Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế quản lý tài chính cấp xã, phường trên địa bàn thị xã phú thọ, tỉnh phú thọ

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động quản lý tài chính xã,phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ trong giai đoạn qua còn một số tồn tại, hạn chếcần khắc phục như dự toán thu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QTKD THÁI NGUYÊN

LÊ XUÂN CƯỜNG

QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CẤP XÃ, PHƯỜNG

TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ PHÚ THỌ, TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ

THÁI NGUYÊN - 2020

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QTKD THÁI NGUYÊN

LÊ XUÂN CƯỜNG

QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CẤP XÃ, PHƯỜNG

TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ PHÚ THỌ, TỈNH PHÚ THỌ

Ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ

Mã số: 8340410

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Quốc Hội

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kếtquả được trình bày trong Luận văn này là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng Nhữngkết luận khoa học trong Luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trìnhnghiên cứu khoa học nào khác

Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong Luận văn đều đã đượcchỉ rõ nguồn gốc Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về kết quả nghiên cứu trongLuận văn tốt nghiệp của mình

Ngày 13 tháng 10 năm 2020

Tác giả

Lê Xuân Cường

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS.TS Lê Quốc Hội người đã tậntình hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt thời gian nghiên cứu đề tài.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo UBND thị xã Phú Thọ,các đồng chí lãnh đạo và cán bộ các xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ, tỉnhPhú Thọ đã nhiệt tình cung cấp số liệu, tư vấn giúp đỡ tôi trong quá trình nghiêncứu, hoàn thành Luận văn

Tôi xin cảm ơn gia đình, những người thân và bạn bè đã chia sẻ, động viên,giúp đỡ và tạo mọi điều kiện cho tôi hoàn thành khóa học và thực hiện thành côngLuận văn này

Tác giả

Lê Xuân Cường

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ vii

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu 3

5 Bố cục của luận văn 4

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CẤP XÃ, PHƯỜNG 5

1.1 Cơ sở lý luận về quản lý tài chính cấp xã, phường 5

1.1.1 Các khái niệm cơ bản 5

1.1.2 Quản lý, quản lý tài chính công, quản lý tài chính cấp xã 7

1.1.3 Vai trò, đặc điểm, chức năng quản lý tài chính cấp xã 8

1.1.4 Nội dung quản lý tài chính cấp xã 10

1.1.5 Nguyên tắc quản lý tài chính cấp xã 15

1.1.6 Bộ máy tổ chức quản lý tài chính cấp xã, phường 16

1.1.7 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý tài chính cấp xã 17

1.2 Cơ sở thực tiễn về quản lý tài chính cấp xã ở một số địa phương 18

1.2.1 Kinh nghiệm quản lý tài chính cấp xã tại một số địa phương 18

1.2.2 Bài học kinh nghiệm cho quản lý tài chính xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ 21

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23

2.1 Câu hỏi nghiên cứu 23

2.2 Phương pháp nghiên cứu 23

2.2.1 Phương pháp thu thập thông tin 23

2.2.2 Phương pháp tổng hợp thông tin 26

2.2.3 Phương pháp phân tích 26

2.3 Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu 28

2.3.1 Nhóm chỉ tiêu thể hiện các nguồn thu, nhiệm vụ chi tài chính cấp xã 28

2.3.2 Nhóm chỉ tiêu thể hiện kết quả quản lý tài chính xã, phường 29

2.3.3 Nhóm chỉ tiêu thể hiện thực trạng quản lý tài chính xã, phường 30

Chương 3 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC XÃ, PHƯỜNG TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ PHÚ THỌ, TỈNH PHÚ THỌ 31 3.1 Khái quát về các xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ 31 3.1.1 Điều kiện tự nhiên 31

3.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội 33

3.1.3 Hệ thống tổ chức quản lý tài chính cấp xã trên địa bàn thị xã Phú Thọ 36 3.2 Thực trạng quản lý tài chính cấp xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ 41

3.2.1 Thực trạng công tác lập dự toán tài chính xã 41

3.2.2 Chấp hành dự toán tài chính xã 57

3.2.3 Kế toán, quyết toán tài chính xã 84

3.2.4 Kiểm tra, thanh tra tài chính 87

3.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý tài chính cấp xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ 89

3.3.1 Các yếu tố thuộc về cơ quan quản lý 89

3.3.2 Các yếu tố thuộc về đối tượng quản lý 91

3.3.3 Cơ chế, chính sách 95

3.4 Đánh giá thực trạng quản lý tài chính xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ 97

3.4.1 Kết quả đạt được 97

3.4.2 Một số hạn chế 98

3.4.3 Nguyên nhân của hạn chế 98

Chương 4 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CẤP XÃ, PHƯỜNG TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ PHÚ THỌ 100

4.1 Định hướng hoàn thiện quản lý tài chính cấp xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọđến năm 2025 100

4.1.1 Định hướng chung 100 4.1.2 Định hướng phát triển kinh tế - xã hội của thị xã Phú Thọ đến năm

2025 101

4.1.3 Định hướng quản lý tài chính xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ

4.2 Giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính cấp xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ

4.2.1 Hoàn thiện cơ chế phân cấp quản lý tài chính đối với cấp xã

4.2.2 Tăng cường sự chỉ đạo, kiểm tra, kiểm soát của các cơ quan quản lý 106 4.2.3 Hoàn thiện quy trình quản lý tài chính đối với cấp xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ

4.2.4 Thực hiện cải cách hành chính trong quản lý tài chính xã

4.2.5 Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong quản lý tài chính xã

4.3 Kiến nghị

4.3.1 Đối với Trung ương

4.3.2 Đối với Ủy ban nhân dân TỉnhPhú Thọ

KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .

PHỤ LỤC

Bảng 3.12 Tổng hợp kết quả khảo sát về công tác lập dự toán thu, chi ngân sách

của các xã, phường trên địa bàn Thị xã Phú Thọ

Bảng 3.13 Tổng hợp ý kiến trả lời nguyên nhân của tình trạnglập dự toán chưa

Bảng 3.17 Các khoản thu ngân sách xã, phường phân chia theo tỷ lệ %và thu bổ

sung ngân sách cấp trên địa bàn Thị xã Phú Thọ66Bảng 3.18 Mức độ hoàn thành kế hoạch thu ngân sách xã trên địa bàn thị xã Phú

Thọ giai đoạn 2017-2019 69Bảng 3.19 Mức độ hoàn thành kế hoạch thu ngân sách của các xã, phường trên

địa bàn thị xã Phú Thọ giai đoạn 2017-2019 71Bảng 3.20 Kết quả thực hiện chi ngân sách xã, phườngtrên địa bàn thị xã Phú

Thọ giai đoạn 2017-2019 74Bảng 3.21 Kết quả thực hiện chi NSX theo từng xã, phườngtrên địa bàn Thị xã

Phú Thọ giai đoạn 2017 - 2019 75Bảng 3.22 Mức độ hoàn thành kế hoạch chi ngân sách xã trên địa bàn thị xã Phú

Thọ giai đoạn 2017 - 2019 77Bảng 3.23 Tình hình hoàn thành dự toán chi ngân sách của các xã, phườngtrên

địa bàn thị xã Phú Thọ giai đoạn 2017 - 2019 79Bảng 3.24 Đánh giá công tác quản lý tài chính xã, phường trên địa bànthị xã

Phú Thọ 80Bảng 3.25 Tổng hợp thu các quỹ ngoài NS theo đơn vịtrên địa bàn thị xã Phú

Thọ giai đoạn 2017 - 2019 81Bảng 3.26 Tổng hợp chi các quỹ ngoài NS theo đơn vịtrên địa bàn thị xã Phú

Thọ giai đoạn 2017 - 2019 79Bảng 3.27 Kết quả chi quỹ khuyến học xã Phú Hộ năm 2019 79Bảng 3.28 Kết quả chi quỹ vì người nghèo xã Phú Hộ năm 2019 83Bảng 3.29 Tổng hợp ý kiến đánh giá các hộ dân về các quỹ ngoài ngân sách xã

trên địa bàn thị xã Phú Thọ83Bảng 3.30 Tình hình vi phạm quyết toán ngân sách xã trên địa bàn thị xã Phú

Thọ năm 2019 87Bảng 3.31 Kết quả thanh tra, kiểm tra ngân sách xãtrên địa bàn thị xã Phú Thọ

giai đoạn 2017-201988Bảng 3.32 Đánh giá các đối tượng điều tra về cán bộ làm công tác quản lý tài

chính xã, phường 89Bảng 3.33 Đánh giá của cán bộ điều tra về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của

cán bộ tài chính xã 93Bảng 3.34 Đánh giá về ý thức chấp hành các quy định, pháp luật về thu NSNN

của các đối tượng nộp NS trên địa bàn Thị xã Phú Thọ 93Bảng 3.35 Đánh giá về ý thức chấp hành các quy định, pháp luật về NSNNcủa

các đơn vị thụ hưởng NSX trên địa bàn Phú Thọ94

Sơ đồ:

Sơ đồ 3.1 Tổ chức bộ máy quản lý NSNN cấp xã thị xã Phú Thọ 36

Sơ đồ 3.2 Bộ máy hoạt động của phòng Tài chính - Kế hoạchthị xã Phú

Thọ 38

Sơ đồ 3.3 Trình tự ghi sổ kế toán theo hình thức kế toán trên máy vi tính 85

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Theo quy định của Hiến pháp năm 2013, “Chính quyền địa phương được tổchức ở các đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Cấpchính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân được tổchức phù hợp với đặc điểm nông thôn, đô thị, hải đảo, đơn vị hành chính - kinh tếđặc biệt do luật định” Như vậy, chính quyền cấp xã bao gồm: Hội đồng nhân dâncấp xã và Ủy ban nhân dân cấp xã Đây là cấp chính quyền có số lượng lớn nhất và

có đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội đa dạng nhất trong các loại hình đơn vị hànhchính với 9.064 xã, chiếm trên 80% tổng số đơn vị hành chính cấp cơ sở hiện nay(11.162 xã, phường, thị trấn) Chính quyền cấp xã là cầu nối giữa nhà nước với các

tổ chức và cá nhân trong xã, đại diện cho nhà nước, để thực thi quyền lực nhà nước,triển khai, tổ chức thực hiện những chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luậtcủa nhà nước ở xã Chính quyền xã giữ vai trò quan trọng trong việc thực hiện côngtác quản lý các vấn đề phát triển xã hội ở nông thôn Nhận thức được vai trò quantrọng của chính quyền xã trong quản lý, điều hành các quá trình kinh tế - xã hội và

an ninh, trật tự, trong đó có quản lý phát triển xã hội trên địa bàn, Đảng và Nhànước ta luôn có sự quan tâm đặc biệt đến công tác kiện toàn hệ thống chính trị cơ sởnói chung và chính quyền xã nói riêng

Ngân sách xã, phường gọi chung là ngân sách xã (NSX) là cấp cuối cùngtrong phân cấp quản lý ngân sách Nhà nước (NSNN) NSX bao gồm toàn bộ cáckhoản thu, nhiệm vụ chi được quy định trong dự toán một năm do Hội đồng nhândân (HĐND) xã quyết định và giao cho Ủy ban nhân dân (UBND) xã thực hiệnnhằm đảm bảo các chức năng nhiệm vụ của chính quyền xã NSX có vai trò rấtquan trọng trong đời sống của người dân, đặc biệt đối với người dân nông thôn

Thị xã Phú Thọ có vị trí trung tâm của tỉnh Phú Thọ, nằm ở vùng tiếp giáp giữamiền núi và đồng bằng Bắc Bộ Nằm trên trục hành lang kinh tế Hải phòng - Hà Nội -Lào Cai - Côn Minh Hiện nay, trên địa bàn thị xã có 10 đơn vị hành chính cấp xã baogồm 5 phường và 5 xã Những năm qua, công tác quản lý tài chính cấp xã trên địa bànluôn được HĐND, UBND thị xã quan tâm, chỉ đạo, qua đó đã phát huy tốt các chứcnăng của tài chính cấp xã như kịp thời phân phối thông qua động viên và tập trung cácnguồn lực tài chính để đáp ứng đầy đủ, kịp thời cho các nhu cầu chi tiêu

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động quản lý tài chính xã,phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ trong giai đoạn qua còn một số tồn tại, hạn chếcần khắc phục như dự toán thu, chi tài chính xã hàng năm chưa thực sự sát với tìnhhình kinh tế chung toàn Thị xã, do đó vẫn còn bỏ sót nguồn thu, đồng thời một sốđơn vị đã chi vượt dự toán hoặc một số khoản chi sai định mức, chế độ Việc lậpchứng từ thu, chi và hệ thống sổ kế toán còn chưa đảm bảo theo đúng Luật kế toán.Việc thanh quyết toán công trình xây dựng cơ bản chưa đảm bảo đúng nguyên tắctài chính… Trình độ chuyên môn của một số cán bộ tài chính xã, phường còn yếu,chưa đáp ứng được yêu cầu của công việc được giao Việc kiểm tra, kiểm toánkhông thường xuyên, nó chỉ có tính chất trọng điểm Việc xử lý sau khi kết luậnkiểm tra thực hiện chưa được nghiêm, nhiều xã vẫn dây dưa và thực hiện chậm Bêncạnh đó, trên địa bàn thị xã Phú Thọ cho đến nay chưa có nghiên cứu nào về quản lý

tài chính cấp xã Do đó việc nghiên cứu đề tài “Quản lý tài chính cấp xã, phường

trên địa bàn thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ”có giá trị lý luận và thực tiễn cao.

2. Mục tiêu nghiên cứu

2.1. Mục tiêu chung

Trên cơ sở nghiên cứu quản lý tài chính xã, phường xã, phường trên địa bànthị xã Phú Thọ trong giai đoạn 2017-2019 từ đó đề xuất một số định hướng, giảipháp nhằm hoàn thiện quản lý tài chính xã, phường xã, phường trên địa bàn thị xãPhú Thọ, góp phần phát triển kinh tế - xã hội trong những năm tiếp theo

2.2. Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý tài chính cấp xã, phường

- Đánh giá thực trạng, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý tài chính cấp xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ những năm qua

- Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý tài chính cấp

xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ trong thời gian tới

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1. Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của đề tài là công tác quản lý tài chính cấp xã,

phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ

- Đối tượng khảo sát của đề tài bao gồm: Các cơ quan quản lý nhà nước vềtài chính cấp xã, phường như phòng Tài chính - Kế hoạch Thị xã, Ban tài chínhxã,phường và một số cán bộ xã, phường có liên quan trong quá trình quản lý tàichính xã và một số hộ dân, doanh nghiệp trên địa bàn thị xã Phú Thọ, các cơ chế,chính sách về quản lý tài chính…

3.2. Phạm vi nghiên cứu

-Phạm vi về không gian: Đề tài được nghiên cứu trong phạm vi các xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ, Tỉnh Phú Thọ

- Phạm vi về thời gian:

+ Các số liệu thứ cấp được thu thập trong khoảng thời gian từ năm 2017-2019

+ Các số liệu sơ cấp được thu thập trong năm 2020

+ Các giải pháp đề xuất đến năm 2025

- Phạm vi về nội dung: Đề tài tập trung đánh giá thực trạng quản lý thu - chitheo các chức năng như lập dự toán, chấp hành lập dự toán, theo dõi, kiểm tra xử lýcác vi phạm quyết toán, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp

4. Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu

Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý tài chính cấp xã,phường gồm quản lý ngân sách nhà nước cấp xã, phường và các quỹ ngoài ngânsách về các nội dung: Bộ máy quản lý, lập dự toán, chấp hành dự toán tài chính,quyết toán tài chính và công tác thanh tra kiểm tra hoạt động quản lý tài chính cấp

xã, phường, nêu ra các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý tài chính cấp xã, phường

Luận văn phân tích thực trạng về quản lý tài chính ở các xã, phường trên địabàn thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2017-2019 Từ đó làm rõ các kết quả đạtđược, những hạn chế và nguyên nhân dẫn tới quản lý tài chính ở các xã, phườngtrên địa bàn thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ chưa được hoàn thiện

Luận văn là công trình khoa học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn thiết thực, làtài liệu để nghiên cứu, tham gia góp phần hoàn thiện quản lý tài chính tại các xã,phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ nhằm hướng tới mục tiêu hoànthiện quản lý tài chính cấp xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ trong thời gian

tới

5. Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục luận văn được kết cấu gồm có 4 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý tài chính cấp xã, phường.Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Thực trạng quản lý tài chính tại các xã, phường trên địa bàn thị xãPhú Thọ, tỉnh Phú Thọ

Chương 4: Một số giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính tại các xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH

CẤP XÃ, PHƯỜNG 1.1 Cơ sở lý luận về quản lý tài chính cấp xã, phường

1.1.1 Các khái niệm cơ bản

1.1.1.1 Tài chính, tài chính công, tài chính cấp xã

Sản xuất và trao đổi hàng hoá là tiền đề phát triển các quan hệ hàng hoá tiền tệ Trong điều kiện tư hữu về tư liệu sản xuất, các chủ thể trong nền kinh tế, kể cả NhàNước, muốn tập trung được một khối lượng tiền tệ nhất định, đều phải thông quaquá trình phân phối và phân phối lại của cải xã hội, từ đó hình thành lên các quỹtiền tệ tập trung và không tập trung, nói cách khác đó là các quỹ tài chính

Vậy Tài chính là các quỹ tiền tệ thuộc quyền sở hữu của các chủ thể, đượchình thành thông qua quá trình phân phối và phân phối lại của cải xã hội trong mộtthời kỳ nhất định

Khi xem xét Nhà nước chủ thể của quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền

tệ, là nội dung cơ bản của Tài chính công

Như vậy Tài chính công là các quỹ tiền tệ tập trung và không tập trung thuộc

sở hữu và chi phối của Nhà nước, được hình thành và sử dụng trên cơ sở côngquyền thông qua các văn bản pháp quy trong một thời kỳ nhất định

Căn cứ vào sự phân cấp theo hệ thống chính quyền, Tài chính công được chia thành:Tài chính công thuộc cấp trung ương và tài chính công thuộc cấp địa phương

Tài chính công thuộc cấp địa phương bao gồm: Tài chính công cấp tỉnh vàtương đương, Tài chính công cấp huyện và tương đương, Tài chính công cấp xã vàtương đương.[1]

Theo Thông tư số344/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính thì: Hoạt động tài chínhcông cấp xã bao gồm ngân sách xã và các hoạt động tài chính khác của xã

Hoạt động tài chính của xã, phường gọi chung là hoạt động tài chính cấp xãbao gồm các hoạt động liên quan đến ngân sách xã và các hoạt động tài chính kháccủa xã như: Các quỹ công chuyên dùng của xã; tài chính các hoạt động sự nghiệpcủa xã; tài chính thôn bản (các khoản thu, chi từ các khoản đóng góp của dân trênnguyên tắc tự nguyện do thôn bản huy động) và một số hoạt động tài chính kháctheo quy định của pháp luật.[2]

Quỹ quốc phòng - an ninh là một trong những “kênh”để tạo lập nguồn kinhphí đảm bảo cho nhu cầu hoạt động của dân quân tự vệ Quỹ quốc phòng - an ninhđược lập ở cấp xã, do cơ quan, tổ chức, cá nhân hoạt động, cư trú trên địa bàn tựnguyện đóng góp để hỗ trợ cho xây dựng, huấn luyện, hoạt động của dân quân tự vệ

và các hoạt động giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội ở cấp xã UBNDcấp tỉnh ban hành quy chế thu, quản lý và sử dụng quỹ quốc phòng - an ninh đúngmục đích, đúng đối tượng, hiệu quả, thiết thực”

Quỹ Đền ơn đáp nghĩa: Quỹ Đền ơn đáp nghĩa được xây dựng bằng sự đónggóp tự nguyện theo trách nhiệm và tình cảm của các cơ quan, tổ chức, doanhnghiệp, cá nhân trong nước và ngoài nước để cùng nhà nước chăm sóc người cócông với cách mạng Quỹ Đền ơn đáp nghĩa được thành lập ở các cấp sau: Quỹ Đền

ơn đáp nghĩa trung ương Quỹ Đền ơn đáp nghĩa ở tỉnh, thành phố trực thuộc Trungương (gọi chung là Quỹ Đền ơn đáp nghĩa cấp tỉnh) Quỹ Đền ơn đáp nghĩa ởhuyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (gọi chung là Quỹ Đền ơn đáp nghĩacấp huyện) Quỹ Đền ơn đáp nghĩa ở xã, phường, thị trấn (gọi chung là Quỹ Đền ơnđáp nghĩa cấp xã)

Quỹ Đền ơn đáp nghĩa không thuộc NSNN, Quỹ được hạch toán độc lập, thựchiện chế độ kế toán đơn vị hành chính sự nghiệp hiện hành và báo cáo theo quy địnhcủa pháp luật về kế toán,… Ngoài ra, tùy theo hoàn cảnh kinh tế-xã hội của mỗi địaphương mà mỗi nơi còn tạo lập ra các quỹ khác, như: Quỹ khuyến học Nhìn chung,việc đóng góp quỹ ngoài ngân sách được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện; cònquản lý và sử dụng quỹ phải công bằng, dân chủ, công khai, đúng pháp luật

+ Các hoạt động tài chính khác ở cấp xã Ngoài quỹ ngân sách xã và các quỹcông chuyên dùng, tại xã còn phát sinh các hoạt động tài chính khác thuộc các hoạtđộng mang tính sự nghiệp, như: chợ, đò, bến bãi, giao thông, giáo dục, y tế,… Cáchoạt động tài chính khác ở cấp xã tuy rất đa dạng, nhưng quy mô của mỗi hoạt độnglại nhỏ bé và thường chưa có được một bộ phận chuyên trách để quản lý Chính vì

vậy, công tác quản lý các hoạt động tài chính khác ở cấp xã rất khó khăn, đòi hỏi

phải có sự hướng dẫn, kiểm tra của các cơ quan quản lý nhà nước ở cấp xã [2] 1.1.1.2 Đặc điểm của tài chính xã, phường

Tài chính xã, phường chủ yếu là ngân sách xã, phường (gọi chung là ngân sáchxã) Nó có vị trí vô cùng quan trọng trong hoạt động của xã, phường được thể hiệnqua đặc điểm của ngân sách xã Đặc điểm đó được khái quát như sau:

-Thứ nhất:NSX là một loại quỹ tiền tệ của cơ quan chính quyền Nhà nước cấp

cơ sở Hoạt động của quỹ này thể hiện trên hai phương diện: huy động nguồn thu(thu ngân sách xã) và phân phối sử dụng vốn, quỹ đã (chi ngân sách xã)

-Thứ hai: Hoạt động thu, chi NSX luôn gắn chặt với chức năng, nhiệm vụ của

chính quyền xã đã được phân cấp; đồng thời chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quanquyền lực Nhà nước ở cấp xã và chính quyền cấp trên Vì vậy các chỉ tiêu thu - chiNSX mang tính pháp lý cao

-Thứ ba: Các hoạt động thu, chi NSX chính là thể hiện quan hệ về lợi ích giữa

một bên là lợi ích chung của nhân dân mà chính quyền xã là người đại diện với mộtbên là lợi ích của các chủ thể kinh tế xã hội khác

- Thứ tư: Quan hệ thu - chi NSX rất đa dạng và biểu hiện dưới nhiều hình thức

khác nhau Nhưng số thu, số chi theo từng hình thức chỉ có thể được thực hiện khi

nó đã được ghi vào dự toán và đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phê duyệtđây cũng chính là đặc điểm của ngân sách nói chung

1.1.2 Quản lý, quản lý tài chính công, quản lý tài chính cấp xã

1.1.2.1 Khái niệm quản lý

Theo Phan Huy Đường (2012) cho rằng: “quản lý nói chung là sự tác động

có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm sử dụng cóhiệu quả các nguồn lực để đạt được các mục tiêu đặt ra trong sự vận động của sựvật”

Theo Dương Đăng Chinh (2009) thì quản lý nói chung được quan niệm nhưmột quy trình công nghệ mà chủ thể quản lý tiến hành thông qua việc sử dụng cáccông cụ và phương pháp thích hợp nhằm tác động và điều khiển đối tượng quản lýhoạt động phát triển phù hợp với quy luật khách quan và đạt tới các mục tiêu đãđịnh Trong hoạt động quản lý, các vấn đề về: chủ thể quản lý, đối tượng quản lý,công cụ và phương pháp quản lý, mục tiêu quản lý là những yếu tố trung tâm đòihỏi phải xác định đúng đắn

1.1.2.2 Khái niệm quản lý tài chính công

Trong hoạt động tài chính công, chủ thể quản lý tài chính công là nhà nướchoặc các cơ quan được nhà nước giao nhiệm vụ thực hiện các hoạt động tạo lập và

sử dụng các quỹ tiền tệ công Chủ thể trực tiếp quản lý tài chính là bộ máy tài chínhtrong hệ thống cơ quan nhà nước

Đối tượng của quản lý tài chính công là các hoạt động tài chính công Nói cụthể hơn đó là các hoạt động thu - chi bằng tiền của Nhà nước; hoạt động tạo lập và

sử dụng các quỹ tiền tệ trong bộ phận cấu thành của tài chính công, đó cũng là nộidung chủ yếu của quản lý tài chính công

Có thể có khái niệm tổng quát về quản lý tài chính công như sau: Quản lý tàichính công là hoạt động của các chủ thể quản lý tài chính công thông qua việc sửdụng có chủ định các phương pháp quản lý và công cụ quản lý để tác động và điềukhiển hoạt động của tài chính công nhằm đạt được các mục tiêu đã định

Thực chất của quản lý tài chính công là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điềuhành và kiểm soát hoạt động thu - chi của Nhà nước nhằm phục vụ cho việc thựchiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước có hiệu quả nhất.[3]

1.1.2.3 Khái niệm quản lý tài chính cấp xã

Tài chính xã là một bộ phận của ngân sách nhà nước, là nguồn tài chính tậptrung quan trọng trong hệ thống ngân sách nhà nước Tài chính xã là tiềm lực tàichính, là sức mạnh về mặt tài chính của chính quyền cấp xã

Quản lý và điều hành tài chính cấp xã có tác dụng chi phối trực tiếp đến cáchoạt động tài chính khác ở cơ sở Quản lý tài chính cấp xã có phạm vi hẹp hơn kháiniệm về quản lý ngân sách nhà nước

Quản lý tài chính cấp xã, phường (gọi chung là quản lý tài chính cấp xã) là

sự tác động của hệ thống các cơ quan của Nhà nước đến quá trình huy động và phânphối các nguồn lực tài chính ở cấp xã để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế,

xã hội tại địa phương.[4]

1.1.3 Vai trò, đặc điểm, chức năng quản lý tài chính cấp xã

1.1.3.1 Vai trò quản lý tài chính xã

Một là, đảm bảo thực hiện chức năng phân phối thông qua động viên và tập

trung các nguồn lực tài chính để đáp ứng đầy đủ, kịp thời cho các nhu cầu chi tiêucủa bộ máy quản lý cấp xã Các nguồn tài chính này có thể được động viên từ mọi

lĩnh vực hoạt động và mọi thành phần kinh tế, dưới nhiều hình thức khác nhau, cóbắt buộc và tự nguyện, có hoàn trả và không hoàn trả

Hai là, việc phân phối các nguồn lực tài chính và huy động, tập trung vào cơ

quan quản lý cấp xã, không chỉ đảm bảo duy trì sự tồn tại của bộ máy quản lý cấp

xã, mà còn đảm bảo thực hiện các chức năng kinh tế-xã hội của bộ máy quản lý tớitừng đơn vị hành chính nhỏ nhất

Ba là, kiểm tra giám sát để đảm bảo cho các nguồn tài chính đã phân phối

được sử dụng một cách hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả nhất, đáp ứng tốt nhất cácyêu cầu của quản lý các cấp và phát triển kinh tế - xã hội.[4]

1.1.3.2 Đặc điểm quản lý tài chính cấp xã

Quản lý tài chính xã là một hoạt động của quản lý tài chính công nói chung,

do đó nó có đặc điểm của quản lý tài chính công, bao gồm:

- Quản lý tài chính là một loại quản lý hành chính nhà nước

-Quản lý tài chính được thực hiện bởi một hệ thống các cơ quan của nhà nước và tuân thủ những quy phạm pháp luật của nhà nước

- Quản lý tài chính là một công cụ và phương thức quan trọng trong việc huyđộng các nguồn lực tài chính và phân bổ nó nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm

vụ của nhà nước đối với xã hội

Do đặc điểm của hoạt động tài chính xã nên công tác quản lý tài chính xã mang một số đặc điểm riêng biệt như sau:

- Quản lý tài chính xã bao gồm quản lý ngân sách xã và quản lý các hoạtđộng tài chính khác của cấp xã Quá trình quản lý tài chính xã nhất thiết phải vậnhành theo 3 khâu: Lập, chấp hành, quyết toán Quá trình đó được diễn ra liên tục, kếtiếp nhau nên người ta thường gọi là chu trình ngân sách xã

-Quá trình quản lý các hoạt động tài chính khác của cấp xã, về nguyên tắc cũngphải trải qua 3 khâu tương tự như đối với quản lý ngân sách xã Nhưng tính bắt buộc và

sự tham gia của cơ quan công quyền vào quản lý hoặc giám sát sự vận hành của cácquỹ này không chặt chẽ, không thường xuyên như đối với ngân sách xã Thay vào đó,nhà nước giao quyền cho các tổ chức chịu trách nhiệm quản lý điều hành quỹ chủ độngthực hiện theo quy chế quản lý đang có hiệu lực thi hành [4]

1.1.3.3 Chức năng quản lý tài chính xã

Chức năng của quản lý tài chính xã gồm các chức năng cơ bản sau:

-Phân phối là sự biểu hiện bản chất của tài chính trong đời sống kinh tế, xã

hội khi phân phối giá trị của cải xã hội Nhờ vào chức năng này mà các nguồn tàilực đại diện cho những bộ phận của cải xã hội được đưa vào những mục đích sửdụng khác nhau, đảm bảo những nhu cầu khác nhau và những lợi ích khác nhau

- Giám đốc bằng đồng tiền của tài chính là biểu hiện sự vận động, luân

chuyển của các dòng vốn qua nhiều chủ thể, nhiều khu vực và nhiều giai đoạn khácnhau của nền kinh tế, qua đó phản ánh những quan hệ phân phối tài chính phù hợpvới lợi ích của các chủ thể Sự vận động của các dòng vốn tuy mang tính kháchquan, nhưng con người nhận thức và vận dụng nó để tổ chức công tác kiểm tra tàichính trong hoạt động thực tiễn

- Kích thích hiệu quả của tài chính nảy sinh từ hai chức năng trên nhằm làm cho

quá trình phân phối nguồn lực tài chính đạt hiệu quả cao nhất, thỏa mãn nhu cầu củacác chủ thể khác nhau Đối với chủ thể là nhà nước, sự phân phối tài chính phải đem lạihiệu quả kinh tế-xã hội tổng hợp, không những mang tính tổng thể trên phạm

vi cả nước, mà còn có ý nghĩa trong từng địa phương và vùng lãnh thổ [4]

1.1.4 Nội dung quản lý tài chính cấp xã

1.1.4.1 Lập dự toán tài chính xã

Lập dự toán là công việc khởi đầu có ý nghĩa quyết định đến toàn bộ cáckhâu của chu trình quản lý tài chính Lập dự toán tài chính xã thực chất là lập kếhoạch (dự toán) các khoản thu - chi của hoạt động tài chính trong một năm ngânsách

Hàng năm, căn cứ vào các văn bản hướng dẫn lập dự toán của Bộ tài chính

và hướng dẫn của cơ quan quản lý cấp trên; căn cứ vào chức năng nhiệm vụ đượccấp có thẩm quyền giao; căn cứ vào tình hình thực hiện nhiệm vụ của năm trước và

dự kiến cho năm kế hoạch; căn cứ vào các định mức, chế độ chi tiêu tài chính hiệnhành của nhà nước quy định UBND xã lập dự toán thu và dự toán chi tài chính theođúng chế độ quy định

Căn cứ theo Thông tư số 344/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính Quy định vềquản lý Ngân sách xã và các hoạt động tài chính khác của xã, phường thị trấn, quytrình lập dự toán tài chính xã được thực hiện cụ thể như sau:

- Bộ phận tài chính, kế toán xã phối hợp với cơ quan thuế hoặc đội thu thuế

xã (nếu có) tính toán các khoản thu ngân sách nhà nước trên địa bàn (trong phạm viphân cấp cho xã quản lý);

- Các đơn vị, tổ chức thuộc Ủy ban nhân dân xã căn cứ vào chức năng nhiệm

vụ được giao và chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi lập dự toán chi của đơn vị, tổ chứcmình;

- Bộ phận tài chính, kế toán xã lập dự toán thu, chi và cân đối ngân sách xãtrình Ủy ban nhân dân xã báo cáo Thường trực Hội đồng nhân dân xã xem xét, cho

ý kiến trước khi gửi Ủy ban nhân dân cấp huyện, thị xã và Phòng Tài chính - Kếhoạch huyện, thị xã tổng hợp Thời gian báo cáo dự toán ngân sách xã, phường do

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định;

- Đối với năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách, Phòng Tài chính - Kế hoạchhuyện làm việc với Ủy ban nhân dân xã về cân đối thu, chi ngân sách xã thời kỳ ổnđịnh mới theo khả năng bố trí cân đối chung của ngân sách địa phương Đối với cácnăm tiếp theo trong thời kỳ ổn định ngân sách, Phòng Tài chính - Kế hoạch huyệnchỉ tổ chức làm việc với Ủy ban nhân dân xã về dự toán ngân sách khi có đề nghịcủa Ủy ban nhân dân xã;

- Quyết định dự toán ngân sách xã: Sau khi nhận được quyết định giao nhiệm

vụ thu, chi ngân sách của Ủy ban nhân dân cấp huyện, Ủy ban nhân dân xã hoànchỉnh dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn được giao quản lý; dự toán thu,chi ngân sách xã và phương án phân bổ ngân sách xã báo cáo Ban Kinh tế - Xã hội

xã thẩm tra, Thường trực Hội đồng nhân dân xã xem xét, cho ý kiến, trình Hội đồngnhân dân xã quyết định theo thời hạn do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định Saukhi dự toán ngân sách xã được Hội đồng nhân dân xã quyết định, Ủy ban nhân dân

xã báo cáo Ủy ban nhân dân cấp huyện, Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện và cơquan Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch để tổ chức thực hiện;

- Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện có trách nhiệm thẩm định dự toán ngânsách xã, trường hợp có sai sót phải báo cáo Ủy ban nhân dân cấp huyện yêu cầu Hộiđồng nhân dân xã điều chỉnh dự toán theo đúng quy định, đồng thời gửi Kho bạcNhà nước cùng cấp làm căn cứ để thực hiện dự toán theo quy định.[2]

1.1.4.2 Chấp hành dự toán tài chính xã

Căn cứ dự toán tài chính xã và phương án phân bổ tài chính xã cả năm đã đượcHội đồng nhân dân xã quyết định, Ủy ban nhân dân xã quyết định phân bổ chi tiết dự

toán chi theo từng bộ phận gửi Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch để nhập dự toán vàlàm căn cứ kiểm soát, thanh toán các khoản chi; đồng thời gửi Phòng Tài chính - Kếhoạch huyện để báo cáo

Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã (hoặc người được ủy quyền) là chủ tài khoảnthu, chi ngân sách xã Xã có quỹ tiền mặt tại xã để thanh toán các khoản chi có giátrị nhỏ Riêng những xã ở xa Kho bạc Nhà nước, điều kiện đi lại khó khăn, chưa thểthực hiện việc nộp trực tiếp, kịp thời các khoản thu của ngân sách xã vào Kho bạcNhà nước thì cho phép để lại để chủ động chi theo chế độ quy định và trong phạm

vi dự toán đã được Hội đồng nhân dân xã quyết định; định kỳ hằng tháng làm thủtục hạch toán thu, hạch toán chi vào ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước theoquy định Đối với chấp hành thu ngân sách, UBND xã có nhiệm vụ phối hợp với cơquan thuế đảm bảo thu đúng, thu đủ và kịp thời các khoản thuế, phí, lệ phí và cáckhoản phải nộp khác vào Ngân sách nhà nước

Quản lý thu tài chính xã bao gồm quản lý thu ngân sách xã và quản lý thu tàichính cấp xã khác Quản lý NSNN nói chung và ngân sách xã nói riêng đều có chutrình giống nhau, đó là quá trình lập, chấp hành và quyết toán ngân sách Do đó đểquản lý ngân sách xã hiệu quả thì các cấp chính quyền xã phải tổ chức quản lý cáchoạt động kinh tế, tài chính có liên quan đến thu NSNN và thu - chi ngân sách xã, từkhâu lập và quyết định dự toán; tổ chức thực hiện thu, chi ngân sách; kiểm tra, giámsát, kế toán, quyết toán, kiểm toán và công khai ngân sách xã

Về nguyên tắc, các khoản thu Ngân sách nhà nước được nộp qua ngân hànghoặc nộp trực tiếp tại Kho bạc nhà nước, trường hợp tại các địa bàn có khó khăntrong việc nộp qua ngân hàng hoặc nộp tại Kho bạc nhà nước thì cơ quan thu đượctrực tiếp thu, hoặc uỷ nhiệm cho tổ chức, cá nhân thu tiền mặt từ người nộp, sau đóphải nộp đầy đủ, kịp thời vào Kho bạc nhà nước

Các khoản thu Ngân sách nhà nước bằng hiện vật, bằng ngày công lao độngđược quy đổi ra đồng nội tệ theo giá hiện vật, giá ngày công lao động được cơ quan nhànước có thẩm quyền quy định tại thời điểm phát sinh để hạch toán thu Ngân sách nhànước Đối với các khoản chi, Kế toán xã cần xem xét kỹ lưỡng nhu cầu sử dụng kinhphí của các đơn vị, và trình chủ tịch xã ký thủ tục chi ngân sách theo quy định Việcchấp hành các khoản chi thường xuyên của ngân sách phải căn cứ vào tiến độ thực hiệnchuyên môn, thực hiện chế độ, căn cứ vào dự toán chi cả năm Việc quyết định chi phảitheo đúng chế độ, tiêu chuẩn và mức chi trong phạm vi dự toán được

phê duyệt và người ra quyết định chi phải chịu trách nhiệm về quyết định của mìnhtrước pháp luật [2]

1.1.4.3 Kế toán, quyết toán tài chính xã

Ủy ban nhân dân xã có trách nhiệm tổ chức, thực hiện công tác hạch toán kếtoán, quyết toán tài chính xã theo mục lục ngân sách nhà nước và chế độ kế toánngân sách xã hiện hành; thực hiện chế độ báo cáo kế toán và quyết toán theo quyđịnh Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch thực hiện công tác kế toán thu, chi tài chính

xã theo quy định; định kỳ hằng tháng, quý báo cáo tình hình thực hiện thu, chi ngânsách xã, tồn quỹ ngân sách xã gửi Ủy ban nhân dân xã theo quy định và báo cáo độtxuất khác theo yêu cầu của Ủy ban nhân dân xã Thời gian chỉnh lý quyết toán ngânsách xã kết thúc vào ngày 31 tháng 01 năm sau

Kế toán tài chính xã là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, giám sát, phân tích vàcung cấp thông tin về toàn bộ hoạt động kinh tế - tài chính của xã, gồm: Hoạt độngthu, chi ngân sách và hoạt động tài chính khác của xã

Nhiệm vụ của kế toán tài chính xã bao gồm:

+ Thu thập, xử lý, kiểm tra, giám sát các khoản thu, chi ngân sách, các quỹ côngchuyên dùng, các khoản thu đóng góp của dân, các hoạt động sự nghiệp, tình hình quản

lý và sử dụng tài sản do xã quản lý và các hoạt động tài chính khác của xã;

+ Thực hiện kiểm tra, kiểm soát tình hình chấp hành dự toán thu, chi ngânsách xã, các qui định về tiêu chuẩn, định mức; tình hình quản lý, sử dụng các quỹcông chuyên dùng, các khoản thu đóng góp của dân; tình hình sử dụng kinh phí củacác bộ phận trực thuộc và các hoạt động tài chính khác của xã;

+ Phân tích tình hình thực hiện dự toán thu, chi ngân sách, tình hình quản lý

và sử dụng tài sản của xã, tình hình sử dụng các quỹ công chuyên dùng; cung cấpthông tin số liệu, tài liệu kế toán tham mưu, đề xuất với UBND, HĐND xã các giảipháp nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế, chính trị, xã hội trên địa bàn xã

+ Lập báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán ngân sách để trình ra HĐND

xã phê duyệt, phục vụ công khai tài chính trước nhân dân theo qui định của phápluật và gửi Phòng Tài chính quận, huyện, thị xã (gọi chung là huyện) để tổng hợpvào ngân sách nhà nước [4]

Quyết toán là khâu cuối cùng của một chu trình ngân sách Quyết toán tài chính

xã là việc tổng kết, đánh giá việc tổ chức thực hiện thu, chi ngân sách và các hoạt độngngoài ngân sách trong năm theo quyết định của các cơ quan có thẩm quyền,

1.1.4.4 Kiểm tra, xử lý các vi phạm

Hội đồng nhân dân xã có những nhiệm vụ, quyền hạn sau đây: Quyết định dựtoán thu, chi ngân sách xã và phân bổ dự toán ngân sách xã; phê chuẩn quyết toánngân sách xã; các chủ trương, biện pháp để triển khai thực hiện ngân sách xã vàđiều chỉnh dự toán ngân sách xã theo quy định của pháp luật; giám sát việc thựchiện ngân sách đã được Hội đồng nhân dân quyết định.[6]

Khi thẩm tra, xem xét, quyết định dự toán ngân sách xã và phương án phân

bổ ngân sách xã Hội đồng nhân dân cần chú ý: thẩm tra, xem xét các căn cứ xâydựng dự toán ngân sách; thẩm tra, xem xét tính cân đối của ngân sách xã, thẩm tratính hiệu quả của các khoản chi đầu tư, chi thường xuyên, thẩm tra các điều kiệngiải ngân nhằm tránh hiện tượng chi chuyển nguồn gây lãng phí ngân sách.Thẩm tratính đầy đủ của quyết toán ngân sách về phạm vi thu, chi ngân sách; về biểu mẫu,chỉ tiêu báo cáo quyết toán Thẩm tra tính chính xác của quyết toán ngân sách

Công tác kiểm tra, giám sát, công khai hoạt động ngân sách xã bao gồm: Hộiđồng nhân dân xã giám sát việc thực hiện thu, chi ngân sách xã Cơ quan tài chínhcấp trên có trách nhiệm kiểm tra, hướng dẫn công tác quản lý ngân sách xã Giámsát ngân sách của cộng đồng thực hiện theo quy định tại Điều 52 Nghị định số163/2016/NĐ-CP ngày 21 tháng 12 năm 2016 của Chính phủ quy định chi tiết thihành một số điều của Luật ngân sách nhà nước Công khai tài chính - ngân sách xã

và các hoạt động tài chính khác của xã thực hiện theo quy định tại các thông tư của

Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện công khai ngân sách nhà nước.[6]

Hoạt động tài chính ngoài ngân sách của các tổ chức Đảng, đoàn thể đượcquản lý theo điều lệ của từng tổ chức, không đưa vào ngân sách xã và không thuộccác hoạt động tài chính khác của Ủy ban nhân dân xã Các tổ chức Đảng, đoàn thể ở

xã phải cử người mở sổ sách theo dõi cụ thể từng khoản thu, chi; tự tổ chức thu, chi

và thực hiện chế độ báo cáo, công khai tài chính theo quy định của từng tổ chức.Các khoản được ủy thác thu hộ, chi hộ: gồm các khoản thu, chi thuộc nhiệm vụ docác tổ chức, cơ quan khác ủy thác xã thu hộ, chi hộ Bộ phận tài chính, kế toán xãgiúp Ủy ban nhân dân xã thực hiện các khoản được ủy thác thu hộ, chi hộ theo chế

độ quy định, mở sổ sách theo dõi riêng từng khoản và không được thực hiện thu, chingoài phạm vi được ủy thác.[7]

1.1.5 Nguyên tắc quản lý tài chính cấp xã

Quản lý tài chính xã là một hoạt động của quản lý tài chính công nói chung,

do đó nó phải tuân theo các nguyên tắc quản lý nhà nước về kinh tế nói chung, baogồm:

- Nguyên tắc tập trung dân chủ: Đây là nguyên tắc cơ bản của tổ chức nhànước và cũng là nguyên tắc quan trọng trong quản lý nhà nước về tài chính Nguyêntắc này đòi hỏi việc huy động các nguồn lực tài chính của xã hội phải được tập trungthống nhất để thực hiện các mục tiêu chung của quốc gia Tuy nhiên, trong quá trìnhhuy động phân phối và sử dụng các nguồn lực tài chính cũng chú ý đến việc pháthuy dân chủ để kích thích các tiềm năng và sáng tạo của các đơn vị, địa phương và

cơ sở trong việc khai thác các nguồn lực tài chính để thực hiện nhiệm vụ của từngđơn vị một cách hiệu quả

- Nguyên tắc hiệu quả: Hiệu quả là nguyên tắc quản lý tài chính quan trọng.Nguồn lực tài chính của đất nước luôn luôn có hạn Vì vậy, để thực hiện các nhiệm

vụ phát triển kinh tế-xã hội vì mục tiêu chung của đất nước cần sử dụng nguồn lựctài chính một cách hiệu quả

- Nguyên tắc thống nhất: Thống nhất là tuân thủ những quy đinh chung từtrên xuống dưới, từ Trung ương tới các địa phương, nhằm đảm báo tính công bằng,bình đẳng và hiệu quả trong việc huy động và sử dụng các nguồn lực tài chính

-Nguyên tắc công khai, minh bạch: Công khai và minh bạch là một chuẩn mựcquan trọng trong việc hội nhập kinh tế và hội nhập tài chính quốc tế Vì vậy, cần phải

công khai minh bạch trong quản lý tài chính để chủ động hội nhập tài chính thànhcông

1.1.6 Bộ máy tổ chức quản lý tài chính cấp xã, phường

Các hoạt động tài chính xã là công cụ thực hiện các chủ trương, chính sáchcủa Đảng và pháp luật của Nhà nước ở cấp cơ sở, với rất nhiều nội dung, trực tiếpliên quan đến đời sống sinh hoạt của nhân dân Việc quản lý hoạt động tài chính trênđịa bàn xã có liên quan đến uy tín, sự vững mạnh và phát triển của chính quyền cấp

cơ sở, liên quan đến lợi ích giữa ngân sách các cấp, là công tác kinh tế - chính trịtổng hợp Vì vậy, trong quá trình quản lý vừa phải tuân thủ các kỷ luật hành chính;vừa phải sử dụng các nghiệp vụ chuyên môn về kinh tế, tài chính, kế toán; vừa phải

tổ chức hướng dẫn, chỉ đạo, kiểm tra, thanh tra các hoạt động tài chính - ngân sáchnhưng đồng thời chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan tài chính cấp trên Việcquản lý ngân sách cấp xã có liên quan đến nhiều cấp chính quyền, đòi hỏi cần quyđịnh nhiệm vụ cụ thể của từng cấp để thuận lợi trong công tác quản lý ngân sách cấpxã

+ UBND xã: Lập dự toán tài chính xã, dự toán điều chỉnh trong trường hợpcần thiết trình HĐND cấp xã, phường quyết định và báo cáo Phòng tài chính cấphuyện, thị xã để báo cáo UBND, Lập quyết toán tài chính xã trình HĐND xã phêchuẩn và báo cáo UBND Phòng tài chính cấp huyện, thị xã để báo cáo UBND cấphuyện, thị xã, Căn cứ vào Nghị quyết của HĐND cấp xã, phường quyết định giaonhiệm vụ chi cho các bộ phận thuộc xã, phường, Tổ chức thực hiện và kiểm tra việcthực hiện tài chính xã, phường, Phối hợp với các cơ quan nhà nước cấp trên trong

việc quản lý tài chính xã trên địa bàn xã, phường, Báo cáo về tài chính xã theo quy định của pháp luật.[6]

1.1.7 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động quản lý tài chính cấp xã

1.1.7.1.Các yếu tố thuộc về cơ quan quản lý

- Cơ sở vật chất phục vụ công tác quản lý tài chính xã

Yếu tố quan trọng quyết định đến chất lượng quản lý tài chính là cơ sở vậtchất như: như máy móc, trang thiết bị, trụ sở làm việc

Việc sử dụng công nghệ thông tin và các phần mềm kế toán trong công táctài chính kế toán hiện nay là rất phổ biến và không thể thiếu được, nhất là việc ápdụng phần mềm quản lý kế toán tài chính xã giúp tiết kiệm được thời gian xử lýcông việc, đảm bảo tính chính xác, nhanh chóng và thống nhất về mặt dữ liệu, tạotiền đề cho những quy trình cải cách về mặt nghiệp vụ một cách hiệu quả

-Hệ thống thông tin, phương tiện quản lý tài chính xã

Để thực hiện được chức năng quản lý tài chính xã theo nhiệm vụ được giao,cần phải phát triển hệ thống công nghệ thông tin và nâng cao trình độ ứng dụngcông nghệ thông tin trong quản lý là nhiệm vụ quan trọng của cấp xã

- Trình độ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

Thực trạng phát triển kinh tế của địa phương, cơ sở hạ tầng, kinh tế - xã hội

sẽ quyết định khả năng nguồn thu và việc bố trí nguồn chi ngân sách huyện, do đó

sẽ quyết định tới việc phân cấp nguồn thu, việc xác định thứ tự ưu tiên và cơ cấu bốtrí chi ngân sách Trong phân cấp ngân sách phải bảo đảm tính thống nhất, giữ vữngvai trò chỉ đạo của ngân sách Trung ương, vai trò quyết định của ngân sách tỉnh trênđịa bàn, tăng cường phân cấp cho cấp huyện, xã để khuyến khích các địa phươngchăm lo bồi dưỡng, khai thác tốt nguồn thu, chống thất thu, chống thất thoát, lãngphí trong sử dụng kinh phí ngân sách [4]

1.1.7.1.Các yếu tố thuộc về đối tượng quản lý

- Năng lực, trình độ và tổ chức bộ máy của các cơ quan quản lý nhà nước địa

phương

Trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức trong bộ máy QLTC cấp

xã là nhân tố quyết định kết quả QLTC Nó thể hiện ở trình độ quản lý của các cấplãnh đạo, trình độ chuyên môn của cán bộ, công chức, trình độ tư tưởng văn hoá củamọi thành viên trong tổ chức Đặc biệt với tính chất đa dạng, phức tạp của đội ngũcán bộ, công chức cấp xã, huyện cần xây dựng chiến lược nhân sự rõ ràng cho từng

- Ý thức chấp hành các quy định, pháp luật về quản lý tài chính xã, phường

Việc thực hiện quản lý tài chính xã, phường có chặt chẽ, hiệu quả hay khôngphụ thuộc rất lớn vào ý thức chấp hành các quy định, pháp luật về quản lý tài chính

xã, phường của các đối tượng nộp và thụ hưởng NSX.[4]

1.1.7.3.Các yếu tố thuộc về cơ chế, chính sách

-Cơ chế chính sách về quản lý tài chính cấp xã

Các cơ chế chính sách về quản lý tài chính nói chung và cấp xã nói riêngchính là những văn bản của nhà nước có tính quy phạm pháp luật chi phối mọi hoạtđộng của các cơ quan nhà nước trong quá trình quản lý tài chính cấp xã.Các cơ chếchính sách về quản lý tài chính cấp xã quy định phạm vi, đối tượng, thu, chi của cấpchính quyền xã; quy định, chế định việc phân công, phân cấp nguồn thu, nhiệm vụchi của các cấp chính quyền; quy định quy trình, nội dung lập, phân bổ, chấp hành

và quyết toán hoạt động tài chính xã Quy định chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyềncủa cơ quan nhà nước trong quá trình quản lý, sử dụng tài chính xã Thể chế tàichính quy định, chế định những nguyên tắc, chế độ, định mức chi tiêu [4]

- Phân cấp quản lý tài chính

Phân cấp quản lý tài chính là xác định phạm vi, trách nhiệm và quyền hạncủa chính quyền nhà nước các cấp trong việc quản lý, điều hành thực hiện nhiệm vụthu, chi ngân sách, gắn NSNN với các hoạt động kinh tế - xã hội ở từng địa phươngmột cách cụ thể nhằm nâng cao tính năng động, tự chủ [4]

1.2 Cơ sở thực tiễn về quản lý tài chính cấp xã ở một số địa phương

1.2.1 Kinh nghiệm quản lý tài chính cấp xã tại một số địa phương

1.2.1.1 Kinh nghiệm quản lý tài chính cấp xã tại huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định

Tại huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định, hàng năm trước khi Ủy ban nhân dânhuyện giao dự toán, các cơ quan, đơn vị tham mưu xác định và quản lý tài chính làmột trong những nhiệm vụ quan trọng bậc nhất trong sự nghiệp xây dựng và quản

lý chính quyền nói chung

Đối với quản lý thu ngân sách, UBND xã đã tiến hành thành lập Hội đồngđấu giá đất ở, Ban chống thất thu, xây dựng lực lượng ủy nhiệm thu thuế choUBND các xã, thị trấn, thực hiện công khai quy trình thu - chi tại trụ sở UBND xã,thị trấn thông tin trên đài truyền thanh về số hộ kinh doanh, mức thuế phải nộp đểdân biết tham gia giám sát bảo đảm đóng góp công bằng, động viên, nhắc nhở các

hộ nộp thuế đầy đủ, đúng hạn, coi đó là tiêu chuẩn thi đua ghi nhận khen thưởngdanh hiệu đơn vị, thôn xóm và gia đình văn hóa Nhờ đó mà NSX xã nói chung vàhuyện nói riêng luôn hoàn thành và vượt chỉ tiêu kế hoạch giao hàng năm

Trong điều hành chi ngân sách, Đảng ủy, HĐND, UBND huyện Ý Yên đã chỉđạo sát sao, chặt chẽ và các cơ quan, đơn vị chuyên môn tăng cường hướng dẫn,kiểm tra, giám sát và các xã, thị trấn chi bám sát dự toán, đảm bảo cân đối tích cực.Chi đầu tư phát triển được bảo đảm tiến độ thực hiện dự án, chi thường xuyên tiếtkiệm, hiệu quả ở cấp huyện và cấp xã, đáp ứng chi đột suất phát sinh của huyện, cơ

sở, tạo điều kiện cho các cấp hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao

Đối với các hoạt động tài chính khác như quỹ công chuyên dùng của xã, cáckhoản tài chính chuyên biệt cho các hoạt động cua xã cũng như các đóng góp tựnguyện tại thôn xã, UBND đều tiến hành công khai các khoản thu chi, thông tin trênđài truyền thanh về danh sách góp quỹ cũng như tổng giá trị công quỹ, đồng thờicông khai các nội dung chi tiêu công

Kho bạc nhà nước huyện tích cực phối hợp với các ngành trong hệ thốngthuộc ngành tài chính quản lý chặt chẽ NSX, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụquản lý, điều hành NSX trên địa bàn huyện Đưa công nghệ thông tin vào việc hạchtoán kế toán trên các phần mềm quản lý tài chính xã, phường đáp ứng yêu cầu quản

lý ngân sách nhà nước.[8]

1.2.1.2.Kinh nghiệm quản lý tài chính cấp xã tại huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang

Huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang là đơn vị làm tốt công tác quản lý tài chínhcấp xã Là địa phương thuần nông, các khoản thu ngân sách chủ yếu từ phí, lệ phí; thuđấu thầu, thu khoán theo mùa vụ từ quỹ đất công ích và hoa lợi công sản; huy độngđóng góp của tổ chức, cá nhân, các khoản đóng góp để đầu tư xây dựng cơ sở hạtầng… do HĐND xã quyết định Những năm qua, nhờ xây dựng dự toán ngân sách sáttình hình, chủ động khai thác nguồn thu và sử dụng đúng mục đích, công khai, minhbạch trong quá trình thực hiện đã tạo điều kiện cho xã đầu tư xây dựng các công trìnhphúc lợi phục vụ phát triển KT-XH Hàng năm, các khoản thu từ tiền sử dụng

đất (mỗi năm 0,2-0,3 ha) chiếm phần lớn trong tổng thu NSX được thực hiện đúng quytrình Các khoản thu phí và lệ phí, quỹ đất công ích, thu khác đều được tận dụng nguồnđáp ứng nhu cầu chi NSX Trong chi NSX, ngoài các khoản ưu tiên chi thường xuyênthì việc chi đầu tư xây dựng các công trình phúc lợi được quan tâm Để đạt được nhữngkết quả trên huyện Lạng Giang đã thực hiện tốt một số giải pháp sau:

- Việc triển khai hướng dẫn thực hiện Luật NSNN và các văn bản quy địnhcủa Bộ Tài chính, của UBND tỉnh đối với người dân, hộ kinh doanh thường xuyênđược quan tâm, cho nên tránh được tình trạng nghi ngờ trong các khoản thu-chi ởđịa phương, nhất là lĩnh vực đầu tư XDCB

- Việc lập dự toán NSX từ cơ sở bám sát tình hình thực tế; các nguồn thu trênđịa bàn được tận dụng triệt để, phân bổ kinh phí hợp lý; nhiệm vụ chi được tínhđúng, đủ, kịp thời Hiện tổng thu ngân sách trên địa bàn Lạng Giang đạt khoảng 40

tỷ đồng/năm, trong đó chủ yếu là thu tiền sử dụng đất Nguồn vốn này được đầu tưxây dựng các công trình phúc lợi như hệ thống điện, đường giao thông, trường học,trạm y tế bảo đảm công khai minh bạch, hạn chế thấp nhất tình trạng lãng phí, sửdụng không đúng mục đích

- Các khoản thu, chi NSX đều được kiểm tra, phản ánh rõ ràng, minh bạchdưới sự giám sát của HĐND xã, tạo niềm tin trong nhân dân Đến nay, các trườnghọc, phòng học ở khu lẻ, trạm y tế đều được đầu tư xây dựng kiên cố đạt chuẩnquốc gia; 60% đường giao thông ở các thôn, xóm được đổ bê tông; nhiều công trìnhkênh, mương được xây dựng kiên cố bằng nguồn vốn này

- Thường xuyên hướng dẫn, kiểm tra, thẩm tra báo cáo của phòng Tài

chính-Kế hoạch huyện

- Đội ngũ cán bộ tài chính xã từng bước kiện toàn, phương tiện làm việcđược trang bị đáp ứng yêu cầu thực hiện kế toán máy, các văn bản về chế độ kế toánmới thường xuyên được cập nhật Kế toán, thủ quỹ, chủ tịch UBND xã thườngxuyên được bồi dưỡng nghiệp vụ tài chính nên có ý thức trách nhiệm cao

- Phát huy dân chủ, công khai minh bạch trong nội bộ đội ngũ cán bộ côngchức xã và nhân dân để tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm kịp thời uốn nắn, khắcphục những hạn chế, ngăn chặn dấu hiệu tiêu cực phát sinh Bên cạnh đó ngànhchức năng của huyện còn tích cực hướng dẫn, kiểm tra nghiệp vụ tài chính ở xã,giúp UBND huyện chỉ đạo, điều hành sâu sát, góp phần quản lý tốt NSX.[9]

xã, phường, thị trấn cần thực hiện mở đầy đủ các tài khoản theo quy định của chế độ

kế toán NS xã, phường, thị trấn Phương hướng chủ yếu của việc xây dựng hệ thốngtài khoản kế toán là xác định rõ tài khoản cấp 1 cần sử dụng và căn cứ vào yêu cầu

cụ thể của đơn vị để xác định rõ các tài khoản cấp 2,3, 4 cho phù hợp Chứng từ

kế toán tài chính xã cần được tiến hành kiểm tra một cách thường xuyên, kịp thờinhằm tránh các sai phạm

Thứ hai, Đảng ủy, HĐND, UBND các cấp cần chỉ đạo sát sao, chặt chẽ vàcác cơ quan, đơn vị chuyên môn tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, giám sát và các

xã, thị trấn thực hiện bám sát dự toán, đảm bảo cân đối tích cực Chi đầu tư pháttriển được bảo đảm tiến độ thực hiện dự án, chi thường xuyên tiết kiệm, hiệu quả ởThị xã và các xã, phường đáp ứng chi đột suất phát sinh của Thị xã, xã, phường, tạođiều kiện cho các cấp hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao

Thứ ba, cần hiện xử lý nghiêm các vi phạm liên quan đến việc sử dụng lãngphí các nguồn thu tài chính công Theo đó, xác định rõ trách nhiệm của tập thể và cánhân, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức để xảy ra viphạm; tùy theo mức độ vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử lý vi phạm hành chínhhoặc truy cứu trách nhiệm hình sự

Thứ tư, việc thực hiện ghi sổ kế toán như hiện nay có rất nhiều nhược điểmnhư tách rời việc ghi sổ theo trình tự thời gian và ghi sổ theo nội dung kinh tế, ghichép còn trùng lặp, khối lượng ghi chép nhiều Do đó, cần tạo điều kiện, đưa côngnghệ thông tin vào việc hạch toán kế toán trên các phần mềm kế toán, quản lý tàichính xã, phường đáp ứng yêu cầu quản lý tài chính

Thứ năm, ngân sách xã thể hiện mọi mặt của hoạt động kinh tế, tài chính thôngqua các chỉ tiêu mà kế toán phản ánh Do đó, hệ thống báo cáo tài chính và quyết toán

ngân sách phải được lập chính xác và dựa trên hoạt động thực tế của đơn vị và phảituân theo các nguyên tắc, chế độ kế toán Sai phạm trong việc lập náo cáo thuyếtminh tài chính sẽ gây ảnh hưởng rất lớn đến việc phân tích tình hình thực hiện đểlàm cơ sở cho việc lập dự toán năm sau

Thứ sáu, phòng Tài chính - Kế hoạch và Chi cục thuế Thị xã, một mặt tăngcường cán bộ giám sát, mặt khác thường xuyên bồi dưỡng kiến thức cho xã có cán

bộ tài chính còn yếu nghiệp vụ

Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Câu hỏi nghiên cứu

- Thực trạng công tác quản lý tài chính tại các xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ như thế nào?

- Các nhân tố nào ảnh hưởng đến quản lý tài chính tại các xã, phường trên địabàn thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ?

- Cần làm gì để hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại các xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ?

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Phương pháp thu thập thông tin

Để thu thập thông tin phục vụ cho nghiên cứu đề tài, tác giả thực hiện thu thập nguồn thông tin sơ cấp vả thứ cấp

* Thu thập thông tin thứ cấp

Các số liệu thứ cấp gồm các thông tin về đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hộicủa địa phương, tình hình dân số, lao động, thực trạng quản lý tài chính các xã,phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ,… những tài liệu này được thu thập tại các cơquan chuyên môn thuộc UBND Thị xã như: Chi cục Thống kê Thị xã, phòng Nôngnghiệp & PTNT, phòng Tài chính - Kế hoạch, Website chính thức của thị xã PhúThọ, trên các trang mạng,… các tạp chí, sách báo tham khảo và các báo cáo khoahọc đã được công bố trong giai đoạn 2017 -2019

* Thu thập thông tin sơ cấp

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra trực tiếp bằng phiếu điều tracác cán bộ làm công tác quản lý tài chính cấp xã, phường (bao gồm cán bộ Thị xã

và cán bộ cấp xã, phường) và một số người dân trên địa bàn thị xã Phú Thọ

Dữ liệu sơ cấp cần thu thập gồm: Những bất cập trong công tác điều hành quản

lý tài chính xã Ưu, khuyết điểm của công tác quản lý tài chính xã và những nội dungcần sửa đổi Những kiến nghị đối với việc phân cấp thu, chi NSX trên địa bàn Thị xã.Những khó khăn của chính quyền Thị xã, xã, phường khi thực hiện thu, chi NSNN

Đối với đối tượng điều tra là hộ dân, đề tài chủ yếu tập trung vào các hộ gia đìnhkinh doanh, buôn bán và hộ tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn 02 phường Âu Cơ vàHùng Vương cùng 02 xã Văn Lung và Thanh Minh Nội dung điều tra chủ yếu là

lý tài chính cấp xã trên địa bàn thị xã Phú Thọ.

Đối tượng khảo sát: Điều tra các cán bộ làm công tác quản lý tài chính cấp

xã, phường (bao gồm cán bộ Thị xã và cán bộ cấp xã, phường) và một số người dântrên địa bàn thị xã Phú Thọ

Nội dung khảo sát lấy ý kiến các cán bộ làm công tác quản lý tài chính cấp

xã, phường và một số người dân trên địa bàn thị xã Phú Thọ bao gồm: Những bấtcập trong công tác điều hành quản lý tài chính xã Ưu, khuyết điểm của công tácquản lý tài chính xã và những nội dung cần sửa đổi Những kiến nghị đối với việcphân cấp thu, chi NSX trên địa bàn Thị xã Những khó khăn của chính quyền Thị

xã, xã, phường khi thực hiện thu, chi NSNN.Ý kiến khác (câu hỏi mở)

Mục đích khảo sát: Để thu thập những thông tin cần thiết cho phần nghiêncứu thực trạng, xác định các định hướng và là cơ sở khoa học quan trọng để phântích đánh giá xác định được nội dung và đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tácquản lý tài chính cấp xã trên địa bàn thị xã Phú Thọ

Vậy cỡ mẫu cần điều tra là

Với cách chọn mẫu điều tra ngẫu nhiên có phân lớp theo từng đối tượng điều

tra Chọn 5 xã và 5 phường của Thị xã để điều tra gồm:

- 5 xã: Thanh Minh, Văn Lung, Hà Thạch, Hà Lộc, Phú Hộ;

- 5 phường: Hùng Vương, Âu Cơ, Phong Châu, Trường Thịnh, Thanh Vinh Điều tra, khảo sát theo các câu hỏi của phiếu điều tra Câu hỏi của phiếu điềutra được xây dựng trên cơ sở thực hiện các nội dung nghiên cứu để đáp ứng được mục tiêu của đề tài

Mẫu phiếu điều tra trên địa bàn nghiên cứu là 100 phiếu gồm:

- Cán bộ quản lý tài chính các xã: 20 người;

- Cán bộ lãnh đạo các xã: 10 người;

- Cán bộ phòng Tài chính - Kế hoạch thị xã Phú Thọ: 05 người;

- Hộ dân: 50 hộ

- 15 đơn vị thụ hưởng và nộp ngân sách

Nội dung phiếu điều tra:

Phiếu điều tra được thiết kế dựa trên cơ sở tham khảo ý kiến của các cán bộcủa đơn vị và các chuyên gia am hiểu về đề tài nghiên cứu Các câu hỏi trong phiếuđược dựa trên các thông tin công bố công khai của phòng kế hoạch-tài chính thị xãPhú Thọ Chính vì vậy các cán bộ, nhân viên và người dân có thể nắm bắt đượcthông tin Trước khi tiến hành điều tra khảo sát, tác giải phỏng vấn thử 5 cán bộ đểđiều chỉnh phiếu điều tra cho phù hợp

Phần 1: Thông tin của đối tượng được điều tra

Phần 2: Đánh giá về công tác quản lý tài chính về:

- Công tác lập dự toán thu - chi ngân sách xã

- Nguyên nhân của tình trạng lập dự toán chưa sát với thực tế

- Công tác NSX trên địa bàn Thị xã Phú Thọ

- Năng lực, trình độ, ý thức làm việc của cán bộ quản lý tài chính xã, phường trên địa bàn thị xã Phú Thọ

Các câu hỏi trong phiếu điều tra được đánh giá theo 3 mức độ đánh giá là tốt,trung bình, chưa tốt

Quy trình điều tra

Bước 1: Sau khi xây dựng xong phiếu điều tra sơ bộ, điều tra thử 3mẫu được thực hiện nhằm kiểm tra tính phù hợp của phiếu điều tra

Bước 2: Chỉnh sửa phiếu điều tra

Bước 3: Tổ chức thực hiện điều tra thực tế

2.2.2 Phương pháp tổng hợp thông tin

- Thông tin sau khi thu thập được, tác giả tiến hành phân tổ thống kê thôngtin theo thứ tự ưu tiên về mức độ quan trọng của thông tin Đối với các thông tin là

số liệu được nhập vào máy tính và tiến hành tổng hợp, phân tích và đánh giá Nhữngthông tin là số liệu định lượng thì tiến hành tính toán các chỉ tiêu cần thiết như sốtuyệt đối, số tương đối, số trung bình

- Thể hiện thông tin bằng bảng thống kê hoặc đồ thị thống kê

+ Bảng thống kê: Là hình thức phản ánh các tài liệu thống kê, thông tin thống

kê một cách có hệ thống, hợp lý và rõ ràng, nhằm nêu lên các đặc trưng về lượngcủa hiện tượng nghiên cứu Phương pháp này giúp cho người xem hiểu được mốiliên hệ giữa các số liệu trong bảng, thực hiện việc so sánh, đối chiếu để chỉ ra bảnchất của hiện tượng nghiên cứu

+ Đồ thị thống kê: Là các hình vẽ hoặc đường nét hình học dùng để miêu tả

có tính quy ước các số liệu, thông tin thống kê Khác với bảng chỉ dùng con số, đồthị thống kê kết hợp con số, hình vẽ, đường nét và màu sắc để tóm tắt và trình bàycác đặc trưng chủ yếu của hiện tượng nghiên cứu, phản ánh khái quát các đặc điểm

về cơ cấu, xu hướng biến động, mối liên hệ, quan hệ so sánh, của hiện tượng, vấn

đề nghiên cứu, giúp người đọc nhận thức được hiện tượng một cách nhanh chóng,

dễ hiểu từ đó nhận ra được những nội dung chủ yếu của vấn đề nghiên cứu

2.2.3 Phương pháp phân tích

Số liệu này được thu thập, phân tích, đánh giá trên cơ sở các quy định củaNhà nước về công tác quản lý tài chính ở các xã, phường Cụ thể các phương phápphân tích thông tin sau:

* Phương pháp thống kê mô tả

Thống kê mô tả là các phương pháp có liên quan đến việc thu thập số liệu,tóm tắt trình bày, tính toán và mô tả các đặc trưng khác nhau để phản ánh một cáchtổng quát đối tượng nghiên cứu Thống kê mô tả được sử dụng để mô tả những đặctính cơ bản của dữ liệu thu thập được từ nghiên cứu thực nghiệm qua các cách thứckhác nhau

* Phương pháp so sánh

Trên cơ sở các số liệu thu thập được, tác giả sử dụng các phương pháp miêu

tả, so sánh đối chiếu nhằm đánh giá thực trạng và tác động của quản lý tài chính đốivới hoạt động của đơn vị

Phương pháp so sánh: được sử dụng để so sánh nhằm xác định sự thay đổivề: Nguồn thu tài chính, nguồn kinh phí hoạt động, chênh lệch thu - chi, từ đó đánhgiá vấn đề của quản lý tài chính và quá trình hoạt động của các xã, phường trên địabàn thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ qua các năm

Điều kiện so sánh: Cần quan tâm tới điều kiện thời gian và không gian.Khi so sánh theo thời gian, nhà phân tích so sánh kỳ hiện tại với kỳ trước đểnhận biết xu hướng thay đổi tình hình tài chính của xã, phường Các chỉ tiêu đượctính trong cùng một khoảng thời gian hạch toán, phải thống nhất trên 3 mặt:

+ Phải cùng phản ánh một nội dung kinh tế phản ánh chỉ tiêu

+ Phải cùng một phương pháp tính toán chỉ tiêu

+ So sánh và xác định xu hướng và tính liên hệ của các chỉ tiêu: các chỉ tiêuriêng biệt hay chỉ tiêu tổng cộng trên báo cáo được xem xét trong mối quan hệ vớicác chỉ tiêu phản ánh quy mô chung, và chúng có thể được xem xét nhiều kỳ (từ 3đến 5 năm) để cho ta thấy xu hướng phát triển của các xu hướng nghiên cứu

Kết quả phân tích thường được thể hiện bằng số tuyệt đối, số tương đối hay

động của các chỉ tiêu phân tích giữa các kỳ phân tích

+ Số bình quân phản ánh giá trị đại diện trong một thời kỳ của một chỉ tiêu

Phương pháp so sánh được sử dụng để so sánh số thu, chi từ nguồn NSNN, nguồn

kinh phí hoạt động sự nghiệp, so sánh kết quả hoạt động tài chính giữa các năm của

đơn vị Từ đó, để đánh giá, phân tích được thực trạng thu, chi, quản lý và sử dụng

các nguồn kinh phí hàng năm và giữa các năm

2.3 Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu

2.3.1 Nhóm chỉ tiêu thể hiện các nguồn thu, nhiệm vụ chi tài chính cấp xã

2.3.1.1 Số lượng các nguồn thu

Chỉ tiêu này phản ánh tổng số các nguồn thu của ngân sách xã, phường qua

các năm Chỉ tiêu này là chênh lệch về số tuyệt đối và tương đối giữa nguồn thu

được năm sau so với năm trước

Số tương đối

Số tuyệt đối

2.3.1.2 Tỷ lệ các nguồn thu được phép sử dụng

Chỉ tiêu này cho biết tỷ lệ % giữa nguồn thu được phép sử dụng so với tổng thu

Tỷ lệ nguồn thu đượcphép sử dụng

2.3.1.3 Số lượng các khoản chi

Chỉ tiêu này phản ánh số lượng các khoản chi của ngân sách xã, phường qua

các năm theo quy định Chỉ tiêu này là chênh lệch về số tuyệt đối và tương đối giữa

tổng số chi theo các mục chi năm sau so với năm trước

Số chi theo mục năm (t )- số chi theo khoản mục năm (t -1 )

Tỷ lệ các khoản chi Số chi từng khoản chi

2.3.1.5 Tổng số thu các quỹ ngoài ngân sách

Đây là chỉ tiêu phản ánh số tiền quỹ thu được ngoài ngân sách của các xã,phường Chỉ tiêu này được tính bằng tổng các khoản thu quỹ ngoài ngân sách Chỉtiêu này được phản ánh bằng số tương đối và số tuyệt đối

Số tương đối

Số tuyệt đối

2.3.2 Nhóm chỉ tiêu thể hiện kết quả quản lý tài chính xã, phường

2.3.2.1 Cơ cấu nguồn thu

Đây là chỉ tiêu tương đối phản ánh tỷ lệ từng nguồn thu trong

tổng thu NSX Số thu từng loại

Cơ cấu nguồn thu=

2.3.2.2 Cơ cấu chi

Đây là chỉ tiêu tương đối, phản ánh thành phần và tỷ trọng của các khoản mụcchi trong tổng chi qua các năm Chỉ tiêu này cho biết tỷ trọng (%) giữa các nội dungchi NSX

2.3.2.3 Tỷ lệ hoàn thành dự toán thu

Chỉ tiêu tương đối này cho biết tỷ lệ % giữa số thực thu của các nguồn kinh phí

so với dự toán thu của từng nguồn kinh phí: