Hồ ngoại sử, Bảo Hoà ngoại truyện, Cẩm Khê di hận, Anh hùng Tiêu Hà ; Lê Minh Hà với Lu Bình- Dơng Lễ ; Hồ Minh Dũng với Thị Lộ và Nguyễn Trãi; Lại Hoàng Giang với Lê Văn Duyệt- từ nấm mồ oan khuất đến Lăng Ông (1999), Trơng Vĩnh Kí, bi kich muôn đời (2001); Hà Ân với Khúc khải hoàn dang dở (2002); Hoàng Khởi Phong với Ng-

ời trăm năm cũ (2 tập, 2002); Nguyễn Xuân Khánh với Hồ Quý Ly, Mẫu thợng ngàn; Võ Thị Hảo với Giàn thiêu; Nguyễn Mộng Giác với Sông Côn mùa lũ; Nam Dao với Gió lửa, Đất trời; Hoàng Quốc Hải với 4 tập Bão táp Triều Trần, Nguyễn Quang Thân với Hội thề … Riêng với bộ Nhìn chung các tiểu thuyết lịch sử thời kìnày cho thấy một nhu cầu nhìn lại quá khứ, học hỏi, xem lại chân dung cácnhân vật lịch sử để khẳng định bản lĩnh văn hoá dân tộc trong bớc chuyển giatốc giao lu và hội nhập quốc tế

Tuy đều lấy lịch sử làm đối tợng tìm hiểu, khám phá nhng ở mỗi nhà văn,

ở mỗi thời kì có một quan điểm riêng về sáng tác Chính điều này chi phối đếntác phẩm của họ, tạo nên những phơng pháp sáng tác khác nhau Trên cơ sở tìm

15

hiểu về tiểu thuyết lịch sử Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến nay, có thể thấy tiểuthuyết lịch sử đợc sáng tác theo ba khuynh hớng: hiện thực chủ nghĩa, lãng mạnchủ nghĩa và phơng pháp hiện đại, hậu hiện đại.

Những nhà văn sáng tác theo khuynh hớng hiện thực chủ nghĩa có xu

h-ớng tái hiện chân thực lịch sử, tôn trọng sự thật lịch sử Trong quá trình sáng “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang tác, các nhà tiểu thuyết lịch sử vừa phải tôn trọng sự kiện lịch sử vừa phải phát huy cao độ vai trò của h cấu, sáng tạo nghệ thuật Nghiên cứu lịch sử một cách công phu, chính xác đó là con đờng của các nhà tiểu thuyết hiện thực chủ nghĩa”[15, 176] Vũ Ngọc Đĩnh khi viết bộ ba tiểu thuyết lịch sử Mời hai sứ quân, Hào kiệt Lam Sơn, Bắn rụng mặt trời đã nghiên cứu lịch sử nghiêm túc Trong Bắn rụng mặt trời, Vũ Ngọc Đĩnh đã miêu tả chi tiết đến cả trang phục và

trang bị của lính Mông Cổ, đến cả tên các tớng lung nh Ngột Lơng Hợp Thai,Cáp Nhĩ Thôn Đặc biệt ông nắm vững binh pháp của Khơng Tử Nha, Tôn Tẫn,

Gia Cát Khổng Minh và Binh th yếu lợc của Trần Hng Đạo Trong tác phẩm của

mình, Vũ Ngọc Đĩnh đã sử dụng các sử liệu một cách chính xác, nhuần nhị, tạonên giá trị cho các tiểu thuyết lịch sử

sáng tạo phải đến mức khiến cho cái không có “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” vẫn chứa đựng những cái có “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang thật” Đó là trờng hợp của Hà Ân khi viết Khúc khải hoàn dang dở và Nguyễn Xuân Khánh khi viết Hồ Quý Ly.

Viết Hồ Quý Ly, Nguyễn Xuân Khánh đã đa vào những những kiến thức

sử liệu trong Đại Việt sử kí toàn th và cuốn truyện kí Nam Ông mộng lục Theo

các sử gia nho giáo chính thống, Hồ Quý Ly là kẻ “nỗi đau đời" thoán đoạt cớp ngôi” vì vậyviệc đánh giá về nhân vật lịch sử này có lúc cha thật công bằng Trong tác phẩmcủa Nguyễn Xuân Khánh, Hồ Quý Ly hiện lên là một chính khách quyết đoán,một kẻ sĩ có đầu óc độc lập suy nghĩ Trong sách Minh đạo, Hồ Quý Ly dámphê phán cả Khổng Tử và Chu Trình Thấy nhà Trần mục ruỗng, thối nát, ôngmuốn làm một cuộc cải cách, đổi đời, có những biến pháp nh thu hút và đào tạongời tài, dùng chữ Nôm, tiền giấy, hạn điền, hạn nô… Riêng với bộ Vì muốn thay đổi mau lẹ,chóng mặt nên con ngời duy ý chí đó đã dùng những biện pháp độc tài, cứngrắn, thậm chí những thủ đoạn tàn sát nh một bạo chúa Ông cứ nhằm một cái

đích mà đi tới, bất chấp d luận của kẻ sĩ và quần chúng đông đảo Từ đó ôngmất chỗ đứng trong lòng dân Tác giả cho thấy những việc làm của Hồ Quý Ly

có cái lí khá tàn nhẫn nhng sòng phẳng của đời sống Nhà Trần thiếu một ôngvua kiệt hiệt, đủ tài đức để chấn hng đất nớc, những kẻ yếu hèn chỉ cố làm một

vị vua hiền không thể đảm đơng đợc chính sự Việc làm của Hồ Quý Ly là

muốn thay máu “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” cho cả một dân tộc ốm yếu, trì trệ Giả định nếu nhà Trần vẫn

còn ở ngai vàng liệu có tránh khỏi bi kịch mật nớc Hồ Quý Ly bị kết án làmmất nớc nhng liệu có thể đặt ra câu hỏi: có phải nớc mất vì yếu nhợc, trì trệ,không còn khả năng tự cờng? … Riêng với bộ Những vấn đề ấy đợc đặt ra nhờ nhà văn đãkhai thác sâu vào thế giới nội tâm nhân vật để giúp ngời đọc kiến giải những vấn

đề lịch sử và lấp đầy những khoảng trống “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” mà vì lí do nào đó hoặc vì nhãn

quan chính trị mà các sử gia đơng thời không ghi rõ, né tránh

Đối với các nhà văn theo trờng phái lãng mạn chủ nghĩa, yếu tố h cấucàng đậm nét hơn Không tôn trọng sự chính xác lịch sử, hoặc muốn dùng quákhứ lịch sử để ám chỉ những vấn đề hiện đại Đó là khuynh hớng dờng nh khôngthể thay đổi của một số nhà văn lãng mạn Alfred de Vigny khẳng định: Vợt qua

cái chân thật của sự kiện

“ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ”, tiểu thuyết lịch sử có thể vơn tới chân lí của nghệ “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang thuật” có nghĩa là đi qua bên ngoài huyền thoại để đa ra một ý niệm về lịch “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

sử ” Đọc Tiêu Sơn tráng sĩ của Khái Hng, điều dễ nhận thấy là nhà văn đã dựa vào Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô gia văn phái và dựa vào cuộc đời của Phạm Thái, tác giả Sơ kính tân trang khi viết về các nhân vật nh Nguyễn Đình

Giản, Trần Quang Châu, Phạm Đại, Lê Ban, Nhị Nơng, Quang Ngọc, PhạmThái, Lê Báo nhng cuộc đời và tính cách của thế hệ trẻ trong Đảng Tiêu Sơn doKhái Hng h cấu, sáng tạo Có điều là nhà văn quá nâng niu và lí tởng hoá cácnhân vật trẻ của mình trong Đảng Tiêu Sơn nên ngòi bút đã vung lên sảng khoái,tô vẽ cho họ thành những ngời anh hùng lí tởng đẹp đẽ Những nhân vật nàychính là cái loa phát ngôn cho những suy nghĩ, cảm xúc chủ quan, t tởng củaKhái Hng: chán chờng trớc thực tại, thoát li bằng cách say mê triết lí hành động

để hành động, không làm đợc ngời anh hùng ngoài cuộc đời thì làm ngời anhhùng trong mộng tởng, trong văn chơng Vì vậy, các đảng viên Tiêu Sơn mangmàu sắc và tâm trạng của con ngời thời đại thời kì 1930-1945, tâm trạng củamột lớp thanh niên sau cuộc khởi nghĩa Việt Nam Quốc dân đảng bị tan vỡ

Nguyễn Huy Tởng, trong những tiểu thuyết lịch sử trớc 1945 nh Đêm hội Long Trì, An T đã tỏ ra khá trung thành với tinh thần của những thời đại quá khứ

xa xa Viết Đêm hội Long Trì, Nguyễn Huy Tởng đã dựa vào Hoàng Lê nhất thống chí, Tang thơng ngẫu lục, Vũ trung tuỳ bút Cảnh đêm trung thu ở hồ

17

Long Trì đợc Nguyễn Huy Tởng mô tả gần giống nh đoạn Kính phủ ( Nguyễn

án) nói về chuyện cũ trong phủ chúa Cảnh Đặng Lân giết chết Khê Trung Hầu

và Lơng ngự sử để cớp đoạt Quỳnh Hoa chỉ là phát triển đoạn Đặng Lân giết sử

trung, viên quan theo hầu Ngọc Lan công chúa trong Hoàng Lê nhất thống chí Viết An T, Nguyễn Huy Tởng đã dựa vào những tài liệu lịch sử trong Đại Việt

sử kí toàn th và Việt sử thông giám cơng mục, An Nam chí lợc nh; Khiển “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang Nhân Tông An T công chúa vu Thoát Hoan dục th quốc Nam dã (Đại Việt sử kí ” toàn th), Ngày mồng 6 là ngày ất Dậu, Giảo kỳ đem bọn Ch “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ơng Hiến hầu

đánh tan quân Quốc đệ là Trần thái s Trần Khải ở bến Phú Tân, chém đợc

1000 thủ cấp, Thanh Hoá và Nghệ An đều hàng cả Thế tử sợ sai tông nhân là Trần Dơng xin hoà, lại đem luôn cận thị là Đào Kiên đem Quốc muội dâng Trấn Nam Vơng xin hu chiến ” (An Nam chí lợc) Nhng dù tôn trọng sự thật

lịch sử đến đâu thì các nhà văn thuộc trờng phái lãng mạn cũng phải sử dụngnhiều h cấu để thể hiện cảm nhận chủ quan của mình đối với lịch sử Chính vì

vậy khi viết Đêm hội Long Trì, Nguyễn Huy Tởng đã sáng tạo ra những nhân

vật không có trong lịch sử nh Nguyễn Mại, Bảo Kim Ngoài ra nhà văn còn xâydựng những nhân vật lịch sử theo cảm hứng lãng mạn để đề cao tôn vinh vẻ đẹp

lí tởng nh An T, Trần Quốc Toản… Riêng với bộ Những nhân vật mang vẻ đẹp lí tởng trongvăn học lãng mạn chính là hình bóng và mơ ớc của nhà văn

Những năm gần đây, trong xu hớng đổi mới thi pháp tiểu thuyết, một sốnhà văn chú ý sử dụng các thủ pháp của tiểu thuyết hiện đại nh yếu tố huyền ảo,dòng ý thức, lắp ghép các phiến đoạn tâm lí… Riêng với bộ Những nhà văn này chỉ coi lịch

sử là chất liệu, thậm chí là phơng tiện để viết tiểu thuyết Họ tập trung vào việcxây dựng nhân vật tiểu thuyết hoặc thông qua lịch sử đặt ra những vấn đề chohôm nay, cho mai sau nh: Võ Thị Hảo, Nguyễn Xuân Khánh, Nam Dao,Nguyễn Mộng Giác, Hoàng Quốc Hải,… Riêng với bộ

Khảo sát các tác phẩm tiểu thuyết lịch sử Việt Nam những năm 1975 trở

về sau này ta nhận thấy khi quay về với đề tài lịch sử, bằng cách đào sâu nhữngtìm tòi cá nhân và theo đuổi các sáng tạo cá nhân, nhà văn Việt Nam đã nói lên

đợc những vấn đề mà lịch sử đặt ra với dân tộc

Cờ nghĩa Ba Đình (2 tập) của Thái Vũ là bộ tiểu thuyết lịch sử rất công

phu và nghiêm túc Tác giả có kiến thức uyên bác về nhiều mặt, có một hệthống t liệu lịch sử rất đáng tin cậy Tác phẩm đã xác định đợc vị trí quan trọngcủa cuộc khởi nghĩa Ba Đình trong toàn bộ phong trào chống thực dân Pháp ởThanh Nghệ Tĩnh, của nghĩa binh ở Tĩnh Gia, Nông Cống, Nga Sơn và cả nớc.Nhà văn tập trung vào các trận đánh và các nhân vật lịch sử chủ yếu nh Trần

Xuân Soạn, Đinh Công Tráng, Tống Duy Tân, Phan C, Hoàng Bật Đạt, Lê KhắcThảo, án sát tay sai Vơng Duy Trinh, trung tá Amedee Dodds, phụ trách vùngHữu ngạn sông Hồng,… Riêng với bộ Với tác phẩm này, Thái Vũ chú ý đến các lịch sử, đếntoàn cảnh phong trào nên cha đi sâu vào tính cách nhân vật Sự hấp dẫn của tácphẩm đối với ngời đọc nhờ vào tính chính xác và phong phú của lịch sử.

Vũ Ngọc Đĩnh viết Mời hai sứ quân (8 tập) và Bắn rụng mặt trời (8 tập)

muốn đem lịch sử để dựng thành tiểu thuyết, đem tiểu thuyết để chuyên chở lịch

sử đến với dân tộc, hi vọng khơi dậy tinh thần yêu nớc, đánh lui đợc mọi hiện ợng vong nhân nô lệ Tuy nhiên tác giả nặng về miêu tả các sự kiện lịch sử cáctrận đánh Nhân vật chủ yếu xuất hiện trong t thế lịch sử, hành động, đời sốngnội tâm còn mờ nhạt

t-Hà Ân đóng góp cho tiểu thuyết lịch sử bằng tác phẩm Khúc khải hoàn dang dở với sự kết hợp khá nhuần nhuyễn giữa kiến thức lịch sử của một nhà sử

học và khả năng tởng tợng h cấu của một nhà văn Tác giả tỏ ra am hiểu về lịch

sử đời Trần không chỉ bằng những chiến công hiển hách chống xâm lăng bảo vệ

Tổ quốc mà còn am tờng về nguồn gốc gia tộc họ Trần, về văn hoá dân gian,

điển lệ thời Trần nên đã tạo đợc một cái nền vừa có không khí lịch sử vừa cósinh hoạt văn hoá… Riêng với bộ Khúc khải hoàn dang dở là cuốn tiểu thuyết lịch sử chú ý”

đến đặc trng tiểu thuyết, tác phẩm khá thành công khi đi sâu vào thế giới nộitâm, thổi sự sống vào nhân vật lịch sử, tạo cho mỗi nhân vật một tính cách riêngkhiến cho họ vừa gần gũi, vừa xa lạ

Tiểu thuyết lịch sử sau năm 1975 có nhiều thành quả và có xu thế ổn địnhvới t cách là một thể loại Khi nhà văn đã có độ lùi về mặt thời gian, các tiểuthuyết lịch sử có giá trị cao, có quy mô đồ sộ ngày càng nhiều Tiểu thuyết lịch

sử có nội dung là tái hiện lịch sử gắn với một thời gian lịch sử cụ thể cùng vớinhững sự kiện lớn Ngời nghệ sĩ đợc quyền h cấu sáng tạo thêm khi thể hiện các

nhân vật lịch sử, sự kiện lịch sử Đặc biệt m “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ời năm gần lại đây có thể thấy trên

đề tài lịch sử những tìm tòi mạnh dạn hơn, vợt qua các quy phạm cằn cỗi, đem lại sinh khí cho văn chơng về lịch sử” [4, 5] Giai đoạn này tiểu thuyết lịch sử thờng đợc kết cấu theo kiểu ph “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ơng Tây, không kết cấu theo sự kiện, theo quy luật kết cấu thời gian một chiều mà kết cấu theo quy luật tâm lý, theo thời gian nhiều chiều xen lẫn nhau ” (15, 186], có nhiều phong cách đa dạng, yếu tố huyền thoại đợc sử dụng nhiều Các tác phẩm tiêu biểu phải kể đến nh Tây Sơn

bi hùng truyện của Lê Đình Danh; Hồ Quý ly, Mẫu Thợng ngàn của Nguyễn Xuân Khánh; Gió lửa, Đất trời của Nam Dao; Giàn thiêu của Võ Thị Hảo; Bão táp triều Trần của Hoàng Quốc Hải; Sông Côn mùa lũ của Nguyễn Mộng Giác.

19

Tây Sơn bi hùng truyện của Lê Đình Danh, một tác giả cùng quê với ngời

anh hùng Nguyễn Huệ, lần đầu tiên xuất hiện trên văn đàn đã gây ra d luận xônxao Ngay ở nhan đề cuốn tiểu thuyết cũng đã gợi cho chúng ta về một thời lịch

sử bi hùng Hùng tráng là ở việc nghĩa quân Tây Sơn đập tan chế độ thối nát Trịnh, đánh tan hai mơi vạn quân Thanh xâm lợc Còn bi thảm là ở chỗ đất nớcrơi vào cuộc chiến giữa hai thế lực do Nguyễn Huệ và Nguyễn ánh đứng đầu.Cuối cùng nghĩa quân Tây Sơn tan rã, Nguyễn ánh toàn thắng thống nhất quốcgia Tác phẩm viết về một giai đoạn lịch sử ngắn ngủi nhng đầy biến động: bắt

Lê-đầu từ khi Trịnh Sâm chấp chính tới lúc Tây Sơn ra Bắc đánh đổ tập đoàn nhàTrịnh, tiếp đó tiêu diệt quân xâm lợc Mãn Thanh, qua triều đại Quang Toản suytàn đến Gia Long diệt Tây Sơn, thống nhất đất nớc lên ngôi Hoàng đế năm

1802 Nhà văn dựng lại những sự kiện lịch sử, những chân dung tiêu biểu dớitriều Tây Sơn nh Ngô Thì Nhậm, La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp, Nguyễn Thung,Trần Quang Diệu, Bùi Thị Xuân, Ngô Văn Sở, Võ Văn Nhậm; dới trớng Nguyễn

ánh có Nguyễn Huỳnh Đức, Tống Lê Phớc, Tống Việt Khuông, Châu Văn Tiếp,

Lê Văn Duyệt… Riêng với bộ làm nên gơng mặt xã hội Việt Nam cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỉXIX Đặc biệt tác giả dành nhiều tâm huyết để viết về cuộc khởi nghĩa Tây Sơn

và ngời anh hùng Nguyễn Huệ Đọc tác phẩm, độc giả bị hút vào những trận

đánh, những sự kiện lịch sử nh những mê hồn trận bày ra la liệt trớc mắt Tácphẩm thành công bởi khả năng kể chuyện, sự hiểu biết sâu về một số nhân vậtlịch sử, khả năng kết hợp giữa lịch sử, huyền thoại và h cấu

Nguyễn Xuân Khánh là một nhà tiểu thuyết lịch sử đợc nhiều ngời biết đến

qua hai tác phẩm Hồ Quý Ly và Mẫu Thợng ngàn Đây là những tác phẩm có

sức hấp dẫn nhờ kiến thức lịch sử, văn hoá, phong tục phong phú, sâu sắc và nộilực văn chơng của một nhà văn có phong cách nhẹ nhàng mà thâm trầm, giàuchất triết lý

Hồ Quý Ly (2002) đợc đánh giá là tác phẩm tiểu thuyết lịch sử có giá trị

nghệ thuật cao Tác phẩm viết về cuộc khủng hoảng sau thế kỉ XIV, phản ánhtình trạng suy thoái của nhà Trần và tính chất lỗi thời của cấu trúc nhà n ớc đơng

thời Để viết Hồ Quý Ly, Nguyễn Xuân Khánh đã bỏ ra hai mơi năm trời để

nghiên cứu đạo Khổng, đạo Phật, đạo Lão, đọc các tác phẩm sử học, triết học,văn hoá… Riêng với bộ Bởi vậy mà trong tác phẩm của ông lịch sử luôn song hành cùng toàn

bộ mạch truyện Tác giả luôn có ý thức đi sâu tìm hiểu lịch sử để tái hiện giai

đoạn lịch sử thời Trần từ năm 1370 đến năm 1400, giai đoạn suy vi, khủnghoảng của triều đại này Câu chuyện mà tác giả phản ánh xoay quanh nhân vậtchính của tác phẩm là Hồ Quý Ly Nhân vật này hiện diện nh một nhà cải cách,

xuất hiện trên nền tàn lụi của nhà Trần Nguyễn Xuân Khánh dùng toàn bộ thờigian nghệ thuật khi nhân vật này còn là một quan thái s chứ không phải khi HồQuý Ly đã lên ngôi Hoàng đế Chọn thời gian lịch sử này, nhà văn tạo điều kiệntốt nhất để nhân vật Hồ Quý ly bộc lộ tài năng, khát vọng, bản lĩnh của mình.Nguyễn Xuân Khánh đã sử dụng bút pháp tiểu thuyết hiện đại để dẫn dắt ngời

đọc đến với nhân vật lịch sử của tiểu thuyết Cách sử dụng nghệ thuật trần thuậtngôi thứ nhất, nhân vật là ngời kể chuyện xng “nỗi đau đời"tôi” đã giúp nhà văn linh hoạthơn trong việc khắc hoạ tính cách đa dạng, phức tạp của các nhân vật lịch sử,tiêu biểu là Hồ Quý Ly Điểm nhìn về nhân vật đợc di chuyển ở nhiều góc độ, từnhiều đôi mắt khác nhau để soi ngắm, để đánh giá nhân vật toàn diện hơn Hồ

Quý Ly trong tác phẩm của Nguyễn Xuân Khánh khi thì là một con rồng nằm “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ngủ” khi thì một bạo chúa, một Tần Thuỷ Hoàng của Việt Nam “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” Với bản lĩnh của một kẻ tàn ác, đa sát , thâm hiểm nh “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ng mu lợc , ” Hồ Quý Ly, dới ngòi

bút của các sử gia phong kiến là con ngời thoán đoạt cớp ngôi, là không chínhthống nhng Nguyễn Xuân Khánh, với thái độ khách quan và công bằng đã nhận

ra đợc vai trò lớn lao của nhân vật này trong công cuộc cải cách đất nớc trênnhiều phơng diện: hành chính, kinh tế, văn hoá xã hội Trong tiểu thuyết HồQuý Ly, Nguyễn Xuân Khánh cũng có nhiều trang viết hay về thiên nhiên đất n-

ớc, cảnh chùa chiền, sông núi phảng phất cái hồn của đất Việt tạo nên sức hấpdẫn riêng cho tác phẩm

Mẫu Thợng ngàn là tiểu thuyết lịch sử vừa có vẻ đẹp cổ điển vừa có vẻ

đẹp hiện đại Tác phẩm đợc thai nghén từ năm 1959 với tên gọi Làng nghèo Sau

một thời gian dài nghiền ngẫm học tập, tìm hiểu về đạo Phật, về văn hoá,Nguyễn Xuân Khánh đã hoàn thành tác phẩm vào năm 2003 ở tác phẩm này,tác giả không đề cập một cách quy mô và rõ ràng các sự kiện lịch sử Sự kiện cóthật đợc nhắc đến rất ít, nó chỉ có mặt với vai trò tạo bối cảnh cho câu chuyện.Tác giả mợn lịch sử làm chất xúc tác để trí tợng tợng và khả năng sáng tạo củanhà văn khơi sâu vào mạch chảy văn hoá tín ngỡng Đạo Mẫu ở ngời Việt Chính

vì vậy, trong Mẫu Thợng ngàn yếu tố h cấu xuất hiện dày đặc Đó là điểm nhấn

cho tác phẩm Ba sự kiện có tính chất bớc ngoặt lịch sử là: Pháp đánh thành HàNội lần thứ hai, Pháp đánh nhau với quân Cờ Đen và Pháp xây nhà thờ lớn.Nguyễn Xuân Khánh rất có ý thức trong công việc lựa chọn lịch sử để đa vàotác phẩm ít nhng đã dẫn dắt toàn bộ câu chuyện Các sự kiện này diễn ra ở HàNội nhng lại ảnh hởng đến làng quê Việt Nam Toàn bộ tác phẩm đã thể hiệnmối quan hệ giữa lịch sử đối với văn hoá, tôn giáo Những huyền thoại, nhữngtruyền thuyết, những câu hát chầu văn đến các sinh hoạt hàng ngày đều mang

21

đậm bản sắc văn hoá dân tộc Mẫu Thợng ngàn tuy đợc viết bằng bút pháp

chuẩn mực cổ điển nhng chuyển tải thành công nét văn hoá, lịch sử truyền thốngvới hơi thở thời đại ở đó, lịch sử đợc biết đến không phải qua những vĩ nhân màqua những nhân vật quần chúng mang tính đại diện cho dân tộc Nguyễn XuânKhánh đã thành công trong việc khắc hoạ các nhân vật nữ vừa thể hịên tín ng-ỡng Đạo Mẫu vừa thể hiện sự trờng tồn của văn hoá dân tộc Việt Nam nh bà Tổcô bí ẩn, bà Ba Váy đa tình, cô đồng Mùi, mõ Hoa khốn khổ, trinh nữ Nhụ … Riêng với bộ

Sông Côn mùa lũ của Nguyễn Mộng Giác là một tiểu thuyết lịch sử viết

về hiện t “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ợng” Nguyễn Huệ ở đất Quy Nhơn Cái đặc biệt của bộ trờng thiên

gần 2000 trang này là chân dung con ngời Nguyễn Huệ đa dạng và có nhiều

t-ơng phản Nguyễn Mộng Giác đã cho ngời đọc nhìn thấy sự sinh thành và lớndậy cùng tâm lý, kiến thức, chính trị và tài năng khác ngời của ngời anh hùng áovải gốc nhà nông nhng đồng thời là một con ngời văn hoá, có cơ sở nho học củathời đại, có cái học đạo lý làm ngời Nguyễn Huệ cũng là con ngời có cái nhìncập nhật và vợt quá thời đại Bên cạnh Nguyễn Huệ, nhà văn đề cao vai trò củaNguyễn Nhạc, nhất là vào đầu những ngày khởi nghĩa Nguyễn Mộng Giác cũngthành công khi viết những chơng về chiến thắng mùa Xuân năm Kỷ Dậu 1789

nh một bản anh hùng ca không tỳ vết, oai hùng mà vĩ đại “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” [30, 5].

Đọc Sông Côn mùa lũ của Nguyễn Mộng Giác, ngời ta đều nhận thấy sự

hoà trộn của ba nguồn cảm hứng lớn: cảm hứng phê phán, cảm hứng nhân đạo,cảm hứng sử thi Một mặt nhà văn khẳng định, ngợi ca những nhà nho tức thời

có đầu óc thực tế nên đã tiến kịp đợc với dòng chảy của lịch sử nh: Ngô ThờiNhậm, Trần Văn Kỷ nhng phê phán lớp nhà nho bảo thủ trì trệ, gàn dở, ngutrung cố chấp nh Nguyễn Đăng Trờng, Lý Trần Quán, Trần Công Xán … Riêng với bộ vàphần nào đối với Trơng Văn Hiến Cảm hứng nhân đạo thể hiện rõ qua nhữngtrang viết về thân phận phụ nữ thời tao loạn, về nạn đói, về sự thảm hại của tầnglớp trí thức Việt Nam thời bấy giờ Với cái nhìn khách quan về lịch sử, NguyễnMộng Giác cũng dành nhiều trang viết về những chiến công lẫy lừng trong Namngoài Bắc của Nguyễn Huệ ở Phú Xuân, Gia Định, Thăng Long Tuy nhiên, donghiêng về tái hiện lại những số phận, tính cách con ngời đời thờng trong cơnlốc lịch sử nên cảm hứng sử thi có phần mờ nhạt

Sông Côn mùa lũ có những cách tân về nghệ thuật Nhà văn khai thác hợp

lý yếu tố thời gian nghệ thuật, điểm nhìn trần thuật linh hoạt, nghệ thuật miêu tảnội tâm và tạo hứng đối thoại sắc nét Xét ở thời điểm ra đời của tác phẩm, khitiểu thuyết Việt Nam đang đi trên một lối mòn truyền thống nên nhiều tác phẩm

bị xơ cứng, khô cằn, thiếu đi sức sống thì Nguyễn Mộng Giác đã sáng tạo cho

mình một cách viết riêng vừa phát huy cao độ khả năng, h cấu thoải mái, phóng

khoáng, vừa trung thành tối đa với lịch sử Nhà văn dùng tiểu thuyết vẽ lại lịch “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

sử một thời, ở mọi nơi, rồi đến cả một nớc, chi tiết tỉ mỉ tiểu sử một nhóm ngời

dù sao cũng đã làm nên lịch sử Tác phẩm đại diện cho khuynh hớng tiểu thuyết lịch sử muốn trình bày trung thực một thời đại bằng cách tiểu thuyết hoá diễn biến tình tiết, những thái độ, trình độ trí thức, tâm tính với những nhân vật có thật bên cạnh vài nhân vật tiểu thuyết có thể có thật, nh một giả thuyết, một thử nghiệm văn chơng cho đề tài lịch sử đã chọn ” [30, 5].

Nam Dao là một nhà văn hải ngoại đóng góp cho tiểu thuyết về đề tài lịch

sử hai tác phẩm xuất sắc là Gió lửa và Đất trời Với Nam Dao, viết tiểu thuyết

lịch sử là dịp suy t về quá khứ Nhà văn tỏ ra cố gắng tìm kiếm trong quá khứ

những câu trả lời lịch sử cho ngày hôm nay Chính vì vậy, Gió lửa đặc biệt bao gồm nhiều yếu tố định nghĩa tiểu thuyết lịch sử ở Lời Ngỏ trong Gió lửa, ông viết: Ngoài dòng chính sử, còn có phần lịch sử hình thành trong trí t “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ởng tợng,

óc phán đoán, và cao hơn là sự cảm nhận từ quá khứ những vấn đề của con

ng-ời và xã hội hiện vẫn tồn tại ở đây, biến cố lịch sử trở thành đối tợng đem soi

d-ới lăng kính chủ quan, nhào nặn lại để rồi qua ngòi bút ngời viết, thành tiểu thuyết dã sử” Gió lửa là tiểu thuyết dã sử lớn dựa trên không gian đất nớc Việt

Nam vào thời điểm Trịnh tàn, Lê mạt từ cuối thế kỉ XVIII Tác phẩm chia làm

hai phần Gió đàng trong, Lửa đàng ngoài nhng không lấy sự kiện lịch sử, nhân

vật lịch sử làm đối tợng mà chỉ xem lịch sử nh một phơng tiện chuyển tải luận

đề của mình Bắt đầu từ cái chết tiểu thuyết “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” của Đèo Kha và rồi của nàng Mây của bản Mê Thợng, Gió lửa trải dài theo lịch sử, chiều dài một cuộc nội chiến

cứ đánh chém lẫn nhau chỉ vì dăm ba kẻ tranh nhau chiếm cái mệnh trời

“ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” [11,

341] Kết cấu phức tạp nh lịch sử trung đại và cận đại mà tiếng vang và biết đâu

hậu quả vẫn còn vang vọng đến thời hiện đại Nh “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang vậy Huệ, Sâm, Tông, Cán làm sao có thể có gì gọi là tự ngã Mà đã không có ngã thì phế-lập-đánh-giết

để làm gì? Tạo nghiệp chỉ là tạo nghiệp Rồi nghiệp sinh nghiệp Vòng vô minh rộng ra, phủ xuống cõi nhân sinh u mê đắm đuối” [11, 945] Với gió lửa, Nam Dao quan tâm chú trọng khả năng chuyển đổi của lịch sử “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” Nhà văn tìm thấy

sự tơng thích trong bút pháp hiện đại với việc h cấu, nhất là h cấu về nhân vật.Tác giả còn sử dụng nhiều huyền thoại tạo nên tính chất h cấu lịch sử làm chongời đọc luôn nghi ngờ tính chân thực của nó Còn nhà văn đóng vai trò khoahọc, yêu cầu lịch sử, tìm chân lý lịch sử, đã tìm những lý do, nội lực, những lý lẽsâu xa của hành động, của bánh xe lich sử… Riêng với bộ Tuy vậy, trong Gió lửa, có những

23

chỗ, Nam Dao đi quá xa so với thực tế khiến ngời đọc cảm thấy khó đồng tìnhvới những kiến giải của tác giả.

Đất trời là cuốn tiểu thuyết dã sử dựng lại thời Minh ở thế kỉ XV tác phẩm gồm: Phần một: Đất cao kể về về hai mơi năm kháng chiến chống quân Minh giành độc lập; Phần hai: Trời thấp viết về mời năm đầu nhà hậu Lê, kết thúc với

vụ án Vờn vải và cái chết của ngời anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi ở tác phẩm

này, Nam Dao cũng sử dụng nhiều h cấu Tác giả hầu nh nhào nặn “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” lại lịch sử

để đối thoại với lịch sử Qua cách viết ấy, nhà văn đa ra luận điểm của riêngmình khi soi lại lịch sử: để làm nên chiến thắng không chỉ cần đến thanh gơm

mà còn phải dùng đến cả ngòi bút Các nhân vật đợc Nam Dao xây dựng đểchuyển tải luận đề này

Giàn thiêu của Võ Thị Hảo là tác phẩm sử dụng nhân vật và sự kiện lịch sử

nhng tác giả không nhằm vào nhận thức lịch sử mà tập trung vào số phận conngời dới sự áp bức của vơng quyền, thần quyền và nam quyền Võ Thị Hảo dànhnhiều công sức để xây dựng nhân vật chính của tác phẩm là những nhân vật nữ:Nguyên Phi ỷ Lan, Nhuệ Anh, Lê Thị Đoan, Ngạn La Mỗi ngời có một số phậnriêng, tính cách riêng và mang một vẻ đẹp riêng nhng tất cả ở họ đều có một sức

sống nội tại mạnh mẽ làm nổi lên xu h “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ớng nữ quyền” của tác phẩm Bên cạnh

việc sử dụng lịch sử làm bối cảnh cho câu chuyện, nhà văn đa ra những kiến giảimới về nhiều nhân vật và những sự kiện đã có trong lịch sử đời Lý Sự kiện cósức ám ảnh sâu sắc nhất đối với ngời đọc là thiêu các cung nữ theo lễ hoả tángvua Từ sự kiện có thật này, nhà văn đặt ra vấn đề về số phận con ngời dới xãhội phong kiến Sự kiện Nguyên Phi ỷ Lan vì ghen tuông mà ra tay bức hại Tháihậu họ Dơng và gần một trăm cung nữ trẻ đẹp tạo nên mối hoài nghi về nhân vậtlịch sử vốn đợc ngời đời ca tụng Hay sự kiện nhà s Từ Đạo Hạnh đầu thai vàoDơng Hoán để đợc sống kiếp giàu sang, sung sớng… Riêng với bộ Tác phẩm có rất nhiều sựkiện có thật nhng đó chỉ là phơng tiện để nhà văn thực hiện ý đồ nghệ thuậtcủa mình Không khó để nhận ra rằng tác giả đã đa vấn đề của thế giới hiện đạivào tài liệu quá khứ Đây không phải là điểm yếu, ngợc lại là điểm mạnh đemlại sức sống cho ngòi bút nhà viết tiểu thuyết khi nhúng bút vào tích xa truyện

cũ Đọc Giàn thiêu, chúng ta nhận thấy Võ Thị Hảo đã có những bứt phá trong

việc tạo dựng cốt truyện, cách xây dựng nhân vật và giọng văn, bút pháp Nhà

văn “nỗi đau đời"phá vỡ cốt chuyện bằng kĩ thuật xáo trộn thời gian tự sự ” nên đã làm tốt nhiệm vụ

“ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” của một ngời viết tiểu thuyết Với phơng hớng này, tác giả Giàn thiêu đang cùng với một số tác giả khác làm nên một chuyển động bên trong

dòng sáng tác về văn xuôi lịch sử hiện nay

Nh vậy, xét trên trục thời gian, tiểu thuyết lịch sử vận động từ truyềnthống đến hiện đại Nhờ những tìm tòi, sáng tạo không ngng nghỉ của các nhàvăn đơng đại, tiểu thuyết lịch sử đã mang một diện mạo mới sinh động, hấp dẫnhơn.

Lịch sử vẫn là một ám ảnh đối với nhà văn đơng đại Lịch sử Việt Nam vớinhững biến cố lớn lao, với những đổi thay trên nhiều mặt đang còn chất chứanhững bí ẩn mà sử học và khoa học không dễ gì giải quyết trong một sớm mộtchiều Mặt khác, những cuộc chiến tranh và những biến cố xã hội gây ra nhữngvấn đề nghiêm trọng đối với từng cá nhân con ngời Việt Nam nói riêng và sốphận của cả dân tộc nói chung trong thời hiện đại Vì vậy, đề tài lịch sử vẫnluôn mới mẻ, luôn hấp dẫn đối với các nhà văn Những tiểu thuyết viết về quákhứ vẫn luôn là tâm điểm của đời sống văn chơng đơng đại Trong dòng chảy ấycủa tiểu thuyết viết về đề tài lịch sử, Hoàng Quốc Hải đã ghi đợc dấu ấn của

mình với bộ tiểu thuyết lịch sử Bão táp triều Trần gồm 4 tập mang tính sử thi,

hoành tráng

1.2 Tiểu thuyết Bão táp triều Trần của Hoàng Quốc Hải

1.2.1.Hoàng Quốc Hải: vài nét về tiểu sử và hành trình sáng tạo văn học

Hoàng Quốc Hải sinh ngày 13 tháng 8 năm 1938 tại Kim Thành, Hải

D-ơng

Chỗ ở hiện tại: Quận Ba Đình, Hà Nội

Hội viên Nhà văn Việt Nam (1988) Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.Các bút danh: Hoàng Lam, Hà Nguyên

Hoàng Quốc Hải đã từng làm phóng viên báo Vùng mỏ, biên tập viên Tạpchí Sáng tác Hà Nội và Tạp chí Quản lý lao động Hiện là chuyên viên nghiêncứu lễ hội và phong hoá dân tộc tại Bộ Văn hoá Thông tin

Tác phẩm đã xuất bản: Mùa vàng (truyện vừa, 1975); Con đờng phía trớc (truyện vừa, 1976); Chiến luỹ đá (tiểu thuyết, 1979); Làng trong phố (truyện vừa, 1979); Ký sự ven hồ (bút ký, 1982); Sau mùa lá rụng (tiểu thuyết, 1987); Chờ đến ngày mai (tiểu thuyết, 1988); Tạp văn (tiểu luận phê bình, 1994) Bộ tiểu thuyết lịch sử 4 tập: Bão táp cung đình, Thăng long nổi giận, Huyền Trân công chúa, Vơng triều sụp đổ (in trọn bộ, 2003)

Nhà văn đã đợc nhận Giải thởng Hội Văn nghệ Hà Nội, 1970 (truyện Ông giám đốc nh tôi đã biết), Giải thởng Hạ Long do Uỷ ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh tặng 1982 (tiểu thuyết Chiến luỹ đá) Giải thởng Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà Nội (tiểu thuyết Bão táp triều Trần)

1.2.2 Vị trí của Bão táp triều Trần trong dòng chảy của tiểu thuyết

đơng đại Việt Nam về đề tài lịch sử

25

Bão táp triều Trần của Hoàng Quốc Hải trớc khi in trọn bộ vào năm 2003,

đã lần lợt ra mắt độc giả vào các năm 1987 với Huyền Trân công chúa, 1989 với Bão táp cung đình, 1991 với Thăng Long nổi giận, 1994 với Vơng triều sụp đổ Nói về quá trình thai nghén “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” và sinh thành “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” tác phẩm, nhà văn bày tỏ: Tr “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ớc khi động bút, trong nhiều năm tôi trăn trở và tự hỏi: Tại sao triều đại Lí Trần oanh liệt đến nh vậy mà chỉ có mấy vị tớng giỏi thôi Thế thì vai trò của các bậc minh quân ở đâu Cả một loạt tớng tài, văn tài lẫy lừng nh thế mà quanh đi quẩn lại các nhà viết tiểu thuyết lịch sử chỉ viết xoay quanh mấy vị nh Lí Thờng Kiệt, Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, rồi đến An T công chúa, Huyền Trân công chúa và ít nhân vật nữa Ngoài một vài trận đánh, vài mẩu đời ta không thể hình dung cả một cái xã hội thời ấy nh thế nào Vua với quan, triều đình với dân và mọi mặt đời thờng ra sao, đều bặt vắng trong các tác phẩm” [39, 43] Sau hơn một chục năm tìm tòi, nghiên cứu những kiến thức lịch sử trong sử cũ, khảo sát văn hoá phong tục dân tộc để viết nên Bão táp triều Trần, Hoàng Quốc Hải đã đợc ngời đọc biết đến với t cách là một nhà tiểu

thuyết lịch sử

Với khát vọng mở to đôi mắt nhìn vào quá khứ, thấy đ “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ợc những điều kì diệu và những khổ đau xa cha ông ta đã tạo dựng và nếm trải Nhng quá khứ luôn đợc phủ bởi một lớp sơng khói, khi thì dày đặc đến mịt mờ, khi thì bảng lảng khiến tôi khó có thể nhận diện đợc lịch sử Và vì vậy, ớc vọng của tôi cứ mãi mãi lùi xa” [24, 7] Nhà văn luôn trăn trở, suy nghĩ: Dân tộc ta có một “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang quá khứ dựng ớc và giữ nớc khá nhọc nhằn và kiêu dũng không thua kém một dân tộc nào nhng sao thế giới biết đến ta quá ít Cũng bởi môn tiểu thuyết lịch

sử của ta chậm phát triển Đến nỗi thanh thiếu niên của chúng ta rất thông thạo

sử Tàu, sử ấn, sử Hi-La, sử Anh, sử Pháp v.v Trong khi đó có sinh viên đại học trả lời phỏng vấn Tr “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ơng Định là tớng Lơng Sơn Bạc và một hoa hậu trả ” lời Các vị nữ anh hùng dân tộc có: Hai Bà Tr “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ng và Trng Trắc, Trng Nhị một ” thanh niên có bằng tú tài, sinh ra và lớn lên tại phố Lí Đạo Thành mà không biết đến nhân vật này là ai v.v Những sự thật đau lòng ấy cứ dần dần thôi thúc tôi phải viết một cái gì đấy về lịch sử để cho con cháu hiểu đợc cội nguồn

mà tác giả khái quát bằng một cái tên chung Bão táp triều Trần khi hợp tung lại

với nhau đã tạo ra một cái nhìn bao quát, chỉnh thể và sâu sắc về triều đại nhàTrần, một triều đại có võ công, có văn hiến, có nhiều nhân tài, vừa sinh Phật,vừa sinh Thánh, một triều đại minh bạch dới ánh sáng của lịch sử

Nói về lịch sử không thể không nói về các nhân vật lịch sử, những biến cốlịch sử, những huyền thoại, huyền tích của lịch sử, thậm chí cả những điều phi lícủa lịch sử Lịch sử Việt Nam là lịch sử của mấy ngàn năm dựng nớc và giữ nớc,tại sao lại đặt vấn đề giữ nớc lên hàng đầu Câu hỏi tởng dễ trả lời nhng trả lờicho sâu, cho đúng đâu phải dễ Tự thân khái niệm nớc, quốc gia, dân tộc cũng

luôn có nhiều biến động sau những biến cố lịch sử Điều ấy cho thấy rằng: Lịch sử không phải là những kịch bản viết sẵn

“ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” [39, 74] Đứng trên góc độ ấy,

tiếp cận bộ tiểu thuyết của Hoàng Quốc Hải sẽ thấy sự thú vị từ bộ sách manglại và chia sẻ với tác giả những suy ngẫm về lịch sử dân tộc, về vai trò của các vĩ

nhân đối với lịch sử Một điều kinh ngạc là các triều đại với các bậc vua giỏi “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

nh Đinh Tiên Hoàng, Lê Đại Hành Lí Thái Tổ, Lí Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông Lê Thái Tổ, Lê Thái Tông v.v mà dờng nh bóng dáng họ đều vắng mặt trên văn đàn, hoặc có đợc nhắc đến thì cũng đóng vai phụ làm nền cho các danh tớng nh Lí Thờng Kiệt, Trần Hng Đạo, Phạm Ngũ Lão, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Nguyễn Trãi lừng lững nổi lên nh những chủ thể duy nhất của các triều đại ấy Chính những điều ấy làm tôi trăn trở suy nghĩ Thử hỏi không có Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông là các bậc vua anh hùng đức độ, giỏi về triết học, văn chơng , tài năng quán thế về chính trị, kinh tế, quân sự, ngoại giao thì dễ gì các bậc tể thần nh Trần Hng Đạo, Phạm Ngũ Lão, Trần Quang Khải, Trần Khánh D, Trần Nhật Duật làm nên nghiệp lớn”[39, 43] Xuất phát từ những suy nghĩ đó, Hoàng Quốc Hải đã đa

vào tác phẩm của mình hầu hết các vị vua đời trần từ Trần Thái Tông, TrầnThánh Tông, Trần Nhân Tông, Trần Anh Tông, Trần Minh Tông, những ôngvua hết lòng vì dân, vì nớc, có tài năng, đức độ, có tầm nhìn rộng lớn để lãnh

đạo nhân dân triều Trần dánh tan giặc Nguyên Mông xâm lợc, viết nên nhữngtrang sử hào hùng cho đất nớc; đến Trần Dụ Tông, Nhật Lễ… Riêng với bộ những hôn quântàn bạo, dâm dục đã đẩy triều Trần nhanh chóng suy vong Qua đó, nhà văn

đánh giá toàn diện hơn về vai trò của các nhân vật lịch sử đứng ở vị trí cao nhất,nắm trong tay vận mệnh của đất nớc, dân tộc

Trong toàn bộ cuốn sách, nhà văn luôn là một vị tổng chỉ huy các nhân vậtcủa mình Đó là những nhân vật lịch sử nên vị tổng chỉ huy phải rất cao tay

Điều binh khiển tớng thế nào, cân nhắc thái độ của vua, quan, tớng, triều thần,

27

kẻ sĩ và cả của dân ra sao là điều cực khó Phải có một quan điểm rõ ràng, ngòibút phải vững vàng, phải có bản lĩnh và đặc biệt phải rất am hiểu lịch sử, có kiếnthức của nhiều ngành khác nhau thì nhà văn mới lí giải đợc những sự thực lịch

sử một cách hợp lí, khoả lấp đợc những điểm trắng “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” lịch sử mà ngay cả các sử

gia thờng bỏ qua hoặc đánh giá sai sự thực Với quan điểm tôn trọng sự thật, nóithẳng, nói thật nhất về lịch sử, Hoàng Quốc Hải đã xuất phát từ tâm thế của mộtngời yêu dân, yêu nớc, đặt đất nớc lên trên vua, dân cũng ở trên vua, sĩ tốt trên t-ớng lĩnh, văn hoá ở trên chính trị dờng mối đoàn kết ở trên bè cánh thị phi, lợiích dân tộc là tối thợng để bày tỏ tâm sự của ngời hôm nay, ngời thời nay hiểu

và bàn, khơi ra và giải quyết những vấn đề lịch sử một cách nhân văn nhất

Xa nay, các tác giả có tài viết về lịch sử không ít nhng nếu chỉ khoe tài,khoe câu chữ, khoe kiến thức tất sẽ dẫn đến ham ngọn bỏ gốc, thích tô vẽ màquên thực ngời thực việc Đối với Hoàng Quốc Hải, nhà văn đặt chữ đức lên trêntất thảy bởi không có đức, không khiêm cung, bác ái thì tác phẩm mau chóngrơi vào việc bỏ chỗ sáng rẽ vào chỗ tối, bỏ lối tỉnh đi vào đờng mê, chỉ trích, bịatạc, vu cáo lịch sử chỉ bằng vào một cái tài nguỵ biện thì nguy hiểm lắm Chữ

đức mà Hoàng Quốc Hải coi trọng là lòng tự hào dân tộc, tôn kính tổ tiên,khuyến thiện trừ ác, bênh chính diệt tà, là mong muốn con ngời hiện đại khôngthờ ơ với lịch sử, cần quan tâm hơn đến những trang sử vẻ vang của dân tộc, cần

đánh giá đúng công lao của con ngời quá khứ đối với lịch sử đất nớc

Bão táp triều Trần của Hoàng Quốc Hải có độ dày trên 2000 trang là bộ “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang tiểu thuyết lịch sử đầu tiên của Việt Nam vừa có độ dài vừa có quy mô đồ sộ” [39, 47] Để viết tác phẩm này, Hoàng Quốc Hải đã n “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ơng theo trờng phái của Lep Tônxtôi, Alêch Tônxtôi Đây là tr ” ờng phái chính sử tôn trọng các sự kiện “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang lịch sử nh nó đã xảy ra trên cơ sở đó h cấu, cấu trúc để tái tạo lại lịch sử, dựng lại gơng mặt lịch sử nh nó có Và khi đọc, độc giả có cảm nhận lịch sử là nh thế ” [24, 14] Những gì mà tiểu thuyết lịch sử tái tạo đều không trái với lịch “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

sử Có thể có những quan điểm của tác giả văn học độc lập thậm chí trái với quan điểm của các sử gia song nó phải đạt tới tính chân thực lịch sử mà ngời

đọc đơng đại chấp nhận” [39,69]

Xét trong mối tơng quan với các tiểu thuyết lịch sử ra đời trong những năm

gần đây, chúng ta nhận thấy: Giàn thiêu của Võ Thị Hảo, Gió lửa, Đất trời của

Nam Dao chỉ coi nhân vật lịch sử, sự kiện lịch sử là phơng tiện để nhà văn phản

ánh số phận con ngời trong vòng xoáy của lịch sử, và những vấn đề của đơng

đại Các nhà văn này phát huy cao độ trí tởng tợng và h cấu để ngời đọc nhận ramặt trái của lịch sử, những phần khuất lấp, những câu chuyện bỏ ngỏ của quá

khứ Những câu chuyện quá khứ là phần tạo bối cảnh, là chất xúc tác cho mộtcâu chuyện khác xuất hiện, câu chuyện về số phận con ngời nhỏ bé Từ những

câu chuyện ấy ngời đọc liên tởng đến những vấn đề của hiện đại Đó là câu “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang chuyện của ngày hôm nay đợc khoác chiếc áo bào lịch sử và dã sử cách đây cả ngàn năm” Đọc truyện của các tác giả này ngời ta nhớ đến lời của nhà văn Pháp A Dumas: Lịch sử với tôi là gì? Nó chỉ là một cái đinh để tôi treo các “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang bức hoạ của tôi mà thôi” Nhà triết học Trung Quốc, Hồ Thích cũng có ý tơng tự: Lịch sử chỉ là cô gái nhỏ dễ th “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ơng mặc cho ngời ta trang điểm ”

Hoàng Quốc Hải trong Lời tựa về tiểu thuyết Bão táp triều Trần đã nêu

lên các trờng phái tiểu thuyết lịch sử trên thế giới:

- Tr “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ờng phái tôn trọng các sự kiện lịch sử nh nó đã xảy ra, trên cơ sở h cấu, cấu trúc để tái tạo lịch sử, dựng lại gơng mặt lịch sử nh nó có Và khi đọc

độc giả có cảm nhận: lịch sử là nh thế Điển hình cho trờng phái này là Alexs Tolstoi nhà văn Nga, và tác phẩm nổi tiếng của ông là Pi-e Đại đế, Con đờng

đau khổ.

- Trờng phái không coi trọng sự thật lịch sử Mà lịch sử chỉ là cái cớ, từ đó ngời nghệ sĩ biểu đạt cái mà mình cần biểu đạt Điển hình cho trờng phái này là Alexandre Dumas (cha).

- Trờng phái dựa vào sự thật lịch sử, truyền thuyết lịch sử nhng viết theo nhãn quan chính trị chính thống của thời đại tác giả Tác phẩm đợc xem nh có 40% là sự thật còn 60% là h cấu Đó là trờng hợp Tam quốc chí của La Quán Trung.

- Trờng phái dựa vào các sự thật lịch sử, sự kiện lịch sử rồi làm biến dạng

nó đi một cách tự nhiên chủ nghĩa Các nhân vật đợc đẩy lên hàng thần thánh hoặc tụt xuống hàng ma quái yêu nghiệt Và để hấp dẫn, các nhân vật đợc ch “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang - ởng hoá Loại tiểu thuyết này có tên là dã sử ở n ” ớc ta có các tiểu thuyết đờng rừng của nhà văn Lan Khai

- Một loại nữa tuy không đủ sức thành trờng phái nhng thấy xuất hiện ở nớc

ta Đó là loại kể truyện lịch sử Trong đó các tác giả kể về các nhân vật và “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” chiến công của họ Về dung lợng cũng nh sức dựng truyện, dựng nhân vật cha

đạt tới trình độ tiểu thuyết Và nó cũng không phát triển đợc ” [24, 14].

Trên cơ sở các trờng phái đó, Hoàng Quốc Hải đã xác định cho mình mộthớng đi riêng Ông khẳng định: Nếu ngời viết tiểu thuyết lịch sử coi tác phẩmcủa mình nh là truyện về ngời thật việc thật thì anh ta thất bại hoàn toàn Làm

nh vậy, tác phẩm của anh ta chỉ là phiên bản vụng về của chính sử Và đó chính

là bí quyết khiến cho ngời đọc chán ngấy truyện lịch sử Và đó cũng chính là sựnhầm lẫn của một số ngời về tiểu thuyết lịch sử Trái lại, nhà văn phải giải mã đ-

29

ợc lịch sử, từ đó tạo ra thế giới của riêng mình Khi đã tạo ra thế giới của riêngmình rồi, thử hỏi còn gì bó tay đợc anh ta nữa

Hoàng Quốc Hải đã tạo ra đợc một thế giới của riêng mình Đó là thế giới

của Bão táp triều Trần Nhà văn chọn thời Trần là thời chói lọi hào khí Đông A,

dân tộc ta đánh thắng quân Nguyên Mông, đại đế quốc lớn mạnh nhất toàn cầu

ở thời điểm đó để làm cho Sơn hà kim cổ song khai nhãn “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” Nhà văn không miêu tả thời gian theo thông sử mà cắt ngang lịch sử , chọn thời điểm gay “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang cấn để làm nền cho cốt truyện ” Bốn tập sách về triều Trần là bốn nhát cắt của thời gian Bão táp cung đình viết về giai đoạn chuyển giao phức tạp từ Lí sang

Trần và thời kì đầu của triều Trần Giai đoạn này diễn ra 26 năm (từ 1225 đến

1251) Thăng long nổi giận nói về cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần 2

(1284-1285) một cuộc chiến tranh gian lao nhng để lại ấn tợng sâu đậm nhấttrong ba lần chống Nguyên Mông Nhà văn miêu tả thời điểm này bốn năm từkhi Sài Thung đi sứ sang Đại Việt đến khi cuộc kháng chiến lần hai dành thắng

lợi Huyền Trân công chúa viết về một giai đoạn lịch sử có bảy năm

(1300-1307) Đây là giai đoạn lịch sử ít biến động nhất về mặt nội trị và bang giao.Song là thời điểm cực kì quan trọng để vua tôi nhà Trần xác lập một đờng lối trịnớc bằng con đờng nhân hoà, một t tởng triết học cho riêng mình Đó là học

thuyết Trúc Lâm mà ngời kiến tạo là Trần Nhân Tông Vơng Triều sụp đổ phản

ánh 60 năm suy thoái rồi sụp đổ của vơng triều Trần Trong dòng thời gian lịch

sử diễn ra 97 năm trên tổng số 175 năm của triều đại, Hoàng Quốc Hải phụcdựng khá đầy đủ diện mạo xã hội đời Trần có thăng, có trầm, khi đầy biến động,khi dữ dội, khi yên bình Để làm rõ thêm gơng mặt lịch sử, nhà văn đa vào tácphẩm những kiến thức về văn hoá, phong tục, tập quán, trang phục, lễ nghi… Riêng với bộ tạo nên không gian đất nớc trong một giai đoạn lịch sử: Không gian văn hoáViệt, không gian văn hoá Chăm mang bản sắc riêng của nét đẹp văn hoá dântộc Gắn liền với không gian văn hoá là không gian lãnh thổ rộng lớn, hùng vĩ

và thơ mộng Những hình tợng không gian và thời gian đó đã tạo nên hình tợng

Tổ quốc có bề dày lịch sử, có chiều sâu văn hoá, có cảnh trí non sông gấm vóctơi đẹp

Trong tác phẩm, tác giả còn tập trung xây dựng một thế giới nhân vậtphong phú, đa dạng, nhiều tầng lớp Số lợng nhân vật rất đông đảo, có nhân vậtlịch sử, có nhân vật h cấu, có những nhân vật đợc nhà văn kì công xây dựng, cónhững nhân vật chỉ thoáng qua nhng mỗi nhân vật đều mang một nét tính cáchriêng, đặc điểm riêng rất đặc sắc, sự chuyển biến về tâm lí khá hợp lí Đó làTrần Thủ Độ quyết đoán, Trần Thái Tông ôn hoà, Trần Nhân Tông tâm thiện,

Trần Quốc Tuấn điềm đạm, Trần Nhật Duật tài hoa, An T trẻ trung mạnh mẽ,Huyền Trân sâu sắc, Hoàng tiên sinh uyên thâm, Chu Văn An thẳng thắn,… Riêng với bộ Nh-

ng xuyên suốt tất cả các nhân vật ấy là một tinh thần vì nớc, vì dân, vì sơn hà, xãtắc Vì dân tộc, vì danh dự dân tộc mình, từ vua đến dân đều sẵn sàng hi sinh

quyền lợi và sinh mạng, cả gia đình, cả họ tộc Sự đoan chính, c “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ơng trực và thần kỉ luật cao của triều Trần qua chính kỉ luật nghiêm ngặt của ngòi bút nhà văn đã làm thấu đáo, sáng tỏ những võ công, văn hiến của Đại Việt ta những năm thịnh vợng trong thời kì vơng triều Trần trị quốc và đánh giặc”[39, 79]

Để chuyển tải thế giới hình tợng đến với ngời đọc, nhà văn đã lựa chọnmột kiểu ngôn ngữ riêng để thể hiện: ngôn ngữ có sự giao thoa giữa thời cổ vàthời hiện đại, ngôn ngữ mang “nỗi đau đời"tính chất đệm” Ngoài ra, có thể mợn lời củaBanzăc khi đánh giá về tiểu thuyết lịch sử của Walter Scott để đánh giá về nghệ

thuật viết tiểu thuyết của Hoàng Quốc Hải: Ông đã đ “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang a vào nền văn học ấy tinh thần của những thời đại xa, ông đã phối hợp trong tiểu thuyết các chất liệu kịch,

đối thoại, chân dung, phong cảnh, miêu tả, ông đã đa vào tiểu tuyết cái huyền diệu và cái thật, tức là yếu tố của sử thi, ông đã cho thơ ca chen vai thính cánh với cái bình dị hàng ngày của các ngôn từ hèn mọn nhất ”

Bão táp triều Trần ngời đọc nh đắm mình trong một không gian rộng lớn mang

tính sử thi Đó là không gian đất nớc tơi đẹp, vừa hùng vĩ vừa thơ mộng gắn liềnvới những chiến công vang dội của quân dân nhà Trần trong cuộc kháng chiến

31

chống quân Nguyên Mông lần hai Đắm mình trong không gian đất nớc, chúng

ta đợc sống với những nét đẹp văn hoá chốn kinh kì Thăng Long xa, sự quyến rũ

nh ma thuật của văn hoá Chăm Pa Tất cả nh đang sống dậy, bao bọc lấy conngời làm hiện lên bức tranh xã hội Việt Nam thời đại Đông A

2.1.1 Không gian đất nớc hùng vĩ và thơ mộng

Trong Bão táp triều Trần, Hoàng Quốc Hải không dành nhiều trang viết

để miêu tả thiên nhiên nhng vẻ đẹp của thiên nhiên nhiên đất nớc vẫn hiện lênqua một số nét chấm phá trên nền không gian lãnh thổ Đại Việt Đó là hình ảnhcủa núi sông, rừng biển, một không gian rộng lớn, mênh mông Từ chỗ nhìn trên

đỉnh Tử Phong (Yên Tử), phóng tầm mắt có thể bao quát một vùng biển bao la “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang tít tắp phía chân trời”[24, 225] Nhìn ngợc lên thấy cả vùng ải Bắc quanh co với

hai đỉnh Lạng (Lạng Sơn, Lạng Giang) Đứng giữa mảnh đất ngàn đời thơng nhớ

mà Huyền Trân đã phải đánh đổi cả cuộc đời: Châu Ô, Châu Lý nhìn lên trên “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

đỉnh cao nhất trong dải rừng thông trùng điệp là dải rừng vòng theo hình cánh cung nh một tấm bình phong khổng lồ che chắn cho cả một thung lũng bao la ở phía chân đồi Từ đây có thể nhìn thấy những chân trời xa thoáng đãng, tít tắp ngoài biển khơi”[26, 251] Không gian đất nớc đời Trần bắt đầu từ đỉnh Lạng

Sơn kéo xuống tận miền biển đông vùng Cửa Suốt, kéo vào tận Châu Ô, Châu

Lý Đó là những vùng đất mà con ngời của đất nớc qua hàng mấy ngàn năm mớitạo dựng và gìn giữ đợc Một dải núi sông hùng vĩ đẹp tựa nh những khuôn

tranh Đứng trên dải đất đó con ngời tởng nh máu thịt của mình Nó là tình yêu “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

nh ngây, nh dại, nh bồi hồi xúc động” [25, 62].

Trên nền không gian hùng vĩ của thiên nhiên là những cảnh vật diệu kỳ

hiện lên: Dòng sông nh “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang một dải lụa xanh bất tận chia thung lũng thành hai phần Rực rỡ nhất là hai bờ hoa lốm đốm đủ màu, mom có vẻ nh hai bờ của một dải sông Ngân ( ) Dòng sông nớc xanh màu da trời trong suốt đáy, ( ) càng ngợc lên thợng nguồn, dòng sông hẹp dần nhng hơng thơm đặc tới mức mọi ngời

đều có ý ngộ ngộ: con thuyền đang đi trên một dòng sông mật ngọt giữa hai bờ hoa thơm” [26, 251] Đã là ngời Việt Nam ai cũng biết đến dòng sông Hơng thơ

mộng Ngời ta thờng gọi nó là dòng sông của thi ca Hoàng Phủ Ngọc Tờng

trong tuỳ bút Ai đã đặt tên cho dòng sông đã bày tỏ những cảm xúc mãnh liệt và sâu sắc của mình trớc dòng sông có bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang trong sáng , ” có một sắc đẹp dịu dàng “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” vừa phóng khoáng và man dại “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” vừa

êm ái, lẳng lơ và kín đáo

“ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” Nhà tuỳ bút của đất Huế nhìn về lịch sử một dòng

sông để khẳng định: Sông Hơng đã sống những thế kỷ quang vinh với nhiệm vụ

lịch sử của nó Trong dòng lịch sử đó có nhát cắt của dòng sông Viễn Châu đã “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

chiến đấu oanh liệt bảo vệ biên giới phía Nam của Tổ quốc Đại Việt” thời Trần.

Đọc tuỳ bút của Hoàng Phủ Ngọc Tờng, ngời đọc cứ có cảm giác mông lung

tr-ớc một câu hỏi: Ai đã đặt tên cho dòng sông “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” Câu hỏi đó đợc giải đáp trong tác phẩm của Hoàng Quốc Hải Tác giả cuốn Huyền Trân công chúa bày tỏ những cảm nhận của mình về một dòng sông mật ngọt , “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” đã để cho nhân vật

Huyền Trân, công chúa nhà Trần, hoàng hậu của Chăm Pa đặt tên cho dòng

sông vừa có hoa đẹp, vừa có hơng thơm cái tên đúng nh nó có: Sông H “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ơng”[26,

253] Một sự lý giải đáng yêu và phù hợp Dòng sông Hơng và biết bao cảnh

đẹp nữa sẽ làm cho non sông Đại Việt trở nên cẩm tú, hùng cờng

Không gian đất nớc đâu chỉ là một dòng sông, nó còn là không gian của

biển, của rừng với tiếng sóng biển từ xa ì ầm vọng lại, xen với tiếng thác n “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ớc

đổ ào ào và tiếng rừng xao động cùng hàng trăm tiếng chim, tiếng thú hoà thành một tiếng reo ca ” [26, 284] Tiếng reo ca ngỡ ngàng trớc sự phong phú, giàu có của thiên nhiên đất nớc: Nơi đây chính là v “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ơng quốc của loài chim Nắng lấp loá làm cho những bộ cánh của đàn công đang múa thêm rực rỡ Có

lẽ những màu vẻ rực rỡ hay êm dịu của các loài chim kia đợc tạo nên từ sắc nắng Bởi nắng ở đất phơng Nam này sao mà ấm áp, dịu mát vì lúc nào cũng có gió lùa theo Mà màu nắng mới óng đẹp làm sao” [26, 248] Hết chim, đến voi,

đến rừng trầm Tất cả những đầm chim, những thung voi, rừng trầm đều là đấtViệt Thờng thuộc Giao Châu Đã biết bao xơng máu của các chiến sỹ Đại Việt

đổ trên mảnh đất này Đây là mảnh đất của tổ tiên, dòng giống cần phải giữ gìn,bảo vệ Mảnh đất này có biết bao vẻ đẹp Nếu nắng phơng Nam ấm áp, dịu mát

thì nắng phơng Bắc tơi trong Màu nắng t “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ơi toả khắp núi rừng, màu xanh ngút ngàn cùa thông xen lẫn với màu mây nắng bồng bềnh trên đỉnh núi tạo nên một bức tranh thơ mộng Mây nắng hoà quyện với nhau tạo cho đỉnh núi một màu trắng trong, cao khiết tởng nh là một thế giới của Phật, Tiên” [24, 256] Quả

thật, non sông Đại Việt là gấm vóc trù phú, nhìn mãi không chán mắt

Không gian đất nớc còn đợc nhà văn miêu tả thông qua những cảnh vật

vùng đồng bằng với đôi bờ san sát những lúa ngô Thỉnh thoảng một cánh “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang rừng ăn xuống tận mép sông Nhìn quang cảnh đất trời lồng lộng, không khí yên

ả, thanh bình, lúa ngô xanh tốt bời bời” [24, 169] và những trà ngô trổ hoa “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang trắng trời, những trà lúa mơn mởn xanh chạy tít tắp tận mép sông ( ) bầu trời xanh thăm thẳm, cao vời vợi, mấy cánh cò trắng dập dờn trong sóng nắng, gợi

mở một các gì vừa trong trẻo thanh bình, lại vừa cao khiết nơi con ngời” [24,

175] Không gian đất nớc đợc mở ra cao rộng với sắc trời xanh đặc trng Việt

33

Nam Sắc trời ấy biểu tợng cho khát vọng tự do, niềm tin yêu cuộc sống của conngời Việt Nam

Tình yêu tổ quốc làm cho con ngời thêm gắn bó với cảnh sắc quê hơng.Dải đất Đại Việt thời Trần xanh tơi đợc thiên nhiên ban tặng cho vẻ đẹp đa dạng

của bốn màu luôn luân chuyển khi gió xuân hây hẩy, hơi xuân ấm áp, trời mới “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang hửng nắng Cây cối trong các vờn nhà bật nẩy những chồi non, lá nõn Những búp lộc đầu cành nhựa căng ứ mọng Đâu đây phảng phất mùi hơng bởi, hơng chanh Mấy cành cây leo vút qua rèm còn thoảng vơng mùi mật ngọt” [26, 17].

Sức sống căng tròn của mùa xuân đã đem nguồn sinh lực mới cho con ngời

Đắm chìm trong không gian ấm áp khi mùa xuân đến, nhà văn không kìm nén

đợc lòng mình phải thốt lên: Thật là một cảnh thần tiên nơi hạ giới “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” [26, 39].

Theo nhịp điệu chậm rãi của thời gian, không gian đất trời chuyển mình sang

hạ: Trời nắng nh “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang đổ lửa, ngồi trong kiệu có lọng che mà mồ hôi đổ ròng ròng” [25, 92] Nhng mùa hạ lại có những đêm trăng thơ mộng Đêm mùa hạ mảnh “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang trời bàng bạc, cây cối đứng im phăng phắc Mảnh trăng muộn treo chếch trên nền trời xám nhạt” [24, 132] Trong Bão táp triều Trần, Hoàng Quốc Hải nhiều

lần mô tả trăng Có lẽ ánh trăng là yếu tố có khả năng khơi gợi đợc nhiều cảmxúc nhất cho con ngời Khi những nhân vật lịch sử trong tác phẩm bày tỏ nhữngtình cảm sâu kín của lòng mình là ánh trăng xuất hiện Vầng trăng gắn liền với

tâm t của cô gái nhớ ngời yêu: Khi mảnh trăng hạ huyền chếch soi nơi rèm “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang của sổ, hắt vào nhà một màu trăng trắng ảo huyền thì An T không thể nào nhắm mắt ngủ lại đợc nữa ( ) Nàng ngồi trầm t ( ) Tâm trạng nao nao buồn ” [25,

150] Vầng trăng soi tỏ những suy nghĩ về đất nớc, về trách nhiệm của bản thân

Huyền Trân: Mảnh trăng khuya ném chênh chếch chút ánh sáng xanh nhạt qua “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang khuôn của tò vò, kéo theo một làn gió nhẹ làm lay động lá màn Huyền Trân tỉnh giấc và nghe mơ hồ tiếng thì thầm của rừng cây êm êm in hệt tiếng lao xào

từ xa vẳng lại Đó là tiếng chuyện trò của biển khơi Rồi tiếng côn trùng rỉ rả, hoẵng kêu đêm, tiếng vợn hú gọi bầy Và từ nay tất cả những âm thanh đó sẽ vĩnh viễn trở thành máu thịt của quốc gia Đại Việt” [26, 242] Không gian đất

nớc gắn bó với con ngời Không gian đất nớc do con ngời tạo nên và trở thành

thế giới tâm hồn của con ngời Đất trời cảnh vật hiện lên một vẻ bình dị mà “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

đằm thắm tới mức thiếu nó, cuộc sống chẳng còn ý nghĩa” [25, 276] Không

gian đất nớc với núi, sông, rừng, biển hùng vĩ và thơ mộng không chỉ là khônggian sống của con ngời mà còn là tình yêu, nỗi nhớ, sự gắn bó, ý thức tráchnhiệm Chính vì vậy thiên nhiên và con ngời Đại Việt hoà hợp, soi chiếu vàonhau, tác động lẫn nhau giúp nhà văn khám phá ra vẻ đẹp đất nớc và nhận thức

sâu sắc thêm về tình yêu đất nớc của con ngời Đại Việt Từ đó bày tỏ niềm tự

hào về An Nam tú khí “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” Những bức tranh thiên nhiên trong Bão táp triều Trần

chỉ là những nét chấm phá nhng đã gợi đợc cái hồn của cảnh, cái thần của bútpháp miêu tả mà Hoàng Quốc Hải thể hiện trong tác phẩm

Tuy nhiên khi viết về thiên nhiên đất nớc nhà văn cũng tô đậm sự khắcnghiệt của khí hậu, của địa thế Đại Việt Khí hậu nắng gắt, oi bức, độ ẩm caolàm quân giặc rất khó chịu, mất ăn, mất ngủ, ngời bủn rủn, mất hết khí thế, cha

đánh trận mà đã chết nhiều vì ốm đau Thêm vào đó địa thế Đại Việt lắm sông,nhiều núi, nhiều rừng, chốn rừng thiêng, nớc độc không hợp với giặc Mông Cổchủ yếu sống trên sa mạc Những yếu tố đó tạo điều kiện giúp cho quân dân nhà

Trần giết giặc Hng Đạo Đại vơng Trần Quốc Tuấn đã nói với quân sĩ: từ cỏ “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang cây, sông suối, núi non, ngòi, rãnh chằng chịt, hiểm trở đến cả thời khí nóng ẩm không thích hợp với lũ ngời Phơng Bắc ( ) phải đánh quân giặc hung bạo kia bằng tất cả những gì mà dân tộc mình có ” [25, 276]

Nh vậy, không gian đất nớc đợc nhà văn miêu tả để làm nền cho sự xuấthiện của hình tợng con ngời, hình tợng dân tộc, thể hiện những lợi thế của quândân nhà Trần trong cuộc chiến đấu với giặc Nguyên Mông Ngời xa cho rằngcon ngời lập nên sự nghiệp có yếu tố: thiên thời, địa lợi, nhân hoà Thời Trần tạodựng đợc triều đại nhờ cả ba yếu tố đó Giang sơn Đại Việt có đất hiểm, có nhântài đã làm nên một triều đại lẫy lừng trong lịch sử với 175 năm: triều đại nhàTrần

2.1.2 Không gian chiến trận hừng hực hào khí Đông A

Viết về triều đại nhà Trần, Hoàng Quốc Hải đã dành riêng một tập sách

để tạo dựng nên không gian chiến trận hừng hực khí thế Đông A Cuốn Thăng Long nổi giận dày trên 500 trang đợc đánh giá là cuốn sách vừa đạt độ chuẩn “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang xác về lịch sử, vừa văn chơng lắm lắm ( ) Những trang sách đã truyền lửa, truyền chí khí và cả sĩ khí của nhà văn” [39, 34] đến cho ngời đọc Qua tập

sách, mỗi ngời Việt Nam đều thấm thía rằng: từng mảnh đất ông cha để lại đềuthấm máu của tổ tiên, đều thể hiện sức mạnh quật cờng của một dân tộc yêu tự

do và không tiếc máu xơng để bảo vệ đất nớc

Không gian chiến trận trong Thăng long nổi giận đợc bắt đầu bằng không

khí của ba quân quyết tâm giết giặc Trên đờng phố, binh tráng đi lại nhộn nhịp,

họ đổ ra chợ để mua kim, kéo vào rừng để tìm các loại lá chàm ở Hội nghị Bình

Than Mọi ng “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ời đều giơ cánh tay trần lên trời hô lớn: Sát Thát! Sát Thát! Sát Thát! Tiếng hô rung chuyển cả núi rừng Trong hàng ngàn, hàng vạn cánh tay giơ lên, không một cánh tay nào không loá xanh hai chữ Sát Thát” [25, 391].

35

Còn ở Hội nghị Diên Hồng khi vua cất tiếng hỏi Nên hoà hay nên đánh “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” thì muôn ng

“ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ời nh một vút lên tiếng thét: Đánh! Đánh! Tiếng hô ầm vang thống thiết nh sóng cồn bão tố Điện Diên Hồng, nơi biểu hịên ý chí muôn dân đang nổi cơn thịnh nộ” [25, 346] Từ đó, không khí chống giặc trong cả nớc nổi lên

nh triều dâng, thác đổ Mặc dù thế giặc rất lớn, năm mơi vạn quân NguyênMông đang tràn vào cõi bờ ta nhng cả Đại Việt trở thành chiến trờng sẵn sàng

nghênh địch Từ các châu, quận về đến các xã, thôn ấp ( “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ) Từ kinh thành

đông đúc tới các thôn cùng xóm vắng, cả các vạn chài heo hút trong các đầm rạch tới các dân tận rừng sâu núi thẳm đều đồng lòng cùng hồn thiêng sông núi ngàn xa nên cao tinh thần Ninh thọ tử bất minh thọ nhục (Thà chết chứ không “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” chịu nhục)” [25, 328] ở trận Vạn Kiếp, Thoát Hoan chia quân làm sáu ngả “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang cùng tiến Vạn Kiếp, Bình Than, Phả Lại là những nơi gịăc liều chết đánh vào Quân ta đánh trả vô cùng mãnh liệt Giặc chết nh rạ Sau một ngày giao chiến giặc bốn lần tiến lên là bốn lần bị đánh bật trở lại Thế trận quân ta vững nh bàn thạch” [25, 392] Nhng phía quân ta chủ trơng dùng kế Thanh dã , vừa “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ” “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

đánh vừa lùi” để bảo toàn quân và từ từ đánh địch bằng lối đánh biến hoá khi h, khi thực làm cho quân Thoát Hoan không thể chủ động đợc Trong khi khắp “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang một dải dài từ Phả Lại về Bình Than, Vạn Kiếp quân giặc hùng hổ, bắn pháo, bắn tên ào ào” [25, 394] thì Suốt một dải đất mênh mông ấy, quân giặc đi đến “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

đâu cũng chỉ thấy đồng không nhà trống và khẩu hiệu chống lại chúng” [25,

397] Sau khi quân ta rút khỏi sông Thiên Đức, phá cầu phao và chỉ trấn sơ sàitrên bờ sông Quân ta ở bên bờ nam hò hét thách đánh Toán kị binh giặc sang

sông bèn thúc ngựa đuổi theo: Ngựa vừa chạy đ “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ợc vài trăm bớc, con nào con nấy thét rống lên, chồm lên quật ngã kị sĩ rồi đổ lăn ra nh một cây đại thụ vừa

bị đốn Cứ thế ngựa dẫm lên ngựa, đạp lên ngời trong tiếng rống gầm, tiếng kêu thét thất thanh Và xác ngời, xác ngựa ngổn ngang trong tiếng rên la, dãy đạp khủng khiếp” [25, 403] Số là quân ta đã dùng chông sứ của các lò gốm ở Bát

Tràng Những cây chông ba cạnh đợc tráng men bốn màu: xanh lá cây, màu nêu

đất, màu đen bùn, màu mốc nh màu lá mục đem rải trên các loại địa hình tơngứng Và các mũi chông ấy đã len vào đất, cỏ, xuyên vào khe móng chân ngựahoặc cắm phập vào bàn chân ngựa khiến cho kị binh của giặc cha đánh đã tan.Thế là từ biên ải đến Nội Bàng, Vạn Kiếp, Thăng Long giặc chạy theo ta nh đèn

cù Khắp các mặt trận, quân ta đều tự chủ đợc nên thiệt hại không đáng kể Tinhthần binh sĩ hăng hái nhng quân ta cũng cha làm cho giặc thiệt hại nhiều Hng

Đạo Vơng nói với tớng sĩ: Nếu ta quyết đấu với giặc tại Thăng Long thì có hai “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

điều bất lợi: Một là địa thế quá chật hẹp không đủ cho hai mơi vạn quân ta và

khoảng ba mơi vạn quân giặc dàn trận Hai là sức giặc đang cờng, ta đánh không chắc thắng ” [25, 408] Thêm nữa Từ biên ải và các vùng đất giặc chiếm “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

đóng, cứ ba mơi dặm chúng lập một trại, cứ sáu mơi dặm chúng lập một trạm Mỗi trạm nh thế có ba trăm quân đóng giữ và tuần tra từ trạm nọ tới trạm kia Ngoài ra chúng còn xây thêm đồn lũy tại các nơi hiểm yếu và cắt quân ở lại Cho nên, nếu ta căng nó ra trên một miền đất rộng thì quân nó càng phải dàn mỏng Khi ấy dân binh của ta khắp nơi cũng đủ sức đánh trả các đội quân nhỏ

bé vài ba trăm tên ấy Rồi chúng sẽ khốn đốn về lơng thảo, sẽ khốn đốn về thế trận dân binh của ta Lúc ấy ta muốn đuổi chúng ra khỏi nhà trọ sớm tối gì mà không đợc” [25, 410] Lời phân tích của Hng Đạo Vơng đã tạo nên niềm tin cho

quân sĩ và hai vua để mọi ngời cùng kiên nhẫn chờ đợi thời cơ giết giặc Trongkhoảng thời gian chờ đợi, Hng Đạo Vơng cho quân cắm cọc kế sông ngănkhông cho thuyền giặc xuôi về mạn Thăng Long Quân còn đóng cọc ngầm và

đặt phao trên triền sông phía Nam Đúng hai ngày sau khi quân ta rút khỏi VạnKiếp, giặc tràn quân về đánh Thăng Long nhng tới sông Thiên Đức, chúng bị

cản lại Giặc nã pháo sang trận địa của ta, pháo của chúng bắn vào các chiến “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang luỹ, trong làn dày tre gai, ngoài đắp đất bãi dẻo, các viên đá dắt đầy luỹ non tựa nh đám trẻ con chơi trò ném sỏi vào các bức tờng ớt” [25, 410].

Rồi quân ta rút khỏi Thăng Long Khi thuyền quân xuôi gần hết thì TrầnBình Trọng phái Nguyễn Khoái đi đoạn hậu còn ông cùng phần ba thuỷ đội ở lạiphục trong khe lạch chờ hễ có giặc là đổ ra đánh và cuộc chiến đã diễn ra vớithế trận vô cùng căng thẳng, khốc liệt Nhà văn đã tạo dựng không gian chiến

trận để làm bật nổi hình tợng ngời anh hùng Đại Việt với câu nói lịch sử: Ta “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang thà làm ma nớc Nam chứ không thèm làm vơng đất Bắc” Cuộc chiến đó quân “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

ta từ ba mặt nhất tề xông vào thuyền đánh xáp lá cà Thuyền của quân ta lớn hơn thuyền giặc, chắc khoẻ hơn thuyền giặc, cứ thế lao thẳng khiến chúng mất

đà xô nhau đắm hàng loạt Giặc hét lên man rợ, kêu khóc nh ri Quân ta thừa thắng quây tròn giặc lại mà đánh Quân giặc vốn ngời phơng Bắc, không theo nghề sông nớc, mỗi khi vật lộn nhiều trên thuyền, quân ta cố ghì níu rồi đẩy mạnh rồi cả hai cùng lăn ùm xuống nớc và dìm chết giặc xong mới chịu ngoi lên Trận đánh lúc đầu quân ta u thắng khiến cho thuyền giặc dạt xô về một góc sông nh lá tre bị bão Nhng rồi Lý Hằng ở phía sau cứ dồn mãi quân lên, ô Mã Nhi ở phía trớc cũng quay binh đội trở lại Thuyền giặc vây thuyền ta kín tới mấy vòng Chúng hí hửng nổi kèn trận lên vang cả mọt khúc sông và hăm hở xông vào định bắt sống Quân ta nổi trống đồng át cả tiếng kèn giặc, rồi nhất loạt dùng thòng lòng, câu liềm kéo không biết bao nhiêu tên giặc ném xuống sông Giặc hốt hoảng giãn ra Trần Bình Trọng giãn binh đội phá vây cho

37

thuyền chạy vào khe lạch bãi Màn Trò Quân ta bỏ thuyền lên bộ Giặc bổ vây hai bên đánh nhau kịch liệt Trần Bình Trọng cùng ba quân tả xung hữu đột, giặc chết nhiều vô kể Nhng vì quân chúng đông, giết mỏi tay vẫn không hết Gãy giáo, mẻ đao, quân ta dùng tay bóp cổ giặc Nhng số quân quá ít, lại sức ngời có hạn, cuối cùng đều bị giặc bắt” [25, 417] Trong Thăng Long nổi giận,

Hoàng Quốc Hải dành khá nhiều trang viết để miêu tả cận cảnh không gianchiến trận Ngòi bút nhà văn nh ống kính điện ảnh quét lia diễn biến cuộc chiến

ở nhiều góc độ để đem đến cho ngời đọc những ấn tợng mạnh mẽ về cuộc khángchiến chống quân Nguyên Mông lần hai, về những ngời anh hùng của nhân dân

Đại Việt thời Trần Đó là Trần Bình Trọng vốn dòng dõi Lê Đại Hành có cônglớn đối với nhà Trần, đợc Trần Thái Tông yêu quý gả con gái vua và ban choquốc tính Con ngời đó sống là ngời nớc Nam, chết làm ma nớc Nam, khi bịgiặc bắt đã khảng khái đến giây phút cuối cùng Giặc giết ông nhng Trần BìnhTrọng bất tử cùng non sông Đại Việt

Giặc chiếm Thăng Long, kinh thành trở thành Đại bản doanh của địch.Thoát Hoan án ngự ở Thăng Long và bố trí Lu Thế Anh đóng quân tại Alỗ, một

vị trí trọng yếu là yết hầu cả về hai mặt thuỷ bộ từ Thăng Long, từ Trờng Yênxuống Từ đây có thể thông ra biển bằng đờng thuỷ qua cửa Thần Phù Về mặt

bộ, nó khống chế con đờng thiên lý thông thơng từ Thiên Trờng vào Hoan, áiqua cửa quan Tam Điệp Hng đạo đại vơng chỉ đạo đánh ALỗ nhng còn chờ thờicơ Và thời cơ đã đến Quân giặc sau một thời gian đóng quân không hợp với

thuỷ, thổ của vùng đất m “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang a dầu nắng lửa” nên mắc bệnh thời khí Lính ốm,

ngựa chiến Mông Cổ không có thức ăn cũng ốm Quân ta bắt đầu khai hoả vào

đại bản doanh Lu Thế Anh Không gian chiến trận A Lỗ bao trùm những ngọn

lửa bốc cao Lửa cháy bốn bề, lửa cháy t “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ng bừng tàu trại, bốn phơng tám hớng không đâu là không có lửa cháy rát bỏng” Chiến trận ALỗ là chiến trận lửa.

Lửa trên bờ đốt cháy trại giặc khiến quân giặc bị đánh bất ngờ, hoảng hốt chạythục mạng không kịp cầm binh khí Trong tàu ngựa những con chiến mã thấy

lửa cháy đều nh “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang những con hổ dữ lao đi tìm sự sống Chúng hí, hét, chúng nhảy, chúng húc, chúng đá, chúng dẫm đạp lên đầu, lên thân mình, đám lính bị trúng tên đang vật vã, la hét” [25, 505] Thêm vào đó là tiếng reo Sát Thát dậy “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

đất Tiếng trống đồng xối xả vang rền khắp mặt sông Tiếng tù và rú inh ỏi Tiếng pháo lệnh nổ dàng dàng khiến đất rung chuyển ầm ầm nh sắp toác vỡ ra”

[25, 504] Phía dới sông, nơi những chuyến thuyền giặc đang đậu do quân bộ,quân kị dạt về thuỷ trại, xô nhau xuống thuyền nên thuyền bị đắm tại bến khá

nhiều Số còn lại ngợc dòng trốn về Thăng Long thì gặp Những con thuyền to “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

nh những quái vật cháy đùng đùng lao thẳng vào, thuyền giặc rệu rã đang ì ạch ngợc dòng Lửa cháy trên mặt sông mỗi lúc mỗi to rực sáng cả một vùng trời.

Từ hai bờ sông, quân ta nhìn xuống thuyền giặc rõ nh ban ngày các loại song sảo pháo, ngũ sảo pháo của ta bắn thẳng vào đám giặc đang chìm dần Chúng kêu gào, rống thét nghe thảm thiết đến ghê rợn Sông rộng, nớc chảy xiết ( ) Tất cả đều chìm nghỉm” [25, 510] Khi những tàn quân Mông Cổ trên bộ sức

lực đã kiệt cùng không còn nghĩ đến việc chống cự nữa Chúng nó xin hàng Tấtcả đã ngoan ngoãn giơ tay chịu trói để đợc yên thân Thì đoàn thuyền giặc cứ ùn

ùn trôi về phía hạ lu, những con thuyền lửa vẫn tới tấp đuổi theo chúng ở phía

sau và những tiếng hô Sát Thát đầy hào khí vẫn bám riết lấy chúng D “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ới hạ lu bật vang lên những tiếng trống đồng, trống cái, tiếng tù và hoà trong tiếng pháo

và những tên lửa bùi nhùi tới tấp lao vào thuyền giặc nh lửa trời ào ụp xuống

đầu chúng ( ) Thuyền giặc vấp vào dây chão của ta căng trong lòng nớc, xô nhau gãy đổ ầm ầm Những chiếc đi sau theo đà đâm vào chiếc trớc chìm nghỉm Và cứ thế nối đuôi nhau có tới cả trăm chiếc thuyền giặc chìm dới đáy sông Một ngày sau khi trận đánh diễn ra xác nổi kín mặt sông Nớc đang rút mạnh cuốn xác giăc đi từng mảng nh những mảng bèo vỡ tan tác, khiến thuyền

bè không đi lại đợc” [25, 512] Nhà văn đã miêu tả trận A Lỗ hết sức cụ thể để

tái hiện lên không gian chiến trận hoành tráng đậm chất sử thi Đọc những trangviết về trận đánh này chúng ta có cảm giác nh đang sống trong không khí củachiến trận Trái tim ta nh đang rực lửa căm thù, nh đang hả hê sung sớng trớckhí thế mạnh mẽ, trớc sức mạnh lay trời chuyển đất của quân ta

Tiếp theo A Lỗ là đến Tây Kết Tây Kết là trận đánh mà nhà văn đã để

cho ngời anh hùng nhỏ tuổi Trần Quốc Toản thể hiện tài năng của mình Đội “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang khinh thuyền của tiểu tớng Trần Quốc Toản với sắc cờ sáu chữ đang phấp phới tung bay Quốc Toản nh một võ tớng hộ vệ dàn thuyền hàng ngang thành thế bao vây khiến cho tớng Triệu Tu Kỷ vô cùng khiếp sợ” [25, 535] Tây Kết mất,

Thăng Long hỗn loạn Thoát Hoan phải bỏ cung Thuý Hoa sang điện Thiên An

Đánh tan giặc ở Hàm Tử và Chơng Dơng, quân ta tiến thẳng vào Thăng

Long Tiếng reo dậy đất, lửa cháy ngút trời Lại tiếng trống đồng thúc hối nh “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang tiếng triều dâng thác đổ Trong thành náo loạn Vừa nghe tiếng quân reo, lửa cháy, Thoát Hoan vội biến vào trong quân” [25, 538], rồi chui vào trong chiếc “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang

rọ, bọc đồng để cho quân lính lôi kéo Thoát Hoan cứ lăn tròn trong rọ, chân tay quờ quạng, mặt mày bị va đập xây xớc toé máu”[25, 542].

Quân giặc bị đánh bật ra khỏi Thăng Long và không kịp phóng hoả đốttrụi kinh thành nh chúng thờng doạ dẫm Nhng sau mấy tháng đóng quân giặc

39

đã phá cho kinh thành tan hoang, những con rồng đá, nghê đá, phỗng đá trớcsân điện bị đập nát từng mảnh, mấy bia đá chép lịch sử nhà Trần thời dựng nớcchúng cũng phá bể Các đồ đồng nh chiêng, trống, chuông, đỉnh, vạc chúng đềulấy đi hết Ngay giữa nền điện thờ, giạc đào bới tìm của còn để lại một vũng sâu

nh đáy giếng Không gian chiến trận chốn kinh kì khốc liệt là thế bây giờ chỉcòn đống hoang tàn, đổ nát Những cung điện, vơng phủ, dinh thự đã bị giặc làm

cho hoen ố Nhng Mặt trời mùa hè rực rỡ nh “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang cùng với Thăng Long cùng với quân dân Đại Việt mừng cuộc sống thanh bình trở lại” [25, 545] Tuy nhiên sau

chiến tranh còn có nhiều việc phải lo, con ngời phải gồng mình lên để khắcphục hậu quả Những khó khăn đang đón chờ phía trớc nhng niềm vui thắngtrận không ngăn đợc dân chúng mở hội ăn mừng Khắp nơi đâu cũng giăng đèn,

kết hoa Bốn ph “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang ơng trời ngày đêm vang vang tiéng nhạc, tiếng hát, tiếng reo vui

từ các cuộc chơi”[25, 561]

Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần hai của nhà Trần đãhoàn toàn thắng lợi Đây là một cuộc chiến lấy sức mạnh của toàn quân, lấyquyết tâm cao độ của dân tộc, lấy trí tuệ của đấng quân vơng để đối đầu vớigiặc, đối đầu với sức mạnh nh vũ bão của 50 vạn quân thiện chiến đã chinh phục

từ âu sang á Và mối đồng tâm, lòng quyết chiến của cả một dân tộc đã làm nênkhúc khải hoàn ở Hàm Tử, Chơng Dơng, ở Tây Kết, ở Bạch Đằng mà sử xanhcòn ghi mãi về muôn đời Nhà văn tạo dựng nên không gian chiến trận hoànhtráng, mang âm hởng anh hùng ca, tô đậm thêm hình tợng những anh hùng đờiTrần chiến đấu kiên cờng, dũng cảm, xả thân cho tổ quốc Trong nền khônggian chiến trận đó, chúng ta không thể quên đợc vị chủ tớng Hng Đạo Vơngnghị lực, kiên nhẫn, ái quốc, trung quân nhiều kế sách trong đánh trận đã lãnh

đạo nhân dân lập nên những kì tích vẻ vang Rồi đến những tớng tài, dũng cảmTrần Quốc Tuấn, Trần Bình Trọng, Trần Khánh d, Phạm Ngũ Lão, Trần QuangKhải, Trần Nhật Duật, Chiêu Thành Vơng… Riêng với bộ Hình nh “ Tiểu thuyết lịch sử là những tác phẩm mang linh khí non sông luôn

đúc lại bao nhiêu đoá hoa thơm để phù trợ đất đai Đại Việt” [39, 14] Những

đoá hoa thơm của Đại Việt cùng với hồn thiêng sông núi đã tạo nên hình tợng

Tổ quốc rạng rỡ chói loà trên nền không gian chiến trận hào hùng tràn đầy khíthế Đông A

2.1.3 Không gian văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc

Để tạo dựng lại bức tranh xã hội đời Trần, Hoàng Quốc Hải đã có sựnghiên cứu công phu về văn hoá, phong tục tập quán của nớc ta thế kỉ XIII.Ngoài ra nhà văn phải huy động trí tởng tợng phong phú, t duy lôgích để xâydựng nên không gian văn hoá của từng vùng, từng miền Đó là một không gian