Bài giảng Chương 5: Vi nấm học - TS. Phùng Đức Truyền

Bài giảng Chương 5: Vi nấm học có nội dung trình bày về định nghĩa vi nấm; Mô tả hình thể, cấu trúc TB vi nấm; Các hình thức sinh sản của vi nấm; Đặc điểm của 4 lớp vi nấm; Sự liên quan giữa cấu trúc TB vi nấm và đích tác động của thuốc kháng nấm; Các kỹ thuật XĐ vi nấm gây bệnh và kỹ thuật thử mức độ nhạy cảm các nhóm nấm với thuốc kháng nấm. Mời các bạn cùng tham khảo!

CHƯƠNG 5

VI NẤM HỌC

TS Phùng Đức Truyền

6 Các kỹ thuật XĐ vi nấm gây bệnh và kỹ thuật

thử mức độ nhạy cảm các nhóm nấm với thuốc kháng nấm

ĐẠI CƯƠNG

• Vi nấm là những SV dị dưỡng

• Có đời sống hoại sinh, ký sinh

• Mang cho con người nhiều lợi ích và gây hại

• Vi nấm hoại sinh đóng vai trò quan trọng

• Trong y dược, vi nấm cung cấp nhiều hợp chất quan trọng trong điều trị

• Vi nấm ký sinh gây bệnh cho TV, ĐV, người và VK

Định nghĩa

• Eukaryote: Vi sinh vật có nhân thật, nhân có màng nhân, các cơ quan chức năng: lưới nội sinh chất,

bộ golgi…

• Không có diệp lục tố, dị dưỡng

• Dinh dưỡng bằng cách hấp thu các chất

• Sinh sản vô tính lẫn hữu tính

• Phần lớn thành TB được cấu tạo bởi chitin

Nấm men: là những TB nhỏ hình tròn, bầu dục

▪ Sinh sản bằng cách nảy chồi hay sinh bào tử chồi

▪ SS bằng cắt đôi

▪ Hình sợi tơ nhỏ, có hoặc không có vách ngăn

o Nhiệt độ

o Một số yếu tố khác: dd, CO2…

Khóm nấm mốc (mould) Khóm nấm men (yeast)

3 Dinh dưỡng và phát triển

• Là những SV dị dưỡng

• Sử dụng các chất hữu cơ từ ĐV, TV nhờ hệ enzym

• Phát triển ở MT pH # 5

• PT được ở nồng độ NaCl và đường cao

• Biến dưỡng được những chất hữu cơ phức tạp

Sợi nấm PT kéo dài ở ngọn

• Có 2 loại sợi nấm:

• Dinh dưỡng

• Sinh sản

Cấu trúc tế bào nấm sợi

lưới nội sinh chất (6) ,

bộ Golgi (7), không bào (8),

hạt lipid (9).

Cấu trúc tế bào nấm men

Thành tế bào vi nấm

Chiếm khoảng 15-30% trọng lượng khô TB nấm

Cấu tạo bởi một số chất :

+ Carbohydrat: chiếm khoảng 80%

+ Các polysaccharid: chitin, chitosan, cellulose,

β glucan, α glucan và mannan.

+ Protein và glycoprotein: chiếm khoảng 10%

Protein giàu sulfur

Enzym: (1,3)-β-D-glucan synthase (GS)

chitin synthase…

Màng tế bào

• Bảo vệ TB chất, điều hòa QT hấp thu và bài tiết

• Có 2 lớp chứa nhiều phospholipid

• Hàm lượng TP thay đổi giữa các loài, giữa các chủng… tùy vào mt

• Màng TB chứa sterol khác với vi khuẩn và ĐV

có vú (ergosterol và zymosterol)

Thành phần của TB chất

• Thường đa nhân

• Ty thể tương tự ty thể của TV và ĐV bậc cao

• Số lượng ty thể trong mỗi TB thay đổi

• TB chứa nhiều loại không bào như 1 cq phức

tạp

Sinh sản hữu tính ở nấm men

Sinh sản hữu tính ở nấm sợi

Bằng trứng (lớp nấm tảo)

Sinh sản hữu tính với trường hợp đồng tán ở nấm

Rhizopus sexualis

Bằng đảm và bằng túi (nấm sợi)

• Sợi tơ nấm sơ lập → Hậu lập có 2 nhân

• 2 nhân hòa hợp → hợp tử

• Giám phân giảm nhiễm 2 lần → 4 TB (bào tử

nấm), nếu nằm trong 1 túi gọi là bào tử túi →

Thuộc lớp nấm túi

• 4 TB mọc ngoài cho ra 1 đảm → Bào tử đảm →

Lớp nấm đảm

Sinh sản của nấm túi

Các kiểu bào tử đảm

Sinh sản vô tính ở nấm men

• Phần lớn SS bằng nảy chồi từ nấm mẹ

• Một số ít SS bằng cách cắt đôi

SS vô tính ở nấm sợi

Được thực hiện bằng:

• Bào tử đốt: sợi nấm sinh nhiều ngăn và sợi nấm đứt ra

• Bào tử bao dày: Nguyên sinh chất ở 1 số ngăn tập trung tạo 1 khối, xung quanh khối có 1 bao dày tạo bào tử

SS bằng bào tử đốt

SS bằng bào tử đính nhỏ

SS bằng bào tử đính lớn

Các kiểu bào tử đính

PHÂN LOẠI VI NẤM

•Theo phương thức SS hữu tính

• Bằng trứng, sợi tơ nấm thông suốt: nấm tảo

• Bằng túi, sợi tơ nấm có ngăn: nấm túi

• Bằng đảm, sợi nấm có ngăn: nấm đảm

• Không có bộ phận SS hữu tính: nấm khuyết

Dựa vào bệnh học

▪ Bệnh nấm ngoại biên (superficial mycoses)

▪ Bệnh nấm ở da (cutaneous mycoses)

▪ Bệnh nấm dưới da: (subcutaneous mycoses)

▪ Bệnh nấm nội tạng (systemic mycoses)

▪ Bệnh nấm cơ hội (opportunistic mycoses)

▪ Bệnh độc tố nấm

Dịch tễ học bệnh nấm

Bệnh nấm tăng đột biến trong 30 năm gần đây ở BV, cộng đồng

Có nhiều yếu tố gây gia tăng bệnh nhiễm nấm:

Suy giảm miễn dịch

SD kháng sinh

Corticosteroid

Hóa trị

Ung thư…

8 Thuốc điều trị bệnh nấm

• KI: là thuốc đầu tiên, có phổ hẹp

• Năm 1951: polyen: nystatin, natamycin dùng tại chỗ, amphotericin B tiêm IV

• 1970, flucytosin

• 1970s: nhóm imidazol: itraconazol, ketoconazol

• 1980: amphotericin B, ketoconazol, 5-fluorocytocin

10 Một số KT XĐ hoạt tính các chất kháng nấm

invitro

• Mật độ TB nấm: tăng làm tăng giá trị MIC chất thử nghiệm

• Môi trường dùng thử và pH của môi trường:

khác nhau cho Kquả khác nhau

• Nhiệt độ và thời gian ủ: ảh rõ rệt trên giá trị MIC

• Điểm dừng đọc kết quả: có nhiều thay đổi