Đây là bản tóm tắt những nội dung về tư tưởng tâm lý của Khổng Tử và những đề xuất vận dụng vào giáo dục Việt Nam ngày nay. Tài liệu phù hợp hỗ trợ cho nghiên cứu Lịch sử Tâm lý học và Triết học. Nội dung bao gồm: Học thuyết Nhân Lễ Chính danh, Quan điểm về đặc điểm từng lứa tuổi, những đánh giá về tư tửng và vận dụng vào Giáo dục Việt Nam
Trang 1TÓM TẮT NỘI DUNG TƯ TƯỞNG TÂM LÝ CỦA KHỔNG TỬ VÀ VẬN DỤNG TƯ
TƯỞNG NÀY VÀO GIÁO DỤC VIỆT NAM
1 Tóm tắt nội dung :TƯ TƯỞNG CỦA KHỔNG TỬ
Học thuyết “Nhân - lễ - chính danh”
- Chữ “Nhân”: là trung tâm của học thuyết “Nhân” bao gồm các khía cạnh đạo đức như: trung, hiếu, cung kính, khoan hòa, thật thà, khiêm tốn, dũng cảm
- Về “Lễ”: vừa là nghi lễ, thể chế chính trị, quy phạm đạo đức
- Về “Chính danh”: ông quan niệm có Danh và Thực
- Trời – mệnh trời có sức mạnh vô biên chi phối trần gian
“Tu thân, tề gia, tri quốc, bình thiên hạ”
Ai cũng có thể trở thành người tốt thông qua học tập, tu luyện Con người sinh ra gần như
là như nhau về bản tính ban đầu, nhưng do hoàn cảnh sống khác nhau, dần dẫn đến khác nhau,
có kẻ trí người ngu
Quan điểm của Khổng Tử về đặc điểm của từng lứa tuổi:
- Giai đoạn từ 15 tuổi : “Ngô Thập Hữu Ngũ Nhi Chí Vu Học”có nghĩa là khi tới 15 tuổi,
con người bắt đầu chú tâm vào việc học Nói cách khác, thiếu thời cần tập trung vào việc tu dưỡng, xác định chí hướng và tích lũy kiến thức
- Giai đoạn từ 30 tuổi : “Tam Thập Nhi Lập” có nghĩa là khi người ta tới 30 tuổi thì sức tự
lập mới có thể chắc chắn và vững vàng
- Giai đoạn từ 40 tuổi: “Tứ thập bất hoặc” 40 tuổi mới có thể hiểu thấu mọi sự lý trong
thiên hạ, phân biệt được phải trái cũng như hiểu được ai là người tốt hay xấu, phân biệt được cái gì nên làm hay không, chững chạc trên đường đời, không bị cám dỗ, lôi kéo, chín chắn, lịch sự, có chính kiến rõ ràng, kiên định, phát triển sự nghiệp chăm lo cho gia đình
- Giai đoạn từ 50 tuổi: “Ngũ Thập Tri Thiên Mệnh” tới 50 tuổi mới có thể hiểu được mệnh
của trời, nắm vững quy luật tự nhiên và xã hội, kiến thức và kinh nghiệm phong phú, biết được xu thế của thời cuộc, nên công việc thường thuận lợi và dễ dàng đi đến thành công
- Giai đoạn từ 60 tuổi : “Lục Thập Nhĩ Thuận” có nghĩa là khi người ta tới 60 tuổi thì có
được học vấn và kinh nghiệm trong cuộc sống Nhờ đó, người ta có thể nhận xét và phán đoán được ngay tức khắc và chính xác
Trang 2- Giai đoạn từ 70 tuổi : “Thất thập tòng tâm sử dục, bất du cửu” có nghĩa là tới 70 tuổi, con
người sẽ đạt đến tình trạng rất hoàn hảo về cách xử sự và xử thế, thông hiểu những điều mắt thấy tai nghe
2 Đánh giá
- Ưu điểm: Tư tưởng của Khổng Tử cho thấy rằng, đã sinh ra là con người thì dù thiện hay
ác, chính hay tà đều có thể cảm hóa thông qua con đường giáo dục Khổng tử đặt niềm tin nơi giáo dục – thứ mà theo ông có thể cảm hóa làm cho con người trở nên tốt đẹp hơn Ông còn nêu ra được quan điểm của bản thân về những đặc điểm của từng lứa tuổi mà khoa học ngày nay gọi là tâm lý học phát triển Mặt khác, tư tưởng khuyến khích trọng dụng, tôn trọng người hiền tài của ông cũng mang nhiều ý nghĩa tích cực
- Nhược điểm: Tuy xem trọng giáo dục, nhưng trong tư tưởng của ông vẫn còn thể hiện rõ
nét lập trường bảo thủ về xã hội và duy tâm triết học Ông xem “Trời – mệnh trời” có một sức mạnh vô biên chi phối trần gian, cho thấy rằng tuy trong ông đã có mầm mống tư tưởng duy vật nhưng còn bị hạn chế do điều kiện xã hội lúc bấy giờ
- Ngoài ra, tính 2 mặt (bảo thủ và tiến bộ) của Khổng Tử cũng được thể hiện rất rõ trong tư
tưởng “thân nhân” (thương yêu người thân) và “thượng hiền” (tôn trọng người tài)
3 Vận dụng
Từ xưa, những tư tưởng của Khổng Tử đã được chính ông ứng dụng rất tốt và thậm chí vẫn còn lưu giữ lại và ứng dụng ngay trong nền giáo dục Việt Nam ngày nay như:
- Ông là người thầy tư nhân đầu tiên thu nhận học trò, mở trường tư dạy học Khổng Tử thu
nhận nhiều đồ đệ bất kể xuất thân sang hèn, đưa giáo dục mở rộng cho bình dân, đem tri thức văn hóa truyền bá cho dân gian, Bất cứ ai có nhu cầu học tập đều được giáo hóa, bất
kể hạng người nào, chỉ cần muốn học ông đều dạy Đây là một tư tưởng tiến bộ, về đẳng cấp, ông không thừa nhận sự bình đẳng nhưng trong giáo dục, ông đã có sự bình đẳng Việt Nam ta hiện nay đã ban hành việc phổ cập kiến thức cho mọi tầng lớp người dân đến hết bậc Trung học cơ sở, tức là phổ cập hết kiến thức tới lớp 9 Trong trường hợp do điều kiện và hoàn cảnh sống mà không thể đến trường thì hiện nay chúng ta có thể thấy được có những người/ thầy cô tự mở lớp tình thương, tình nguyện,… mời giáo viên về dạy hoặc tự
tổ chức đứng lớp
Trang 3- Ông đề cao giáo dục con người, coi đây là nhân tố bình ổn xã hội; đào tạo thành công rất
nhiều học trò có cả đức, tài, nhân cách; dạy tu dưỡng đạo đức cá nhân, lòng nhân ái, sự tu thân; dạy học trò học vì người chứ không phải học vì mình Ông đề cao vai trò của gia đình, giáo dục gia đình thông qua những phẩm chất hiếu, lễ, các mối quan hệ ràng buộc như: cha -con, anh - em, chồng - vợ Ông thông qua phương pháp luận trao đổi với học trò, khơi gợi cho học trò sự sáng tạo trong học tập, học gắn với hành, vận dụng những tri thức
đã học trong cuộc sống Phương châm giáo dục của Khổng Tử là trước hết phải học lễ -cách làm người, -cách sống, sau mới học văn - các tri thức khác phục vụ cho công việc chính trị quốc gia Đây cũng là điểm hết sức hợp lý, bởi muốn giải quyết các công việc xã hội thì trước hết con người phải có đạo đức Con người trước tiên phải tu thân, tề gia rồi sau đó mới trị quốc, bình thiên hạ
Việt Nam ta đã tiếp thu tư tưởng này, vì thế ngay từ nhỏ trong gia đình, con em đã được gia đình uốn nắn về lễ nghĩa với người trong gia đình, sau đó đi học mẫu giáo, tiểu học, trung học, các em đều được nhắc lại, dạy thêm về lễ nghĩa, đạo đức của con người, sau đó mới học về kiến thức Luôn đưa “Lễ” lên trước, đi đầu Trong những năm qua, Đảng, Nhà nước
ta đã, đang có những chủ trương, chính sách nhằm phát triển con người, đổi mới giáo dục, đào tạo Những chủ trương, chính sách đó xây dựng trên cơ sở không chỉ là sự tiếp thu có chọn lọc những cái mới mà còn kế thừa, phát huy các giá trị tinh hoa trong lịch sử văn minh nhân loại, trong đó có tư tưởng giáo dục của Khổng Tử
Ngoài ra, giáo dục ở nước ta vẫn cần có chú tâm suy ngẫm và vận dụng một cách sáng tạo nội dung tư tưởng về giáo dục của Khổng Tử Cần tôn trọng người hiền tài không chỉ trong các lĩnh vực khoa học tự nhiên mà phải bình đẳng trong tất cả các lĩnh vực khác và việc ứng dụng
tư tưởng đề cao nhân tố con người cũng như trọng dụng người tài của Khổng Tử một cách khoa học sáng tạo sẽ giúp cho giáo dục Việt Nam ngày càng được đổi mới và phát triển hơn nữa