Rèn luyên kỹ năng nói cho học sinh đầu bậc tiểu học thông qua phân môn tập đọc

- Nghiên cứu nội dung các bài Tập đọc trong sách giáo khoa Tiếng Việt ở các lớp1, 2, 3; các tài liệu giảng dạy, các tài liệu tham khảo để xây dựng biện pháp rèn luyện kĩ năng nói cho học

Trờng đại học vinh Khoa giáo dục tiểu học

- -rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh

đầu bậc tiểu học thông qua

phân môn tập đọc

Khoá luận tốt nghiệp

Chuyên ngành: Phơng pháp dạy học tiếng việt

Giáo viên hớng dẫn: ThS Lê Thị Thanh Bình Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Châu

Lời cảm ơn

Đề tài : “Rèn luyện kỹ năng nói cho học sinh các lớp đầu bậc Tiểu học”

đ-ợc thực hiện trong một thời gian ngắn, điều kiện không ít khó khăn Trong quá trình hoàn thành đề tài, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi cảm nhận đợc sự ủng hộ giúp đỡ của gia đình, bạn bè, các thầy cô giáo trong Khoa Giáo dục tiểu học, các thầy cô giáo và các em học sinh của Trờng thực tập Lê Mao

Đặc biệt tôi đã đợc sự giúp đỡ, hớng dẫn tận tình chu đáo và khoa học của cô giáo hớng dẫn: ThS Lê Thị Thanh Bình

Nhân dịp này tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành cảm ơn sâu sắc tới cô giáo Lê Thị Thanh Bình cùng toàn thể các thầy cô giáo trong Khoa Giáo dục Tiểu học, các thầy cô giáo Trờng Tiểu học Lê Mao cũng nh gia đình và bạn

bè đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành khoá luận này

Là một sinh viên bớc đầu làm quen với công việc nghiên cứu khoa học chắc chắn không thể tránh khỏi những sai sót Rất mong đợc thầy cô, bạn bè

đóng góp ý kiến để đề tài này ngày càng hoàn thiện hơn góp phần vào việc nâng cao chất lợng dạy học phân môn Tập đọc nói chung và vấn đề rèn luyện

kĩ năng nói, nói riêng.

Vinh, tháng 5/2007

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Thị Châu

Lớp 44A2

Mục lục

Trang

Phần mở đầu

4 Khách thể và đối tợng nghiên cứu 04

2.3 Rèn luyện kĩ năng và rèn luyện kĩ năng nói 10

3 Một số đặc điểm của học sinh đầu bậc tiểu học liên quan đến

việc rèn luyện kĩ năng nói

11

4 Nội dung, chơng trình môn Tập đọc ở các lớp đầu bậc tiểu

học liên quan đến rèn luyện kĩ năng nói

1 Thực trạng nhận thức của giáo viên trong việc rèn luyện kĩ

năng nói cho học sinh đầu bậc tiểu học

Chơng II: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả việc

rèn luyện kỹ năng nói cho học sinh đầu bậc

tiểu học

1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 281.1 Nguyên tắc mục tiêu 281.2 Nguyên tắc hệ thống 281.3 Nguyên tắc hiệu quả 29

2.1 Sử dụng các loại bài tập rèn luyện kĩ năng nói 292.2 Tổ chức cho học sinh nói hội thoại và độc thoại 422.3 Sử dụng các hình thức dạy học rèn luyện kĩ năng nói 462.4 Sử dụng các phơng tiện dạy học rèn luyện kĩ năng nói 47

Chơng III: Thực nghiệm s phạm

3 Đối tợng và địa bàn thực nghiệm 49

1 Lý do chọn đề tài:

1.1 Những thay đổi quan trọng về kinh tế, xã hội trên thế giới và trong

n-ớc đòi hỏi phải đổi mới chơng trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông nói chung, giáo dục tiểu học nói riêng Thực hiện nghị quyết IV của BCHTW khóa VII và nghị quyết của BCHTW khóa VIII, chính phủ đã chỉ đạo Bộ GDĐT chuẩn bị cho việc đổi mới chơng trình và sách giáo khoa phổ thông ngay từ khi

có luật phổ cập giáo dục tiểu học (8/1991), đặc biệt từ năm 1995 đến nay Từ năm 1998, sau khi Quốc hội thông qua Luật giáo dục, trong đó quy định rõ mục tiêu, nội dung, phơng pháp giáo dục phổ thông và thể chế hóa chơng trình sách

giáo khoa trong giai đoạn phát triển mới của đất nớc thì việc soạn thảo, thử nghiệm chơng trình mới và sách giáo khoa (còn gọi là chơng trình và sách giáo khoa tiểu học) càng đợc tiến hành khẩn trơng và đến nay đã hoàn thiện cả 5 lớp của bậc tiểu học Chơng trình tiểu học mới đã đợc ban hành Đây là một chơng trình mở Tính “mở” của chơng trình môn Tiếng Việt đợc thể hiện ở những

điểm sau:

- Thứ nhất chơng trình xác định mục tiêu giáo dục của toàn cấp học và những yêu cầu chung nhất đối với từng lớp mà không kèm theo bộ chuẩn kiến thức, kĩ năng cụ thể

- Thứ hai về mặt kiến thức chơng trình mới chỉ nêu những nội dung khái quát (chủ đề) cần trang bị cho học sinh mà không trình bày quan niệm về những nội dung khoa học đó

- Thứ ba về mặt kĩ năng sử dụng tiếng Việt, chơng trình chỉ yêu cầu nói, nghe, đọc, viết cần đạt mà không xác định cách hình thành rèn luyện và thời l-ợng dành cho mỗi hình thức đó Tức là chơng trình đã đặt yêu cầu rèn luyện các

kĩ năng tiếng Việt là quan trọng nhất và nó phải đợc thực hiện ở các phân môn tiếng Việt chứ không đặt ra cho từng phân môn cũng nh thời lợng để dạy các kĩ năng này Điều này cho ta thấy đợc phân môn Tập đọc là một phân môn quan trọng nhằm thực hiện mục tiêu đặt ra

1.2 Mục tiêu của môn Tiếng Việt đợc xác định nh sau:

(1.) Hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng sử dụng tiếng Việt (đọc, viết, nghe, nói) và cung cấp những kiến thức sơ giản gắn trực tiếp với việc dạy học Tiếng Việt nhằm tạo ra ở học sinh năng lực dùng tiếng Việt để học tập

ở tiểu học và các bậc học cao hơn, để giao tiếp trong các môi trờng hoạt động của lứa tuổi

(2) Thông qua việc dạy và học Tiếng Việt, góp phần rèn luyện cho học sinh các thao tác t duy cơ bản (phân tích, tổng hợp, phán đoán ).…

(3) Cung cấp những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên và con ngời, về văn hóa và văn học của Việt Nam và nớc ngoài để từ đó:

- Góp phần bồi dỡng tình yêu cái đẹp, cái thiện, lòng trung thực, lòng tốt,

lẽ phải và sự công bằng xã hội: góp phần hình thành lòng yêu mến và thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt

- Góp phần hình thành nhân cánh con ngời Việt Nam hiện đại: có tri thức biết tiếp thu truyền thống tốt đẹp của dân tộc, biết rèn luyện lối sống lành mạnh, ham thích làm việc và có khả năng thích ứng với cuộc sống xã hội sau này

Qua việc xác định mục tiêu môn học nh trên, chúng ta có thể thấy:

Chơng trình Tiếng Việt mới đã đặt mục tiêu rèn luyện kĩ năng lên hàng

đầu nhng không xem nhẹ mục tiêu rèn luyện t duy

So với chơng trình cải cách giáo dục đợc thể hiện ở bộ sách Tiếng Việt từ lớp 1 đến lớp 5, chơng trình Tiếng Việt mới đã chú ý đúng mức hơn tới nhiệm

vụ rèn các kĩ năng nghe, nói Tăng cờng các bài thực hành Việc dạy các kĩ năng đợc thực hiện thông qua hoạt động giao tiếp với những yêu cầu giao tiếp

cụ thể Học sinh phải ý thức rõ mình đang nói với ai, đang viết cho ai, đọc viết nghe nói để làm gì? chơng trình cải cách giáo dục tuy có chú ý giao tiếp và hình thành, phát triển các kĩ năng lời nói nhng sự chú ý cha đầy đủ, đúng mức và quá coi nhẹ các kĩ năng nghe, nói

I.2 Bộ sách giáo khoa Tiếng Việt từ lớp 1 đến lớp 5 mới ra đời đã góp phần giải quyết những hạn chế của bộ sách giáo khoa cũ Mỗi quyển sách trong

bộ sách giáo khoa Tiếng Việt tiểu học đều đợc xây dựng theo hai “trục” là chủ

điểm và kĩ năng, trong đó chủ điểm dợc lấy làm khung cho cả cuốn sách, còn kĩ năng đợc lấy làm khung cho từng tuần, từng đơn vị học Mỗi đơn vị dợc triển khai thành các bài học theo sáu phân môn, mỗi phân môn chịu trách nhiệm rèn luyện cho học sinh những kĩ năng nhất định Trong đó phân môn Tập đọc rèn cho học sinh các kĩ năng đọc (đọc thành tiếng, đọc thầm, đọc hiểu), nghe và

nói Thông qua hệ thống bài đọc theo chủ điểm và những câu hỏi, bài tập khai thác nội dung bài học phân môn này còn giúp học sinh tăng cờng vốn từ, kĩ năng diễn đạt đồng thời cung cấp cho các em những hiểu biết về thiên nhiên, xã hội, con ngời, về tác phẩm văn học và góp phần rèn luyện nhân cách cho học sinh.

Trên cơ sở tìm hiểu, phân tích những thay đổi của xã hội và việc thực hiện chơng trình thay sách giáo khoa Đặc biệt là việc đi sâu vào tìm hiểu mục tiêu của môn Tiếng Việt và phân môn Tập đọc, chúng tôi thấy vấn đề rèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nghe, nói cho học sinh tiểu học là cực kỳ quan trọng và có thể coi là nhiệm vụ xuyên suốt của bậc học tiểu học Thấy đợc ý nghĩa rèn

luyện các kĩ năng cho học sinh tiểu học nên chúng tôi chọn đề tài Rèn luyện“

kĩ năng nói cho học sinh đầu bậc tiểu học thông qua phân môn Tập đọc ”

2 Mục đích nghiên cứu:

Rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh đầu bậc tiểu học thông qua phân môn Tập đọc

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

3.1 Tìm hiểu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của vấn đề rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh đầu bậc tiểu học thông qua phân môn Tập đọc

3.2 Đề xuất một số biện pháp rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh đầu bậc tiểu học trong giờ Tập đọc

3.3 Thực nghiệm s phạm

4 Khách thể và đối tợng nghiên cứu:

4.1 Khách thể nghiên cứu:

Quá trình dạy học Tập đọc ở tiểu học

4.2 Đối tợng nghiên cứu:

Vấn đề rèn luyện kĩ năng nói thông qua phân môn Tập đọc ở các lớp 1,

2, 3

5 Giả thuyết khoa học:

Nếu xây dựng đợc một số biện pháp phù hợp thì sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Tiếng Việt ở tiểu học

6 Phơng pháp nghiên cứu:

6.1 Nhóm các phơng pháp nghiên cứu lý thuyết:

- Đọc và nghiên cứu, tổng kết, phân tích các tài liệu có liên quan đến đề tài nhằm mục đích phân tích cơ sử lý luận của đề tài

- Nghiên cứu nội dung các bài Tập đọc trong sách giáo khoa Tiếng Việt

ở các lớp1, 2, 3; các tài liệu giảng dạy, các tài liệu tham khảo để xây dựng biện pháp rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh đầu bậc tiểu học thông qua phân môn Tập đọc

6.2 Nhóm các phơng pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Phơng pháp quan sát

- Phơng pháp điều tra

- Phơng pháp tổng kết kinh nghiệm

- Phơng pháp thực nghiệm s phạm

7 Cấu trúc khóa luận:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, các tài liệu tham khảo phục vụ nghiên cứu, khóa luận có 3 chơng :

Ch

ơng I : Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

Ch

ơng II : Một số biện pháp nâng cao hiệu quả rèn luyện kĩ năng nói

cho học sinh đầu bậc tiểu học thông qua phân môn Tập đọc.

Ch

ơng III : Thực nghiệm s phạm.

Phần nội dung

Chơng I:

cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của

vấn đề nghiên cứu

I Cơ sở lý luận:

1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu:

Mục tiêu của chơng trình Tiếng Việt mới đặc biệt chú trọng nhiệm vụ hình thành và phát triển bốn kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết (mục tiêu hình thành

và phát triển kĩ năng đợc đa lên hàng đầu) Việc cung cấp kiến thức chỉ đạt yêu cầu ở mức sơ giản và gắn trực tiếp với việc rèn luyện kĩ năng nhằm tạo ra ở học sinh năng lực dùng tiếng Việt để học tập và giao tiếp Giúp trẻ sử dụng tốt tiếng Việt trong giao tiếp tức là làm cho việc dạy tiếng Việt hòa nhập với xu hớng chung của việc dạy tiếng trên thế giới, hớng vào việc chuẩn bị cho học sinh thích ứng với đời sống xã hội hiện đại Để thực hiện mục tiêu đó , vấn đề rèn luyện kĩ năng tiếng Việt cho học sinh đã đợc nhiều nhà giáo dục đi sâu vào tìm hiểu nghiên cứu Đặc biệt là vấn đề rèn luyện kĩ năng nói Xung quanh vấn đề rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh trong dạy học nói chung và phân môn Tập

đọc nói riêng đã có một số tài liệu đề cập đến Có thể kể nh:

- “Dạy và học môn Tiếng Việt ở Tiểu học theo chơng trình mới”(tiến sỹ Nguyễn Trí-NXBGD.2000) Trong tài liệu này tác giả đã nêu lên sự cần thiết của việc dạy kĩ năng nói cho học sinh thông qua quá trình dạy học các phân môn Tiếng Việt (Tập đọc, Tập làm văn, Kể chuyện, ) và các môn học khác.…

- “Dạy học đọc hiểu ở Tiểu học” của tác giả Nguyễn Thị Hạnh (NXB GD – 2002) đã đề cập đến vấn đề tổ chức cho học sinh nói trong việc “Tổ chức hoạt động học tập cho học sinh đọc hiểu” đặt ra cụ thể ở từng lớp

- “Dạy học Tập đọc ở Tiểu học” của tác giả Lê Phơng Nga (NXBGD.2001) đã đề cập đến việc rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh thông qua việc sử dụng phơng pháp giao tiếp trong dạy học Tập đọc Đó là phơng pháp dạy tiếng dựa vào lời nói, vào những thông báo sinh động và giao tiếp bằng ngôn ngữ Dạy tiếng Việt theo hớng giao tiếp tức là dạy phát triển lời nói cho từng cá nhân học sinh

- Ngoài các tài liệu trên còn có một số bài báo đợc công bố trên các tạp chí khác thuộc chuyên ngành giáo dục:

VD: Tạp chí “Thế giới trong ta” CĐ28+29 (6+7-2004) có đăng bài “Rèn luyện kĩ năng tiếng Việt cho học sinh: luyện nói” của hai tác giả Vũ Khắc Tuân, Nguyễn Thị Quy Trong bài báo này các tác giả đã nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của việc rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh tiểu học thông qua các phân môn Tiếng Việt Đặc biệt là đi sâu vào nội dung rèn luyện kĩ năng nói thông qua phân môn Tập đọc, Kể chuyện.

Nh vậy qua việc tìm hiểu các tài liệu có liên quan đã cho chúng ta thấy đợc rằng: rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh tiểu học thông qua dạy học các phân môn Tiếng Việt, trong đó có phân môn Tập đọc là vấn đề không còn mới Nhất

là từ lúc triển khai dạy học tiếng Việt theo chơng trình mới hiện nay Tuy nhiên thực tế từ trớc đến nay, đây là vấn đề mà cha có nhiều đề tài, công trình nghiên cứu quan tâm làm rõ Do đó trên cơ sở kế thừa và phát huy những thành tựu có trớc chúng tôi vận dụng vào việc: Xây dựng và đề xuất biện pháp với mục đích góp phần nâng cao hiệu quả rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh đầu bậc tiểu học thông qua phân môn Tập đọc

2 Một số khái niệm cơ bản:

2.1 Kĩ năng:

- Có rất nhiều các định nghĩa về kĩ năng trong tâm lý học, song tự chung lại các định nghĩa này có sự thống nhất nh sau: Kĩ năng là khả năng thực hiện hành động với mục đích và điều kiện mà trong đó con ngời đợc định hớng

- Từ điển Tiếng Việt đã đa ra định nghĩa về “Kĩ năng” nh sau: Kĩ năng là khả năng vận dụng những kiến thức thu đợc trong một lĩnh vực nào đó vào thực

tế

2.2 Kĩ năng nói:

a) Khái niệm:

Kĩ năng nói là kĩ năng tiếp thu thông tin đúng, biết vận dụng từ ngữ chính xác để diễn đạt rõ ràng, lu loát ý của mình trớc ngời khác (tập thể) về một vấn đề đặt ra

b) Kĩ năng nói trong các kiểu giao tiếp:

- Nói là một hoạt động phát tin nhờ sử dụng bộ máy phát âm Đầu tiên ngời nói phải xác định nội dung lời nói, lựa chọn ngôn ngữ để diễn tả nội dung

đó Sau đó ngời nói sử dụng bộ máy phát âm để truyền đi chuỗi lời nói đã đợc xác định

- Từ đặc điểm kiểu giao tiếp, ngời ta nói đến hai dạng nói: đối thoại và

độc thoại Mỗi dạng có những đặc điểm riêng

sẽ dẫn tới tình trạng nói lộn xộn hoặc luống cuống không nói đợc

+ Ngời độc thoại cũng có thể sử dụng các yếu tố phụ trợ nh: ánh mắt,

điệu bộ, cử chỉ

* Kể chuyện đợc coi là dạng đặc biệt của độc thoại Kể chuyện là lời độc thoại mang tính nghệ thuật nhằm truyền đến ngời đọc không phải những thông báo khô khan, nhạt nhẽo mà là một văn bản nghệ thuật

-ở nhà trờng, học sinh nói trong nhiều trờng hợp Các em nói khi chơi

đùa, trao đổi với bạn bè ngoài lớp; các em nói trong giờ học bằng việc trả lời câu hỏi, trình bày nội dung hoặc câu chuyện nghe đợc, đọc đợc, tranh luận trong các buổi thảo luận, Cũng nh… kĩ năng nghe, nhà trờngphải dạy cho học sinh kĩ năng nói, từ cách chào hỏi, xng hô đến cách trình bày hoặc trả lời câu hỏi, …

- Có nhiều yếu tố ảnh hởng đến kĩ năng nói Cũng nh kĩ năng nghe, trớc tiên phải kể đến hoạt động của bộ máy phát âm Nếu bộ máy này khuyết tật sẽ

ảnh hởng lớn đến các kĩ năng nói (nói ngọng, nói lắp, ) Thái độ s… phạm đúng

đắn của ngời giáo viên là sự hớng đẫn tận tình, đặc biệt là động viên tinh thần, thơng yêu, giúp đỡ bạn của các em khác trong lớp Mặt khác, vốn sống, vốn hiểu biết sâu rộng của ngời nói, khả năng ứng đối nhanh nhạy, thông minh, cách lựa chọn đề tài nói sao cho mới mẻ, đúng sở trờng của bản thân, đúng yêu

cầu của ngời nghe là những yếu tố ảnh h… ởng đến sự thành bại của bài nói hoặc câu trả lời

Ngoài ra các thủ thuật của lời nói để gây sự hấp dẫn (cách sử dụng giọng nói, lời kể, các yếu tố phụ trợ, ) là những yếu tố cần tính tới khi rèn luyện kĩ…năng nói với học sinh tiểu học, khi hớng dẫn luyện nói, giáo viên không nên coi nhẹ việc luyện tập ngay cả các thủ thuật này

2.3 Rèn luyện kĩ năng và rèn luyện kĩ năng nói:

a Rèn luyện kĩ năng:

- Rèn luyện kĩ năng là quá trình luyện tập một cách có hệ thống, với nhiều hình thức khác nhau, từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, từ những tình huống quen thuộc sang những tình huống mới, …

- ở đây chúng ta nói đến việc rèn luyện kĩ năng học tập Các nhà tâm lý học chia kĩ năng học tập thành hai loại: kĩ năng học tập chung và kĩ năng học tập chuyên biệt Các kĩ năng học tập chung là các kĩ năng có ở nhiều môn học, các kĩ năng học tập chuyên biệt chỉ có ở một môn học Song một kĩ năng học tập chung thờng đợc hình thành trong một môn học, sau đó đợc vận dụng để học các môn học khác, để tự học và để phục vụ cho hoạt động thực tiễn của ng-

ời học Theo sự lý giải trên thì nói là một kĩ năng học tập chung đợc hình thanh

ở môn Tiếng Việt, sau đó nó đợc vận dụng nh một công cụ để học tập các môn học khác và đợc dùng nh một công cụ để nhận thức trong đời sống hàng ngày của học sinh Kĩ năng này càng đợc vận dụng nhiều thì tính bền vững và tính tự

động hoá ngày càng cao và trở thành kỷ xảo học tập Do vậy việc rèn luyện kĩ năng là một yêu cầu quan trọng cần đợc rèn luyện thờng xuyên liên tục ở học sinh

b) Rèn luyện kĩ năng nói:

- Rèn luyện kĩ năng nói là quá trình luyện tập để đạt tới mức độ thành thục các thao tác lời nói

- Yêu cầu của việc rèn luyện kĩ năng nói:

* Đảm bảo những điều kiện nhất định để nói có hiệu quả

- Nội dung bài nói phải phù hợp với đối tợng ngời nghe

- Ngời nói phải có tầm hiểu biết sâu rộng và một vốn sống phong phú

- Ngời nói phải có uy tín

- Ngời nói phải có giọng nói tốt

* Chuẩn bị bài nói chu đáo Cụ thể:

- Xác định đợc mục đích nói

- Xác định đợc nội dung cần nói

- Lựa chọn phơng pháp trình bày sao cho hấp dẫn, thu hút ngời nghe

* Tổ chức tốt quá trình giao tiếp

3 Một số đặc điểm của học sinh đầu bậc tiểu học liên quan đến vấn

đề rèn luyện kĩ năng nói:

Học sinh lứa tuổi 7-10 tuổi (các lớp đầu bậc tiểu học) là giai đoạn có nhiều biến đổi về sinh lý, tâm lý và hoạt động Nhà giáo dục cần quan tâm đến những đặc điểm này để có biện pháp giáo dục hiệu quả

Một số đặc điểm của học sinh đầu bậc tiểu học liên quan đến vấn đề rèn luyện kĩ năng nói là:

- Đặc điểm nhận thức:

Tri giác của trẻ còn đậm màu sắc cảm xúc, số lợng chi tiết tri giác ít Tính

cảm xúc thể hiện rõ khi các em tri giác ở lứa tuổi này, tri giác trớc hết là những sự vật, những dấu hiệu, những đặc điểm nào trực tiếp gây cho các em những cảm xúc Vì thế cái trực quan, cái rực rỡ, cái sinh động đợc các em tri giác tốt hơn, dễ gây ấn tợng tích cực hơn Do vậy theo nhà tâm lý học V.A.Cruchétxki thì những bức tranh có màu sắc sặc sỡ trong sách sẽ ảnh hởng không tốt đến học tập: kĩ xảo đọc, làm chậm tốc độ đọc Bởi lẽ những chi tiết riêng biệt, khêu gợi, kích thích lại phỏng đoán các từ đang đọc Khi đã có kĩ xảo đọc sơ đẳng thì lúc ấy những tranh ảnh minh họa bắt đầu ảnh hởng đến sự phát triển ngôn ngữ

Chú ý: Sự tập trung chú ý của học sinh các lớp 1, 2, 3 còn yếu, thiếu bền

vững Điều này có căn nguyên là quá trình ức chế ở bộ não của các em còn yếu

Do vậy, chú ý của các em còn bị phân tán Điều này cho chúng ta thấy rằng:

Các em sẽ quên điều cô giáo dặn khi cuối buổi học, bỏ sót chữ cái trong từ, bỏ sót câu khi trả lời Nhiều công trình nghiên cứu … chú ý đã khẳng định học sinh

tiểu học thờng chỉ tập trung và duy trì chú ý liên tục trong khoảng 30 đến 35 phút Sự chú ý của học sinh tiểu học còn phụ thuộc vào nhịp độ học tập Nhịp

độ học tập quá nhanh hoặc quá chậm không thuận lợi cho tính bền vững và sự tập trung chú ý

Trí nhớ: Do hoạt động của hệ thống tín hiệu thứ nhất ở học sinh lứa tuổi

này tơng đối chiếm u thế nên trí nhớ trực quan – hình tợng đợc phát triển hơn trí nhớ từ ngữ - lôgíc Cho nên khi diễn đạt vấn đề cần nêu lên học sinh thờng lúng túng cần phải nhìn vào sách, vào tài liệu để nói mà cha biết cách sắp xếp lại, sửa đổi lại, diễn đạt lại bằng lời lẽ của mình Nguyên nhân do ngôn ngữ của các em còn bị hạn chế, đối với chúng việc nhớ lại từng câu, từng chữ dễ dàng hơn dùng lời lẽ của mình để diễn tả một sự kiện, hiện tợng nào đó

Tình cảm: Đặc trng cơ bản trong đời sống tình cảm của các em là dễ xúc

động, sống nhờ bằng cảm xúc, tình cảm Tình cảm của học sinh lứa tuổi này còn mang đậm tính cụ thể, trực quan và giàu cảm xúc

Tởng tợng: ở học sinh tiểu học tởng tợng đợc hình thành trong quá trình

học tập dới tác động của những yêu cầu mà hoạt động này đặt ra Tởng tợng của các em một mặt thoát dần những ấn tợng trực tiếp (chính điều này đã khiến cho

nó có tính sáng tạo), mặt khác tính hiện thực trong tởng tởng của các em đã bắt

đầu có sự gắn liền với sự phát triển khả năng kiểm tra, đánh giá Những hình

ảnh của tởng tợng theo quan điểm của lôgíc, của các quy luật khách quan đợc tăng cờng mạnh mẽ

- Sự phát triển ngôn ngữ đã đạt tới mức hiểu đúng những lời giảng giải của giáo viên có phần gần với kinh nghiệm sống hàng ngày của các em nhng cũng có phần tơng đối khái quát, trừu tợng Mặt khác, các em có khả năng diễn

đạt đúng, rõ ràng và tơng đối gãy gọn những ý nghĩ, tình cảm mà mình muốn

nói ra với ngời khác Tuy nhiên các em còn mắc nhiều lối phát âm, lối dùng từ,

đặt câu, th… ờng lúng túng khi trình bày bài nói hoặc viết

- Tâm lý rụt rè, ngại ngùng, dễ bị xúc động khi đứng nói trớc lớp có nhiều bạn bè, cô giáo nên các em học sinh lớp 1, 2, 3 nói cha rõ lời, có khi còn

bị ngắt quãng, nói lắp hoặc lúng túng không nhớ để diễn đạt theo yêu cầu mà giáo viên đa ra

Những đặc điểm trên đây có ảnh hởng lớn đến việc rèn luyện kĩ năng tiếng việt cho học sinh các lớp đầu bậc tiểu học, trong đó nổi bật là vấn đề rèn luyện kĩ năng nói Để giờ học đạt kết quả cao ngời giáo viên cần hiểu rõ đặc

điểm nhận thức, đặc điểm trình độ của học sinh Việc tìm hiểu là một quá trình lâu dài nhng rất cần thiết Giáo viên phải nắm đợc những u điểm và hạn chế của từng học sinh để từ đó có biện pháp thích hợp nhằm phát huy u điểm, giảm thiểu nhợc điểm của học sinh Có làm đợc nh vậy mới đạt đợc những yêu cầu

đặt ra

4 Nội dung, chơng trình phân môn Tập đọc ở các lớp đầu bậc tiểu học liên quan đến vấn đề rèn luyện kĩ năng nói:

Phân môn Tập đọc bên cạnh nhiệm vụ chủ yếu là rèn luyện kĩ năng đọc,

nó còn góp phần rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh Nh vậy nội dung luyện nói

sẽ đợc dạy tích hợp trong quá trình luyện đọc đúng, đọc hiểu Thông qua việc tìm hiểu nội dung, chơng trình phân môn Tập đọc ở các lớp 1, 2, 3 chúng tôi nhận thấy: ở lớp 1 trong phân môn Tập đọc (phần Luyện tập tổng hợp) nội dung luyện nói đợc xây dựng khá cụ thể gắn với một hoạt động học tập Tuy nhiên ở các lớp 2, 3 vấn đề luyện nói không đợc xây dựng thành một hoạt động học tập cụ thể mà chỉ đợc dạy tích hợp trong nội dung luyện đọc đúng, đọc hiểu Cụ thể nh sau:

4.1 Lớp 1:

Mỗi bài Tập đọc trong phần “Luyện tập tổng hợp” gồm các phần sau:

- Tranh minh họa nội dung bài Tập đọc

- Văn bản bài Tập đọc

- Phần s phạm, gồm các nội dung:

+ Từ ngữ để gợi ý luyện đọc (có ký hiệu là T)

+ ôn luyện vần khó hoặc học thêm vần khó ít dùng (thờng trình bày dới dạng câu hỏi: tìm tiếng trong bài, ngoài bài có vần, , nói câu chứa tiếng có…vần, ).…

- Các câu hỏi tìm hiểu nội dung bài (kí hiệu?)

- Luyện nói theo đề tài gắn với nội dung bài Tập đọc ( ký hiệu N)

Nh vậy luyện nói trong bài Tập đọc ở giai đoạn luyện tập tổng hợp nằm vào cuối mỗi tiết Tập đọc Mỗi bài Tập đọc học trong hai tiết Cuối mỗi tiết th-ờng có phần tập nói Cuối tiết thứ nhất, sau khi ôn các phần, có khoảng dăm phút để học sinh tập nói qua hình thức tìm hiểu trong bài, hoặc ngoài bài các từ

có chứa tiếng có vần cần ôn, thi nói câu chứa tiếng có vần cần ôn Cuối tiết thứ hai, sau khi tìm hiểu nội dung bài kết hợp với luyện đọc, cũng có khoảng dăm bảy phút để học sinh tập nói theo đề tài Tập nói theo đề tài ở cuối tiết 2 liên quan đến lời nói độc thoại

VD: Đề tài “Hỏi nhau về trờng lớp” ở bài đọc “Trờng em”, là đề tài cho cuộc hội thoại

Đề tài “ở nhà em làm gì giúp bố mẹ” ở bài đọc “ Cái Bống” là đề tài cho cuộc độc thoại

4.2 Lớp 2, 3:

Nội dung luyện nói không đợc xây dựng bằng những yêu cầu cụ thể đặt

ra trong mỗi tiết học nh ở lớp 1 Mà dạy nói là một trong những kĩ năng cần rèn luyện cho học sinh nhằm thực hiện mục tiêu phân môn đặt ra Do vậy ở các lớp

này kĩ năng nói đợc rèn luyện thông qua việc tổ chức các hoạt động dạy học trong giờ Tập đọc: Giới thiệu bài, luyện đọc đúng, đọc hiểu, Trong quá trình…này giáo viên là ngời giữ vai trò lãnh đạo, tổ chức cho học sinh rèn luyện kĩ năng nói Sự định hớng, điều chỉnh kịp thời cụ thể của giáo viên là yếu tố quyết

định giúp học sinh có thể diễn đạt rành mạch trôi chảy nội dung muốn trình bày

để ngời nghe (là giáo viên, bạn bè) hiểu thấu đáo

VD: - Giáo viên đặt câu hỏi khơi gợi học sinh nói để dẫn dắt vào bài mới

- Giáo viên đặt câu hỏi để học sinh nói về nội dung bài đọc

- Học sinh trao đổi với bạn bè trong nhóm về bài đọc…

Thông qua việc tìm hiểu nội dung, chơng trình phân môn Tập đọc liên quan đến nội dung luyện nói chúng ta có thể thấy nó có một số đặc điểm sau:

- Khác với dạy nói trong Kể chuyện, Tập làm văn, dạy nói thông qua phân môn Tập đọc dựa trên một văn bản, một tranh vẽ, một câu hỏi, một câu mẫu gắn với nội dung bài đọc

VD: ở lớp 1 các em sẽ đợc luyện nói sau khi học xong văn bản “Trờng em” (tuần 1) với nội dung: Hỏi nhau về trờng lớp theo mẫu:- Bạn học lớp nào? – Tôi học lớp 1A

Học xong văn bản “Bàn tay mẹ” (tuần 2) các em đợc luyện nói với việc trả lời câu hỏi theo tranh gắn với nội dung bài đọc theo mẫu câu đã cho

Bắt gặp nhiều nhất trong giờ Tập đọc là việc học sinh nói qua hoạt động trả lời các câu hỏi đợc giáo viên nêu ra Có thể xem việc trả lời câu hỏi của giáo viên là hình thức rèn luyện kĩ năng nói chủ yếu của học sinh tiểu học, đặc biệt

đối với học sinh các lớp đầu bậc tiểu học càng đợc nhấn mạnh Nó đợc thực hiện ở tất cả các bớc của hoạt động dạy học, nhất là thông qua việc tìm hiểu nội dung bài đọc

VD: * Để tìm hiểu nội dung bài đọc “Phần thởng” (TV2-T1) học sinh lần lợt trả lời đợc các câu hỏi sau:

1 Hãy kể một việc làm tốt của Na.

2 Theo em, những điều bí mật đợc các bạn của Na bàn bạc là gì?

3 Em có nghĩ rằng Na xứng đáng đợc phần thởng không? Vì sao?

4 Khi Na đợc phần thởng, những ai vui mừng? Vui mừng nh thế nào?

* Bài đọc “Mít làm thơ” (TV2-T1) gồm có các câu hỏi tìm hiểu nội dung bài:

1 Mít tặng Biết Tuốt, Nhanh Nhảu và Ngộ Nhỡ những câu thơ nh thế nào?

2 Vì sao các bạn tỏ thái độ giận dỗi với Mít?

3 Hãy nói vài câu bênh vực cho Mít.

* Bài đọc “Cuốn sổ tay” (TV3-T2) gồm có các câu hỏi sau:

1 Thanh dùng cuốn sổ tay để làm gì?

2 Hãy nói một vài điều lý thú ghi trong sổ tay của Thanh.

3 Vì sao Lân khuyên Tuấn không nên tự ý xem sổ tay của bạn?

- Rèn luyện kĩ năng nói thông qua phân môn Tập đọc đợc tiến hành nhằm nhiều yêu cầu:

+ Luyện phân tích âm tiết

+ Luyện tìm và ứng dụng các âm tiết có vần đang quan tâm

+ Luyện nói về đề tài (chủ yếu ở lớp 1)

+ Luyện nói về nội dung đề cập trong bài đọc (có ở các lớp 1, 2, 3)

VD: Bài đọc “Ngôi nhà” (TV1- T2) nội dung luyện nói thể hiện:

- Nói câu chứa tiếng có vần iêu

M: Bé đợc phiếu bé ngoan.

- Nói về đề tài: Nói về ngôi nhà em mơ ớc.

Bài đọc “Hai anh em” (TV2-T1) nội dung để giúp học sinh luyện nói là thông qua việc tìm hiểu nội dung bài đọc với việc yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi nhng trọng tâm nhất là câu hỏi 4 :Hãy nói một câu về tình cảm của hai anh em

- Căn cứ để dạy nói là nội dung bài đọc và đối tợng tiếp nhận Đây là đặc

điểm nổi bật để chúng ta có thể phân biệt với việc dạy nói thông qua phân môn

Kể chuyển, Tập làm văn Nội dung của bài đọc sẽ quy định nội dung luyện nói

và đó là cơ sở để xây dựng nên bài nói của học sinh Giáo viên bám sát vào bài

đọc để tổ chức cho học sinh nói và định hớng, điều chỉnh để học sinh tránh nói

“lạc” nội dung đó

VD: ở lớp một học sinh học bài “Đầm sen” (Tuần 6) có nội dung miêu tả

về đặc điểm của cây sen thì ở phần luyện nói yêu cầu các em nói về cây sen với những đặc điểm nổi bật của nó :

+ Cây sen mọc trong đầm

điểm, t tởng, thái độ, tâm trạng, xu hớng chung, xã hội ngày càng phát triển,…

nhu cầu và thái độ giao tiếp ngày càng tăng, con ngời cần phải rèn luyện kĩ năng nói Nh ngời xa có câu “Học ăn, học nói, học gói, học mở” Bởi nó góp phần quan trọng quyết định thành công trong mọi vấn đề của đời sống vốn vô cùng phong phú đa dạng của con ngời.

- Học sinh các lớp đầu bậc tiểu học trớc khi đến trờng các em đã có một

“vốn nói” nhất định để trao đổi, giao tiếp với mọi ngời xung quanh Tuy nhiên “vốn nói” này cha thật đầy đủ và cha hoàn thiện để có thể sử dụng giao tiếp trong mọi hoạt động xã hội vốn rất đa dạng Đặc biệt việc sử dụng ngôn ngữ nói cho hoạt động học tập - hoạt động chủ đạo của các em Vì vậy việc đặt mục tiêu rèn luyện kĩ năng nói song song với việc rèn luyện kĩ năng

đọc - viết - nghe trong môn Tiếng Việt là đã nhấn mạnh vai trò vị trí quan trọng của nó

- Tập đọc là phân môn thực hành Tiếng Việt Cùng với nhiệm vụ quan trọng nhất của nó là hình thành năng lực đọc đúng, đọc hiểu thì việc rèn luyện

kĩ năng nói cho học sinh là một yêu cầu quan trọng

- Thông qua các hoạt động học tập trong giờ học các em sẽ đợc rèn luyện khả năng diễn đạt sao cho trôi chảy, mạch lạc đúng với nội dung yêu cầu đặt ra trớc những tình huống có vấn đề cần giải quyết mà giáo viên nêu ra Nhất là trong việc tìm hiểu nội dung bài đọc Rèn cho học sinh biết cách nói có văn hóa, thể hiện trình độ văn minh lịch sự của ngời có học

- Khả năng trình bày vấn đề đa ra còn thể hiện sự hiểu biết về nội dung bài đọc của học sinh nh thế nào? Đã đúng đã sâu sắc cha? Thực tế cho thấy các

em sẽ diễn đạt tốt nếu hiểu nội dung vấn đề cần nói và ngợc lại khi nắm vững vấn đề tức là lúc các em sẽ trình bày nó bằng ngôn ngữ của mình nột cách mạch lạc, tự tin, sinh động Điều này cho thấy khi nói tốt giúp các em nhanh chóng

xử lí vấn đề một cách linh hoạt trong mọi tình huống Tạo cho các em trở nên mạnh dạn, tự tin khi trình bày ý kiến của mình trớc mọi ngời

Nh vậy dạy nói trong giờ Tập đọc là việc làm cần thiết và quan trọng nhằm thực hiện mục tiêu của phân môn Nó còn có ý nghĩa to lớn trong việc giúp học sinh nâng cao kĩ năng nói trong học tập, giao tiếp và góp phần giúp học sinh tham gia vào hoạt động học tập để chiếm lĩnh nội dung bài đọc một cách có hiệu quả cao.

II Cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

1 Thực trạng nhận thức của giáo viên trong vấn đề rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh đầu bậc tiểu học:

Phơng pháp dạy học Tập đọc đang là một vấn đề nóng bỏng thờng xuyên

đợc các nhà s phạm quan tâm nghiên cứu, đang đợc đề cập trong nhiều tài liệu chuyên ngành giáo dục Nó lại đợc đặc biệt chú ý sâu sắc hơn khi chơng trình dạy học Tiếng Việt Mới đợc thực hiện từ năm 2000 trở lại đây Thực hiện đúng mục tiêu dạy học Tập đọc đặt ra các nhà nghiên cứu s phạm đều khẳng định vai trò của vấn đề rèn luyện các kĩ năng cho học sinh tiểu học là rất quan trọng, trong đó có vấn đề rèn luyện kĩ năng nói

Thực tế giáo viên vẫn cha nhận thức đợc đầy đủ về vấn đề rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh các lớp 1, 2, 3 trong giờ Tập đọc Do vậy hiệu quả rèn luyện kĩ năng nói chất lợng cha cao, cha thật sự đem lại hiệu quả nói năng cho học sinh Nội dung này mới chỉ thực hiện một cách qua loa, đại khái, ép buộc, nên trong nội dung luyện nói mới chỉ dừng lại ở mức thầy làm mẫu trò nói theo nói lại những gì đã có

Để tìm hiểu thực trạng nhận thức của giáo viên về vấn đè rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh đầu bậc tiểu học thông qua phân môn Tập đọc, chúng tôi

đã thực hiện bằng việc điều tra thông qua phiếu điều tra “Khảo sát ý kiến giáo viên về vấn đề dạy nói thông qua phân môn Tập đọc ở các lớp 1, 2, 3 cho giáo viên ở các trờng: Tiểu học Lê Mao, Tiểu học Hng Dũng I-Thành phố Vinh

Kết quả điều tra cho thấy đơc nhữnh vấn đề sau:

- 100% giáo viên quan niệm về vấn đề dạy nói trong giờ Tập đọc là cần

thiết và quan trọng Giúp học sinh nói rõ ràng mạch lạc và nói thành câu, nó còn giúp học sinh học tốt các môn học khác nhất là Kể chuyện,Tập làm văn

- 95% giáo viên coi dạy nói trong giờ Tập đọc là đã thực hiện đúng mục tiêu của giờ Tập đọc Còn các giáo viên khác cho rằng: việc dạy nói tùy vào từng bài cụ thể Có những bài cha thể đạt mức tối đa và còn phụ thuộc vào khả năng của học sinh.Tức là vấn đề dạy nói chỉ mang tính chất tự phát, chứ không thuộc mục tiêu dạy học Tập đọc

- 100% các giáo viên đã cho rằng dạy nói trong giờ Tập đọc là một hoạt

ớc tập thể

- Trong vấn đề dạy nói cho học sinh các lớp 1, 2, 3 thông qua phân môn Tập đọc tùy thuộc vào giáo viên dạy từng khối lớp, họ thấy khó khăn khi dạy từng thể loại, từng bài khác nhau.Theo điều tra cho thấy:

+ Các giáo viên lớp 3 gặp khó khăn khi dạy văn bản thông thờng

+ Các giáo viên lớp 2 gặp khó khăn khi dạy các văn bản đọc có nhiều lời thoại của nhân vật

+ Các giáo viên lớp 1 gặp khó khăn khi dạy luyện nói theo chủ đề (dựa vào tranh vẽ) Vì giáo viên cho rằng một số hình ảnh còn xa lạ đối với các em

- Biện pháp giáo viên thờng sử dụng để dạy nói cho học sinh các lớp 1, 2,

3 trong giờ Tập đọc chủ yếu là:

+ Cho học sinh quan sát tranh mẫu và cho học sinh luyện nói thêm theo chủ đề, luyện tìm từ đặt câu

+ Hỏi - đáp

Nh vậy qua điều tra chúng tôi rút ra đợc nhận xét sau: Hầu hết các giáo viên đứng lớp tỏ ra lúng túng khi xác định mục tiêu của giờ Tập đọc với việc rèn luyện kĩ năng nghe nói bên cạnh luyện đọc đúng, đọc hiểu Hay có giáo viên xác định đúng nhng lại tỏ ra phân vân trớc các thể loại bài đọc và tùy thuộc vào khả năng của học sinh Nếu tiến hành dạy nói giáo viên mới chỉ thực hiện với phơng pháp truyền thống cha thu hút, hấp dẫn học sinh hứng thú với hoạt động nói năng

2 Thực trạng rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh đầu bậc tiểu học:

Mục tiêu dạy học môn Tiếng Việt đã xác định: Kĩ năng nói là một trong bốn kĩ năng quan trọng cần đợc hình thành và phát triển cho học sinh song song với các kĩ năng đọc, viết, nghe Nhiệm vụ rèn luyện kĩ năng đợc đặt lên hàng

đầu nhng cũng không xem nhẹ nhiệm vụ cung cấp tri thức tiếng Việt Nh vậy chơng trình mới đợc xây dựng giúp học sinh hòa nhập vào chính cuộc sống của các em - dạy tiếng Việt trong giao tiếp và để giao tiếp Điều này cho thấy ngôn ngữ nói cũng không kém phần quan trọng trong hoạt động học tập của các em

Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay ở trờng tiểu học của ta đang coi nhẹ việc rèn luyện ngôn ngữ nói Có thể thấy ở tiểu học cha có phân môn nào trong môn Tiếng Việt đặt trọng tâm rèn kĩ năng nói nh: Tập đọc rèn kĩ năng đọc, Tập viết rèn kĩ năng viết, Kĩ năng nói chỉ đ… ợc dạy một cách tự phát qua việc học các phân môn từ Tập đọc đến Tập làm văn, Kể chuyện Đồng thời kĩ năng nói cũng không xác định rõ mức độ cần đạt qua từng lớp ở trờng tiểu học Mới chỉ chú ý dạy khả năng độc thoại, bỏ qua khả năng đối thoại

Mục tiêu dạy học phân môn Tập đọc đã chỉ rõ: dạy đọc kết hợp với rèn luyện kĩ năng nói Nhng thực tế thông qua việc dự các giờ dạy Tập đọc của giáo viên lớp 1, 2, 3 cho thấy: giáo viên chỉ chú trọng dạy đọc đúng, đọc hiểu Còn

kĩ năng nói chỉ đợc tiến hành một cách đại khái sơ qua cho hết nội dung hoặc

có giáo viên bỏ qua nội dung này xem nó là nội dung không quan trọng

Nội dung rèn luyện kĩ năng nói đợc xây dựng khá cụ thể bằng những yêu cầu theo từng bài đọc ở lớp 1, thể hiện qua mục: Luyện nói Mục này đợc tiến hành nhằm nhiều yêu cầu:

- Luyện phân tích âm tiết

- Luyện tìm và ứng dụng các âm có vần đang quan tâm

Hai mục này đợc thực hiện ở tiết 1

- Luyện nói về đề tài đề cập trong bài tập đọc

Mục này đợc thực hiện ở tiết 2

Ngoài ra, thực tế nói năng của học sinh trong mục này sẽ đặt ra cho giáo viên những yêu cầu “tích hợp” phải ứng xử, phát âm, dùng từ, đặt câu, phong cách, t thế, kiến thức tổng hợp Nhng trong mỗi giờ học Tập đọc trong phần Luyện tập tổng hợp ở lớp 1, mục tiêu mà mục Luyện nói đặt ra hầu nh cha đạt

đợc kết quả nh mong muốn Giáo viên và học sinh đều phụ thuộc vào chơng trình và tài liệu học có sẵn đợc thiết kế về lý thuyết theo một hệ thống chặt chẽ chung cho mọi học sinh, chung cho mọi hoàn cảnh Hầu hết giáo viên chỉ tiến hành mục tiêu luyện nói theo các câu hỏi, cách tổ chức có sẵn trong sách giáo khoa Cụ thể:

- Với yêu cầu đặt ra trong sách giáo khoa, giáo viên chỉ bằng việc yêu cầu cá nhân học sinh đứng lên trả lời một cách máy móc, đơn điệu Không có những hình thức phong phú nh trò chơi, thảo luận nhóm để kích thích khả năng của học sinh Điều này có nghĩa là hoạt động luyện nói chỉ đợc tiến hành ở một

số học sinh khá, giỏi, vốn là những cá nhân mạnh dạn, tích cực xây dựng bài

Còn phần lớn học sinh không hề hoạt động nên các em không chú ý đến bài học hoặc khi gọi đến tên thì các em tỏ ra lúng túng, sợ sệt không biết cách trả lời

Nh vậy làm cho giờ học ít sôi động, chỉ một số học sinh hoạt động

VD: Bài đọc “Trờng em” (TV1-T2)

Với yêu cầu 3: Nói câu chứa tiếng có vần ai hoặc ay.

Giáo viên chỉ nêu câu hỏi: Bạn nào giỏi hãy nói câu chứa tiếng có vần ai hoặc ay? Kết quả chỉ có dăm em học sinh xung phong, còn đa phần học sinh không thực hiện yêu cầu Nếu giáo viên có thể thay bằng hình thức thi nói câu chứa tiếng có vần “ai” hoặc “ay” giữa các tổ, xem tổ nào nói đợc nhiều câu nhanh, hay thì chắc chắn giờ học sẽ sôi nổi, làm cho tất cả mọi học sinh hứng thú tham gia

VD:Nói về ngôi nhà em mơ ớc (Bài đọc:” Ngôi nhà” TV1-T2)

Giáo viên chỉ nêu ra 2, 3 câu hỏi đơn điệu nh tài liệu đã dẫn và yêu cầu học sinh xung phong trả lời Nh: Em mơ ớc về ngôi nhà của mình nh thế nào?

Có gì xung quanh? Nó nh là những câu hỏi tìm hiểu bài chứ không mang mục

đích để luyện nói Nếu giáo viên cho học sinh trao đổi cùng bạn bè sau đó giáo viên gợi ý, để các em tự do nói những gì mình mơ ớc về ngôi nhà thì hiệu quả nói năng của các em chắc chắn sẽ cao hơn

- Giáo viên cha thực sự chú trọng với việc thiết kế, xây dựng hoạt động

cụ thể trong mục dạy nói Họ chỉ làm theo những cái đã có sẵn trong tài liệu dạy học cha có dự đổi mới, sáng tạo trong hoạt động này Hình thức luyện nói cho học sinh chủ yếu là đơn thoại, còn đối thoại rất ít đợc thực hiện Bởi hình thức nói cá nhân dễ thực hiện, tiết kiệm đợc thời gian, công sức Mặt khác, với nội dung luyện nói đặt ra, giáo viên ít chú trọng đầu t thời gian để xây dựng hệ thống câu hỏi kích thích học sinh nói Mỗi nội dung, giáo viên chỉ nêu ra một hai câu hỏi, học sinh phải nói đi nói lại một yêu cầu ấy nên các em dễ nhàm chán, không thích thú với việc đợc giáo viên chỉ định trình bày ý kiến

- Mục luyện nói giáo viên chỉ tiến hành trong một khoảng thời gian rất ngắn ngủi, chỉ 3 đến 5 phút là kết thúc nội dung Bởi phần lớn thời gian dành cho tiết học đã tập trung ở hoạt động đọc đúng, đọc hiểu Do đó chúng ta có cảm tởng nó chỉ nh là một phần củng cố cuối bài Có nhiều khi nội dung này không đợc thực hiện do giáo viên còn quá lạm dụng thời gian vào nội dung khác hoặc coi nó không quan trọng.

- Hoạt động dạy nói chỉ đợc giáo viên dạy “chay” tức là không có sự chuẩn bị cả về hệ thống câu hỏi, yêu cầu đặt ra bằng các hoạt động cụ thể, không có sự kết hợp với các phơng tiện dạy học: tranh, ảnh, vật thật vốn rất quan trọng đối với khả năng ngôn ngữ của học sinh đầu bậc tiểu học

Khác với lớp 1, trong giờ Tập đọc của các lớp 2, 3 không đợc xây dựng thành nội dung cụ thể mà nó đợc “tích hợp” trong hoạt động luyện đọc đúng,

đọc hiểu Mục tiêu dạy học phân môn Tập đọc đã nêu: rèn kĩ năng đọc kết hợp với việc rèn các kĩ năng nghe, nói Chính vì vậy nội dung rèn kĩ năng nói đã bị thu hẹp lại do ngời giáo viên chỉ coi giờ Tập đọc chú trọng dạy đọc cho học sinh Vì vậy rất hiếm khi việc yêu cầu học sinh nói rành mạch, rõ ràng, trọn ý, trọn câu; trả lời hay, hấp dẫn trớc mỗi câu hỏi để giải quyết yêu cầu bài đọc đợc giáo viên chú ý uốn nắn, sửa chữa Trong khi đó, đây chính là nội dung gắn với việc dạy nói cho học sinh có hiệu quả nhất

Nh vậy nội dung rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh trong giờ Tập đọc cha đợc giáo viên chú ý đúng mức Nội dung dạy nói mà giáo viên tiến hành ch-

a toàn diện, hình thức cha phong phú nên việc thực hiện mục tiêu đặt ra còn hạn chế Mặt khác, nhiều giáo viên còn lúng túng khi tổ chức nội dung này nên cha phát huy đợc hết khả năng của tất cả các học sinh Hoạt động này chỉ đợc tiến hành một cách gợng ép, qua loa, đại khái mang tính hình thức Chắc chắn đây không phải là cách dạy học cần có ở bậc tiểu học

3 Nguyên nhân thực trạng:

3.1 Về phía giáo viên:

Vai trò quyết định chất lợng rèn luyện kĩ năng nói chính là ở giáo viên Nguyên nhân quan trọng nhất làm cho chất lợng rèn luyện kĩ năng nói cha tốt cũng chính là những hạn chế của giáo viên

Thông qua hệ thống câu hỏi bằng phiếu điều tra chúng tôi thấy: phần lớn các giáo viên điều gặp khó khăn trong việc thiết kế hoạt động dạy nói cho học sinh lớp 1, còn phân vân lúng túng trớc yêu cầu rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh các lớp 2, 3 Thực tế này xuất phát từ các nguyên nhân sau:

- Do giáo viên cha nắm đợc mục tiêu của dạy học phân môn Tập đọc: rèn luyện kĩ năng nghe, nói bên cạnh mục tiêu chính là rèn luyện kĩ năng đọc đúng,

đọc hiểu Nhiều giáo viên vẫn còn có quan niệm sai lầm về mục tiêu dạy phân môn này

- Do nội dung rèn luyện kĩ năng nói mới đợc đa vào phân môn Tập đọc theo xu hớng dạy học hiện đại coi trọng việc rèn luyện kĩ năng, đa nó lên hàng

đầu, song song với việc cung cấp tri thức tiếng Việt Mà đội ngũ giáo viên chúng ta còn nặng nề với phơng pháp dạy học cũ, việc tiếp thu cách dạy học mới để thực hiện nó rất khó khăn, gặp nhiều lúng túng

- Do thời gian dạy học một tiết Tập đọc chỉ gói gọn trong 35 đến 40 phút,

mà khối lợng kĩ năng, kiến thức cần truyền tải cho học sinh rất nhiều Giáo viên dành thời gian tập trung vào nội dung luyện đọc đúng, đọc hiểu Hai phần này

đã đòi hỏi giáo viên phải huy động tích cực thời gian đó mới giải quyết đợc một cách khó khăn, chật vật

- Do phải đảm nhiệm nhiều môn học, mỗi tuần giáo viên phải soạn nhiều tiết cho nhiều môn học khác nhau nên không thể có thời gian đầu t riêng cho phân môn Tập đọc với việc xây dựng biện pháp nhằm rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh

- Do giáo viên chúng ta vẫn còn nhiều hạn chế trong các kĩ năng s phạm, cha có sự tìm tòi sáng tạo Chính vì vậy mà hầu hết các giáo viên khi thực hiện nội dung luyện nói chỉ làm theo mẫu thiết kế có sẵn chứ cha ai có sự đầu t thời gian công sức để xây dựng nội dung dạy nói hấp dẫn, phong phú nhằm kích thích học sinh hứng thú học tập Còn cha biết kết hợp dạy nói với dạy đọc đúng,

đọc hiểu trong từng giờ Tập đọc

3.2 Về phía học sinh:

Hiệu quả rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh các lớp đầu bậc tiểu học cha

đạt yêu cầu đặt ra xét về phía ngời học chủ yếu xuất phát từ đặc điểm tâm sinh

lý ở lứa tuổi này

Lứa tuổi học sinh tiểu học nhất là các lớp 1, 2, 3 ngôn ngữ còn hạn chế nên vấn đề nói năng của các em gặp nhiều khó khăn Chúng ta thấy, bớc vào tuổi đi học học sinh đã mang trong mình một vốn ngôn ngữ nói nhất định Tuy nhiên vốn ngôn ngữ này mới chỉ giúp các em phục vụ trong một phạm vi giao tiếp hẹp, với những nội dung đơn giản và “vốn” này ở các em còn thiếu hụt rất nhiều Vì vậy khi tiến hành rèn luyện kĩ năng này những hạn chế đó càng đợc bộc lộ rõ Nó thể hiện việc diễn đạt còn lúng túng, ấp úng do vốn ngôn ngữ của các em còn quá ít ỏi Để diễn đạt trình bày một vấn đề nào đó nhiều khi học sinh cha biêt dùng từ ngữ thích hợp hoặc sử dụng sai nghĩa của từ Do đó nhiều khi làm cho ngời nghe hiểu sai và nhiều trờng hợp giáo viên cũng lúng túng tr-

ớc những câu nói ngây thơ của các em

Mặt khác các em lớp 1, 2, 3 còn ở giai đoạn làm quen với môi trờng học tập khác hẳn so với hoạt động vui chơi vốn là hoạt động chủ đạo ở trờng mẫu giáo ở đây các em bắt đầu giao tiếp trong học tập, là hoạt động nói đòi hỏi phải tuân theo nguyên tắc nhất định chứ không đơn giản nh cách nói trong sinh hoạt ở ngoài cuộc sống Do vậy hầu hết các em khi nói trớc thầy cô giáo, bạn bè nơi đông ngời cha mạnh dạn, tự tin

Một nguyên nhân nữa làm cho học sinh thiếu mạnh dạn tự tin lúng túng khi nói là do những thay đổi môi trờng sống từ phạm vi gia đình, nhà trẻ vốn hạn hẹp đến môi trờng học tập rộng lớn.

Ngoài ra do cách dạy của giáo viên không gây đợc hứng thú học tập cho học sinh nên trong quá trình dạy nói học sinh không tập trung do đó làm giảm kết quả rèn luyện kĩ năng này

Xuất phát từ thực tế này chúng tôi thấy việc nghiên cứu vấn đề này là cần thiết nhằm góp phần thực hiện mục tiêu dạy học Tiếng Việt đặt ra trong giai

đoạn hiện nay

Chơng II

Một số biện pháp để nâng cao hiệu quả việc rèn luyện

kĩ năng nói cho học sinh đầu bậc tiểu học thông qua

phân môn tập đọc.

1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp :

Vấn đề rèn luyện kĩ năng nói thông qua phân môn Tập đọc còn mang nhiều yếu tố chủ quan của giáo viên Nội dung này đợc tiến hành phụ thuộc nhiều vào nhận thức, vào trình độ, khả năng cuả mỗi giáo viên Mặt khác kĩ năng này chỉ đợc xây dựng thành nội dung cụ thể ở lớp 1 với mục Luyện nói, khá trừu tợng ở các lớp 2, 3 Có giáo viên đã biết khai thác nội dung luyện nói cho học sinh hoạt động khá sôi nổi, có giáo viên đã biết kết hợp dạy nói với dạy

đọc đúng đọc hiểu tuy nhiên để thực sự đem lại hiệu quả nói năng cho học…sinh thì cần có những biện pháp khoa học thích hợp Chính vì vậy khi xây dựng các biện pháp rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh đầu bậc tiểu học cần phải đảm bảo các nguyên tắc sau đây:

1.1 Nguyên tắc mục tiêu:

Toàn bộ quá trình giảng dạy và học tập đều hớng vào thực hiện mục tiêu dạy học Nó chi phối toàn bộ quá trình dạy học Bởi vậy các biện pháp dạy học phải xuất phát từ mục tiêu bài học và phục vụ nó Do vậy điều quan trọng là phải xác định mục tiêu, nội dung của bài Tập đọc Ngoài ra, chúng ta cần xem xét đến tính mức độ trong việc lựa chọn nội dung dạy học, cân nhắc xem những nội dung gì cần cho việc dạy nói

1.2 Nguyên tắc hệ thống:

Dạy cho học sinh cũng cần phải tuân theo hệ thống tuyến tính từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp ở lớp 1 các em rèn luyện cách nói từ, câu với nội dung đơn giản gần gũi với lứa tuổi học sinh lớp 1: bạn bè, trờng lớp, anh chị

em Nh… ng ở các lớp 2, 3 yêu cầu các em trình bày các vấn đề, trả lời câu hỏi gắn với nội dung bài đọc bằng ngôn ngữ mạch lạc, trong sáng trong đó có sự

đòi hỏi óc sáng tạo, ứng đáp nhanh nhẹn Vì vậy các biện pháp dạy nói cũng tuân theo nguyên tắc đó

1.3 Nguyên tắc hiệu quả:

Mọi nghiên cứu khoa học điều nhằm mục đích phục vụ có hiệu quả cho cuộc sống thực tiễn Trong nghiên cứu giáo dục cũng nhằm mục đích phục vụ cho hoạt động dạy và học ngày càng đợc nâng cao

Vì vậy việc đề xuất biện pháp rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh các lớp

đầu bậc tiểu học phải đem lại hiệu quả thực sự trong việc dạy kĩ năng này Phải làm sao cho chính việc dạy nói giúp cho học sinh biết cách nói năng có văn hóa, thể hiện trình độ văn minh của một ngời có học

Trên đây là các nguyên tắc làm cơ sở cho việc xây dựng biện pháp dạy nói cho học sinh các lớp đầu bậc tiểu học thông qua phân môn Tập đọc Bảo

đảm các nguyên tắc này là điều kiện tiên quyết để đi đúng mục tiêu phân môn

đặt ra

2.Một số biện pháp:

2.1 Sử dụng các loại bài tập rèn luyện kĩ năng nói:

Cùng với hoạt động tìm hiểu bài đọc giáo viên có thể kết hợp với việc rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh Đó là bằng việc thông qua các loại bài tập luyện nói sau:

2.1.1 Loại bài tập luyện cách nói dựa theo câu hỏi:

Hiện nay ở lớp 1 sau mỗi bài đọc có mục luyện nói có nội dung gắn với từng bài đọc theo các câu hỏi gợi ý hoặc tranh vẽ Còn việc trả lời câu hỏi đợc thực hiện ở tất cả các bớc của giờ Tập đọc Tuy vậy, nhiều giáo viên chỉ chú ý

đến cách nói của học sinh để uốn nắn khi sai sót Đã đến lúc yêu cầu mọi giáo

viên cần hớng dẫn học sinh biết cách nói mạch lạc, hấp dẫn khi trả lời câu hỏi của tất cả các môn học chứ không chỉ riêng trong phân môn Tập đọc.

a Loại bài tập luyện cách nói dựa theo câu hỏi định hớng:

Loại bài tập này đợc xây dựng dựa vào yêu cầu luyện nói đặt ra sau mỗi bài đọc trong phần Luyện tập tổng hợp ở lớp 1 Với mỗi đề tài đặt ra đòi hỏi giáo viên phải thiết kế đợc một số các câu hỏi định hớng cho học sinh luyện nói Bởi ở lớp 1 các em còn hạn chế về khả năng ngôn ngữ và cha biết cách trình bày một vấn đề sao cho hợp lý, lôgíc nên cần có những yêu cầu cụ thể Có

nh vậy giờ luyện nói mới có hiệu quả

Xây dựng câu hỏi định hớng để giúp học sinh lớp 1 luyện nói trong giờ Tập đọc không hề có ý áp đặt các em mà nó phù hợp với lối t duy vốn trực quan

cụ thể ở lứa tuổi này Bởi khi yêu cầu luyện nói trong sách giáo khoa chỉ là một yêu cầu ngắn gọn mang tính tổng quát

VD: Nói về quyển vở của em (TV1-T2)

Để đạt hiệu quả đòi hỏi giáo viên phải nghiên cứu, dành nhiều thời gian công sức để tìm hiểu nội dung và thiết kế hệ thống câu hỏi dựa trên sự định h-ớng của các tài liệu giảng dạy.

Chúng tôi có thể dẫn ra một số ví dụ về hệ thống câu hỏi định hớng giúp học sinh lớp 1 luyện nói trong giờ Luyện tập tổng hợp nh sau:

VD1: Bài đọc “Ngôi nhà” (TV1- T2)

N: Nói về ngôi nhà em mơ ớc

Giáo viên hớng dẫn học sinh nói dựa vào việc đa ra các câu hỏi gợi ý sau:

1 Em mơ ớc sau này mình sẽ có ngôi nhà nh thế nào?

2 Ngôi nhà có những gì xung quanh?

3 Em sẽ phải làm gì để sau này có thể thực hiện đợc ớc mơ đó?

VD2: Bài “Quyển vở của em” (TV1-T2)

N: Nói về quyển vở của em

Câu hỏi gợi ý là:

1 Quyển vở của em có màu sắc nh thế nào?

2 Bìa vở có in hình ảnh gì?

3 Nhãn vở đợc dán ở đâu?

4 Mở từng trang vở em thấy những gì?

5 Em làm gì với quyển vở mà em yêu thích?

VD3: Bài “Mời vào” (TV1-T2)

N: Nói về những con vật em yêu thích

Câu hỏi gợi ý là:

1 Em yêu thích những con vậy nào? Vì sao?

2 Con vật đó thích ăn gì?

3 Em chăm sóc nó nh thế nào?

VD4: Bài “Đầm sen” (TV1-T2)

N: Nói về sen

Câu hỏi gợi ý là:

1 Cây sen mọc ở đâu?

2 Lá sen màu gì? Hình dạng của lá sen nh thế nào?

3 Cánh hoa màu gì?

4 Hãy cho biết tác dụng của cây sen?

Nh vậy với việc xây dựng hệ thống câu hỏi định hớng sẽ góp phần dạy nói có hiệu quả cho học sinh lớp 1 trong giờ Tập đọc Nhng hệ thống câu hỏi này phải gắn với nội dung bài đọc, phải hấp dẫn để kích thích sự hứng thú của các em Mặt khác nó phải đợc tổ chức dới hình thức thích hợp mới đạt kết quả mong muốn

b Loại bài tập luyện nói dựa vào việc trả lời câu hỏi:

Nếu nh ở lớp 1 giáo viên dễ dàng xây dựng quy trình rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh thông qua mục luyện nói đợc cụ thể sau mỗi bài đọc Thì giáo viên các lớp 2, 3 lại lúng túng khi thực hiện mục này trong giờ Tập đọc do không có nội dung cụ thể mà chỉ thông qua các hoạt động khác để dạy nói cho học sinh Vì vậy chỉ thông qua việc trả lời câu hỏi của học sinh, giáo viên mới

có điều kiện dạy cho các em kĩ năng quan trọng này

Hoạt động giao tiếp trong cuộc sống hàng ngày vốn đã rất quan trọng

nh-ng giao tiếp tronh-ng hoạt độnh-ng học tập lại cành-ng quan trọnh-ng hơn Nhiều lúc cách nói ở bên ngoài cuộc sống nó đơn giản hơn, còn trong học tập đòi hỏi cách nói năng tuân theo những chuẩn mực, quy tắc nhất định Chính vì vậy việc dạy nói cho học sinh thông qua việc trả lời câu hỏi trong giờ Tập đọc là yêu cầu vô cùng quan trọng tạo cho các em ngày càng thành thục hơn về kĩ năng này trong việc học tập các môn học chứ không chỉ riêng phân môn Tập đọc

Trong xu thế đổi mới phơng pháp dạy học hớng vào việc phát huy tính tích cực chủ động của học sinh hiện nay Phân môn Tập đọc cũng đã có những

điều chỉnh thay đổi cách dạy chủ yếu bằng phơng pháp giảng bình nh giảng văn

ở các lớp phổ thông trung học Hoạt động chủ yếu của học sinh lúc này là nghe

và thỉnh thoảng trả lời câu hỏi của thầy Sự trả lời này cũng chỉ là cái cớ để giáo viên giảng bình tiếp Chắc chắn phơng pháp này không phải là cách dạy đọc, dạy nói cần có ở tiểu học Tuy nhiên việc thầy đặt câu hỏi- trò trả lời nếu đợc tổ chức dới nhiều hình thức và với hệ thống câu hỏi phong phú đảm bảo chất lợng, khơi gợi đợc khả năng t duy sáng tạo của học sinh thì sẽ đem lại hiệu quả Đó là cùng một lúc vừa rèn luyện kĩ năng đọc, nghe, nói, vừa rèn luyện kĩ năng thông hiểu văn bản, có nh vậy mới đạt đợc mục tiêu mà dạy học Tập đọc đặt ra

Chính vì vậy, để kích thích học sinh nói thông qua hoạt động trả lời câu hỏi, giúp các em biết cách nói mạch lạc, hấp dẫn khi trả lời câu hỏi Yêu cầu chúng ta đặc biệt chú trọng đến việc xây dựng câu hỏi hợp lý gắn với nội dung bài đọc và hình thành quy trình sử dụng nó

* Để đạt đợc mục tiêu rèn kĩ năng nói, hệ thống câu hỏi phải phù hợp với việc rèn luyện kĩ năng này Chúng ta có thể nhận thấy:

- Về nội dung: Đây là các câu hỏi tìm hiểu nội dung, hình thức của văn bản, câu hỏi liên hệ thực tế sẽ kích thích nhu cầu nói và muốn nói của học sinh

Đặc biệt câu hỏi liên hệ thực tế rất hấp dẫn các em trả lời

VD: Hãy nói về cây cối ở làng, phố hay trờng em:

a Cây cao nhất

b Cây thấp nhất

c Cây to nhất

(Bạn có biết ? TV2-T2)

Em hãy giới thiệu một vài nét về trờng em

( Một trờng tiểu học vùng cao TV3-T1)

Em sẽ làm gì nếu biết trớc:

a Ngày mai trời nắng?

b Ngày mai trời ma?

(Dự báo thời tiết, TV2-T2)

- Về hình thức:Câu hỏi phải đợc xây dựng theo nhiều hình thức khác nhau nhng phải là các câu hỏi phù hợp với mục đích luyện nói Tức là những câu hỏi yêu cầu khả năng diễn đạt của học sinh chứ không phải là câu hỏi chỉ yêu cầu các em đánh dấu, lựa chọn vốn chỉ hoạt động bằng hành động vật chất Câu hỏi góp phần rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh có thể kể đến gồm:

+ Câu hỏi tự luận

+ Câu hỏi đóng

+ Câu hỏi mở

Câu hỏi tự luận đòi hỏi học sinh tự tìm câu trả lời và diễn tả bằng ngôn ngữ của mình Với những câu hỏi này, học sinh có thể bộc lộ những suy nghĩ tình cảm của mình

VD: Theo em, ngời bạn tốt là ngời nh thế nào ?

VD: Em thích nhất mùa nào? Vì sao?

VD: Thấy cụ già trồng na, ngời hàng xóm khuyên cụ điều gì?

(Ngời trồng na TV1-T2)

Chứng kiến cái chết của vợn mẹ, bác thợ săn làm gì?

(Ngời đi săn và con vợn.TV3-T2)

Bạn nhỏ hỏi bố điều gì?

(Ngày hôm qua đâu rồi TV2-T1)

Nh vậy để đạt đợc hiệu quả dạy nói cho học sinh trong giờ Tập đọc vấn

đề sự dụng các câu hỏi trên đợc coi là một trong những biện pháp tích cực và có hiệu quả

Tuy nhiên việc sử dụng câu hỏi để kích thích khả năng và hứng thú trả lời cho học sinh đang đặt ra yêu cầu cho mỗi ngời giáo viên đứng lớp Phải làm sao cho vừa dạy nói nhng cũng không xem nhẹ việc dạy đọc đúng, đọc hiểu Tránh tình trạng quá coi trọng rèn luyện kĩ năng này mà xem nhẹ kĩ năng trên Chính phơng pháp sử dụng câu hỏi của giáo viên quyết định đến việc dạy đọc và dạy nói cho học sinh

Trên thực tế nhiều giáo viên mới chỉ chú trọng vào dạy đọc đúng, đọc hiểu mà xem nhẹ hoặc có nhng cha biết kết hợp các hoạt động đó với việc dạy

kĩ năng nghe, nói cho học sinh Vì vậy mà thực tế trong trờng tiểu học của ta

học sinh hiểu vấn đề nhng khi trình bày bằng ngôn ngữ nói của mình thì còn lúng túng, cha mạch lạc.

* Trong quá trình sự dụng câu hỏi nhằm kích thích học sinh nói, yêu cầu

đặt ra đối với ngời giáo viên nh sau:

- Giáo viên sử dụng câu hỏi phải kích thích đợc nhu cầu hứng thú trả lời của cả lớp Do vậy khi đa ra câu hỏi, đòi hỏi giáo viên phải có nghệ thuật hỏi gây hấp dẫn để tất cả mọi học sinh cùng tham gia suy nghĩ, cùng xung phong trả lời để giải quyết vấn đề một cách nhanh chóng, hiệu quả Trong mọi hoạt

động của giờ dạy việc trả lời câu hỏi không chỉ nhằm vào những học sinh khá,giỏi mà cần có cách khuyến khích động viên những học sinh vốn rụt rè ít tham gia phát biểu trả lời Khi học sinh trình bày câu trả lời giáo viên cần chú ý

để nhắc nhở, hớng dẫn cách diễn đạt của học sinh sao cho các em biết cách trả lời hấp dẫn

Đối với một số học sinh khá, giỏi việc trả lời câu hỏi đã quen thuộc đối với các em Bởi các em là những học sinh luôn chú ý vào bài, hăng say phát biểu nên khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ của bản thân đã dần thành thạo Với

đối tợng này giáo viên đỡ vất vả hơn Nhng đối với các học sinh khác cần chú ý tránh tình trạng coi việc trả lời câu hỏi nh một hình phạt đối với các em ít chú ý Làm nh vậy tạo tâm lý căng thẳng, học sinh luôn ở trạng thái lo sợ trả lời hoặc

bị bắt buộc thì trả lời ấp úng, không trọn câu Do đó sẽ tác động tiêu cực đến kết quả giáo dục Để học sinh có hứng thú trả lời một cách tự tin, mạch lạc và ham thích đợc giáo viên gọi trả bài thì câu hỏi đa ra phải phù hợp với nhận thức của các em, tức là không quá dễ cũng không quá khó

- Khi đa ra câu hỏi, giáo viên phải trình bày một cách đơn giản, dễ hiểu, với tốc độ vừa phải để học sinh nắm bắt đợc yêu cầu đặt ra Có nh vậy học sinh mới hiểu đợc yêu cầu của câu hỏi và thuận lợi trong câu trả lời Câu hỏi của giáo viên cũng cần phải đúng về ngữ pháp, đầy đủ về thành phần câu, ngôn ngữ