SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM - BIỆN PHÁP XỬ LÝ TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM CHO TRẺ LỚP CHỒI

Cơ sở lí luận về biện pháp xử lý một số tình huống sư phạm cho trẻ 4- 5 tuổi tại lớp chồi 3, trường Mẫu Giáo Tuổi Hồng Giáo dục mầm non là nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, Điều 2

PHÒNG GD&ĐT HUYỆN KRÔNG PẮC TRƯỜNG MẪU GIÁO TUỔI HỒNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài :

BIỆN PHÁP XỬ LÝ TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM CHO TRẺ TẠI LỚP CHỒI 3, TRƯỜNG MẪU GIÁO TUỔI HỒNG

Họ và tên : Võ Thị Miền Chức vụ : Giáo viên Đơn vị : Trường Mẫu giáo Tuổi Hồng Năm học : 2020 - 2021

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình tiến hành nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm, bảnthân tôi đã gặp không ít những khó khăn Đến nay, sáng kiến kinh nghiệm cơbản đã hoàn thành Để có được kết quả trên, ngoài sự nổ lực không ngừng củabản thân, tôi còn nhận được rất nhiều sự quan tâm động viên và giúp đỡ từ phíacác cô giáo đồng nghiệp, gia đình và bạn bè

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới BGH trường Mẫu giáo Tuổi Hồng.Trong suốt quá trình thực hiện, BGH không chỉ là người trực tiếp hướng dẫn tôi

về mọi mặt, mà BGH còn quan tâm tận tình và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôihoàn thành sáng kiến kinh nghiệm

Tôi xin chân thành cảm ơn các cô giáo trong tổ khối chồi và các cô giáotrong khối mầm, lá đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo điệu kiện thuận lợi trong quátrình học tập cũng như trong thời gian tôi hoàn thành sáng kiến kinh nghiệm

Qua đây, tôi xin gửi lời cảm ơn tới cô giáo Nguyễn Thị Như Quỳnh vàcác em trẻ lớp Chồi 3 đã giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực nghiệm sư phạm

Tôi xin gửi lời cảm ơn gia đình và bạn bè đã động viên, khích lệ tôi trongsuốt quá trình thực hiện sáng kiến kinh nghiệm

Người thực hiện

Võ Thị Miền

MỤC LỤC

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài ……….……… …….… Trang 01

2 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài …… ……….……….…………Trang 01

3 Đối tượng nghiên cứu…… …… ……….… Trang 02

4 Giới hạn của đề tài ……… …… ……….… Trang 02

5 Phương pháp nghiên cứu ……… ……… Trang 02

II PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận về hình thành biện pháp xử lý một số tình huống sư phạm chotrẻ 4- 5 tuổi tại lớp chồi 3, trường Mẫu giáo Tuổi Hồng ………

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Ứng xử sư phạm là yêu cầu quan trọng đối với mỗi giáo viên, đặc biệt làgiáo viên mầm non Sự ứng xử khéo léo của giáo viên có ảnh hưởng trực tiếpđến việc hình thành và phát triển nhân cách của trẻ Tuy nhiên, thực tế giao tiếp

sư phạm rất đa dạng và cũng có nhiều tình huống khác nhau, yêu cầu giáo viênphải linh hoạt, khéo léo và am hiểu biết sâu sắc về đặc điểm tâm sinh lý củatừng trẻ

Hằng ngày tôi phải tiếp xúc với nhiều trẻ và trong quá trình giao tiếp đó sẽkhông khỏi vấp phải một vài tình huống khó xử nào đó Vì thế phải làm thế nào

để ứng xử khéo léo các tình huống một cách hợp lý, hợp tình, có tính giáo dục làđiều mà tôi quan tâm Ở lứa tuổi mầm non, tâm lý của các trẻ đã và đang pháttriển, trẻ nhận thức nhanh chóng sự việc xảy ra, đồng thời trẻ thường hay họctheo cách nói năng hoặc những hành động của giáo viên (người lớn) Vì vậy,người giáo viên ngoài công tác giảng dạy ra thì công tác giáo dục cũng là vấn đềquan trọng cần lưu ý đến

Người giáo viên muốn xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa cô và trẻ thôngqua mọi hoạt động giữa giáo viên và trẻ, thì trước hết giáo viên phải biết khéoléo trong lúc cư xử với trẻ Giáo viên phải hiểu được tâm lý của trẻ để có nhữngphương pháp, biện pháp hay những lời khen, chê đúng mức, đúng lúc, đúng nơi

Để giải quyết tình huống sư phạm, giáo viên cần dựa trên các cơ sở lý luận khoahọc trong xử lý tình huống sư phạm, đó là hệ thống kiến thức về đặc điểm tâmsinh lý của trẻ, các nguyên tắc và quy trình xử lý tình huống sư phạm Đặc biệt,giáo viên cần phải có năng lực xử lý tình huống sư phạm cùng hệ thống các kỹnăng sư phạm để nhận diện tình huống, phát hiện mâu thuẫn, huy động kinhnghiệm, lựa chọn phương án, bình tĩnh, quan tâm, tôn trọng, thận trọng lắngnghe để hiểu đối tượng, nhằm sáng tỏ các nguyên nhân, vận dụng các giải phápthích hợp trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc và quy trình giải quyết từng tìnhhuống sư phạm

Tình huống sư phạm trong nhà trường vô cùng đa dạng và có nhiều cáchgiải quyết khác nhau Những cách ứng xử thông minh hợp lý sẽ tác động tích

cực đến việc hoàn thiện nhân cách của trẻ Chính vì vậy tôi chọn đề tài “Biện

pháp xử lý một số tình huống sư phạm cho trẻ 4 - 5 tuổi tại lớp chồi 3, trường Mẫu giáo Tuổi Hồng” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình.

2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài

2.1 Mục tiêu của đề tài: Nghiên cứu thực trạng xử lý một số tình huống

sư phạm cho trẻ ở lớp chồi 3 Từ đó, đưa ra biện pháp xử lý một số tình huống

sư phạm cho trẻ ở lớp chồi 3 có tác động tích cực đến việc hoàn thiện nhân cáchcủa trẻ

2.2 Nhiệm vụ của đề tài

Tìm hiểu thực trạng các tình huống thường gặp cho trẻ 4- 5 tuổi tại lớpchồi 3, trường Mẫu giáo Tuổi Hồng và tìm rác giải pháp tốt nhất đối với các tìnhhuống đó.

Một số đề xuất để giải quyết các tình huống sư phạm được tốt hơn

3 Đối tượng nghiên cứu:

- Trẻ 4 - 5 tuổi tại lớp Chồi 3, trường Mẫu giáo Tuổi Hồng

4 Giới hạn của đề tài

- Giáo viên và trẻ 4 - 5 tuổi tại lớp Chồi 3, Trường Mẫu giáo Tuổi Hồng,

xã Ea Kly, Huyện Krông Pắc, Tỉnh Đăk Lăk

- Thời gian tôi áp dụng biện pháp trong khoảng thời gian đầu năm học từtháng 9/2020 đến tháng 3/2021 tại trẻ ở lớp Chồi 3, trong năm học 2020 - 2021

3 Phương pháp nghiên cứu

3.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phương pháp phân tích, tổng hợp lý thuyết: Phân tích lí giải, làm sáng tỏ

các khái niệm liên quan, xác lập cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp phân loại, hệ thống hoá lý thuyết: Phân loại, hệ thống các

vấn đề lí luận của đề tài

3.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Quan sát trẻ và giáo viên trong quá trình xử lý

một số tình huống sư phạm trong hoạt động giáo dục nhằm tìm hiểu và đánh giáthực trạng

- Phương pháp phỏng vấn: Tiến hành phỏng vấn với giáo viên, phụ huynh để

thu thập thông tin đánh giá thực trạng, tìm kiếm biện pháp Phân loại tình huống,luyện tập kỹ năng, kỹ xảo ứng xử

- Phương pháp điều tra: Thu thập thông tin về vấn đề nghiên cứu.

- Phương pháp thống kê toán học: Xử lí số liệu điều tra.

- Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm

tra, kiểm chứng, đánh giá hiệu quả của việc sử dụng biện pháp xử lý một số tìnhhuống sư phạm trong hoạt động giáo dục cho trẻ 4 - 5 tuổi tại lớp Chồi 3, trườngMẫu giáo Tuổi hồng

II PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận về biện pháp xử lý một số tình huống sư phạm cho trẻ 4- 5 tuổi tại lớp chồi 3, trường Mẫu Giáo Tuổi Hồng

Giáo dục mầm non là nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, Điều 23mục 1 chương 2 Luật giáo dục có chỉ rõ “Nội dung giáo dục mầm non là phảibảo đảm phù hợp với sự phát triển tâm sinh lý của trẻ em, hài hoà giữa nuôidưỡng, chăm sóc và giáo dục giúp trẻ em phát triển cân đối khoẻ mạnh, nhanhnhẹn biết kính trọng, yêu mến, lễ phép với người lớn, bạn bè,…thật thà, mạnhdạn, hồn nhiên yêu thích cái đẹp, ham hiểu biết, thích đi học Điều 24 có quy

định “Chương trình giáo dục mầm non thể hiện mục tiêu giáo dục mầm non, cụthể hoá các yêu cầu về nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em ở từng độ tuổi,quy định việc tổ chức các hoạt động nhằm tạo điều kiện để trẻ phát triển về thểchất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mĩ hướng dẫn cách thức đánh giá sự phát triển củatrẻ em ở tuổi mầm non.

Trong giáo dục hiện nay muốn thực hiện tốt mục tiêu và nội dung trên,hơn ai hết, những cô giáo mầm non cần ý thức được trách nhiệm lớn lao củamình để từ đó không ngừng bồi dưỡng, nâng cao những phẩm chất đạo đức, khảnăng xử lý tình huống sư phạm, hoàn thành tốt sự nghiệp trồng người, xứngđáng là tấm gương sáng để trẻ noi theo

Tình huống ứng xử sư phạm là tình huống chứa đựng mâu thuẫn nảy sinhtrong hoạt động sư phạm của người giáo viên Đó là mâu thuẫn giữa yêu cầugiáo dục đối với trình độ phát triển hiện có của trẻ, giữa yêu cầu phát triển củatrẻ với điều kiện sống và giáo dục, giữa nhu cầu phát triển của trẻ với khả năng

sư phạm của nhà giáo dục, giữa nhu cầu phát triển của trẻ với khả năng, trình độđạt được của chính trẻ

Một tình huống sư phạm thường có ba thành phần cơ bản: Cái mới, cáichưa biết mà giáo viên cần tìm hiểu, khám phá và giải quyết; Những cái đã biếtđược sử dụng để xử lý tình huống sư phạm đạt mục đích Đòi hỏi giáo viên phải

có trình độ tri thức, kinh nghiệm và khả năng sáng tạo nhằm đưa ra cách xử lýphù hợp; Nhu cầu giải quyết các tình huống sư phạm, bao gồm: nhu cầu nhậnthức, đạo đức và nhân văn

Xử lý tình huống sư phạm trong hoạt động giáo dục mầm non là việc vậndụng tri thức của giáo viên nhằm giải quyết những tình huống có vấn đề nảysinh trong quá trình giáo dục, buộc nó chuyển sang trạng thái ổn định, hướng tớimục tiêu đảm bảo an toàn và phát triển nhân cách trẻ Để xử lý tình huống sưphạm trong hoạt động giáo dục mầm non, giáo viên mầm non phải tuân thủ cácnguyên tắc đảm bảo tính giáo dục, đảm bảo bình đẳng và công bằng, ứng xửtheo nhu cầu, đảm bảo tính mềm dẻo và linh hoạt, đảm bảo tính kịp thời và cầnxác định tuần tự xử lý một cách khoa học Một trong những yếu tố để làm đượcđiều đó, là giáo viên biết tận dụng phối kết hợp các nguồn lực để tổ chức cho trẻhoạt động qua các hoạt động hướng dẫn trẻ đi vào nề nếp thói quen, các hoạtđộng học và chơi Ở trẻ 4 - 5 tuổi là chủ thể tích cực thích nghi với môi trườngmới, giáo viên là người tạo cơ hội hướng dẫn gợi mở các hoạt động tìm tòi họchỏi sáng tạo của trẻ, trẻ chủ động tham gia các hoạt động để phát triển khả năng,năng lực của cá nhân trẻ, giáo viên phải nắm bắt được tâm lý trẻ, nhằm khắcphục được những hạn chế và kế thừa phát triển những mặt mạnh của trẻ Từ đógiúp trẻ phát triển toàn diện về các mặt thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hìnhthành yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ bước vào học lớp lá

2 Thực trạng về biện pháp xử lý một số tình huống sư phạm cho trẻ 4- 5 tuổi tại lớp chồi 3, trường Mẫu Giáo Tuổi Hồng

2.1 Thực trạng:

Năm học 2019- 2020, tôi được phân công giảng dạy tại lớp chồi 3, cùng

cô giáo Nguyễn Thị Như quỳnh Lớp chồi 3 có tổng số trẻ là 30 cháu, trong đó:

nam có 21 cháu, nữ có 9 cháu Đa số các cháu đều là dân tộc kinh, có 1 cháuthuộc hộ nghèo, gia đình các cháu hầu hết thuộc xã Ea Kly, huyện Krông Pắc

Và đa số đều là trẻ mới đi học lần đầu Bên cạnh được nhà trường luôn tạo điềukiện về cơ sở vật chất và đồ dùng đồ chơi phục vụ cho trẻ trong mọi hoạt động

thì trong quá trình chăm sóc và giáo dục trẻ Lớp chồi 3 cũng đã thực hiện theo

chương trình mầm non mới về hình thức chăm sóc, giáo dục trẻ theo hướng lấytrẻ làm trung tâm Đó là cơ hội nhằm giúp trẻ phát triển tốt ở Trường Mẫu giáoTuổi Hồng

Đồng thời, được sự quan tâm, giúp đỡ của ban giám hiệu, công đoàn vàcác đồng nghiệp thường xuyên trao đổi cũng như tổ chức các lớp Bồi dưỡngchuyên môn, tổ chức các chuyên đề cho giáo viên giúp giáo viên nắm vững kiếnthức về chuyên môn

Ban đại diện hội cha mẹ trẻ của lớp và giáo viên có sự phối kết hợp tốttrong việc chăm sóc giáo dục trẻ, một số phụ huynh quan tâm, nhiệt tình đónggóp ý kiến xây dựng và ủng hộ nguyên vật liệu sẵn có nhằm giúp giáo viên làm

đồ dùng đồ chơi và thực hiện tốt công tác chuyên môn

Trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi lớp chồi 3 được tạo điều kiện thuận lợi để thực

nghiệm biện pháp dạy học nâng cao đổi mới Lớp học được trang bị ti vi, phục

vụ cho việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy và ôn luyện các kiếnthức cũng như học mọi kĩ năng mầm non cho trẻ

Bên cạnh những thuận lợi, còn có những khó khăn sau: đa số trẻ đến lớpcòn khóc nhè, mè nhèo đòi về nhà Trẻ không đi học qua lớp mầm 3- 4 tuổi nêntrẻ chưa có nề nếp khi thực hiện các hoạt động trong ngày do cô tổ chức Tronglớp còn có một số trẻ nhút nhát, không tham gia hoạt động cùng cô và các bạn

Và lớp có nhiều trẻ nam nên khá hiếu động, khả năng tập trung chú ý hoạt độngthấp

Có khoảng 60% trẻ còn bỡ ngỡ, rụt rè, tiếp thu kiến thức chậm, nề nếp kỹnăng còn yếu và các cô giáo còn chưa nắm bắt được hết tâm lý trẻ cũng như cáctình huống xảy ra trong hoạt động giáo dục nhằm xử lý có hiệu quả

Giáo viên chưa linh hoạt, sáng tạo trong việc đổi mới hình thức khi tổchức một số các hoạt động giáo dục, đặc biệt khả năng xử lý tình huống sưphạm với trẻ vẫn còn thụ động, khiến cho trẻ không hứng thú đi học mà trẻ tỏ ranhàm chán, mệt mỏi, trẻ tham gia một cách miễn cưỡng, bắt buộc, không pháthuy được tính tích cực của trẻ Trong một số hoàn cảnh, giáo viên chưa thực sự

linh hoạt khéo léo trong việc xử lý tình huống sư pham với trẻ Tóm lại, khảnăng xử lý tình huống sư pham với trẻ của giáo viên vẫn còn nhiều hạn chế.

Qua 6 năm công tác tôi nhận thấy: Trẻ mầm non rất tinh nghịch, hiếuđộng mà người lớn thường thấy ngộ nghĩnh, đáng yêu Song bên cạnh đó còn cónhững trẻ có biểu hiện khác thường khiến cô giáo rất trăn trở đó là trẻ cónhững biểu hiện khác thường không giống các bạn khác ở trong lớp hay còn gọi

là trẻ “cá biệt” những trẻ này thường có những biểu hiện: Trẻ nhút nhát, rụt rè,hay khóc không thích tham gia vào các hoạt động cùng bạn, lười ăn, phản ứngchậm Trẻ quá hiếu động, tự do cười nói trong giờ học, giờ ăn, không làm theo

sự hướng dẫn của cô, hay vứt đồ chơi và tranh giành đồ chơi với bạn, khôngnghe lời cô giáo ông bà, bố mẹ

Trước hiện tượng lớp học như thế, bản thân tôi nhận thấy cần phải có cácgiải pháp nào đó với mục đích làm giảm, hạn chế đến mức cho phép các hành vi

mà một số trẻ “cá biệt” gây ra, làm bình ổn nề nếp của lớp học giúp cho trẻ cótính nhút nhát rụt rè phát huy được tính tích cực hoà chung với không khí họctập của lớp, giúp trẻ nhận ra hình thức sai trái của mình với phương châm “dạytrẻ từ thủa còn thơ” để trẻ cá biệt nói riêng trẻ mầm non nói chung có bước đệmsau này trong việc hình thành nhân cách con người mới hoàn hảo

Trong giáo dục ngành học sư phạm mầm non, các tình huống thườngxuyên xảy ra và muôn màu, muôn vẻ: Khi thì do mâu thuẫn của trẻ và điều kiệnsống, khi thì đòi hỏi của người lớn xung quanh với khả năng và tính nết của trẻ,

có khi lại do mâu thuẫn của chính trẻ em với nhau trong hoạt động Tình huốngtrong giáo dục mầm non vô cùng phong phú và đa dạng bởi sự phát triển của trẻrất khác nhau Mỗi cháu một tính nết riêng, một khả năng riêng, tình huống lạixảy ra trong những thời điểm và không gian khác nhau Không thể có một giảipháp nào chung cho mọi đứa trẻ vì mỗi trẻ là một con người riêng biệt

Thời gian qua, ở một vài tỉnh, thành trong nước liên tiếp xảy ra những vụviệc giáo viên mầm non bạo hành trẻ nhỏ, gây tâm lý phẫn nộ trong xã hội.Trong thực tế tại trường tôi công tác, đôi khi giáo viên chưa kìm chế được cảmxúc nên vẫn còn tình trạng la mắng, quát tháo trẻ Vì thế, vấn đề nâng cao chuẩnmực đạo đức của người dạy và trông trẻ đang được ngành Giáo dục mầm nonnói riêng và cả nước nói chung vô cùng quan tâm Với nhiều giải pháp quyếtliệt của các cơ sở giáo dục mầm non trên địa bàn Huyện, đội ngũ giáo viên mầmnon đã và đang dần nỗ lực tự hoàn thiện bản thân, tạo niềm tin đối với các bậcphụ huynh

2.2 Những nguyên nhân dẫn đến thực trạng.

Giáo viên chưa hiểu trẻ và đáp ứng nhu cầu cho trẻ trong các hoạt động ởtrường mầm non Giáo viên đôi khi không kìm chế được cảm xúc nên ảnhhưởng đến trẻ Do khối lượng công việc quá nhiều, áp lực của công việc khiếngiáo viên cảm thấy mệt mỏi sẽ ảnh hưởng nhiều đến giao tiếp với trẻ Và có

quan niệm sai lầm khi cho rằng trẻ tuổi này rất bướng, rất lỳ, và phải giáo dụcnghiêm khắc, phải trách phạt, la mắng cho trẻ biết sợ, biết chừa, thường cấmđoán và chỉ mong trẻ biết nghe lời có quan niệm sai lầm khi cho rằng trẻ tuổinày rất bướng, rất lỳ, và phải giáo dục nghiêm khắc, phải trách phạt, la mắngcho trẻ biết sợ, biết chừa, thường cấm đoán và chỉ mong trẻ biết nghe lời.

Trẻ trong lớp quá đông cũng tạo nhiều áp lực cho giáo viên, giáo viên sẽthường xuyên bị căng thẳng, từ đó mà tâm trạng không tốt

Chính vì vậy, giáo viên cần rèn luyện khả năng truyền đạt cho trẻ mầmnon, phải được trau dồi kinh nghiệm liên tục, nhắm giúp cho cô giáo mầm non

đỡ lúng túng khi tìm các giải pháp giải quyết cho các tình huống có thể xảy rakhi tổ chức các hoạt động giáo dục cho trẻ

2.3 Khảo sát, thực trạng chất lượng trẻ đầu năm

Tiến hành đề tài này, tôi thực hiện tìm hiểu thực tế tại lớp tôi, kết hợp vớiphương pháp quan sát và trò chuyện với trẻ, điều tra và thống kê cùng với giáoviên dạy cùng lớp, thực hiện trên 30 trẻ tại lớp Chồi 3 Tôi nhận thấy trẻ cònchưa hào hứng vui vẻ khi đến lớp, trẻ còn chưa ngoan vì khóc nhè, khả năngthích nghi môi trường mới còn thấp Và trẻ chưa tích cực tham gia các hoạt độnghọc tập và vui chơi, còn một số trẻ chưa đoàn kết, yêu thương, chia sẻ giúp đỡbạn bè

Qua khảo sát chất lượng đầu năm ở 30 trẻ lớp chồi 3 với ba nội dung, tôi

có được kết quả như sau:

3 Nội dung và hình thức của các giải pháp xử lý một số tình huống

sư phạm cho trẻ 4- 5 tuổi tại lớp chồi 3, trường Mẫu Giáo Tuổi Hồng

a Mục tiêu của giải pháp:

Giáo viên hiểu rõ hơn về các khái niệm tình huống sư phạm đối với trẻtrong lớp học mầm non, đặc biệt trẻ 4 – 5 tuồi Hiểu đạo đức của giáo viên mầm

non và cách biểu hiện hành vi đạo đức trong việc giải quyết tất các vấn đề về xử

lý các tình huống sư phạm Thực hành cách biểu hiện hành vi đạo đức trong việc

xử lý các tình huống sư phạm thực tế

Một số giải pháp nhằm đem lại đạt hiệu quả cao trên 90% - 100% nhằmgiúp cho trẻ thích nghi với môi trường lớp mới và thích được đi học, và trẻ tíchcực, mạnh dạn, tự tin trong các hoạt động Từ đó trẻ có nề nếp, đoàn kết yêuthương giúp đỡ bạn bè,

Hình thành cho trẻ 4 - 5 tuổi những tâm lý, những cơ sở ban đầu nhâncách năng lực làm người của trẻ Chuẩn bị cho trẻ một hành trang bước vào môitrường mới là trường học có hiệu quả Đó chính là hình thành phát triển các lĩnhvực: Tình cảm xã hội , Nhận thức, Thể chất, Thầm mĩ, Ngôn ngữ Từ đó, pháttriển toàn diện nhân cách cho trẻ

b Nội dung và hình thức của các giải pháp

- Giải pháp 1: Giáo viên cần nắm vững và đi đúng các bước xử lý tình huống sư phạm trong hoạt động giáo dục mầm non

* Bước 1: Xác định tình huống

Nội dung của việc xác định tình huống là xác định loại tình huống, đốitượng giáo dục, chủ thể giáo dục và những người liên quan trong tình huống sưphạm cùng với các thuộc tính, phẩm chất cơ bản của nó Trong hoạt động giáodục mầm non, đối tượng giáo dục là trẻ mầm non, chủ thể giáo dục là giáo viên

và những người liên quan đến tình huống như Ban Giám hiệu, phụ huynh… Ởđây, đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng thu thập thông tin liên quan đến tìnhhuống

* Bước 2: Tìm hiểu nguyên nhân

Để tìm ra nguyên nhân gây nên tình huống, giáo viên phải phân tích hoàncảnh cụ thể diễn ra tình huống với những hiện tượng, sự kiện, hành động sưphạm, vạch ra những mối liên hệ, quan hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa chúng

Khi phân tích tình huống, giáo viên cần chú ý đi sâu vào việc phân tíchtâm lý hành vi của các chủ thể tham gia vào tình huống Sau đó, giáo viên sẽphân tích tâm lý động cơ của hành vi, là những kích thích tâm lý của hành vinhư những nhu cầu, khát vọng, ý muốn, hứng thú, xu hướng, quan điểm của cácchủ thể Chú ý phân tích kỹ mâu thuẫn trong tình huống

Ngoài ra, giáo viên cần phân tích các đặc điểm tâm lý khác như cảm giác,trí nhớ, tư duy, ngôn ngữ, tình cảm, ý chí, các phẩm chất nhân cách (xu hướng,khí chất, tính cách…) Những đặc điểm này biểu hiện trong hành vi, cử chỉ, cáchnói năng, cách quan hệ cư xử trong hoạt động thực tiễn của trẻ và các đối tượng

Khi phân tích, phải lý giải các đặc điểm tâm lý được biểu hiện ở mối quan

hệ với nhau trong hành vi như thế nào Nét mặt, cử chỉ, lời nói của con ngườiluôn phản ánh bản chất tâm lý bên trong của nhân cách Bên cạnh đó, giọng nói

và nhịp điệu giọng nói cũng thể hiện tính cách, trí tuệ, tình cảm, ý chí của con

người như chủ động hay bị động, chân thành hay giả dối, vui hay buồn… Nếugiáo viên tinh tế, nhạy cảm, bình tĩnh và sáng suốt sẽ có được phán đoán đúngtrạng thái cảm xúc và đặc điểm tâm lý, nhân cách của đối tượng gây nên tìnhhuống.

Trong hoạt động của giáo viên mầm non, các nguyên nhân tạo nên tìnhhuống thường do giáo viên chưa có tay nghề sư phạm, chưa hiểu trẻ, chưa thực

sự yêu trẻ, chưa có các phương pháp giáo dục tốt… hoặc do đặc điểm tâm sinh

lý riêng của từng trẻ, điều kiện sống, giáo dục… hoặc từ phía các chủ thể khácnhư cha mẹ ly hôn, không quan tâm giáo dục trẻ, cách giáo dục chưa đúng… Vìvậy, muốn tìm hiểu chính xác nguyên nhân của tình huống, giáo viên cần có kỹnăng xử lý các thông tin, nghiên cứu và đánh giá tình hình một cách khách quan

* Bước 3: Xác định nhiệm vụ

Để xác định được nhiệm vụ, giáo viên cần phân tích mối liên hệ nhân quảgiữa các hiện tượng, sự kiện, những tác động giáo dục, những ưu điểm và sailầm, thiếu sót trong hành vi của đối tượng giáo dục là trẻ cũng như những tácđộng sư phạm và chủ thể giáo dục là cô

* Bước 4: Tìm các giải pháp

Người giáo viên có thể căn cứ các nhiệm vụ cần giải quyết để đưa ra cácgiải pháp khác nhau Khi đưa ra giải pháp, giáo viên phải phân tích được cáccách giải quyết đúng hay sai, vận dụng được kiến thức khoa học của giáo dụchọc, tâm lý học hay chưa, hiệu quả của các cách giải quyết đã phù hợp với mụctiêu, nhiệm vụ giáo dục mầm non, đặc điểm tâm sinh lý, hoàn cảnh cá nhân,trường hợp cụ thể của trẻ trong những tình huống cụ thể…

Bên cạnh đó, giáo viên cần tính đến mức độ thuận lợi và khó khăn củatừng giải pháp

* Bước 5: Chọn cách xử lý tối ưu

Từ việc phân tích các giải pháp đã đưa ra, giáo viên lựa chọn cách xử lýtối ưu cho tình huống trên cơ sở xác định mâu thuẫn chính của tình huống Cóthể kết hợp các giải pháp khác nhau đối với tình huống sư phạm phức tạp để đưa

ra giải pháp toàn vẹn nhất

* Bước 6: Thực hiện xử lý tình huống

Khi đã chọn được giải pháp xử lý tình huống tối ưu, giáo viên tiến hành

xử lý tình huống sư phạm kịp thời nhằm đảm bảo quá trình giáo dục được diễn

ra thuận lợi, đáp ứng mục tiêu chăm sóc, giáo dục trẻ mầm non

- Đối với các tình huống sư phạm mang tính chất đặc biệt, chủ thể giáodục không thể tuân thủ trình tự các bước xử lý tình huống sư phạm thông thường

mà cần phải có sự linh hoạt, sáng tạo Ngoài ra, khi gặp những tình huống vượtquá thẩm quyền, chủ thể giáo dục không được tự ý giải quyết mà cần xin ý kiếncủa cấp trên

- Giáo viên đúc rút kinh nghiệm sau khi giải quyết tình huống giáo dục.Trong bài học sư phạm, giáo viên cũng cần đưa ra hệ thống các giải pháp đểngăn ngừa những tình huống tương tự có thể xảy ra.

Tóm lại, để giải quyết tình huống sư phạm, giáo viên cần có cơ sở xử lýtình huống sư phạm đó là hệ thống kiến thức về đặc điểm tâm sinh lý trẻ, cácnguyên tắc sư phạm, quy trình xử lý tình huống sư phạm,… năng lực xử lý tìnhhuống sư phạm là hệ thống các kĩ năng sư phạm như nhận diện tình huống sưphạm, phát hiện mâu thuẫn, huy động kinh nghiệm, lựa chọn phương án, điềmtĩnh, quan tâm, tôn trọng, thận trọng lắng nghe để hiểu trẻ nhằm sáng tỏ cácnguyên nhân, vận dụng các biện pháp thích hợp trên cơ sở tuân thủ các nguyêntắc và quy trình sẽ quyết định sự thành công của nhà giáo dục khi xử lý tìnhhuống sư phạm Đó chính là một trong những con đường quan trọng giúp đạtđược mục tiêu đề ra trong hoạt động giáo dục mầm non theo hướng lấy trẻ làmtrung tâm hiện nay

- Giải pháp 2: Tìm hiểu tâm lý chung của trẻ 4-5 tuổi mới đi học để

có thể đưa ra cách thức giao tiếp phù hợp

Dù ở nhà hay ở trường, trẻ luôn thích được chiều chuộng, khuyên nhủnhẹ nhàng Vì vậy, trước khi giao tiếp với trẻ đối tượng nào thì giáo viên mầmnon phải tìm hiểu tâm lý chung của trẻ để có thể đưa ra cách thức giao tiếp phùhợp Hiểu được tâm lý và có kỹ năng giao tiếp với trẻ như việc khen trẻ mộtcách khéo léo và thông minh, tránh làm tổn thương lòng tự trọng của trẻ và giúptrẻ nhận ra lỗi sai của mình sẽ giúp trẻ ngoan ngoãn và hợp tác hơn trong quátrình chăm sóc và giáo dục trẻ

* Ví dụ t ình huống : Trẻ đánh bạn nhưng không chịu nhận lỗi

 Phân tích tình huống

- Trẻ mẫu giáo đánh nhau thường ít khi xuất phát từ sự thù hận, cố tình

mà chỉ là cách bộc phát sự tức giận Chúng đang chơi có bạn giành mất đồ chơi,chúng tức giận giành lại hoặc xô bạn, đánh bạn Đó là điều hoàn toàn tự nhiên

vì trẻ hầu như chưa biết những cách tích cực hơn để xử lí cảm xúc và giải quyếtvấn đề như thương lượng, nói chuyện, nhờ người khác giúp… nên chỉ còn biếtdùng cách bản năng nhất: tay chân mà chưa biết nghĩ đến hậu quả, cảm xúc củangười khác

- Những trận đòn giữa trẻ con với nhau thường ít khi để lại hậu quả gìnghiêm trọng Thường thì trẻ chỉ đẩy bạn, lấy tay đánh bạn hoặc tiện đang cầmcái gì thì gõ luôn vào bạn… và cũng không có ý nghĩ là bạn đánh mình vì ghétmình và không chơi với bạn nữa Trẻ con thường bộc phát ngay lúc đó rồi lại cóthể chơi với nhau vui vẻ

Chúng ta không nên làm nghiêm trọng vấn đề trẻ mầm non đánh nhaudưới cái nhìn đạo đức, nhân cách Điều cần giúp trẻ là tránh việc đánh nhau gây

ra tổn thương về cơ thể

 Nguyên nhân

- Ở một số trẻ nhỏ, việc đánh bạn trở thành một hành vi không ý thức, trẻđánh bạn do ảnh hưởng tập nhiễm từ bên ngoài như quan sát người khác đánhnhau, xem phim, bị ảnh hưởng bạo lực gia đình v.v…vì vậy, trẻ bắt chước tậpnhiễm một cách vô thức và trẻ cũng không ý thức được tính nguy hại khi đánhbạn

-Trẻ mong muốn được người khác chú ý, quan tâm, công nhận giá trị củatrẻ vì vậy trẻ thể hiện bằng những hành vi tích cực hoặc tiêu cực, miễn sao đượcngười khác quan tâm

 Cách xử lý tình huống

- Cô không nên quát tháo, đánh, mắng trẻ mà thay vào đó cô thể hiện thái

độ và hành vi không vui Nếu có thể cô yêu cầu để trẻ bắt tay và xin lỗi bạn vàbảo trẻ bị đánh bắt tay và nói đồng ý bỏ qua cho bạn Việc làm này sẽ tạo ra mộtkhông khí đoàn kết, yêu thương trong lớp của trẻ Điều này cũng làm mất đinhững hành vi tiêu cực của tất cả các bạn trong lớp

- Cô giáo không nên cố gắng chứng minh việc trẻ đánh bạn như thế nào.Thay vào đó, cô tìm những hành vi tốt của trẻ để khích lệ trẻ, củng cố hành vitích cực ở trẻ sẽ dần mất đi hành vi tiêu cực ở trẻ

- Cô giáo nói chuyện với phụ huynh về tình hình của trẻ, về việc đánh bạntrên lớp, chia sẻ để gia đình cũng có cách ứng xử như cô, để trẻ cảm thấy mình

có giá trị, được quan tâm nhiều hơn khi có những hành vi tích cực hay việc làmtốt

- Giải pháp 3: Tạo cho lớp học có không khí đầm ấm như ở gia đình, gần gũi, yêu thương trẻ

Trẻ em lứa tuổi mầm non còn rất non nớt, ngây thơ và trong sáng Nhữngmầm non ấy cần được người lớn chăm sóc, nuôi dưỡng cả về thể chất lẫn tâmhồn bằng tất cả tình yêu thương Trẻ đến trường và coi cô là người mẹ hiền thứhai của trẻ Vậy cô giáo mầm non phải làm gì để trở thành người mẹ hiền thứ haicủa trẻ? Làm thể nào để trẻ được yêu thương và tôn trọng? Để làm tốt đượcnhững điều này thì quả là không dễ dàng gì bởi nghề giáo viên mầm non cónhiều khó khăn đặc thù riêng so với các cấp học khác Chúng ta phải yêu nghề,yêu trẻ thì mới có động lực làm tốt mọi công việc hàng ngày ở trường

Chẳng hạn như, trong lớp tôi chuẩn bị với nhiều đồ dùng và đồ chơi hấpdẫn nhằm tạo sự thích thú ở trẻ Bố trí các đồ dùng và đồ chơi theo hướng mở,linh hoạt và sắp xếp có khoa học, hướng lấy trẻ làm trung tâm qua việc trẻ đượclựa chọn đồ chơi phù hợp cho các giờ hoạt động của trẻ hàng ngày

Cô giáo cần yêu thương trẻ như con đẻ của mình Hãy chăm sóc từng bữa

ăn, giấc ngủ của trẻ như chăm cho chính con đẻ của mình Bằng nhiều cách khácnhau, giáo viên phải biết tạo cho lớp học có không khí đầm ấm như ở gia đình,gần gũi, yêu thương trẻ bằng những hành động nhỏ của cô như ôm ấp, vỗ về trẻ

khi trẻ khóc, nựng trẻ khi trẻ biếng ăn, hay chải tóc, sửa lại quần áo cho trẻ…Khi trẻ cảm nhận được tình thương của cô trẻ sẽ cảm thấy không bị hụt hẫng khiphải xa gia đình và thích đến trường hơn Đặc biệt hãy gần gũi hơn với nhữngtrẻ còn nhút nhát để trẻ được tự tin giao tiếp, hòa đồng với cô và bạn bè Có nhưvậy mới không còn có cảm giác xa lạ giữa cô và trẻ.

Hình ảnh: Cô và trẻ cùng trẻ hoạt động giờ khám phá khoa học

* Ví dụ t ình huống : Trẻ không thích đi học

 Phân tích tình huống

Trường mầm non là trường học đầu tiên trong đời của trẻ Những cảmgiác về trường học, về cô giáo, về bạn bè trong gia đoạn này rất quan trọng vì đó

là ấn tượng ban đầu nên rất sâu sắc

Có thể nói, đây là lần đầu tiên trong đời con phải xa bố mẹ, bước vào mộtmôi trường hoàn toàn mới mẻ, gặp gỡ những người hoàn toàn xa lạ mà không có

bố mẹ hay người thân nào ở bên Để con đỡ bỡ ngỡ, bớt hoang mang, sợ hãi, bố

mẹ nên có sự chuẩn bị tâm lý thật tốt cho con Bố mẹ chuẩn bị tốt chừng nào thìcon sẽ nhanh thích nghi với môi trường mới chừng đó Có nhiều trẻ đi học lâurồi nhưng sáng nào đến lớp cũng khóc, cũng bám bố mẹ Có bạn 4 tuổi rất caolớn nhưng mẹ vừa đưa đến trường là cắp ba lô chạy ngược trở lại vừa chạy vừakhóc.Có bạn không chịu vào lớp bị bố lôi xềnh xệch vào trường vừa quát vừađánh.Tại sao lại như vậy ? Có rất nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quankhiến trẻ cảm thấy sợ hãi khi đến trường