5 phân tích mối quan hệ giữa chuẩn mực thẩm mỹ và pháp luật về biểu diễn nghệ thuật

MỞ ĐẦUPháp luật là một công cụ điều chỉnh hiệu quả nhất giúp nhà nước quản lí và điều tiết trật tự xã hội, là chuẩn mực mà tất cả mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội phải tôn trọng và thực hiện. Trong quá trình hình thành và phát triển, pháp luật luôn chịu ảnh hưởng của các yếu tố, chuẩn mực xã hội, trong đó có chuẩn mực thẩm mỹ. Chuẩn mực thẩm mỹ có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau với pháp luật về biểu diễn nghệ thuật. Để hiểu rõ mối quan hệ giữa chuẩn mực thẩm mỹ và pháp luật về biểu diễn nghệ thuật, em xin đi sâu phâ tích đề tài: “Phân tích mối quan hệ giữa chuẩn mực thẩm mỹ và pháp luật về biểu diễn nghệ thuật.”

Phân tích mối quan hệ giữa chuẩn mực thẩm

mỹ và pháp luật về biểu diễn nghệ thuật.

đi sâu phâ tích đề tài: “Phân tích mối quan hệ giữa

chuẩn mực thẩm mỹ và pháp luật về biểu diễn nghệ thuật.”

NỘI DUNG

1 Chuẩn mực thẩm mỹ

 Khái niệm

Chuẩn mực thẩm mỹ là hệ thống các quy tắc, yêu cầu,

đòi hỏi về mặt thẩm mỹ đối với hành vi xã hội của conngười, tuân theo những quan điểm, quan niệm đang đượcphổ biến, thừa nhận trong xã hội về cái đẹp, cái xấu, cái bi,cái hài, cái anh hùng, cái tuyệt vời, dược xác lập trong cácquan hệ thẩm mỹ, trong hoạt động sáng tạo nghệ thuật,trong lối sống và sinh hoạt của các cá nhân và các nhóm

xã hội

 Đặc điểm

Chuẩn mực thẩm mỹ mang tính lợi ích: gồm lợi ích vật

chất và lợi ích tinh thần, nghĩa là các quan điểm, quanniệm thẩm mỹ trước tiên phải xuất phát từ chỗ, nó mang lạihoặc đáp ứng được những nhu cầu, lợi ích nhất định chocộng đồng xã hội và cho mỗi cá nhân Chẳng hạn, việc xâydựng một ngôi nhà, trước khi nói đến kiểu cách, kiến trúcđáp ứng yêu cầu thẩm mỹ, thì cần phải tính tới nhu cầu về

diện tích sử dụng (lợi ích vật chất) Hoặc một vở diễn sânkhấu được dàn dựng công phu, diễn viên đẹp, thể hiện hấpdẫn…, nhưng nội dung của nó phải để lại trong lòng côngchúng thưởng thức nghệ thuật những trăn trở, suy tư vềhiện thực cuộc sống, tính nhân văn, ý nghĩa giáo dục (lợiích tinh thần) Hoặc là khi chúng ta xem một bộ phimtruyền hình, có những hình ảnh đẹp, dàn diễn viên sinhđẹp, cuốn hút…, nhưng nội dung bộ phim ấy lại mang một

ý nghĩa nhân văn vô cùng lớn, có thể là phản ánh hiện thựchoặc là có ý nghĩa giáo dục hay hướng con người tới nhữngcái tốt đẹp, những cái đó khiến chúng ta, suy nghĩ, lắngđọng, nhìn nhận hiện thực khách quan, đó chính là giá trịlợi ích tinh thần mà bộ phim mang lại cho chúng ta

Chuẩn mực thẩm mỹ là loại chuẩn mực xã hội bất thành văn: nghĩa là các quy tắc, yêu cầu, đòi hỏi đối với hành vi

thẩm mỹ của con người không được ghi chép thành vănbản dưới dạng “cẩm nang” hay “đạo luật” nào đó; màchúng tồn tại, biến đổi, phát huy tác dụng bằng con đườngtruyền miệng, giáo dục thông qua xã hội hóa cá nhân vàlưu truyền qua các thế hệ Trong quá trình đó, các quan

niệm, giá trị, chuẩn mực thẩm mỹ được tích tụ, thẩm thấuvào trong nhận thức, kinh nghiệm của mỗi cá nhân, trởthành “khuôn mẫu hành vi” và bộc lộ thành hành vi thực tếkhi con người tham gia vào các quan hệ thẩm mỹ nhấtđịnh.

Ví dụ: như quan niệm về nét đẹp của người phụ nữ Việt

Nam được lưu truyền, tồn tại, phát huy thông qua conđường từ đời này truyền sang đời khác Vẻ đẹp thanh cao,kín đáo trong tà áo dài truyền thống với những đức hạnh

“công, dung, ngôn, hạnh” đã ăn sâu vào tiềm thức củangười dân nước Việt, để đến bây giờ, người Việt vẫn giữnhững giá trị truyền thống đó làm khuôn mẫu đánh giángười phụ nữ trong các gia đình Việt

Chuẩn mực thẩm mỹ luôn mang tính khái quát (tính hình tượng) Các quan điểm, quan niệm thẩm mỹ không đơn

thuần xuất phát từ ý kiến chủ quan của mỗi người, màchúng còn phản ánh ý chí chung của nhiều người, của đa

số các thành viên trong xã hội, được họ thừa nhận, tánthành và làm theo Với đặc trưng này, chuẩn mực thẩm mỹđược coi là hình tượng, khuôn mẫu, là “tấm gương” để mỗi

cá nhân tự soi mình vào đó mà điều chỉnh hành vi thẩm mỹsao cho phù hợp với các quy tắc, yêu cầu chung trong cácmối quan hệ thẩm mỹ – xã hội.

Chuẩn mực thẩm mỹ luôn đòi hỏi phải bảo đảm tính hài hòa: nghĩa là các quy tắc, yêu cầu về thẩm mỹ phải luôn

được đặt trong mối tương quan hài hòa với các điều kiện,hoàn cảnh kinh tế – xã hội nhất định, hoặc phải phù hợptrong từng tình huống cụ thể của cuộc sống

Ví dụ: ăn ngon, mặc đẹp, dùng hàng hiệu là nhu cầu

thẩm mỹ, thị hiếu thẩm mỹ tất yếu của con người và nênđược đáp ứng nếu điều kiện kinh tế – xã hội nói chung, khảnăng tài chính của từng gia đình, cá nhân nói riêng chophép Nhưng nếu một sinh viên con nhà nghèo mà lại họcđòi “sành điệu” thì đó có thể là nguyên nhân làm phát sinhhành vi tiêu cực, phạm tội vì nó vi phạm tính hài hòa

2 Pháp luật biểu diễn nghệ thuật

Biểu diễn nghệ thuật được định nghĩa tại Khoản 1 Điều 2Nghị định 79/2012/NĐ-CP về quy định biểu diễn nghệ thuật,trình diễn thời trang; thi người đẹp và người mẫu; lưu hành,

kinh doanh bản ghi âm, ghi hình ca múa nhạc, sân khấu

như sau:

“Biểu diễn nghệ thuật là trình diễn chương trình, tiết mục,

vở diễn trực tiếp trước công chúng của người biểu diễn.”

Có thể hiểu rằng pháp luật biểu diễn nghệ thuật là nhữngvấn đề về pháp luật được quy định riêng cho biểu diễnnghệ thuật

3 Phân tích mối quan hệ giữa chuẩn mực thẩm mỹ

và pháp luật về biểu diễn nghệ thuật

Mối quan hệ giữa chuẩn mực thẩm mỹ và pháp luật là mốiquan hệ tác động qua lại lẫn nhau Chuẩn mực thẩm mỹ vàpháp luật về biểu diễn nghệ thuật đều là những quy tắc,yêu cầu, đòi hỏi được xây dựng và được thừa nhận rộng rãitrong nhân dân, chúng đều là các công cụ điều chỉnh cácquan hệ xã hội; đều được thực hiện và áp dụng nhiều lầntrong đời sống xã hội; đều nhằm một mục đích chung làđiều chỉnh hành vi ứng xử của con người trong xã hội, giúpcho xã hội ngày càng tốt đẹp hơn

Chuẩn mực thẩm mỹ tác động trong hầu hết các lĩnh vựcquan hệ xã hội, trong đó có quan hệ pháp luật, điều chỉnh

hành vi thẩm mỹ của con người phù hợp với các quan điểm,quan niệm trong xã hội về cái đẹp, cái xấu, cái cao cả…Chuẩn mực thẩm mỹ đòi hỏi các bộ luật, đạo luật được banhành phải phù hợp với các giá trị, chuẩn mực thẩm mỹđang phổ biến trong xã hội thì mới dễ dàng được nhân dântuân thủ và thực hiện Khi đó bản thân các bộ luật, đạo luậtcũng mang giá trị thẩm mỹ, là một “tác phẩm nghệ thuật”.Nhiều quy tắc, yêu cầu của chuẩn mực thẩm mỹ, do phùhợp và đáp ứng được nhu cầu, lợi ích của nhà nước về tổchức, quản lí xã hội, đã được nhà nước thừa nhận và vậndụng trong các đạo luật Các văn bản của nhà nước điềuchỉnh các lĩnh vực văn hóa, văn nghệ, trật tự công cộng,ứng xử nơi công sở, kiến trúc ,… là những minh chứng sốngđộng cho mối liên hệ này Như vậy, chuẩn mực thẩm mỹ là

cơ sở lý luận và thực tiễn để nhà nước xây dựng và banhành các quy phạm pháp luật điều chỉnh các lĩnh vực xâydựng, quy hoạch đô thị, văn hóa nghệ thuật, quảng cáo, dulịch, bảo tồn di sản văn hóa, thời trang…

Ví dụ như, trong Quyết định số 47/2004/QĐ-BVHTT ngày02/7/2004 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa – Thông tin về Quy

chế hoạt động biểu diễn và tổ chức biểu diễn nghệ thuậtchuyên nghiệp có quy định về các hành vi bị nghiêm cấmtrong hoạt động biểu diễn và tổ chức biểu diễn như sau:

1.3 Truyền bá tư tưởng phản động, văn hóa đồi trụy, hành

vi tàn ác, tệ nạn xã hội, mê tín dị đoan, phá hoại thuần phong mỹ tục Việt Nam;

1.4 Xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng; 1.5 Xúc phạm vĩ nhân, anh hùng dân tộc;

1.6 Xúc phạm uy tín của tổ chức, danh dự nhân phẩm của

cá nhân

2 Biểu diễn và tổ chức biểu diễn chương trình, tiết mục, vở diễn chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp phép

3.Quảng cáo mạo danh đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp; quảng cáo, giới thiệu không đúng chương trình, tiết mục,

vở diễn không đúng người, đúng tên diễn viên hoặc thành tích nghệ thuật, danh hiệu nghệ thuật được Nhà nước phong tặng; để người không có trách nhiệm lên sân khấu trong khi diễn viên đang biểu diễn

4 Thực hiện trong khi biểu diễn:

4.1 Tự tiện thay đổi động tác diễn xuất, phong cách biểu diễn nghệ thuật, thêm, bớt lời ca, lời thoại khác với nội dung và hình thức thể hiện đã được cơ quan có thẩm quyền cấp phép công diễn mà gây hậu quả xấu;

4.2 Lợi dụng giao lưu với khán giả để có những hành vi hoặc phát ngôn không đúng với chương trình, tiết mục, vở diễn đã được duyệt, cấp phép;

4.3 Dùng các phương tiện kỹ thuật để thay thế giọng hát thật của mình;

4.4 Đối với loại hình nghệ thuật sân khấu, ca múa nhạc truyền thống, dân gian, xiếc, nghệ thuật cổ điển châu Âu: phục trang, hóa trang trái với thuần phong, mỹ tục, không phù hợp với đặc trưng loại hình nghệ thuật, không đúng với

tính cách nhân vật và nội dung thể hiện giai đoạn lịch sử trong tác phẩm nghệ thuật;

4.5 Đối với loại hình nghệ thuật ca, múa, nhạc hiện đại: hóa trang tạo ra kiểu đầu tóc kinh dị, sơn, nhuộm tóc lòe loẹt, cạo trọc hoặc để tóc quá dài bù xù; trang phục hở hang, lộ liễu

5 Quản lý hoạt động biểu diễn nghệ thuật:

5.1 Cấp các loại giấy phép không đúng thẩm quyền;

5.2 Thanh tra, kiểm tra, xử lý không đúng chức năng, quyền hạn được pháp luật quy định.”

Từ quy định trên, cho thấy Nhà nước ta đã ghi nhận nhữngchuẩn mực thẩm mỹ chung của xã hội về cách ăn mặc,giao tiếp của con người với nhau, từ đó đặt ra những quyđịnh về cách biểu diễn, giao lưu, nội dung cũng như trangphục biểu diễn của chương trình và diễn viên, nghệ sĩ thamgia Các chuẩn mực thẩm mỹ gắn với người Việt Nam đượcnhà nước ghi nhận, thừa nhận, bên cạnh đó, các nội dungtrên của các chuẩn mực thẩm mỹ phù hợp với ý chí, đápứng nhu cầu quản lí xã hội văn minh của nhà nước Do đó,

nó được ghi nhận trong văn bản quy phạm pháp luật của cơ

quan nhà nước và có giá trị pháp lý buộc mọi người phảituân theo, cụ thể ở đây là những nghệ sĩ, diễn viên.

Đối với pháp luật, vấn đề không dừng lại ở chỗ cứ ban hànhthật nhiều văn bản luật có chất lượng cao, điều quan trọnghơn là làm thế nào để các văn bản luật đó đi vào thực tiễncuộc sống, trở thành pháp luật thường trực trong hành vicủa mỗi người Nhìn trên phương diện này, chuẩn mựcthẩm mỹ có tác dụng định hướng, điều chỉnh hành vi phápluật về biểu diễn nghệ thuật của các cá nhân phù hợp vớicác quy tắc, yêu cầu của chuẩn mực thẩm mỹ Trong nhiềutrường hợp, vì những lí do nhất định, các cá nhân khôngbiết đến các quy định của pháp luật, nhưng do các quy tắcpháp luật phù hợp với các chuẩn mực thẩm mỹ, nên cáchành vi pháp luật cũng trùng với hành vi thẩm mỹ; các cánhân thực hiện hành vi pháp luật dựa trên các quan điểm,quan niệm thẩm mỹ của họ

Ví dụ như trong cách ăn mặc của các nghệ sĩ, ca sĩ, diễnviên, chúng ta có thể không biết đến luật, không biết đếnnhững quy định của nhà nước về vấn đề này, thì khi trôngthấy họ ăn mặc hở hang, cũn cỡn hoặc đi quá xa là không

phù hợp với phong tục của người Việt Nam Hoặc bên cạnh

đó là những kiểu tóc cắt tóc cắt trụi hay nhuộm màu vớinhững kiểu tóc quá lố của một số nghệ sĩ, thanh niên hiệnnay Họ cho đó là phong cách, kiểu cách cá tình, nhưngdưới con mắt của xã hội thì đó là trái với thuần phong mỹtục Dù người dân không biết đến rằng nó được quy địnhtrong luật, nhưng do vi phạm chuẩn mực thẩm mỹ mà họlên án, chê trách, phê phán, phản đối Trong thời gian vừaqua các trang thông tin phản ánh gay gắt các nữ ca sĩ ănmặc hở hang, thiếu vải trong khi trình diễn tại những buổibiểu diễn với lượng khách đông đảo, đa dạng về thànhphần tham gia Do vậy, các bộ ban ngành liên quan đã kịpthời xử lý bằng những hình phạt để ngăn chặn hành vi nàytiếp tục xảy ra Đến nay đã có những văn bản pháp luậtquy định cụ thể về việc ăn mặc cũng như việc biểu diễn,trình diễn tại khoản 3 điều 7 Nghị định số 15/2016/NĐ-CPsửa đổi bổ sung một số điều của nghị định số 79/2012/NĐ-

CP như sau:

“3 Trách nhiệm của người biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang; thí sinh thi người đẹp, người mẫu:

a) Chỉ được biểu diễn các bài hát, vở diễn đã được phép phổ biến; trình diễn các bộ sưu tập và thiết kế thời trang theo đúng nội dung giấy phép;

b) Đối với cá nhân là người Việt Nam dự thi người đẹp, người mẫu quốc tế phải chấp hành quy định của Ban tổ chức cuộc thi và pháp luật nước sở tại;

c) Giữ gìn đạo đức, hình ảnh và danh hiệu của người đạt giải phù hợp với giá trị, chuẩn mực đạo đức xã hội, thuần phong mỹ tục, truyền thống văn hóa Việt Nam và đúng quy định của pháp luật.”

Chuẩn mực thẩm mỹ đòi hỏi các bộ luật, các văn bảnđược ban hành phải phù hợp với các giá trị, chuẩn mựcthẩm mỹ đang hiện hành trong xã hội thì mới dễ dàng đivào đời sống Nhìn trên phương diện này, chuẩn mực thẩm

mỹ có tác dụng định hướng, điều chỉnh hành vi của các cánhân phù hợp với các quy tắc của chuẩn mực thẩm mỹ.Trong nhiều trường hợp, các quy tắc háp luật phù hợp vớicác chuẩn mực thẩm mỹ, các cá nhân dù không biết luậtnhưng dựa vào quan điểm thẩm mỹ, họ vẫn có thể xử sựđúng luật Nhiều quy tắc, yêu cầu của chuẩn mực thẩm mỹ

phù hợp, đáp ứng được yêu cầu của nhà nước nên đã đượcthừa nhận và trở thành cơ sở để áp dụng trong các quyphạm pháp luật Một số ví dụ điển hình là các văn bản luậtđiều chỉnh trong các lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, ứng xửcông sở

Ngược lại, pháp luật cũng có sự tác động sâu sắc tới chuẩnmực thẩm mỹ Nhờ vào đặc trưng mang tính quyền lực nhànước, pháp luật góp phần củng cố, bảo vệ các chuẩn mựcthẩm mỹ phù hợp, tiến bộ; đồng thời, loại bỏ những quy tắcthẩm mỹ đã lạc hậu, lỗi thời trong cuộc sống văn minh,hiện đại

 So sáng chuẩn mực thẩm mỹ và pháp luật về biểu diễn nghệ thuật

Giống nhau:

Chuẩn mực pháp luật và chuẩn mực thẩm mỹ đều lànhững quy tắc, yêu cầu, đòi hỏi được xây dựng và đượcthừa nhận rộng rãi trong nhân dân, chúng đều là các công

cụ điều chỉnh các quan hệ xã hội; đều được thực hiện và ápdụng nhiều lần trong đời sống xã hội; đều nhằm một mục

đích chung là điều chỉnh hành vi ứng xử của con ngườitrong xã hội, giúp cho xã hội ngày càng tốt đẹp hơn.

Khác nhau:

- Phạm vi tác động của chuẩn mực thẩm mỹ hẹp hơn sovới chuẩn mực pháp luật, chuẩn mực pháp luật tác

động tới mọi cá nhân, tổ chức, tất cả các chủ thể

- Chuẩn mực pháp luật được đảm bảo thực hiện bằngcưỡng chế: về dân sự, hình sự, hành chính, cònchuẩn mực thẩm mỹ được đảm bảo thực hiện bởi dư

luận xã hội là chính

- Chuẩn mực pháp luật được ban hành và bảo đảm thựchiện bởi nhà nước – chủ thể có thẩm quyền tối cao;còn chuẩn mực thẩm mỹ là những chuẩn mực đượcxây dựng và ban hành bởi toàn thể nhân dân, chúng ta

tự xây dựng lên những hình tượng thẩm mỹ cho cả xã

hội

- Chuẩn mực thẩm mỹ có thể tồn tại từ giai đoạn lịch sửnày sang giai đoạn lịch sử khác, còn chuẩn mực phápluật chỉ ra đời và tồn tại trong giai đoạn lịch sử nhất

định

 Pháp luật về biểu diễn nghệ thuật tác động đến chuẩn mực thẩm mỹ

Pháp luật về biểu diễn nghệ thuật đóng vai trò địnhhướng cho tất cả các hoạt động và quan hệ xã hội theo quychuẩn của những quan niệm tiên tiến, nhân văn của xã hội

và thời đại về cái đẹp Pháp luật về biểu diễn nghệ thuật có

vị trí đặc biệt góp phần đưa đến sự phát triển hài hoà, toànvẹn, phong phú nhân cách của các cá nhân nhằm đáp ứngyêu cầu và mục tiêu của sự phát triển xã hội, tạo cơ sở chohoạt động đánh giá, giúp con người khám phá, khẳng định,sáng tạo các giá trị thẩm mỹ, làm phong phú, phát triển đờisống văn hoá thẩm mỹ và xã hội

Pháp luật về biểu diễn nghệ thuật góp phần xây dựngchuẩn mực thẩm mỹ Pháp luật sẽ góp phần điều chỉnh,xóa đi những chuẩn mực thẩm mỹ lỗi thời không còn phùhợp, cho ra đời những chuẩn mực thẩm mỹ mới, đáp ứngyêu cầu của quan hệ thẩm mỹ trong xã hội, tương xứng vớilối sống văn minh hiện đại của chúng ta ngày nay

Ví dụ: Pháp luật khuyến khích mọi người trong xã hội

tiến hành hoạt động nghệ thuật, tạo lên những cái đẹp,hoạt động văn hóa tinh thần, cụ thể đã có quy định về biểu