Mục tiêu kiến thức: + Giúp người học nắm được trật tự thế giới hiện nay và cơ sở hình thành của nó. + Thực chất của trật tự thế giới qua các giai đoạn trong thế kỷ XX. + Mối quan hệ và nguyên tắc trong quan hệ giữa các quốc gia có chủ quyền. Mục tiêu kỹ năng: vận dụng trong công tác tuyên truyền, giáo dục cán bộ, chiến sĩ đơn vị và xử lý các tình huống trên biển đảo đúng quan điểm, đường lối của Đảng. Mục tiêu thái độ: Tin tưởng vào quan điểm, đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước và Quân đội nhân dân Việt Nam.
Trang 1CHUYÊN ĐỀ: TRẬT TỰ THẾ GIỚI VÀ MỐI QUAN HỆ
GIỮA CÁC QUỐC GIA CÓ CHỦ QUYỀN 1.Mục đích yêu cầu:
- Mục tiêu kiến thức:
+ Giúp người học nắm được trật tự thế giới hiện nay và cơ sở hình thành của
nó
+ Thực chất của trật tự thế giới qua các giai đoạn trong thế kỷ XX
+ Mối quan hệ và nguyên tắc trong quan hệ giữa các quốc gia có chủ quyền
- Mục tiêu kỹ năng: vận dụng trong công tác tuyên truyền, giáo dục cán bộ,
chiến sĩ đơn vị và xử lý các tình huống trên biển đảo đúng quan điểm, đường lối của Đảng
- Mục tiêu thái độ: Tin tưởng vào quan điểm, đường lối, chính sách đối
ngoại của Đảng, Nhà nước và Quân đội nhân dân Việt Nam
2.Thời gian: 4 tiết
3 Vật chất bảo đảm:
- Bài giảng
- Tài liệu:
+ Tài liệu chính: Quan hệ quốc tế - khoa Lý luận MLN, 2006
+ Tài liệu tham khảo:
Tập bài giảng: Quan hệ quốc tế (Chương trình cao cấp lý luận chính trị), Viện quan hệ quốc tế, 2004
Văn kiện Đại hội X, XI ĐCSVN
Tổng quan về ASEAN của Học viện Ngoại giao
Tài liệu phục vụ lớp tập huấn giảng viên các môn lý luận chính trị các trường đại học, cao đẳng năm 2013 (bài: Châu Âu - kỷ nguyên vàng sắp kết thúc TTXVN 3/2013)
4 Nội dung, phương pháp:
- Nội dung: 2 phần
Trang 21 Trật tự thế giới và cuộc đấu tranh cho một trật tự thế giới
2 Mối quan hệ giữa các quốc gia có chủ quyền
- Phương pháp: Thuyết trình, nêu vấn đề, hướng dẫn nghiên cứu
NỘI DUNG
I - TRẬT TỰ THẾ GIỚI VÀ CUỘC ĐẤU TRANH CHO MỘT TRẬT TỰ THẾ GIỚI
Thời gian: 80 phút
Phương pháp: thuyết trình, nêu vấn đề
1 - Khái niệm trật tự thế giới
Thời gian: 10 phút
Phương pháp: thuyết trình, nêu vấn đề
- Hệ thống quan hệ quốc tế:
Lịch sử của quan hệ quốc tế cho thấy, tham gia vào đời sống quốc tế không chỉ có những quốc gia, mà còn bao gồm nhiều chủ thể quốc tế khác với tính cách là những thực thể chính trị xã hội có tính độc lập tương đối
Các chủ thể và mối quan hệ tác động qua lại, đan xen nhau giữa các chủ thể tạo nên một hệ thống cấu trúc quan hệ quốc tế trong một giai đoạn lịch sử nhất định Trong hệ thống quan hệ quốc tế tồn tại và vận động ổn định bền vững đó, các chủ thể có vị thế và vai trò, ảnh hưởng khác nhau Thông thường các chủ thể có tiềm lực kinh tế, vị thế chính trị và các lợi thế hơn các chủ thể khác, dĩ nhiên sẽ có
vị trí và vai trò chi phối mạnh mẽ đến đới sống kinh tế, chính trị trên thế giới
Để hiểu khái niệm “Trật tự thế giới”, cần hiểu các khái niệm khác như:
“Hệ thống quan hệ quốc tế”: chỉ tính chỉnh thể, tính toàn vẹn của đời sống
quốc tế và các thành tố cấu thành, với phương thức tồn tại, vận động, nội dung và các hình thức phát triển của nó
“Cục diện quốc tế”: chỉ ra bối cảnh tình hình, sự tác động qua lại và tương
quan lực lượng giữa các chủ thể trong một thời điểm lịch sử hoặc một thời kỳ lịch
sử tương đối ngắn
Tổng hợp nhiều cục diện quốc tế trong một giai đoạn lịch sử tương đối dài phản ánh những tương tác giữa các chủ thể trong đời sống quốc tế, từ đó xác lập
Trang 3nên trật tự thế giới.
Như vậy, cục diện quốc tế diễn ra trong trạng thái động, biến thiên theo sự biến đổi cán cân so sánh lực lượng trên trường quốc tế theo lát cắt thời gian xác định Sự vận động, biến đổi cục diện quốc tế trong các thời điểm lịch sử xác định,
sẽ dần dần tạo nên sự hình thành trật tự thế giới
- Trật tự thế giới:
Trật tự thế giới dùng để chỉ trạng thái ổn định tương đối của kết cấu hệ thống quan hệ quốc tế do tương quan so sánh lực lượng giữa các chủ thể cấu thành hệ thống đó tạo nên, quy định vị trí, vai trò của các chủ thể; đồng thời chế định các chuẩn mực, nguyên tắc quan hệ quốc tế và các hành vi của các chủ thể trong đời sống quốc tế ở một giai đoạn lịch sử nhất định.
Trật tự thế giới là tổng hợp nhiều cục diện quốc tế trong một giai đoạn lịch
sử tương đối dài, phản ánh những tương tác giữa các chủ thể trong đời sống quốc
tế Trật tự thế giới phản ánh:
Trạng thái tồn tại, tính tương đối ổn định bền vững trong cấu trúc của hệ thống chủ thể quan hệ quốc tế
Sự biến đổi của cục diện quốc tế dần dần phá vỡ sự ổn định của trật tự thế giới đó để tạo nên trật tự thế giới mới
Sự tồn tại của trật tự thế giới quy định tính ổn định bền vững tương đối trong cấu trúc của hệ thống chủ thể quan hệ quốc tế
Sự phá vỡ trật tự thế giới tất nhiên cũng là sự sụp đổ các hệ thống quan hệ quốc tế
2 - Cơ sở hình thành trật tự thế giới
Thời gian: 20 phút
Phương pháp: thuyết trình, nêu vấn đề
- Sự hình thành trật tự thế giới trong một giai đoạn lịch sử cụ thể được quy
định bởi các xung lực tương tác giữa các lực lượng chính trị xã hội trên thế giới.
Sức mạnh tổng hợp của mỗi chủ thể và sự tham gia vào đời sống quốc tế của các chủ thể là nhân tố trực tiếp tạo nên kết quả tổng hoà trong tương quan so sánh lực lượng của các chủ thể và tạo nên trạng thái cân bằng ổn định tương đối của hệ thống cấu trúc
Trang 4Các chủ thể có có vị thế, vai trò ảnh hưởng lớn hơn sẽ tạo thành những mắt khâu chủ yếu, những điểm nút của các cấu trúc; vì vậy sự rung chuyển, đứt gãy của các điểm nút, các mắt khâu chủ yếu sẽ gây nên sự chấn động, rung chuyển của kết cấu trật tự thế giới
- Nội dung, tính chất, đặc điểm của trật tự thế giới được quy định bởi nội dung, tính chất, đặc điểm, các mâu thuẫn cơ bản và xu thế của thời đại.???
Hiện nay trong đời sống quốc tế hiện thực, một trật tự thế giới bao hàm trật
tự kinh tế thế giới và trật tự chính trị thế giới, phản ánh quan hệ chính trị quốc tế và quan hệ kinh tế thế giới Cuộc đấu tranh cho trật tự kinh tế thế giới cũng không kém phần gay go, quyết liệt, phức tạp so với cuộc đấu tranh cho trật tự chính trị quốc tế
Trong đó, trật tự kinh tế thế giới là cơ sở quyết định là nền tảng của trật tự thế giới; còn trật tự chính trị thế giới mang tính mở đường, định hướng, tác động quan trọng tới trật tự kinh tế thế giới và trật tự thế giới nói chung Tại sao?
Trật tự thế giới là kết quả tổng hòa các xung lực tác động giữa các chủ thể, kết quả của tương quan so sánh lực lượng trên trường quốc tế, kết quả hoạt động thực tiễn của con người, giai cấp, quốc gia xác định với ý đồ, mục đích, lợi ích, tiềm năng và sức mạnh khác nhau.
3 - Lịch sử hình thành trật tự thế giới trong thế kỷ XX và hiện nay
Thời gian: 30 phút
Phương pháp: thuyết trình, nêu vấn đề
- Trước cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917:
+ Bối cảnh lịch sử:
Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản chuyển sang chủ nghĩa đế quốc Sự xâm lược của chủ nghĩa đế quốc đã hình thành hệ thống thuộc địa; sự phân chia thuộc địa và các khu vực ảnh hưởng trên thế giới; sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật; Tình hình đó đã tạo nên chuyển biến to lớn trong quan hệ quốc tế cả về kinh tế, chính trị và các lĩnh vực khác Các nhà nước tư bản đế quốc giữ vai trò chi phối, sắp đặt các quan hệ quốc tế và cả thế giới rên xiết dưới sự thống trị của chủ nghĩa đế quốc
+ Thực chất của trật tự thế giới thời kỳ này:
Đây là trật tự thế giới do chủ nghĩa đế quốc thống trị mà quyền lực tập trung
Trang 5trong tay các đế quốc lớn như Anh, Pháp, Nga, Mỹ, Đức; đó là sự bất công, bất bình đẳng; là tự do áp bức bóc lột của chủ nghĩa đế quốc đối với các nước thuộc địa, là sự cạnh tranh khốc liệt giữa các nước đế quốc với nhau; đó là thời đại của chủ nghĩa đế quốc
Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc già, những nước giành giật được phần lớn các thuộc địa và khu vực ảnh hưởng rộng lớn trên thế giới với đế quốc trẻ, những nước có tốc độ tăng trưởng nhanh, đang trở nên hùng mạnh ngày càng gay gắt Thực tế đó đã dẫn đến chiến tranh thế giới thứ I
Cuộc chiến tranh thế giới I (1914 - 1918) đã gây nên chấn động trật tự thế giới lúc đó Nhưng kết cục của chiến tranh phần thắng thuộc về phe Hiệp ước: Anh, Pháp, Nga và sau đó thêm Nhật Bản, Mỹ, Italia bằng việc ký kết hoà ước Vécxây (1919); thất bại là liên minh Đức, Áo, Hung
Chiến tranh kết thúc nhưng không thay đổi trật tự thế giới và các mâu thuẫn vốn có vẫn tồn tại, sau hội nghị Vécxây (Versailles 1919 – hòa ước chấm dứt chiến tranh thế giới thứ I do Pháp, Mỹ Anh soạn thảo) lại tiềm ẩn những mâu thuẫn mới, đây là nguyên nhân dẫn đến nguy cơ phá vỡ trật tự thế giới
- Từ cách mạng XHCN Tháng Mười Nga năm 1917 đến năm 1945:
+ Bối cảnh lịch sử:
Cuộc chiến tranh thế giới I kết thúc đã làm cho chế độ Nga Hoàng bị xa lầy vào chiến tranh, ngày càng suy yếu và kiệt quệ Mâu thuẫn xã hội ở nước Nga ngày càng gay gắt, nơi tập trung các mâu thuẫn của thời đại, nước Nga trở thành trung tâm của cách mạng thế giới và tình thế cách mạng vô sản trở nên chín muồi
Ngày 7/11/1917 dưới sự lãnh đạo của Đảng Bônsêvích và V.I.Lênin, cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười bùng nổ và giành thắng lợi Nhà nước xã hội chủ nghĩa Xô viết đầu tiên ra đời trên thế giới
+ Thực chất của trật tự thế giới:
Cách mạng tháng Mười thắng lợi đã mở ra một thời đại mới, thời đại quá độ
từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội; tác động to lớn đến quan hệ quốc tế và làm tan vỡ trật tự thế giới cũ (Vécxây), trật tự dựa trên sự thống trị độc tôn của chủ nghĩa đế quốc Một trật tự thế giới mới ra đời, trật tự có tính đối kháng giữa hai hệ thống chính trị – xã hội đối lập
Mâu thuẫn nổi lên cơ bản của trật tự thế giới lúc này là giữa Liên Xô và các
Trang 6nước tư bản chủ nghĩa; Mâu thuẫn giữa các nước tư bản chủ nghĩa với nhau Sự vận động của hai mâu thuẫn đó dẫn đến chiến tranh thế giới thứ II (1939-1945)
Sự khác biệt về bản chất giữa hai chế độ chính trị - xã hội dẫn đến sự đối đầu toàn diện kinh tế, chính trị, tư tưởng và quân sự giữa Liên Xô và các nước đế quốc đã đẩy các nước Anh, Pháp, Ý, Đức, Mỹ, Nhật Bản liên kết với nhau chống Liên Xô Trong khi đó Anh, Pháp, Mỹ muốn lợi dụng chủ nghĩa phát xít Đức, Ý, Nhật Bản tiêu diệt Liên Xô và lẩn tránh trách nhiệm khi Liên Xô yêu cầu thành lập liên minh chống Phát xít trong những năm chiến tranh thế giới II
Đối thủ của chủ nghĩa Phát xít là tiêu diệt Liên Xô, đồng thời làm suy yếu các nước đế quốc Anh, Pháp, Mỹ để giành giật thị trường và thiết lập trật tự thế giới do sự sắp đặt của chủ nghĩa phát xít
Khi Đức tiến công Liên Xô (22/6/1941), Mỹ, Anh vẫn không chịu hợp tác với Liên Xô để mở mặt trận chống Phát xít Mãi đến cuối năm 1942 đầu năm 1943 nguy cơ Liên Xô thất thủ đe doạ đến Anh và Mỹ thì lúc đó buộc Anh, Mỹ phải thực hiện thoả thuận đã ký với Liên Xô tháng 6/1942 và mở mặt trận thứ hai ở châu Âu
Sự hợp tác của phe đồng minh và phong trào chống phát xít đã buộc chủ nghĩa phát xít phải đầu hàng vô điều kiện, kết thúc chiến tranh thế giới lần II (9/5/1945)
- Giai đoạn sau chiến tranh thế giới thứ hai (1945 - 1991):
+ Bối cảnh lịch sử:
Với thắng lợi vang dội của Liên Xô đã thúc đẩy các nước đồng minh đi đến hội nghị Ianta (2/1945) và hội nghị Pốtxđam (6/1945) giữa đại diện 3 cường quốc Liên Xô, Mỹ, Anh là: Stalin, Rudoven, Sơcsin để thoả thuân có tính nguyên tắc là: giải tán quân đội, thủ tiêu chủ nghiã phát xít, thiết lập chế độ dân chủ, chia lại khu vực ảnh hưởng tiến tới xây dựng tổ chức Liên hợp quốc nhằm giữ gìn hoà bình và
an ninh quốc tế, không cho tái hiện chủ nghĩa phát xít
Cùng với thắng lợi của Liên Xô và phe đồng minh làm cho hàng loạt nhà nước dân chủ nhân dân ra đời ở châu Á, Đông Âu, và hệ thống xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy phong trào giải phóng dân tộc phát triển ở châu Phi, châu Mỹlatinh Hệ thống xã hội chủ nghĩa do Liên Xô đứng đầu trở thành thành trì của hoà bình, chỗ dựa cho phong trào giải phóng dân tộc và độc lập dân tộc
Đối với nước Mỹ, vừa không bị chiến tranh tàn phá, lại vừa thu được lợi
Trang 7nhuận khổng lồ do cung cấp vũ khí, tài chính, kinh tế cho các bên tham chiến Mỹ trở thành nước hùng mạnh nhất phe đế quốc, chiếm 52% GNP thế giới, độc quyền
về vũ khí hạt nhân, khống chế các nước trong liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương Mỹ trở thành kẻ giữ vai trò lãnh đạo, chỉ huy hệ thống tư bản chủ nghĩa và
có tham vọng bá chủ thế giới, sắp đặt trật tự thế giới theo ý đồ và lợi ích của Mỹ
+ Thực chất trật tự thế giới thời kỳ này :
Đây là trật tự thế giới hai cực: chủ nghĩa xã hội hiện thực do Liên Xô đứng đầu và chủ nghĩa tư bản do Mỹ cầm đầu Đặc điểm nổi bật của thế giới hai cực là:
Sự tồn tại của trật tự thế giới hai cực là do sức mạnh tổng hợp to lớn của các lực lượng cách mạng và tiến bộ, đó là: hệ thống xã hội chủ nghĩa, phong trào giải phòng dân tộc, độc lập dân tộc và các lực lượng cách mạng khác Đây là điều kiện cho sự hình thành một trật tự thế giới mới Trật tự thế giới hoà bình, công bằng dân chủ và tiến bộ
Trật tự thế giới hai cực bị tác động thường xuyên bởi cuộc chiến tranh lạnh
do chủ nghĩa đế quốc phát động và tiến hành
Với bản chất hiếu chiến, phản động, Mỹ và phương Tây không từ bỏ âm mưu xoá bỏ Liên Xô và chủ nghĩa xã hội trên thế giới Vì vậy, Mỹ và phương Tây
đã tiến hành cuộc “chiến tranh lạnh” làm cho tính phân cực, phân tuyến các chủ thể trong quan hệ quốc tế về hai cực ngày càng rõ nét và luôn bị đe doạ bởi chiến tranh thế giới
Trật tự thế giới hai cực tồn tại trong trạng thái cân bằng bên miệng hố chiến tranh
Với sự lớn mạnh của chủ nghĩa xã hội hiện thực và sự phát triển mạnh mẽ của ba dòng thác cách mạng, làm cho thế giới hình thanh hai lực lượng đối lập nhau, tìm cách phủ định nhau Chủ nghĩa đế quốc luôn tìm cách tạo ra ưu thế sức mạnh mọi mặt, nhất là quân sự để khi cần sẽ loại bỏ chủ nghĩa xã hội Ngược lại, chủ nghĩa xã hội luôn phải tăng cường sức mạnh phòng thủ của mình Từ đó dẫn đến vòng xoáy của cuộc chạy đua vũ trang, sự cân bằng về vũ khí chiến lược và vũ trang giữa hai hệ thống đã chi phối sự tồn tại của trật tự hai cực
Trật tự thế giới hai cực tồn tại trong thời gian dài đến cuối thập kỷ 80 đầu thập
kỷ 90 Tính hai cực của trật tự này thể hiện rõ nét và chi phối đời sống chính trị thế giới Nhưng sau khi Liên Xô và Đông Âu sụp đổ thì trật tự này suy giảm Đồng thời cũng là sự suy giảm của Liên Xô và Mỹ do quá trình chạy đua vũ trang trong chiến
Trang 8tranh lạnh Trong khi đó các nước khác lại lớn mạnh như Nhật Bản, Đức, Pháp, (EU)
và Trung Quốc Đây là cục diện thế giới đa trung tâm cũng định hình
Tình hình đó dẫn đến việc hình thành các trung tâm kinh tế mới với tham vọng chính trị xác lập và củng cố vị trí, vai trò ảnh hưởng của mình đến đời sống quốc tế và cạnh tranh với hai siêu cường
Trước thực trạng trên buộc Liên xô và Mỹ có những điều chỉnh chiến lược Năm 1983 Liên Xô và Mỹ đàm phán về cắt giảm vũ khí chiến lược, năm 1984 Liên
Xô, Mỹ và 2 khối NATO, Vácsava đàm phán về giảm lực lượng thường trực ở Châu Âu, năm 1987 hai bên ký hiệp ước huỷ bỏ tên lửa tập trung trên đất liền và giảm chi phí quân sự Tình hình thế giới mở rộng quan hệ song phương và đa phương giữa các nước mang tính đa dạng và phong phú, vượt khỏi tầm kiểm soát của Liên Xô và Mỹ
- Sau khi chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ (1991):
+ Bối cảnh lịch sử:
Cuối thập kỷ 80 đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX, Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, làm rung chuyển thế giới và tác động đến toàn bộ cục diện thế giới
Sự tồn tại của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu bị sụp đổ đã làm phá vỡ trật tự hai cực Sự sụp đổ đó có nhiều nguyên nhân, nguyên nhân sâu
xa và trực tiếp, nguyên nhân khách quan và chủ quan, trong đó quan trọng nhất là sai lầm về đường lối chính trị, tư tưởng và tổ chức cán bộ, sự suy yếu về vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản, sự chống phá của kẻ thù v.v Tuy nhiên, chúng ta cần nhận thức rằng sự sụp đổ của Liên xô và Đông Âu không có nghĩa là sự tan vỡ của chủ nghĩa xã hội với tính cách là một chế độ xã hội - chính trị đối lập với chủ nghĩa
tư bản và không làm thay đổi nội dung tính chất của thời đại ngày nay
+ Thực chất trật tự thế giới thời kỳ này :
Sự tan rã của Liên Xô và Đông Âu đã thúc đẩy xu thế đa trung tâm và đa cực, thể hiện:
Đối với Mỹ:
Mỹ coi đây là thời cơ để thực hiện mộng bá chủ thế giới, sắp đặt và điều khiển thế giới theo ý muốc của mình.Trong quan hệ quốc tế, Mỹ thể hiện thái độ của nước lớn, “kẻ bề trên” chà đạp lẽ phải và công lý, thể hiện qua cuộc chiến tranh I rắc (1991); lợi dụng danh nghĩa Liên hợp quốc để can thiệp vào các khu
Trang 9vực trên thế giới; thông qua công cụ NATO phớt lờ Liên hợp quốc tiến hành chiến tranh chống Nam tư (1999); lấy chiêu bài chống khủng bố để đưa quân vào Apganistan; tiến hành chiến tranh xâm lược I rắc trong khi không được Liên hợp quốc cho phép
Tuy nhiên, những năm gần đây thực tiễn cục diện thế giới chứng tỏ rằng Mỹ khó có thể thực hiện được tham vọng của mình, đó là: thứ nhất, xuất phát từ những yếu kém và sự có hạn trong tiềm lực sức mạnh của Mỹ
Ví dụ: năm 1950, GNP chiếm 52% thế giới; cuối thế kỷ XX còn 23% - 25%; mất độc quyền hạt nhân; đã từng thất bại cay đắng ở Việt Nam; nợ liên bang hơn
4000 tỷ USD; thất nghiệp cao, đạo đức, lối sống xuống cấp, y tế giáo dục trì trệ
Hiện nay những khó khăn của Mỹ đó là: 20 năm sau chiến tranh lạnh, chính sách ngoại giao Mỹ đã thay đổi nhanh chóng đi từ tình trạng đình trệ đến tình trạng phá sản chiến lược Mỹ không có các nguồn lực kinh tế cúng như tầm nhìn trí tuệ
để hoàn thành vai trò lãnh đạo mà nó được kỳ vọng thực hiện trong một thế giới đa cực và ngày càng phức tạp
Thứ hai, là sự vươn lên của các chủ thể khác cả về tiềm lực, vai trò và ảnh hưởng của họ trên thế giới: Trung Quốc, Ấn Độ…
Nhật Bản bản: Tiếp tục tăng cường sức mạnh kinh tế của mình Nhiều khu
vực ảnh hưởng kinh tế còn mạnh hơn Mỹ như ở Châu Mỹ La Tinh; có khả năng khống chế nhiều lĩnh vực công nghệ cao; có tham vọng chi phối và quyết định nhiều vấn đề chính trị thế giới (Nhật Bản bản đã thông qua dư luật PKO cho phép điều quân đội ra nước ngoài); tăng cường đầu tư và quan hệ song phương, đa phương, vận động đòi cải cách cơ cấu Liên hợp quốc và muốn có một ghế trong tổ chức quyền lực này
Liên minh châu Âu (EU):
Với chương trình mở rộng các nước thành viên, (27 thành viên) nhất thể hoá
về tiền tệ, kinh tế và chính trị đầy tham vọng và đang thực sự trở thành một rung tâm kinh tế chính trị lớn trên thế giới Hiện nay, Liên minh châu Âu là một thực thể kinh tế chính trị với diện tích từ Bắc Âu đến Nam Âu, từ Đại Tây Dương đến Ban Căng; với dân số 370 triệu; tiềm lực kinh tế mạnh hơn Nhật Bản Bản, có nhiều ngành kinh tế mũi nhọn, có truyền thống kinh tế, văn hoá, ngôn ngữ, chủng tộc Hiện nay Liên minh châu Âu đang tăng cường mở rộng quan hệ giữa các tổ chức như “Khối thịnh vượng chung” của các quốc gia thuộc liên hiệp Anh; “Cộng đồng
Trang 10Pháp ngữ”; đối thoại Á - Âu (ASEM); EU với ASEAN; quan hệ song phương, đa phương với Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản Bản, ASEAN…; tham gia vào giải quyết các điểm nóng trên thế giới như Châu Phi, Trung Đông v.v
Tuy nhiên, hiện nay châu Âu đang đối mặt với cuộc khủng hoảng trầm trọng: bất ổn sâu sắc về chính trị và kinh tế
Ví dụ: các cuộc biểu tình và nổi loạn trên đương phố Aten, Luân Đôn, Madrit, nơi mà thanh niên thất nghiệp, sinh viên và lao động ở khu vực công phản đối chính sách của các thể chế và những người lãnh đạo quốc gia và châu Âu Ví
dụ ai chịu trách nhiệm về cuộc khủng hoảng nợ Hy Lạp? giới chức châu Âu, những người đã chào đón Hy Lạp tham gia khu vực đồng Euro? (1/1/1999)
Trung Quốc:
Trung Quốc đang trở thành đối thủ đáng gờm của Mỹ trong thế kỷ XXI Là quốc gia rộng lớn với số dân 1,3 tỷ dân, sẽ có khả năng vượt Mỹ, Nhật Bản Quan
hệ đối ngoại lấy lợi ích quốc gia làm nền tảng, cương nhu tuỳ lúc, tuỳ thời với Mỹ
và các đối tượng, đối tác khác Hiện nay đang tạo lập hợp tác với Nga, hữu hảo với Nhật Bản, thân thiện với Pháp, Đức, Anh, hoà dịu với Ấn Độ, đối thoại với ASEAN, tăng cường vị thế với các nước phát triển
Trung Quốc sau 30 năm cải cách mở cửa chuyển đổi mô hình ngoại giao, theo đuổi đại vị “nước lớn kinh tế mang tính toàn cầu”; lấy lợi ích kinh tế làm trung tâm Sách Trắng về “sự phát triển hòa bình của TQ” nêu rõ lợi ích cốt lõi của
TQ bao gồm: chủ quyền quốc gia, an ninh quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ, thống nhất đất nước
5/12/2012, Tổng Bí thư Tập Cận Bình: TQ tuyệt đối không xưng bá, tuyệt đối không bành trướng
TQ là một nước lớn kinh tế mang tính toàn cầu: GDP năm 2010: 5.880 tỷ USD - nền kinh tế thứ hai thế giới; năm 2012 vượt Mý trở thành nước thu hút vốn đầu tư nước ngoài nhiều nhất
Báo cáo của ĐH ĐCS TQ khóa 18 nêu rõ: “Địa vị quốc tế của TQ với tư cách là nước đang phát triển lớn nhất trên thế giới không thay đổi ” nhưng ảnh hưởng quốc tế của TQ đã thay đổi
Liên Bang Nga:
Là thực thể kế thừa trực tiếp của Liên Xô, một siêu cường thế giới Hiện