1.1.Trong thể chế nhất nguyên chính trị ở nước ta, Mặt Trận Tổ quốc Việt Nam là thiết chế chính trị xã hội (có tính độc lập tương đối) để đảm đương chức năng giám sát và phản biện các quyết sách cũng như hoạt động của Đảng và Nhà nước. Nhận thức rõ điều đó, từ lâu, Đảng và Nhà nước ta đã xác định chức năng giám sát của Mặt trận. Tuy nhiên, về phản biện xã hội phải đến Đại hội X của Đảng Cộng sản Việt Nam lần đầu tiên mới đề cập. Theo đó, Đảng ta chỉ rõ: “Phát huy vai trò và tạo điều kiện thuận lợi để Mặt trận và các đoàn thể nhân dân tham gia xây dựng đường lối chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, thực hiện vai trò giám sát và phản biện xã hội”. Tiếp đó, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) được thông tại Đại hội XI của Đảng cũng tái khẳng định: “Đảng tôn trọng tính tự chủ, ủng hộ mọi hoạt động tự nguyện, tích cực, sáng tạo và chân thành lắng nghe ý kiến đóng góp của Mặt trận và các đoàn thể. Đảng, Nhà nước có cơ chế, chính sách, tạo điều kiện để Mặt trận và các đoàn thể nhân dân hoạt động có hiệu quả, thực hiện vai trò giám sát và phản biện xã hội”. Giám sát là góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành, tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phát hiện, kiến nghị khắc phục những sai sót, yếu kém trong quá trình tổ chức thực hiện và sửa đổi, bổ sung chính sách, pháp luật cho phù hợp; phát hiện những nhân tố mới, những mặt tích cực trong quá trình tổ chức, thực hiện. Phản biện xã hội là góp phần bảo đảm tính đúng đắn, đúng ý Đảng, hợp lòng dân, phù hợp với thực tiễn của đời sống xã hội trong việc hoạch định chủ trương, đường lối, quyết định của tổ chức đảng; trong việc xây dựng chính sách, pháp luật, các chương trình, dự án, đề án, quyết định của các cơ quan nhà nước, đáp ứng lợi ích chính đáng của các tầng lớp nhân dân; tăng cường sự đồng thuận xã hội. Giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị xã hội là giám sát và phản biện mang tính nhân dân, tính xây dựng và tính dân chủ xã hội chủ nghĩa. Giám sát và phản biện xã hội là nhằm bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức có liên quan. Hoạt động giám sát và phản biện xã hội không được cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân được giám sát. Hoạt động giám sát và phản biện xã hội được thực hiện công khai, minh bạch, khách quan và trung thực.1.2.Với mong muốn, góp thêm ý kiến làm sáng tỏ những vấn đề có liên quan đến việc giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở địa phương, tôi chọn đề tài “Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện ........, tỉnh Kon Tum để viết tiểu luận.
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
1.1.Trong thể chế nhất nguyên chính trị ở nước ta, Mặt Trận Tổ quốc ViệtNam là thiết chế chính trị - xã hội (có tính độc lập tương đối) để đảm đươngchức năng giám sát và phản biện các quyết sách cũng như hoạt động của Đảng
và Nhà nước Nhận thức rõ điều đó, từ lâu, Đảng và Nhà nước ta đã xác địnhchức năng giám sát của Mặt trận Tuy nhiên, về phản biện xã hội phải đến Đạihội X của Đảng Cộng sản Việt Nam lần đầu tiên mới đề cập Theo đó, Đảng ta
chỉ rõ: “Phát huy vai trò và tạo điều kiện thuận lợi để Mặt trận và các đoàn thể nhân dân tham gia xây dựng đường lối chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, thực hiện vai trò giám sát và phản biện xã hội” Tiếp đó,
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổsung, phát triển năm 2011) được thông tại Đại hội XI của Đảng cũng tái khẳng
định: “Đảng tôn trọng tính tự chủ, ủng hộ mọi hoạt động tự nguyện, tích cực, sáng tạo và chân thành lắng nghe ý kiến đóng góp của Mặt trận và các đoàn thể Đảng, Nhà nước có cơ chế, chính sách, tạo điều kiện để Mặt trận và các đoàn thể nhân dân hoạt động có hiệu quả, thực hiện vai trò giám sát và phản biện xã hội” Giám sát là góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của tổ chức, cá
nhân trong việc chấp hành, tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng,chính sách, pháp luật của Nhà nước; phát hiện, kiến nghị khắc phục những saisót, yếu kém trong quá trình tổ chức thực hiện và sửa đổi, bổ sung chính sách,pháp luật cho phù hợp; phát hiện những nhân tố mới, những mặt tích cực trongquá trình tổ chức, thực hiện Phản biện xã hội là góp phần bảo đảm tính đúngđắn, đúng ý Đảng, hợp lòng dân, phù hợp với thực tiễn của đời sống xã hội trongviệc hoạch định chủ trương, đường lối, quyết định của tổ chức đảng; trong việcxây dựng chính sách, pháp luật, các chương trình, dự án, đề án, quyết định củacác cơ quan nhà nước, đáp ứng lợi ích chính đáng của các tầng lớp nhân dân;tăng cường sự đồng thuận xã hội Giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổquốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội là giám sát và phản biện mang tínhnhân dân, tính xây dựng và tính dân chủ xã hội chủ nghĩa Giám sát và phảnbiện xã hội là nhằm bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, sự phối hợp chặt chẽ với các
cơ quan, tổ chức có liên quan Hoạt động giám sát và phản biện xã hội khôngđược cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân được giám
Trang 2sát Hoạt động giám sát và phản biện xã hội được thực hiện công khai, minhbạch, khách quan và trung thực.
1.2.Với mong muốn, góp thêm ý kiến làm sáng tỏ những vấn đề có liênquan đến việc giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở
địa phương, tôi chọn đề tài “Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện , tỉnh Kon Tum" để viết tiểu luận.
3.2 Phạm vi của Tiểu luận
Thực trạng công tác giám sát và phản biện của Mặt trận Tổ quốchuyện , tỉnh Kon Tum 2012 - 2017 và đề xuất phương hướng, giải pháp giaiđoạn 2018 - 2022
4 Ý nghĩa của đề tài
Trong điều kiện một Đảng cầm quyền ở nước ta, bên cạnh những thuận lợi
cơ bản và tính ưu việt nổi trội, tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tình trạng duy ý chí, chủquan Do vậy, cần phải có một cơ chế cụ thể, rõ ràng, minh bạch để nhân dânbày tỏ thẳng thắn ý kiến, thực hiện giám sát và phản biện xã hội Ðiều này làthực sự cần thiết đối với các dự thảo, dự án, dự kiến những quyết định lớn củaĐảng, Nhà nước, hệ thống chính trị Giám sát và phản biện xã hội sẽ giúp Đảng,chính quyền, hệ thống chính trị kiểm nghiệm các chủ trương, chính sách có thực
sự hợp quy luật và hợp lòng dân hay không, giúp Đảng và hệ thống chính trịthực sự vì dân để dân tin Đảng, đi theo Đảng Thông qua Mặt trận Tổ quốc vàcác đoàn thể của mình, nhân dân tham gia đóng góp ý kiến đối với các chủtrương, chính sách, giúp không ngừng hoàn thiện các chủ trương, chính sách củaĐảng và Nhà nước; giúp sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước ngày càngtốt hơn, từ đó phục vụ nhân dân ngày càng hiệu quả hơn Người dân tham gia
Trang 3giám sát, phản biện xã hội với tư cách vừa là người chịu sự lãnh đạo, vừa làngười làm chủ, vừa là người thực hiện, đồng thời vừa là người được phục vụ vàthụ hưởng
5 Kết cấu của tiểu luận:
-A.Phần Mở đầu:
-B Phần Nội dung:
Chương 1: Cơ sở Lý luận về giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổquốc Việt Nam
Chương 2: Thực trạng việc thực hiện giám sát và phản biện xã hội của
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quốc huyện , tỉnh Kon Tum trong thời gian
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI
Trang 4CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM
1.1 Nội dung cơ bản về giám sát và phản biện xã hội
1.1.1 Các khái niệm
1.1.1.1 Giám sát xã hội
Theo Từ điển Tiếng Việt: “Giám sát là theo dõi và kiểm tra xem có thựchiện đúng những điều qui định không?”1 Theo Từ điển Bách khoa Việt Namthì: “giám sát là một hình thức hoạt động của cơ quan nhà nước hoặc tổ chức xãhội nhằm bảo đảm pháp chế hoặc sự chấp hành những quy định chung nào đó” 2.Từ điển Luật học định nghĩa: “giám sát được hiểu là sự theo dõi, quan sát hoạtđộng thường xuyên, liên tục và sẵn sàng tác động bằng các biện pháp tích cực đểbuộc và hướng hoạt động của đối tượng chịu sự giám sát đi đúng quỹ đạo, quychế nhằm đạt được múc đích, hiệu quả xác định từ trước, bảo đảm cho pháp luậtđược tuân thủ nghiêm chỉnh” 3
Mặc dù có sự diễn đạt khác nhau, nhưng từ các cách định nghĩa này, cóthể thấy được những đặc trưng chung nhất của giám sát:
- Là hoạt động phản ánh mối quan hệ giữa chủ thể và đối tượng trong một
hệ thống – cấu trúc xã hội xác định
- Là theo dõi, xem xét, kiểm tra và đánh giá các hoạt động, hành vi củađối tượng dựa trên các tiêu chuẩn đã được qui định trước
- Mục đích là nhằm phòng ngừa và uốn nắn những sai phạm có thể xảy ra,bảo đảm cho hệ thống vận hành đúng quy chuẩn và đạt hiệu quả tối ưu
Với những nội hàm đã xác định, trong hệ thống xã hội, hệ thống chính trị
ở Việt Nam hiện nay, giám sát được thực hiện bởi nhiều cấp độ chủ thể khácnhau: Giám sát của Đảng, giám sát của Nhà nước và giám sát của nhân dân, củaxã hội Trong đó, giám sát của nhân dân, của xã hội có thể thực hiện bằngphương thức trực tiếp hoặc gián tiếp (qua Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, các đoànthể nhân dân, ) Đây chính là giám sát xã hội – hình thức giám sát phản ánhquyền của các lực lượng xã hội (có tính độc lập tương đối so với giám sátcủa/trong tổ chức Đảng và giám sát của/trong bộ máy nhà nước) trong hệ thống
tổ chức quyền lực chính trị
1 Từ điển tiếng Việt Nxb, Khoa học xã hội- Hà Nội.1988, tr 75
2 Từ điển Bách khoa Việt Nam, Nxb Từ điển Bách khoa , Hà Nội, 2002, tr 112.
3 Từ điển Luật học, Nxb Từ điển Bách khoa, Hà Nội, 1999, tr.174
Trang 5Giám sát xã hội do vậy là sự thể hiện các quyền được theo dõi, xem xét,bày tỏ ý chí, nguyện vọng của mọi người dân, của các tầng lớp xã hội đối vớinhững hoạt động của chủ thể chính trị cầm quyền, thông qua các hình thức,công cụ được luật pháp thừa nhận, bảo vệ.
1.1.1.2 Phản biện xã hội
Phản biện là một từ Hán – Việt và đã được sử dụng rộng rãi trong hoạtđộng khoa học Phản ở đây có nghĩa là nghĩ, xét lại, biện là phân tích Kết gắnlại, phản biện có nghĩa là xem xét các sự vật, hiện tượng để phân định, tranhluận, biện bác về tốt, xấu Từ đó có thể hiểu phản biện là đặt lại, xem xét lại một
sự việc, một vấn đề trên cơ sở lập luận, phân tích khách quan, khoa học nhằmphát hiện cái bất cập để từ đó đề xuất những phương án nhằm đưa sự việc, vấnđề về đúng quỹ đạo, đúng giá trị
Trong thể chế chính trị dân chủ, khái niệm này được mở rộng và áp dụngvào trong lĩnh vực chính trị - xã hội Ở Việt Nam, trong các quyết sách củaĐảng, của Nhà nước cũng đã đề cập đến nội dung và vai trò của hoạt động phảnbiện xã hội Theo đó: “Phản biện xã hội là sự phản biện nói chung, nhưng cóquy mô và lực lượng rộng rãi hơn của xã hội, của nhân dân, và của các nhà khoahọc về nội dung, phương hướng, chủ trương, chính sách, giải pháp phát triểnkinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ, giáo dục, y tế, môi trường, trật tự, anninh chung toàn xã hội của Đảng, Nhà nước và các tổ chức có liên quan
Phản biện xã hội là phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủcủa nhân dân, ý thức trách nhiệm của nhân dân trong việc tham gia quản lý nhànước Nhân dân không chỉ có quyền mà còn có trách nhiệm tham gia hoạchđịnh và thi hành các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước Phản biệnxã hội là nhu cầu cần thiết và đòi hỏi bắt buộc của quá trình lãnh đạo và điềuhành đất nước, khắc phục tệ quan liêu ” 4
Từ đó, có thể thấy, phản biện xã hội ở Việt Nam có những dấu hiệu đặctrưng sau:
- Xem xét, bàn thảo, tranh luận để tìm ra điều được xem là tiếp cận chân
lý, tạo lập cái “tối ưu”;
4 Văn kiện Đại hội X “Tài liệu tìm hiểu một số thuật ngữ trong Văn kiện Đại hội X của Đảng” Nxb.Chính trị quốc gia.Hà Nội.2006.
Trang 6- Là hoạt động mang tính xây dựng đối với thể chế cầm quyền (khác vớiphản kháng mang động cơ chống đối);
- Là hoạt động độc lập của chủ thể có thẩm quyền, chức năng thông quanhững cách thức, cơ chế gián tiếp hoặc trực tiếp
Phản biện khoa học với phản biện xã hội tuy là những hình thức khácnhau, áp dụng trong những môi trường khác nhau, nhưng lại có mối quan hệ gắnkết, tương trợ Để phản biện xã hội có tính thuyết phục thì bản thân sự phản biện
đó phải mang tính khoa học và các phản biện khoa học rút cục phải phục vụ chocác phản biện xã hội vì nhu cầu, lợi ích chung - sự tiến bộ của xã hội
Như vậy, giám sát xã hội và phản biện xã hội là những phương thức thựchành dân chủ - thể hiện quyền lực của người dân trong quan hệ với quyền lựcnhà nước; nó vừa mang tính chế ước, vừa mang tính hợp tác - vì nhu cầu, lợi íchcủa cộng đồng, xã hội
1.1.2 Phân loại giám sát và phản biện xã hội
Có nhiều cách tiếp cận, cách phân loại: chính thức và phi chính thức;pháp nhân dân sự, thể nhân dân sự (các tổ chức xã hội không có tư cách phápnhân mà pháp luật không cấm quyền giám sát, phản biện); có tổ chức và phi tổchức; rộng - vĩ mô và hẹp - lĩnh vực, ngành, …
1.1.3 Nội dung giám sát và phản biện xã hội
Giám sát xã hội và phản biện xã hội có nội dung rất rộng, liên quan đếntất cả những lĩnh vực, những vấn đề của đời sống cộng đồng (giai cấp, dân tộc,quốc gia): từ khâu hoạch định đường lối, chính sách, pháp luật đến khâu tổ chứcthực hiện; từ lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội đến an ninh, quốcphòng; từ đối nội đến đối ngoại; từ tổ chức bộ máy, con người đến công việc củacon người và bộ máy; từ tầm vĩ mô đến trung, vi mô
Ở nước ta hiện nay, nội dung này đã được Đảng Cộng sản Việt Nam đềcập trong các văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X và XI Có thể xem
đó cũng là nội dung của những phương thức thực hành dân chủ trong quá trìnhxây dựng và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Trên tinh thần đó, cầnquan tâm các nội dung cơ bản sau:
Trang 7- Phản biện và giám sát xã hội đối với quá trình hoạch định đường lối, chủtrương, chính sách, pháp luật - những vấn đề thuộc chính sách công.
- Giám sát, phản biện đối với quá trình tổ chức thực hiện đường lối, chủtrương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước
- Giám sát và phản biện đối với công chức nhà nước (ở Việt Nam gọi làcán bộ, công chức)
1.1.4 Phương thức giám sát xã hội, phản biện xã hội
Có nhiều phương thức, cách làm khác nhau để thực hiện giám sát và phảnbiện xã hội nhưng trước hết, những phương thức này đều phụ thuộc vào quyđịnh pháp lý, sau nữa phụ thuộc vào nội dung, yêu cầu, đặc điểm cụ thể của cáccấp độ chủ thể
Nếu căn cứ vào nội dung và yêu cầu trong giám sát và phản biện xã hội ởViệt Nam hiện nay, cần quan tâm đến các phương thức sau: giám sát và phảnbiện thông qua cơ chế dân chủ trực tiếp của công dân; giám sát, phản biện xã hộithông qua báo chí - truyền thông; giám sát và phản biện xã hội thông các tổ chứcđại diện cho các nhóm lợi ích (ở Việt Nam là các tổ chức chính trị - xã hội tậphợp trong Mặt trận Tổ quốc Việt Nam)
1.1.5 Vai trò của giám sát và phản biện xã hội
Với những nội dung đã đề cập, giám sát và phản biện xã hội có các vai trònổi bật sau:
Thứ nhất: Góp phần phòng ngừa, hạn chế sai lầm trong hoạt động cầmquyền, tạo lập sự đồng thuận xã hội
Thứ hai: Góp phần kiểm soát quyền lực nhà nước sau khi đã ủy quyền,trao quyền
Thứ ba: Tạo lập môi trường rèn luyện dân chủ, nâng cao bản lĩnh chính trịcông dân
Thứ tư: Góp phần từng bước hoàn thiện kỹ năng điều chỉnh trong quátrình thực hành công vụ của đội ngũ công chức nhà nước
1.2 Mặt trận tổ quốc Việt Nam và chức năng giám sát, phản biện xã hội của mặt trận tổ quốc Việt Nam.
1.2.1 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
Trang 8Mặt trận Tổ quốc Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch HồChí Minh sáng lập, lãnh đạo, được thành lập ngày 18-11-1930 Trải qua các thời
kỳ hoạt động với những tên gọi khác nhau, Mặt trận không ngừng phát huy tinhthần yêu nước, truyền thống đoàn kết dân tộc Việt Nam - một nhân tố góp phầnquan trọng trong thắng lợi của sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, thốngnhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Trong hệ thống chính trị ở Việt Nam, tuy vị trí, vai trò, chức năng vàphương thức hoạt động của từng bộ phận cấu thành có khác nhau, nhưng từ tổchức Đảng đến các tổ chức quần chúng – tập hợp trong Mặt trận Tổ quốc ViệtNam đều là công cụ thực hiện và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, nhằmmột mục đích chung là: xây dựng một nước Việt Nam hoà bình, độc lập, thốngnhất, dân chủ và giàu mạnh, có vị trí xứng đáng trên trường quốc tế Vì lẽ đó,Điều 9, Hiến pháp năm 1992 đã xác định: "Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và cácthành viên là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân."5
Quan hệ giữa Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với các cơ quan nhànước là quan hệ phối hợp để thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn theo quy định củaHiến pháp và pháp luật Trong quan hệ với nhân dân, Uỷ ban Mặt trận Tổ quốcViệt Nam, các thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp thường xuyên
mở rộng và đa dạng hóa các hình thức tập hợp nhân dân, phát huy vai trò ngườitiêu biểu, xây dựng cộng đồng dân cư tự quản hoạt động trên cơ sở hương ước,quy ước; động viên nhân dân phát huy quyền làm chủ, thực hiện đường lối, chủtrương, chính sách của Đảng, nghiêm chỉnh thi hành Hiến pháp và pháp luật,giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ, công chứcnhà nước; thường xuyên tập hợp ý kiến, kiến nghị của nhân dân để phản ánh,kiến nghị với Đảng và Nhà nước; chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích chính đángcủa nhân dân
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể thành viên có vai trò rấtquan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân, xây dựng và bảo vệ Tổquốc, đó là: củng cố, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân, tạo nên sự nhấttrí về chính trị và tinh thần trong nhân dân, thắt chặt quan hệ mật thiết giữanhân dân với Đảng và Nhà nước
5 Hiên pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 Nxb Pháp lý- Nxb Sự thật, HàNội.1992, tr 15.
Trang 91.2.2.Các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động của Mặt trận
Tổ quốc Việt Nam
Trên tổng thể, tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cáccấp đều đã được quy định trong Hiến pháp, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam vàĐiều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Đó là những văn bản pháp lý trực tiếp quyđịnh nguyên tắc tổ chức bộ máy, về đội ngũ cán bộ về thẩm quyền và chức năng,nhiệm vụ của Mặt trận các cấp nói chung Theo đó, tương tự như bộ máy Đảng
và Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có hệ thống tổ chức bộ máy từ Trungương đến cơ sở, các khu dân cư, cộng đồng dân cư
Tất nhiên trong thực tế, tổ chức và hiệu quả hoạt động của các Mặt trận
Tổ quốc và các tổ chức thành viên ở mỗi địa phương còn tùy thuộc yêu cầu thựctiễn trong từng giai đoạn phát triển của đất nước, chịu ảnh hưởng của các yếu tố
có tính đặc thù như: điều kiện tự nhiên, yếu tố văn hóa truyền thống, điều kiệnkinh tế - xã hội ở vùng, miền
Theo quy định của Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hiện tại, hệ thống
tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp ở địaphương gồm 2 loại hình cơ bản: hệ thống các tổ chức thành viên và hệ thống Ủyban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp (tỉnh, huyện, xã)
Thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hiện nay bao gồm các tổ chức
và cá nhân tự nguyện gia nhập trên cơ sở tán thành Điều lệ Mặt trận Tổ quốcViệt Nam Thành viên dù là tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổchức xã hội - nghề nghiệp trước hết, bản thân nó là một tổ chức có vị trí, vaitrò độc lập, có tư cách pháp nhân, có chức năng, nhiệm vụ theo quy định củapháp luật, theo yêu cầu của việc thành lập tổ chức và đều có tổ chức bộ máy vàcán bộ tương ứng
Hiệu quả và tác dụng thực tế trong hoạt động của Mặt trận, phụ thuộc chủyếu ở sự phối hợp và thống nhất hoạt động với nhau trên cơ sở vận hành của hệthống tổ chức bộ máy và cán bộ trong các tổ chức thành viên này Thực tế củacông tác Mặt trận ở các địa phương miền Trung và Tây Nguyên thời gian quacho thấy việc củng cố, phát triển hệ thống tổ chức bộ máy và cán bộ là cơ sở, làđiều kiện trực tiếp bảo đảm hoàn thành chức năng, nhiệm vụ của từng tổ chứcthành viên và Mặt trận Tổ quốc các cấp nói chung
Trang 10Theo quy định hiện hành (Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam) thì: Ủyban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp là cơ quan chấp hành giữa hai kỳ Đạihội của Mặt trận cùng cấp Như vậy, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở cácđịa phương được quy định theo 3 cấp hành chính là: tỉnh, thành phố trực thuộctrung ương; huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh và xã, phường, thịtrấn Ở dưới cấp xã, phường, thị trấn có Ban Công tác Mặt trận ở các khu dân
cư, cộng đồng dân cư Ở mọi cấp, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơquan chấp hành giữa 2 kỳ Đại hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp, có
cơ quan giúp việc, nghĩa là có tổ chức bộ máy và biên chế cán bộ
Những nguyên tắc chung để duy trì tổ chức bộ máy và hoạt động của hệthống Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, ngoài quy định của Pháp luật, Điều lệMặt trận Tổ quốc Việt Nam còn được quy định ở nhiều văn bản quy phạm phápluật khác
1.2.3 Chức năng giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hiện nay
Trong thể chế nhất nguyên chính trị ở nước ta, Mặt Trận Tổ quốc Việt Nam
là thiết chế chính trị –xã hội (có tính độc lập tương đối) để đảm đương chức nănggiám sát và phản biện các quyết sách cũng như hoạt động của Đảng và Nhà nước.Nhận thức rõ điều đó, từ lâu, Đảng và Nhà nước ta đã xác định chức năng giámsát của Mặt trận Tuy nhiên, về phản biện xã hội phải đến Đại hội X của ĐảngCộng sản Việt Nam lần đầu tiên mới đề cập Theo đó, Đảng ta chỉ rõ: “Phát huyvai trò và tạo điều kiện thuận lợi để Mặt trận và các đoàn thể nhân dân tham giaxây dựng đường lối chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước,thực hiện vai trò giám sát và phản biện xã hội” 6 Tiếp đó, Cương lĩnh xây dựngđất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011)được thông tại Đại hội XI của Đảng cũng tái khẳng định: “Đảng tôn trọng tính tựchủ, ủng hộ mọi hoạt động tự nguyện, tích cực, sáng tạo và chân thành lắng nghe
ý kiến đóng góp của Mặt trận và các đoàn thể Đảng, Nhà nước có cơ chế, chínhsách, tạo điều kiện để Mặt trận và các đoàn thể nhân dân hoạt động có hiệu quả,thực hiện vai trò giám sát và phản biện xã hội”7
6 ĐCSVN: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H, 2006, tr.305
7 Đảng Cộng sản Việt Nam Văn kiện Đại hội XI Nxb Chính trị quốc gia, Hà nội , 2011, tr 87.
Trang 11Theo tinh thần đó, dựa vào nội dung các Văn kiện của Đảng và Nhà nướchiện hành, có thể hiểu:
Giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội làviệc xem xét, phát hiện, kiến nghị về các hoạt động của tổ chức đảng các cấp vàđảng viên; các cơ quan hành chính nhà nước và cán bộ công chức nhà nước;Quốc hội, hội đồng nhân dân các cấp, tòa án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân,đại biểu dân cử và cán bộ, công chức thuộc các cơ quan này trong việc thực hiệncác chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; về tưcách, đạo đức, lối sống của cán bộ, công chức, đại biểu dân cử và đảng viên
Giám sát là góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của tổ chức, cá nhântrong việc chấp hành, tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chínhsách, pháp luật của Nhà nước; phát hiện, kiến nghị khắc phục những sai sót, yếukém trong quá trình tổ chức thực hiện và sửa đổi, bổ sung chính sách, pháp luậtcho phù hợp; phát hiện những nhân tố mới, những mặt tích cực trong quá trình
tổ chức, thực hiện
Phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị xã hội là việc nhận xét, đánh giá, nêu chính kiến đối với dự thảo các chủ trương,đường lối của tổ chức đảng các cấp; đối với dự thảo các văn bản quy phạm phápluật, các chương trình, dự án, đề án của Chính phủ, ủy ban nhân dân các cấp; đốivới dự thảo, chương trình, dự án, đề án của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốchội, hội đồng nhân dân các cấp, tòa án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân
-Phản biện xã hội là góp phần bảo đảm tính đúng đắn, đúng ý Đảng, hợplòng dân, phù hợp với thực tiễn của đời sống xã hội trong việc hoạch định chủtrương, đường lối, quyết định của tổ chức đảng; trong việc xây dựng chínhsách, pháp luật, các chương trình, dự án, đề án, quyết định của các cơ quannhà nước, đáp ứng lợi ích chính đáng của các tầng lớp nhân dân; tăng cường
sự đồng thuận xã hội
Giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chứcchính trị - xã hội là giám sát và phản biện mang tính nhân dân, tính xây dựng
và tính dân chủ xã hội chủ nghĩa Giám sát và phản biện xã hội là nhằm bảođảm sự lãnh đạo của Đảng, sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức cóliên quan Hoạt động giám sát và phản biện xã hội không được cản trở hoạtđộng bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân được giám sát Hoạt động
Trang 12giám sát và phản biện xã hội được thực hiện công khai, minh bạch, khách quan
Trang 13CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VIỆC THỰC HIỆN GIÁM SÁT, PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM HUYỆN , TỈNH KON TUM TRONG THỜI GIAN QUA
2.1 Các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động của Mặt trận
Tổ quốc Việt Nam huyện , tỉnh Kon Tum.
2.2.1.Khái quát về huyện
Huyện là một huyện nằm ở phía Đông của tỉnh Kon Tum Được táithành lập lại ngày 31 tháng 01 năm 2002 từ huyện (cũ ) theo Nghị định số14/2002-CP của Chính phủ theo Nằm phía Đông Bắc của Tỉnh Kon Tum theotuyến Quốc lộ 24 từ thành phố Kon Tum đến tỉnh Quảng Ngãi, là huyện thuộcchương trình đặc biệt khó khăn của tỉnh Huyện có diện tích tự nhiên là136.160 ha được phân định bởi những đường ranh giới sau:
- Phía Đông: Giáp với tỉnh Quảng Ngãi
- Phía Tây: Giáp với huyện Tu Mơ Rông
- Phía Tây Nam: Giáp với huyện Kon Rẫy
- Phía Nam: Giáp với huyện Kbang- Gia lai
- Phía Bắc : Giáp với tỉnh Quảng Nam
Là địa bàn chủ yếu phát triển ngành buôn bán và du lịch, chủ yếu ngườingười từ nơi khác đến di cư
Trong thời gian qua, hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận
Tổ quốc Việt Nam huyện đã đạt được một số thành tựu nhất định, như:Tổng hợp ý kiến, kiến nghị của hội viên, đoàn viên, thành viên và nhân dân đểkiến nghị với các cơ quan tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét, giải quyếtnhững tồn tại trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, những sai sót trong quản
lý, điều hành, thực thi nhiệm vụ của các cơ quan có thẩm quyền, gây phiền hà vàthiệt hại cho dân; thực hiện giám sát thông qua Ban Thanh tra nhân dân, từ đóphát hiện ra những sai sót, yếu kém và kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền cơ
sở khắc phục những sai sót, yếu kém đó