Hệ số co giãn cung cầu và can thiệp của chính phủ vào thị trường, ảnh hưởng của thuế và trợ cấp đối với thị trường liên hệ thực tiễn ở việt nam

MỤC LỤCChương I: Những vấn đề chung về hệ số co giãn cung cầu và những công cụ can thiệp của chính phủ vào thị trường.. sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai?để phục vụ cácyêu cầu của

MỤC LỤC

Chương I: Những vấn đề chung về hệ số co giãn cung cầu và những

công cụ can thiệp của chính phủ vào thị trường.

4

3.Những công cụ can thiệp của chính phủ vào thị trường 12

Chương II: Phân tích về ảnh hưởng của thuế và trợ cấp đối với thị

1.Sự cần thiết của đề tài.

Mỗi một cá nhân đều có những nhu cầu khác nhau trong quá trình sinhhoạt và quá trình lao động sản xuất của mình, trong một xã hội lại có nhiềumối quan hệ với các nhu cầu khác nhau ,những nhu cầu ấy luôn cần được đáp

1

ứng đầy đủ.Nên xã hội luôn phải tìm ra cách thức để giải quyết các vấn

đề :sản xuất cái gì? sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai?để phục vụ cácyêu cầu của xã hội Kinh tế thị trường cho thấythị trường và giá cả là căn cứ

để phân bổ nguồn lực khan hiếm cho các yêu cầu mang tính cạnh tranh Trong

đó quan hệ cung cầu là một bộ phận cực kì quan trọng của kinh tế học ,là vấn

đề cốt lõi của kinh tế thị trường.Hoạt động của quan hệ cung cầu là hành vicủa các bên tham gia thị trường trong quá trình theo đuổi mục đích củamình.Lýthuyết về cung cầu giúp cho chúng ta hiểu được cơ chế hình thành vàđiều chỉnh giá trong nền kinh tế thị trường.Nên để nền kinh tế thị trường cóhiệu quả theo định hướng xã hội chủ nghĩa,việc nghiên cứu để có những hiểubiết sâu sắc nhằm điều chỉnh kịp thời quan hệ cung cầulà việc làm thiết thựckhông chỉ đối với các nhà hoạch định chính sách mà cả đối với các chủ thểkinh doanh.Đặc biệt đó là những phản ứng của người bán và người mua trướcnhững thay đổi của giá cả, thu nhập Với chức năng quản lý kinh tế theođịnh hướng xã hội chủ nghĩa, chính phủ đã can thiệp vào hoạt động thực tiễnthông qua các công cụ điều tiết ở tầm vĩ mô nhằm đạt được những mục tiêunhất định.Những can thiệp của chính phủ vào thị trường đã có những tác độnglớn đến kết quả hoạt động thị trường Tuy nhiên do co giãn của cung cầu nênnhững can thiệp của chính phủ trong nhiều trường hợp chưa đạt được hiệuquả mong muốn mà bị bóp méo Kết quả của những hoạt động nàyđã làm ảnhhưởng trực tiếp đến sự phát triển của nền kinh tế nước ta

Từ đó,em thấy việc hiểu rõ hơn về co giãn cung cầu để vận dụng nóvào hoạt động thực tiễn là một vấn đề cần được quan tâm, cũng như tác độngcủa việc can thiệp của chính phủ vào thị trường là rất quan trọng.Chính vì vậy

em đã chọn đề tài: " Hệ số co giãn cung cầu và can thiệp của chính phủ vào thị trường, ảnh hưởng của thuế và trợ cấp đối với thị trường Liên hệ thực tiễn ở Việt Nam " làm đề tài nghiên cứu khoa học của mình.

hiện có trong các chính sách của chính phủ nhằm hoàn thiện các chính sách

đó Em cũng mong muốn qua đề tài nghiên cứu này sẽ đóng góp một phầncông sức của mình cho việc nghiên cứu về vấn đề này

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

3.1 Đối tượng nghiên cứu.

Lý luận về độ co giãn cung, cầu, tác động của thuế và trợ cấp củaChính phủ đến các chủ thể trong nền kinh tế

3.2.Phạm vi nghiên cứu.

Hệ số co giãn cung cầu, ảnh hưởng của thuế và trợ cầđối với thị trường

ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu.

Trong đề tài này em sử dụng chủ yếu phương pháp phân tích, tổng hợp,thèng kª, to¸n kinh tÕ đồng thời đưa ra các số liệu để so sánh giữa các thời

kỳ để thấy được sự biến động của các biến số kinh tế và sự tác động qua lạigiữa chúng Mặc dù em đã cố gắng tìm hiểu và sưu tầm tài liệu phục vụ cho

đề tài nhưng vẫn còn nhiều thiếu sót Em rất mong nhận được những ý kiếnđóng góp của các thầy cô, các nhà nghiên cứu để đề tài được hoàn chỉnh và có

ý nghĩa thiết thực hơn,đáp ứng một phần yêu cầu của thực tiễn đề ra

NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HỆ SỐ CO GIÃN CUNG CẦU VÀ NHỮNG CÔNG CỤ CAN THIỆP CỦA CHÍNH

PHỦ VÀO THỊ TRƯỜNG

1.CẦU VÀ CO GIÃN CẦU:

1.1.Khái niệm.

3

Cầu là số lượng hàng hóa mà người mua có khả năng và sẵn sàng mua

ở mỗi mức giá khác nhau trong một thời gian nhất định

Cầu bao gồm hai yếu tố là khả năng và sự sẵn sàng Nếu thiếu mộttrong hai yếu tố này thì cầu đều bằng không Ngoài ra khi nói đến cầu đối vớibất kỳ hàng hóa dịch vụ nào cũng phải lưu ý đến bỗi cảnh không gian và thờigian cụ thể vì các nhân tố này có ảnh hưởng trực tiếp đến cầu

Lượng cầu là hàng hóa và dịch vụ mà người mua sẵn sàng hoặc có khảnăng mua ở mức giá đã cho trong một thời gian nhất định Tại một mức giá cụthể, những người mua với khả năng cho phép chỉ có thể mua được một sốlượng hàng hóa nhất định Khi giá biến động, có thể nhận thấy người mua sẽquyết định lựa chọn khác nhau họ sẽ mua ít hơn khi giá của hàng hóa tăng lên

và ngược lại

Như vậy, cầu là toàn bộ mối quan hệ giữa lượng cầu và giá

1.2.Co giãn của cầu.

1.2.1.Co giãn của cầu.

Co giãn của cầu là một khái niệm dùng để đo mức độ thay đổi củalượng cầu khi có sự thay đổi của các yếu tố hình thành cầu(giá cả hàng hóa,thu nhập của người tiêu dùng và giá các hàng hóa liên quan) Giả sử ta nghiêncứu sự thay đổi trong lượng cầu về hàng X: gọi lượng cầu về hàng X là Qx ,mức thay đổi tuyệt đối của lượng cầu đó là Qx và mức thay đổi phần trăm là

%Qx Theo đó các biến giá cả của hàng X là Px , giá cả của hàng Y là Py vàthu nhập của người tiêu dùng là I Chúng ta sẽ nghiên cứu 3 loại của cầu:

1.2.1.1.Co giãn của cầu theo giá cả hàng hóa.

Độ co giãn của cầu theo giá cả hàng hóa cho ta biết: có bao nhiêu phầntrăm biến đổi về lượng cầu khi giá hàng hóa đó thay đổi 1%

Gọi co giãn của cầu theo giá cả của hàng hóa X làEDP, ta có:

ED

P =

D X X

% Q

% P





với giả định các yếu tố khác không đổi

Phương pháp xác định:

Co giãn điểm: Khi phương trình đường cầu theo biến số giá cả hànghóa đã được thiết lâp thì :

4

ED

P là một số âm vì mối quan hệ của lượng cầu với giá hàng hóa đó tỉ lệ nghịch

Các kết quả khác nhau của ED

P mang ý nghĩa khác nhau cho việc raquyết định ở một doanh nghiệp hay việc áp dụng chính sách thuế hoặc trợcấp của chính phủ

5 trường hợp của ED

P:Trường hợp 1:cầu được gọi là co giãn tương đối trong miền giá cả hiệnthời /ED

P/>1

Một sự thay đổi nhỏ của giá mang lại sự thay đổi lớn về lượng cầu.Hay

cứ 1% thay đổi của giá kéo theo sự thay đổi lớn hơn 1% về lượng cầu

Trường hợp2:cầu được gọi là co giãn đon vị /ED

2

P 2

P 1

D P

H1: Cầu co giãn

Q Q

2

P 2

P 1

D P

H 2: Cầu co giãn đơn vị

Trường hợp 3:cầu được gọi là kém co giãn/ED

P/<1

Một sự thay đổi lớn của giá hàng hóa mang đến một sự thay đổi nhỏhơn về lượng cầu Hay cứ 1% thay đổi của giá kéo theo sự thay đổi nhỏ hơn1% của lượng cầu

Trường hợp 4:cầu hoàn toàn co giãn/ED

P/= Đường cầu là một đường nằm ngang

Trường hợp 5:cầu hoàn toàn không co giãn /ED

2

P 2

P 1

D P

0

D P

H 5: Cầu hoàn toàn không co giãn

1.2.1.2.Co giãn của cầu theo giá hàng hóa có liên quan(co giãn của cầu theo giá chéo).

Độ co giãn của cầu theo giá hàng hóa co liên quan cho ta biết: có baonhiêu % biến đổivề lượng cầu của hàng này khi giá hàng hóa khác thay đổi 1%

Gọi co giãn của cầutheo giá hàng hóa có liên quan là ED

XY, ta có:

ED

XY =

D X Y

P =0 ta nói X và Y không có quan hệ với nhau

1.2.1.3.Co giãn của cầu theo thu nhập.

Độ co giãn của cầu theo thu nhập cho ta biết:có bao nhiêu % biến đổicủa lượng cầu khi thu nhập thay đổi 1%

Gọi co giãn của cầu theo thu nhập là ED

I, ta có:

ED

I =

D X

7

Tổng doanh của người bán hàng cũng chính là tổng mức chi của ngườitiêu dùng Việc tăng hay giảm giáđều ảnh hưởng đến tổng doanh thu hay tổngmức chi.

Sự thay đổi của tổng doanh thu tương ứng với thay đổi một đơn vịhàng hóa tiêu thụ được gọi là doanh thu cận biên:MR

MR= TR

Q



Khi MR>0 thì TR tăng

Khi MR<o thì TR giảm

Quan hệ giữa co giãn của cầu theo giá đối với tổng doanh thu hay mứcchi:

Nếu cầu là Giá cả tăng, tổng

doanh thu sẽ

Giá cả giảm, tổngdoanh thu sẽ

co giãn đơn vị Không thay đổi Không thay đổiKém co giãn Tăng Giảm

Hình 6: co giãn mức chi hoặc doanh thu khi giá giảm

8

Q Q

Cầu co giãn

Mất đi

Thu thêm

Q Q

2

P 2

P 1

D P

Cầu co giãn đơn vị

Thu thêm Mất đi

Q Q

1 Q 2

P 2

P 1

D P

Cầu kém co giãn

Thu thêm Mất đi

H 7: co giãn của cầu theo giá với tổng doanh thu

TR

Q Q

TR

TR max TR

Nghiên cứu những thay đổi của độ co giãn trên một đường cầu cũng cho tathấy mối quan hệ giữa co giãn với mức chi hoặc tổng doanh thu tương tự

1.2.2.Các nhân tố ảnh hưởng đến co giãn của cầu.

Sự phân tích về co giãn của cầu cho thấy mức độ co giãn của các hànghóa rất khác nhau Độ co giãn của cầu phụ thuộc vào các nhân tố như: giá củacác hàng hóa dịnh vụ trên thị trường; sự sẵn có của hàng hóa thay thế;thờigian,ngân sách của người tiêu dùng dành cho hàng hóa đó; lượng hàng hóatrên thị trường

Trước hết là khả năng thay thế:càng nhiều hàng hóa thay thế thì co giãncủa cầu hàng hóa đó càng lớn.Ngược lại, những hàng hóa không có hoặc ít cósản phẩm thay thế gần gũi thì hệ số co giãn nhỏ

Nhìn chung,độ co giãn của cầu theo giá thấp đối với những hàng hóacần thiết.Những hàng hóa xa xỉ có độ co giãn của cầu cao hơn.Mặt khác,mức

độ thay thế giữa hai hàng hóa còn tùy thuộc vào việc chúng ta xác định mức

độ rộng hẹp khác nhau

Tiếp theo là tỉ trọng chi tiêu cho hàng hóa trong tổng ngân sách:chi tiêucho 1 hàng hóa chiếm tỉ trọng càng lớn trong tổng chi tiêu thì cầu càng cogiãn Tỉ phần của tổng chi tiêu tính cho một hàng hóa càng nhỏ thì độ co giãncủa cầu đối với hàng hóa đó càng ít.Tỉ trọng tiêu dùng cho thực phẩm cànglớn thì hệ số co giãn càng cao

Thứ 3 là nhân tố thời gian:nhân tố nàycó ảnh hưởng quan trọng đối vớiphản ứng của người tiêu dùng trước sự thay đổi của giá cả Người tiêu dùngphải qua thời gian dài mới có thể thay đổi được thói quen tiêu dùng của họ

2.CUNG VÀ CO GIÃN CUNG.

1.1 Khái niệm

Để hoàn thiện sự phân tích ,ta nghiên cứu giá thứ 2 của thị trường đó làcung,cung mô tả động cơ và hành vi ứng xử của tập hợp những người bán

9

hay những người cung ứng Mỗi doanh nghiệp sẽ cung ứng một số lượnghàng hóa hoặc dịch vụ khác nhau.Cung là số lượng hàng hóa mà người bán cókhả năng và sẵn sàng bán ở các mức giá khác nhau trong một thời gian nhấtđịnh Cung cũng như cầu,cung bao gồm hai yếu tố cơ bản là khả năng và ýmuốn của người bán.Người sản xuất có hàng để bán nhưng không muốn bán

vì giá quá rẻ thì không có cung Tương tự, khi hàng hóa khan hiếm,giá cao,người sản xuất rất muốn bán song sản xuất đáp ứng không kịp thời thì cũngkhông có cung

Lượng cung là lượng hàng hóa hoặc dịnhvụ mà người bán sẵn sàng và

có khả năng bán ở mức giá đã cho trong một thời gian nhất định.Tại một mứcgiá cụ thể,những người bán có thể sẵng sàng cung ứng một loại hàng hóa,dịnh

vụ nhất định.Khi giá biến động họ sẽ điều chỉnh lượng hàng cung ứng

Do đó,ta thấy cung là toàn bộ mối quan hệ giữa lượng cung và giá

2.2.Co giãn của cung.

Co giãn của cung đo lường sự phản ứng của sự cung ứng hàng hoá dịch

vụ khi có sự thay đổi của các nhân tố tác động đến cung độ co giãn của cungđược xem xét trong mối liên hệ với những biến số như giá hàng hoá dịch vụ,giá cả đầu vào

Với nhân tố giá cả hàng hoá dịch vụ,lượng cung cho thấy khi giá tănglượng cung cũng tăng lên và ngược lại,đây là một mối quan hệ tỉ lệ thuận do

đó độ co giãn của cung theo giá sẽ mang dấu dương và cho ta biết: có baonhiêu % biến đổi về lượng cung khi giá thay đổi 1%.Gọi ES

P là co giãn củacung hàng X theo giá, ta có:

ES

P = Trong đó ES

P là hệ số co giãn của cung theo giá hàng hoá

% QX là % thay đổi của lượng cung của hàng hoá X

% PX là % thay đổi của hàng hoá XPhương pháp xác định:

Co giãn điểm: khi phương trình đường cung theo giá đã được thiếtlập,ES

P =

Có 5 Trường hợp của ES

P:Trường hợp1:cung co giãn ES

Gía thay đổi bao nhiêu % lưoựng cung thay đổi bây nhiêu %

Trường hợp3:cung kém co giãn ES

P

H 11: Cung hòan toàn co giãn

Q Q

S P

H 12: Cung hoàn toàn không co giãn

Trường hợp 4:cung hoàn toàn co giãn ES

P= Đường cung là một đương hoàn toàn nằm ngang

Trường hợp 5:cung hoàn toàn không co giãn ES

P = 0Đường cung là một đường thẳng đứng

Co giãn của cung cầu là những khái niệm rất quan trọng.Nó khôngnhững cung cấp cho chúng ta một cơ sở lý luận để có thể hiểu biết được một

số vấn đề thực tế, mà còn đưa ra một phương pháp luận khoa học cho việchoạch định các chính sách kinh tế của chính phủ trong tường thời kì

3 NHỮNG CÔNG CỤ CAN THIỆP CỦA CHÍNH PHỦ VÀO THỊ TRƯỜNG.

Để khắc phục những hạn chế của kinh tế thị trường chính phủ đã cónhững công cụ chủ yếu can thiệp gián tiếp vào kinh tế thị trường đó là hệthống pháp luật và bộ máy thực thi pháp luật,các công cụ tài chính tiền tệ: hệthống kinh tế nhà nước,các chính sách thuế trợ cấp

3.1.Sử dụng hệ thống pháp luật

Nhà nước sử dụng hệ thống pháp luật để điều hành quản lí duy trì mộttrật tự xã hội nhất định trong đó có tác động vĩ mô và các ngành kinh tế khácnhau để định hướng cho sự phát triển nền kinh tế đất nước Bằng hệ thốngluật pháp đã được ban hành của mình,nhà nước đã điều chỉnh các nghành sảnxuất khác nhau phát triển đồng đều và hợp lí nhất.Cùng với sự biến độngkhông ngừng của thị trường,các chính sách của nhà nước cũng luôn thay đổi

để phù hợp với thị trường.Chính những chính sách tác động này mà đã khắcphục được những nhược điểm của quy luật cạnh tranh tự do của thịtrường.Đưa sự cạnh tranh đó vào khuôn phép để có những tác động tích cựcđến nền kinh tế,đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất

3.2.Chi tiêu của chính phủ.

Chi tiêu của chính phủ là rất lớn và có vai trò tích cực trong nền kinh tếthị trường các khoản chi tiêu về hàng hoá dịch vụ mà lớn nhất dành cho ytế,giáo dục ,quốc phòng-an ninh,sử dụng trực tiếp các yếu tố sản xuất, tham giavào việc phân chia các nguồn lực khan hiếm của xã hội.Các khoản chi tiêu

12

của chính phủ về thanh toán,chuyển nhượng như trợ cấp xã hội, lươnghưu.Nhà nước chuyển sức mua từ một nhóm người tiêu dùng này(nhómnhững người đóng thuế) sang một nhóm người tiêu dùng khác(nhóm nhườinhận thanh toán chuyển nhượng hay trợ cấp), chi tiêu của nhà nước kích thíchcầu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế phá vỡ trì trệ,chi tiêu của chính phủ đảm bảo

và tăng cường khả năng gia tăng lượng cung

3.3.Kiểm soát lượng tiền lưu thông.

Ngân hàng nhà nước là nơi kiểm soát lượng tiền ,có thể tăng nhanh sốlượng tiền hơn nữa trong cơn suy thoái, để thúc đẩy nền kinh tế vượt qua khókhăn suy thoái Khi lạm phát cao ngân hàng nhà nước có thể hạn chế pháthành và giảm bớt lượng tiền lưu thông để giảm tỉ lệ lạm phát

Ngân hàng qua việc điều chỉnh lãi xuất và tiền gửi,tiền cho vay đầu tư

mà tác động vào tổng cung,tổng cầu và cân bằng cung-cầu của nền kinh tếquốc dân

3.4.Chính sách thuế và trợ cấp.

Thuế là công cụ tài chính rất quan trọng để chính phủ quản lí điều tiết

vĩ mô nền kinh tế.Thông qua công cụ này chính phủ có thể thực hiện cácchính sách kinh tế xã hội của mình trong từng thời kì.Chính sách thuế củanhà nước được thực hiện thông qua tác động của thuế đến sản xuất và tiêudùng Khi có thuế giá của người tiêu dùng thường bị đẩy lên và giá của ngườisản xuất bị đẩy xuống Phần chênh lệch giữa giá người tiêu dùng phải trả vàgiá người sản xuất nhận được chính là mức thuế của nhà nước

Trợ cấp được coi như một khoản thuế âm, chính phủ có thể trợ cấp chongười sản xuất hoặc tiêu dùng.Lợi ích của trợ cấp được phân chia như thế nào

là tuỳ thuộc vào độ co giãn của cung-cầu

Thông qua thuế và trợ cấp nhà nước có thể điều tiết hướng dẫn tiêudùng,đảm bảo lợi ích cho người tiêu dùng đồng thời nhà nước cũng thực hiệnnhiều chính sách thuế trợ cấp để khuyến khích mở rộng sản xuất ở một sốnhành nghề nhất định

3.5.Các công cụ tài chính tiền tệ:tổ chức và sử dụng hệ thống kinh tế nhà nước.

Sự can thiệp của nhà nước có thể tồn tại dước nhiều hình thức trong đó

có việc kiểm soát trực tiếp một số ngành thông qua sở hữu nhà nước Hệ

13