Vận dụng lý thuyết bàn tay vô hình của adam smith và thuyết cân bằng tổng quát của leon wallras

Adam Smith là người đầu tiên mô tả được cách thức của một nền kinh tếdựa trên một hệ thống thị trường có thể thúc đẩy hiệu quả kinh tế, tự do cá nhân, tự do kinh tế dưới sự điều tiết của

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Để được phát triển như ngày nay thế giới đã trải qua rất nhiều chặng đườnglịch sử, trên con đường đó có cả sự đấu tranh thay thế lẫn nhau giữa cái cũ và cáimới, cái lạc hậu cổ điển với cái hiện đại Nhưng không phải cái cũ, cái cổ điểnđều là những cái cần phải loại bỏ hết, có những tinh hoa những giá trị mà chođến ngày nay nó còn mang trong mình rất nhiều ý nghĩa Có thể lấy dẫn chứng

cụ thể là lý thuyết "Bàn tay vô hình" của Adam Smith và lý thuyết "Cân bằngtổng quát" của Leon Walras ra đời cách đây hơn 200 năm, hai học thuyết này đã

mở ra kinh tế học hiện đại và cung cấp một trong những cơ sở hợp lý nhất củathương mại tự do, chủ nghĩa tư bản, và chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa tự do

Nhờ lý thuyết kinh tế học của Adam Smith, Charles Dickens đã đạt đượccách nhìn sâu sắc nhằm vào các điều phức tạp và các sự bất công của xã hội tưbản Về sau C.Mác đã dựa trên cơ sở lý luận đó để phân tích bản chất của chủnghĩa tư bản thời kỳ cuối thế kỷ XIX, lý thuyết của C.Mác đã đưa tới cuộc Cáchmạng vô sản Nga vào năm 1917 Và ngày nay nhiều nước trên thế giới đã ápdụng lý thuyết này để định hướng cho việc phát triển kinh tế

Adam Smith là người đầu tiên mô tả được cách thức của một nền kinh tếdựa trên một hệ thống thị trường có thể thúc đẩy hiệu quả kinh tế, tự do cá nhân,

tự do kinh tế dưới sự điều tiết của các quy luật vốn có của nền kinh tế thị trường

mà ông gọi là "Bàn tay vô hình" Trên cơ sở tư tưởng đó, Leon Walras đã đưathuyết "Bàn tay vô hình" lên một tầm cao hơn đó là lý thuyết “Cân bằng tổngquát"

Đối với Việt Nam sau khi chúng ta tiến hành đổi mới năm 1986, thì việcnghiên cứu các lý thuyết này có ý nghĩa cung cấp hệ thống tri thức quan trọng,

đó là cơ sở lý luận chung về vai trò của cơ chế thị trường trong điều tiết nền kinh

tế Giúp Đảng ta có được định hướng đúng đắn để xây dựng nền kinh tế trongthời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội

Là một sinh viên chuyên ngành khoa Giáo dục Chính trị, nghiên cứu các lýthuyết về kinh tế, ý thức được vai trò hết sức quan trọng của nền kinh tế thị

trường đối với sự phát triển nền kinh tế của đất nước, nên tôi quyết định chọn đề

tài : Vận dụng lý thuyết: “Bàn tay vô hình” của Adam Smith và thuyết “Cân

bằng tổng quát” của Leon Wallras, để phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay Nhằm tìm hiểu sâu hơn về sự vận dụng sáng tạo các lý thuyết

trên của Đảng ta vào quá trình phát triển kinh tế của đất nước

Đánh giá chính xác vai trò của "bàn tay vô hình" cũng như vai trò của "bàn

tay nhà nước" trong nền kinh tế hiện nay, từ đó khẳng định sự cần thiết của nhà

nước trong việc điều tiết nền kinh tế thị trường là nhằm ngăn ngừa, khắc phụcnhững thất bại của thị trường giúp thị trường hoạt động có hiệu quả hơn

Xem xét "bàn tay vô hình và thuyết "cân bằng tổng quát" tác động đến nền

kinh tế thị trường Việt Nam như thế nào? phân tích một số vấn đề về nền kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta để hiểu rõ đặc điểm, thựctrạng và giải pháp phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam, thấy được hướng chỉđạo đúng đắn của Đảng nhằm đạt muc tiêu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở

thành một nước công nghiệp, thực hiện mục tiêu "dân giàu nước mạnh, xã hội

công bằng, dân chủ, văn minh".

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu.

* Đối tượng nghiên cứu:

Đề tài: Vận dụng lý thuyết “Bàn tay vô hình” của Adam Smith và lý

thuyết “Cân bằng tổng quát” của Leon Walras, để phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay Nhằm tìm hiểu sâu hơn về hai lý thuyết trên và sự

vận dụng sáng tạo các lý thuyết đó của Đảng ta vào quá trình phát triển kinh tếcủa đất nước

Ngoài ra, đề tài còn đi sâu tìm hiểu thêm các quan điểm kinh tế bên trong

lý thuyết “bàn tay vô hình” và lý thuyết “cân bằng tổng quát” những quy luật

cạnh tranh, quy luật cung - cầu, quy luật giá cả cùng với những thất bại của nềnkinh tế thị trường như: khủng hoảng, lạm phát, thất nghiệp mà tự nó không thểgiải quyết được.

* Phạm vi nghiên cứu:

Đề tài tập trung nghiên cứu những cơ sở lý luận và các giá trị của lý thuyết

"bàn tay vô hình" và lý thuyết "cân bằng tổng quát", trên cơ sở đó Đảng và Nhà

nước ta đã vận dụng lý thuyết trên nhằm phát triển kinh tế trong thời kỳ quá độ

đi lên chủ nghĩa xã hội, đặc biệt thấy được tầm quan trọng của cơ chế thị trường,

từ đó đề ra các định hướng, giải pháp, nhằm phát huy mặt tích cực và hạn chếnhững khuyết tật do nền kinh tế thị trường mang lại để phát triển nền kinh tế thịtrường trong những năm tới

4 Phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn

Phương pháp nghiên cứu: Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành đề tài,

tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

* Phương pháp lôgíc

* Phương pháp thu thập, tổng kết và phân tích số liệu

* Phương pháp đối chiếu so sánh

* Phương pháp tọa đàm trao đổi với giáo viên

Ý nghĩa thực tiễn:

Để phát triển kinh tế theo lý thuyết tăng trưởng về kinh tế của WalterWiliam Rostow người Mỹ thì nền kinh tế các nước đang phát triển cần phải trảiqua năm giai đoạn: Giai đoạn xã hội truyền thống, giai đoạn chuẩn bị cất cánh,giai đoạn cất cánh, giai đoạn chín muồi về kinh tế và cuối cùng là giai đoạn xãhội tiêu dùng Tuy nhiên ở nước ta hiện nay, nền kinh tế đang trong giai đoạn

“chuẩn bị cất cánh” Vì vậy, phát triển kinh tế thị trường đối với nước ta là một

tất yếu, một nhiệm vụ kinh tế cấp bách đặt lên hàng đầu, để chuyển nền kinh tếlạc hậu sang nền kinh tế hiện đại, nhằm hội nhập kinh tế quốc tế Đại hội IX củaĐảng (tháng 4 -2001) đã nhận thức được tầm quan trọng của nền kinh tế thịtrường nên Đảng ta đã xác định nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa là mô hình kinh tế tổng quát của nước ta trong thời kỳ quá độ lên chủ

Tuy nhiên, lý thuyết “bàn tay vô hình” và lý thuyết "cân bằng tổng quát"

mới chỉ dừng lại ở những mặt tích cực của nền kinh tế thị trường, mà không thấyđược tác động tiêu cực hay thất bại mà tự nó không thể khắc phục được, do cácông đã không nhìn nhận đúng vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường

Do đó, việc nghiên cứu lý thuyết này còn có ý nghĩa là cần có cách nhìn kháchquan, khoa học về cơ chế thị trường Không nên coi thị trường lúc nào cũng

"hoàn hảo" và không có khuyết tật, bởi vì để phát triển nền kinh tế ổn định và

bền vững thì ngoài “bàn tay vô hình” ra, còn cần thiết phải có sự can thiệp, điều tiết của “bàn tay nhà nước” trong nền kinh tế Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay,

khi mà dư âm của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu cuối năm 2007 đầu 2008vẫn còn rất nặng nề Vì vậy, việc Nhà nước điều tiết nền kinh tế là rất cần thiếtnhằm khắc phục những thất bại của cơ chế thị trường, để thị trường hoạt động cóhiệu quả hơn Mặt khác, việc đánh giá đúng vai trò của nền kinh tế thị trườnggiúp chúng ta trong quá trình xây dựng kinh tế đất nước không chệch hướngmục tiêu đi theo con đường của nghĩa xã hội mà Đảng và nhân dân ta đã chọn

5 Bố cục đề tài:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, và tài liệu tham khảo thì tiểu luận được chia làmhai nội dung chính:

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương 2: Vận dụng các lý thuyết “bàn tay vô hình” của Adam Smith và lýthuyết “cân bằng tổng quát” của Leon Walras vào quá trình phát triển kinh tế thịtrường ở nước ta hiện nay

B NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Lý thuyết “Bàn tay vô hình” của Adam Smith

1.1.1 Hoàn cảnh ra đời.

Adam Smith (1723-1790), là nhà kinh tế chính trị học và triết gia đạo đứchọc vĩ đại người Scotland Ông là một trong những người sáng lập và lãnh đạokinh tế học tư sản cổ điển vào thời gian từ nửa sau thế kỷ XVII đến nửa đầu thế

kỷ XIX Ôngđã viết nên bộ sách "Tìm hiểu về bản chất và của cải của quốc gia"

đã giúp tạo ra kinh tế học hiện đại và cung cấp một trong những cơ sở hợp lýnhất của thương mại tự do, chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa tự do

Dựa trên cơ sở lý luận “trật tự tự nhiên” của trường phái trọng nông, Adam

Smith đã trình bày lý thuyết “bàn tay vô hình”, đây là lý thuyết xuyên suốt trong

tác phẩm “nguồn gốc của cải của quốc gia”, và cũng là lý thuyết thể hiện rõ

nhất tư tưởng của Adam Smith nói riêng và học thuyết kinh tế của trường phái tưsản cổ điển nói chung

1.1.2 Nội dung lý thuyết "Bàn tay vô hình"

"Bàn tay vô hình" là một phép ẩn dụ, một tư tưởng kinh tế được Adam

Smith đưa ra vào năm 1776 trong tác phẩm "Tìm hiểu về bản chất và nguồn gốc

của cải của quốc gia" và nền triết học về “của cải” Trong tác phẩm Adam Smith

đã nhìn thấy một bàn tay vô hình chi phối tài sản và các cách tiêu thụ hàng hóa,dịch vụ, rồi tác giả cắt nghĩa sức mạnh và cách hoạt động của thị trường Chínhtác phẩm này đã dẫn đường cho kinh tế thế giới ngày nay

"Bàn tay vô hình" là một khái niệm hình tượng, "bàn tay" để chỉ một sức

mạnh, sự khéo léo và linh hoạt trong điều chỉnh các hoạt động "Vô hình" là

không thấy sự tồn tại của nó Sức mạnh, sự khéo léo và linh hoạt trong điềuchỉnh các hoạt động mà chúng ta không thấy được hình thái tồn tại của nó, đó là

cơ chế thị trường Lý thuyết "Bàn tay vô hình" của A.Smith thực chất là cơ chế

thị trường tự điều tiết

Trong lý thuyết này, A.Smith khẳng định, nền kinh tế bình thường là nềnkinh tế phát triển trên cơ sở tự do cạnh tranh, tự do mua bán và trao đổi hànghóa Đó là nền kinh tế thị trường Sự hoạt động của nền kinh tế thị trường chịu

sự chi phối của "bàn tay vô hình".

"Bàn tay vô hình" là hệ thống các quy luật kinh tế khách quan tự phát hoạt

động và chi phối hoạt động của con người, là một "trật tự tự nhiên" Để có trật

tự tự nhiên cần có những điều kiện nhất định Đó là sự tồn tại và phát triển củasản xuất và trao đổi hàng hóa Nền kinh tế phải được phát triển trên cơ sở tự dokinh tế Cần thiết phải có tự do sản xuất, tự do liên doanh, liên kết, tự do mậudịch Trên cơ sở đó, hình thành mối quan hệ phụ thuộc vào nhau giữa người vớingười

Nếu như trường phái trọng nông ca ngợi trật tự tự nhiên trên cơ sở luật tựnhiên đối lập với luật chế định, thì tư tưởng tự do kinh tế của A.Smith lại nhằmgiải quyết mối quan hệ giữa cá nhân và nhà nước

Điểm xuất phát trong nghiên cứu lý luận về kinh tế của Adam Smith là

"con người kinh tế " Ông cho rằng, xã hội là sự liên minh những quan hệ trao

đổi Thiên hướng trao đổi là đặc tính vốn có của con người Chỉ có trao đổi vàthông qua việc thực hiện những quan hệ trao đổi thì nhu cầu của người ta mới

được thoả mãn: "Hãy đưa cho tôi cái mà tôi cần, tôi sẽ đưa cho anh cái anh

cần" Theo ông, thì đây là một thiên hướng phổ biến và tất yếu của mọi xã hội,

nó tồn tại vĩnh viễn cùng với sự tồn tại của xã hội loài người

Khi tiến hành trao đổi sản phẩm lao động của nhau thì con người ta chịu sựchi phối của lợi ích cá nhân, mỗi người chỉ biết tư lợi và chạy theo tư lợi choriêng mình Lợi ích cá nhân chính là động lực trực tiếp chi phối hoạt động traođổi Nhưng khi chạy theo tư lợi thì con người kinh tế còn chịu sự tác động của

"bàn tay vô hình" Ông lý luận rằng: mỗi cá nhân đều muốn thu lợi lớn nhất cho

mình, như vậy sẽ làm tối đa hóa lợi ích của cộng đồng Điều này giống như việc

cộng toàn bộ tất cả các lợi ích của từng cá nhân lại Theo lý luận này, hoạt độngcủa mỗi thành viên trong xã hội chỉ mang mục đích bảo vệ lợi ích của riêngmình, thông thường, không có chủ định củng cố lợi ích cộng đồng và cũngkhông biết mình đang củng cố lợi ích cộng đồng đến mức nào Tuy nhiên, hệthống thị trường và cơ chế giá khi đó sẽ hoạt động một cách tự phát vì lợi ích

của tất cả mọi người như một "bàn tay vô hình" điều khiển toàn bộ quá trình xã

hội và điều khiển này thậm chí có hiệu quả hơn khi họ có ý định làm việc này Ông đề nghị, phải tôn trọng trật tự tự nhiên, tôn trọng "bàn tay vô hình".Hoạt động sản xuất và lưu thông hàng hóa cần phải được phát triển theo sự điềutiết của "bàn tay vô hình" Xã hội muốn giàu có phải được phát triển trên tinhthần tự do Nhà nước không nên can thiệp vào nền kinh tế, hoạt động kinh tếvốn có cuộc sống riêng của nó

Nhà nước chỉ có chức năng bảo vệ quyền sở hữu của các nhà tư bản, bảo vệhòa bình, không để nội chiến, ngoại xâm Đôi khi nhà nước cũng có nhiệm vụkinh tế nhưng đó là khi mà nhiệm vụ đó vượt quá sức của một doanh nghiệp như

là xây dựng cầu, cảng, đường sá, đắp đê hay xây dựng các công trình kinh tếlớn

A.Smith cho rằng quy luật kinh tế là vô địch, mặc dù chính sách kinh tế củanhà nước có thể kìm hãm hoặc thúc đẩy sự hoạt động của các quy luật kinh tế

Sự hài hòa của tự nhiên tồn tại trong thế giới kinh tế khiến cho chính phủ canthiệp vào hầu hết các vấn đề vừa không cần thiết vừa không mong muốn Xã hộimuốn giàu có, phải được phát triển theo tinh thần đó

1.2 Lý thuyết "Cân bằng tổng quát"

1.2.1 Hoàn cảnh ra đời:

Leon Walras (1834-1910), là nhà kinh tế học người Pháp, ông là một trongnhững người đã sáng lập ra trường phái Tân cổ điển, và là đại biểu xuất sắc nhấtcủa trường phái Tân cổ điển ở Thụy Sĩ, vào cuối thế kỷ XIX đầu thế XX.L.Walras sinh ra tại tỉnh Normandy nước Pháp nhưng phần lớn cuộc đời ông

sống ở Thụy Sĩ Sinh ra trong gia đình kinh tế học, bố ông là giáo viên kinh tếhọc và là người có ảnh hưởng rất lớn đến cuộc đời ông.

L.Walras có nhiều tác phẩm như "Nguyên lý kinh tế học chính trị thuần

túy, lý thuyết về nguồn gốc của cải xã hội”, “Nghiên cứu kinh tế chính trị học ứng dụng, lý thuyết về sản xuất của cải xã hội ” Leon Walras đề cập tới nhiều lý

thuyết, trong đó nổi bật là lỳ thuyết giá trị, giá cả và lý thuyết “Cân bằng tổng

quát”.

Lý thuyết “cân bằng tổng quát” được ông phát triển trên cơ sở lý thuyết

"bàn tay vô hình" của trường phái kinh tế học tư sản cổ điển về tư tưởng tự do

kinh tế

1.2.2 Nội dung lý thuyết "cân bằng tổng quát"

Lý thuyết "cân bằng tổng quát" là một trong số lý thuyết quan trọng của

Leon Walras đã được các nhà kinh tế học tư sản đánh giá rất cao

Theo ông, trong cơ cấu kinh tế thị trường có ba bộ phận: thị trường vốn, thịtrường lao động và thị trường sản phẩm

*Thị trường vốn: là nơi thuê tư bản, lãi suất cho vay là giá cả của tư bản.

* Thị trường lao động: là nơi thuê mướn công nhân, tiền công là giá cả lao

động

*Thị trường sản phẩm: là nơi mua bán các tư liệu tiêu dùng và tư liệu sản

xuất Giá cả hàng hóa dịch vụ là tương quan trao đổi giữa chúng

Cả ba loại thị trường này độc lập với nhau, song nhờ hoạt động của doanhnhân mà chúng có quan hệ với nhau Muốn sản xuất sản phẩm, doanh nhân phảivay vốn trên thị trường tư bản, thuê nhân công trên thị trường lao động Trên hailoại thị trường này, doanh nhân biểu thị là sức cầu Sản xuất được hàng hóa,doanh nhân đem bán sản phẩm này trên thị trường sản phẩm tại đây doanh nhânđóng vai trò là sức cung

Để vay tư bản, doanh nhân phải trả lãi suất; để thuê công nhân, doanh nhânphải trả tiền công Lãi suất và tiền công là chi phí sản xuất

Nếu giá hàng hóa cao hơn chi phí sản xuất thì doanh nhân có lợi Doanhnhân sẽ mở rộng sản xuất, vay thêm tư bản, thuê thêm công nhân, sức cầu củadoanh nhân tăng làm cho giá cả tư bản và lao động tăng, chi phí sản xuất tăng.Ngược lại, khi mở rộng sản xuất cung hàng hóa nhiều hơn cầu do đó giá hànghóa giảm, thu nhập doanh nhân giảm Khi giá cả giảm xuống ngang với chi phísản xuất thì cung và cầu hàng hóa ở trạng thái cân bằng Doanh nhân sẽ ngừngsản xuất thêm, không vay thêm tư bản và thuê thêm nhân công Giá hàng hóa ổnđịnh làm cho lãi suất và tiền công ổn định Cả ba thị trường đều cân bằng cung-

cầu Nền kinh tế ở trạng thái cân bằng gọi là cân bằng tổng quát.

Điều kiện để có sự cân bằng thị trường là sự cân bằng giữa giá cả hàng hóa

và chi phí sản xuất Trong nền kinh tế tự do cạnh tranh trạng thái cân bằng đượcthực hiện thông qua dao động cung - cầu

Lý thuyết “Cân bằng tổng quát” của Leon Walras là sự kế thừa và phát trển

tư tưởng tự do kinh tế trong lý thuyết "Bàn tay vô hình" của Adam Smith Lý thuyết "cân bằng tổng quát" tập trung quan điểm về cơ chế thị trường tự điều

tiết trong nền kinh tế hàng hóa tư bản chủ nghĩa

Hoạt động tự do của các doanh nhân không phải là tự do bất kỳ, mà tuântheo quy luật khách quan, theo sự biến động tự phát của quan hệ cung- cầu vàgiá cả thị trường Đây là điều kiện cơ bản cho sự phát triển và cân đối cung cầutrên thị trường Tự do kinh tế là sức mạnh của cơ chế thị trường Ông tin tưởng

vững chắc vào sự điều tiết của cơ chế đó Theo ông, cơ chế tự điều tiết "bàn tay

vô hình" đã làm cho tái sản xuất bảo đảm được những tỉ lệ cân đối và duy trì sự

phát triển bình thường

Tuy nhiên cả lý thuyết: “bàn tay vô hình” của A.Smith và lý thuyết "cân

bằng tổng quát" của L.Walras đều không chống đỡ được khủng hoảng kinh tế.

Vì hai lý thuyết này quá đề cao vai trò của cơ chế thị trường, đặt niềm tin tuyệtđối vào cơ chế đó, mà chưa biết đến mặt trái, tác động tiêu cực cũng như nhữngthất bại mà tự cơ chế đó sinh ra Cả A.Smith và L.Walras đều không thừa nhậnkhủng hoảng kinh tế, không thấy nguồn gốc và tác động của khủng hoảng kinh

tế cũng như không thấy được vai trò điều tiết của nhà nước trong nền kinh tế thịtrường.

1.3 Lý luận chung về nền kinh tế thị trường:

1.3.1 Một số khái niệm:

* Kinh tế thị trường:

“Kinh tế thị trường là mô hình kinh tế mà ở đó các quan hệ kinh tế đều

được thực hiện trên thị trường, thông qua quá trình trao đổi mua bán Quan hệ hàng hóa tiền tệ phát triển đến một trình độ nhất định sẽ đạt đến kinh tế thị trường” [5, tr 254].

Phân biệt kinh tế thị trường và kinh tế hàng hóa: kinh tế thị trường đã cómầm mống từ xã hội nô lệ, hình thành trong xã hội phong kiến và phát triển caotrong xã hội tư bản chủ nghĩa Kinh tế thị trường và kinh tế hàng hóa có cùngbản chất đều nhằm sản xuất ra để bán, đều nhằm mục đích giá trị và đều trao đổithông qua quan hệ hàng hóa - tiền tệ Kinh tế hàng hóa và kinh tế thị trường đềudựa trên cơ sở phân công lao động xã hội và các hình thức sở hữu khác nhau về

tư liệu sản xuất, làm cho những người sản xuất vừa độc lập vừa phụ thuộc vàonhau Trao đổi mua bán hàng hóa là phương thức giải quyết mâu thuẫn trên Tuynhiên kinh tế hàng hóa và kinh tế thị trường có sự khác nhau về trình độ pháttriển Kinh tế hàng hóa ra đời từ kinh tế tự nhiên, nhưng còn ở trình độ thấp,chủ yếu là sản xuất hàng hóa với quy mô nhỏ bé, kỹ thuật thủ công, năng suấtthấp Còn kinh tế thị trường là nền kinh tế hàng hóa phát triển cao, đạt đến trình

độ là thị trường trở thành yếu tố quyết định sự tồn tại hay không tồn tại củangười sản xuất hàng hóa Kinh tế thị trường lấy khoa học, công nghệ hiện đạilàm cơ sở và nền sản xuất xã hội hóa cao

* Cơ chế thị trường:

Cơ chế thị trường là cơ chế điều chỉnh linh hoạt các nguồn lực trong nền kinh

tế theo hướng hiệu quả, tự nó có thể tạo ra sự cân đối cung cầu hàng hóa trên thị trường.

1.3.2 Đặc điểm:

Kinh tế thị trường là một kiểu tổ chức kinh tế - xó hội, trong đú quỏ trỡnhsản xuất, phõn phối, trao đổi và tiờu dựng đều được thực hiện thụng qua thị

trường Vỡ thế kinh tế thị trường khụng chỉ là "cụng nghệ", là "phương tiện" để

phỏt triển kinh tế - xó hội, mà cũn là những quan hệ kinh tế - xó hội, nú khụngchỉ bao gồm cỏc yếu tố của lực lượng sản xuất, mà cũn cả một hệ thống quan hệsản xuất Như vậy, chứng tỏ khụng cú và khụng thể cú một nền kinh tế thịtrường chung chung, thuần tỳy, trừu tượng tỏch rời khỏi hỡnh thỏi kinh tế - xóhội, tỏch rời khỏi chế độ chớnh trị - xó hội của một nước Do đú, để phõn biệtcỏc nền kinh tế thị trường khỏc nhau, trước hết phải núi đến mục đớch chớnh trị,mục tiờu kinh tế - xó hội mà nhà nước và nhõn dõn lựa chọn làm định hướng,chi phối sự vận động phỏt triển của nền kinh tế đú

Điều kiện để phát triển kinh tế thị trường là: phân công lao động xã hội pháttriển cả về chiều rộng và chiều sâu; sự tồn tại và phát triển của nhiều hình thức

sở hữu, nhiều thành phần kinh tế khác nhau

Trong nền kinh tế thị trường, không ai phụng sự ai, phụng sự cho lợi íchchung của toàn xã hội Thị trường tự do bao gồm nhiều người mua và nhiềungười bán vô số hàng hóa và dịch vụ khác nhau, và tất cả đều quan tâm trước hếtđến lợi ích riêng của mình Song cho dù ra các quyết định phân tán và nhữngngười quyết định chỉ quan tâm đến lợi ích của mình, thì nền kinh tế thị trường đãchứng tỏ sự thành công trong việc tổ chức hoạt động kinh tế theo hướng thúcđẩy phúc lợi xã hội chung của toàn xã hội

1.3.3 Ưu điểm và khuyết tật của nền kinh tế thị trường:

* Ưu điểm:

Ưu điểm của kinh tế thị trường là bốn vấn đề sản xuất: sản xuất cái gì? sảnxuất như thế nào? sản xuất cho ai? ai tiến hành sản xuất? được giải quyết rất

hiệu quả Các doanh nghiệp quyết định sản xuất cái gì, sản xuất bao nhiêu, sảnxuất như thế nào, bán hàng hóa cho ai? người lao động quyết định làm nghề gì,cho doanh nghiệp nào, dành bao nhiêu thu nhập cho tiêu dùng hiện tại và để lạibao nhiêu cho tương lai? Các doanh nghiệp và hộ gia đình tương tác với nhautrên thị trường, nơi mà giá cả và lợi ích riêng định hướng cho các quyết định củahọ.

Trong nền kinh tế thị trường, nếu lượng cầu hàng hóa cao hơn lượng cung,thì giá cả hàng hóa sẽ tăng lên, mức lợi nhuận cũng tăng khuyến khích các nhàsản xuất tăng lượng cung hàng hóa Người sản xuất nào có cơ chế sản xuất hiệuquả hơn, thì cũng có tỉ số lợi nhuận cao hơn cho phép tăng quy mô sản xuất, và

do đó các nguồn lực sẽ chảy về phía những người sản xuất hiệu quả Nhữngngười sản xuất có cơ chế sản xuất kém hiệu quả sẽ có tỉ suất lợi nhuận thấp, khảnăng mua nguồn lực sản xuất thấp sức cạnh tranh kém sẽ bị đào thải

Vì vậy, kinh tế thị trường luôn tạo ra cơ hội cho mọi người sáng tạo, luôntìm cách để cải tiến lối làm việc và rút ra những bài học kinh nghiệm về thànhcông hay thất bại để phát triển không ngừng

Trong nền kinh tế thị trường, lợi nhuận là động lực chi phối hoạt động củangười kinh doanh Lợi nhụân đưa doanh nghiệp đến người tiêu dùng, tìm đếnnơi có kĩ thuật tiên tiến, sử dụng kỹ thuật sản xuất có hiệu quả nhất (chi phínhất)

Vì vậy, kinh tế thị trường tạo ra cơ chế đào tạo tuyển chọn, sử dụng ngườiquản lý kinh doanh năng động, có hiệu quả và đào thải các nhà quản lý kém hiệuquả Từ đó, tạo ra mục tiêu kinh doanh tự do, dân chủ trong kinh tế và bảo vệ lợiích người tiêu dùng

* Khuyết tật:

Ngoài những ưu điểm trên thị trường còn có những khuyết tật sau:

Trong nền kinh tế thị trường luôn tồn tại cạnh không hoàn hảo và cạnhtranh hoàn hảo, mà cạnh tranh không hoàn hảo, tức độc quyền là hình thái chính.Khi sức mạnh của độc quyền - tức là một doanh nghiệp có khả năng tác động

đến giá cả của thị trường, làm cho giá cả cao hơn mức hiệu quả, làm biến dạng

về cầu, sản xuất và lợi nhuận cao (siêu lợi nhuận)

Và những lợi nhuận này có thể được sử dụng vào những hoạt động không

có lợi như quảng cáo, lừa dối, mua ảnh hưởng và bảo hộ của ngành lập pháp Vìvậy, chính phủ phải đưa ra các luật chống độc quyền và luật lệ kinh tế để làmtăng hiệu lực của hệ thống thị trường cạnh tranh không hoàn hảo

Trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp luôn đặt lợi nhuận lên hàngđầu Vì vậy, hàng hóa nào không có lãi thì không làm như “hàng hóa công cộng”(đường sá, các công trình văn hóa, y tế, giáo dục,…) Những hàng hóa này đòihỏi phải đầu tư lớn nhưng việc thu hồi vốn lại chậm, lợi nhuận thấp Do vậy tưnhân thường không muốn sản xuất hàng hóa công cộng

Cũng vì mục tiêu lợi nhuận mà dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường, cạnkiệt tài nguyên mà doanh nghiệp không có trách nhiệm

Trong nền kinh tế thị trường, dù cho cơ chế thị trường có hoạt động hoànhảo nhất, lý tưởng nhất, cũng không thể tránh khỏi sự phân hóa giàu - nghèo,giàu ít nghèo nhiều, nền kinh tế thị trường càng phát triển thì khoảng cách giàunghèo càng lớn, điều đó dẫn đến sự bất bình đẳng trong xã hội, và đó cũng làmột trong những nguyên nhân gây xung đột trong xã hội

Vì vậy, cần thiết phải có sự can thiệp của nhà nước để đảm bảo cho thịtrường hoạt động có hiệu quả, giúp nền kinh tế phát triển ổn định, nhằm tối đahóa các hoạt động kinh tế, đảm bảo định hướng chính trị của sự phát triển kinh

tế, sửa chữa khắc phục những khuyết tật vốn có của thị trường, tạo ra nhữngcông cụ quan trọng để điều tiết thị trường ở tầm vĩ mô Bằng cách đó nhà nướcmới có thể kiềm chế tính tự phát của KTTT, đồng thời kích thích sản xuất thôngqua trao đổi hàng hóa đối với các loại hình thương mại

CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG LÝ THUYẾT “BÀN TAY VÔ HÌNH” CỦA ADAM SMITH VÀ LÝ THUYẾT “CÂN BẰNG TỔNG QUÁT” VÀO QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY