Đề cương ôn tập ngân sách nhà nước, đặc điểm của ngân sách nhà nước ý nghĩa pháp lý của việc xác định các đặc điểm này

ý nghĩa pháp lý của việc xác định các đặc điểm này?Khái niệm: Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của NN được dựtoán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ

1 Đặc điểm của ngân sách nhà nước ý nghĩa pháp lý của việc xác định các đặc điểm này?

Khái niệm: Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của NN được dựtoán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩmquyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của NN

Ngân sách nhà nước có 5 đặc điểm:

Kế hoạch tài chính khổng lồ hằng năm được quốc hội thông qua việc quốc hộibiểu quyết thông qua cho thấy việc thiết lập ngân sách nhà nước không chỉ là vấn đề

kỹ thuật nghiệp vụ kinh tế mà cong là vấn đề mang tính kĩ thuật pháp lý do đó vừaphản ánh hành vi kinh tế, vừa phản ánh hành vi pháp lí của các chủ thể có thẩmquyền

Là 1 đạo luật Bản dự toán ngân sách được quốc hội xem xét quyết định và ban

bố dưới hình thức một đạo luật, quá trình “luật hóa” đã khẳng định vai trò đặc biệtquan trọng đối với sự phát triển kinh tế, ổn định chính trị-xã hội của một đất nước.Hơn nữa còn giúp cho QH kiểm soát được chính phủ trong quá trình thu, chi ngânsách nhà nước và giúp bản dự toán ngân sách được thực hiện trong thực tế vì nó đượcbảo đảm thực hiện như 1 đạo luật

Là một kế hoạch tài chính của toàn thể quốc gia do chính phủ thực hiện dưới sựgiám sát của quốc hội Nhằm kiểm soát nguy cơ lạm quyền của cơ quan hành pháptrong quá trình thực thi NSNN, thể hiện quyền giám sát của nhân dân, hướng tới mụctiêu công khai, minh bạch hoạt động tài chính nhà nước và bảo vệ lợi ích chung

Hướng tới mục đích chung của toàn thể quốc gia Nhà nước vì mưu cầu lợi íchchung nên có thể sẽ phải chi ngân sách vào những mục đích không có lợi ích kinh tế.đặc điểm này chó thấy địa vị và vai trò của chính phủ so với tư nhân trong nền kinh tếđương đại

Thể hiện mối tương quan giữa quyền lập pháp và quyền hành pháp trong quátrình thực hiện và xây dựng nsnn phân biệt ngân sách nhà nước với ngân sách của cácchủ thể khác vốn không dính dáng gì đến mối tương quan giữa quyền lập pháp vàquyền hành pháp

Ngân sách của các chủ thể khác chỉ phản ánh hành vi kinh tế thuần túy

ý nghĩa pháp lý của việc xác định các đặc điểm này

Nhằm phân biệt Ngân sách nhà nước với các loại ngân sách của các chủ thể khác qua

đó thấy được sự chặt chẽ trong hoạt động hình thành và tầm quan trọng của NSNN đốivới xã hội

Đối với ngân sách của các chủ thể khác do chính chủ thể đó tự quyết định và tựchịu trách nhiệm về hậu quả xảy ra cho mình Trong trường hợp cần thiết, việc thihành ngân sách của các chủ thể này cũng chịu sự kiểm tra, giám sát của một số cơquan hành pháp nhưng cũng chỉ giới hạn trong một phạm vi hợp lí theo quy định củapháp luật

2 Vai trò của ngân sách nhà nước, pháp luật ngân sách nhà nước thể hiện vai trò này ntn? Ví dụ minh họa?

Vai trò của NSNN được thể hiện ở 3 khía cạnh:

- Thứ nhất, NSNN là công cụ phân phối của nhà nước đối với lợi tức quốc gia: Thông qua NSNN, Chính phủ điều tiết một phần thu nhập của một nhóm người này đểsan sẻ cho một nhóm người khác, góp phần đe lại sự công bằng tương đối về thu nhậpgiữa các tầng lớp trong xã hội Đồng thời tạo ra các “hàng hóa công cộng” như hệthống đường sá, cầu cống, công trình phúc lợi công cộng mà khu vực tư nhân khôngthể cung cấp hoặc không muốn cung cấp

Pháp luật về ngân sách thể hiện vai trò này bằng các quy định về các khoản thu

và nhiệm vụ chi Đối với các khoản thu, có khoản thu thì có thuế thu nhập doanhnghiệp, thu nhập cá nhân, tức là chỉ có một số đối tượng thuộc diện phải nộp thuế Đốivới nhiệm vụ chi, có các khoản chi đầu tư để phát triển, có khoản chi để phát triểndịch vụ công cộng, phục vụ lợi ích cộng đồng

Ví dụ: Nhà nước thu thuế thu nhập cá nhân đối với những người có các khoảnthu nhập theo quy định của pháp luật Như vậy, những người không có thu nhập hoặc

có thu nhập nhưng thuộc trường hợp không phải đóng thuế cho NN sẽ không phải nộpthuế Không những thế, những người này còn gián tiếp được hưởng lợi ích từ cáckhoản thu nhập của những người khác khi nhà nước sử dụng tiền thuế để xây dựng vàcung cấp dịch vụ công cộng như các công trình đường sá, thủy lợi,…

- Thứ hai, NSNN là công cụ điều tiết các hoạt động kinh tế:

Vai trò này xuất hiện trước nhu cầu cần khắc phục những khuyết điểm của kinh

tế thị trường, giúp cho nền kinh tế phát triển cân đối và hợp lý

Nhà nước thực hiện vai trò này trong hoạt động thu, chi ngân sách Cụ thểtrong những lĩnh vực kinh tế – xã hội sau:

Về mặt kinh tế: định hướng hình thành cơ cấu kinh tế mới, kích thích sản xuất kinhdoanh phát triển và chống độc quyền

Ngân sách nhà nước cung cấp kinh phí để nhà nước đầu tư xây dựng kết cấu hạtầng cơ sở, hình thành các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực then chốt từ đó tạo môitrường, điều kiện thuận lợi cho các thành phần kinh tế khác phát triển

Nhà nước sử dụng một nguồn vốn không nhỏ để hình thành các doanh nghiệpnhà nước là biện pháp để chống độc quyền và giữ cho thị trường tránh rơi vào tìnhtrạng cạnh tranh không hoàn hảo

Trong những trường hợp cần thiết, sử dụng một số vốn trong ngân sách để hỗtrợ cho các doanh nghiệp ổn định về cơ cấu, vượt qua thời kỳ khó khăn hoặc chuẩn bịchuyển sang một cơ cấu mới cao hơn

Thông qua các khoản thuế và chính sách thuế sẽ đảm bảo thực hiện vai trò địnhhướng đầu tư, kích thích hoặc hạn chế sản xuất kinh doanh

Ví dụ: Đề bảo hộ nền sản xuất trong nước, nhà nước sử dụng công cụ thuế nhập khẩu

để giảm khả năng cạnh tranh của các mặt hàng ngoại nhập đối với mặt hàng trongnước

- Thứ ba, NSNN là công cụ hướng dẫn tiêu dùng xã hội:

Pháp luật ngân sách thể hiện vai trò này thông qua việc Nhà nước sử dụng những công

cụ về chính sách chi ngân sách, thuế, phí, lệ phí, vay để có thể chủ động điều chỉnhgiá cả và thị trường Những chính sách đó có thể thắt chặt hay nới lỏng tùy thuộc vàomục đích và mức độ tác động đến cung – cầu thị trường mà nhà nước mong muốnđiều chỉnh

Ví dụ: Mặt hàng thuốc lá là mặt hàng có tính độc hại, chính vì thế, Nhà nước đánhthuế tiêu thụ đặc biệt đối với loại mặt hàng này để nâng giá thành của nó lên khiến chongười tiêu dùng có phần e ngại khi phải bỏ nhiều tiền để có

3 Phân biệt ngân sách nhà nước với quỹ ngân sách nhà nước chỉ ra ý nghĩa của việc phân biệt?

Tiêu chí Ngân sách nhà nước Quỹ ngân sách nhà nước

Khái niệm

Là toàn bộ các khoản thu, chicủa Nhà nước được dự toán vàthực hiện trong một khoảng thờigian nhất định do cơ quan nhànước có thẩm quyền quyết định

để bảo đảm thực hiện các chứcnăng, nhiệm vụ của Nhà nước

Là toàn bộ các khoản tiền củaNhà nước, kể cả tiền vay có trêntài khoản của ngân sách nhànước các cấp tại một thời điểm

Cơ quan quản lý Quốc hội, HĐND (quyết định

Về mặt giá trị

pháp lý NSNN là một đạo luật Không có giá trị về mặt pháp lý.

Ý nghĩa: Phân biệt các thuật ngữ tài chính Tránh sai sót nhầm lẫn trong quá

trình lập chấp hành, quyết toán ngân sách nhà nước

4 Phân biệt luật ngân sách nhà nước năm 2015 và đạo luật ngân sách nhà nước thường niên

Tiêu chí Đạo luật ngân sách thường niên Luật ngân sách

Tên gọi Bản kế hoạch thu chi hằng

ý kiến rộng rãi)

Do quốc hội ban hànhTrải qua một quá trình lâu dài như 1văn bản pháp luật

Thành lập ban BTC dự thảo →lấy ýkiến rộng rãi→ Chính phủ xemxét→Quốc hội quyết định

Thời hạn

hiệu lực 1 năm: 1/1-31/12

Trừ 1 số trường hợp có cáckhoản chi đặc biệt trước 31/1vẫn đc tính là trc 31/12

Không xác định thời hạn cho đến khi

Nội dung các chỉ tiêu thu, chi của các

cấp ngân sách trong năm ngânsách mà nó được áp dụng

Bao gồm các điều khoản quy định vềcách lập, chấp hành, quyết toán ngânsách nhà nc, quyền và nghĩa vụ cụthể của cơ quan, tổ chức, cá nhân cóliên quan đến lĩnh vực NSNN

Hình thức Nghị quyết của Quốc hội luật

Câu 5 : Phân tích nội dung và ý nghĩa của các nguyên tắc cơ bản của NSNN Chỉ ra những ngoại lệ của từng nguyên tắc ?

Nguyên tắc ngân sách nhất niên

Điều 26 Xử lý thu, chi ngân sách nhà nước cuối năm

Các khoản tạm ứng đã đủ điều kiện chi, khối lượng, công việc đã thực hiện từ ngày 31tháng 12 trở về trước được giao trong dự toán ngân sách, thì thời hạn chi, thanh toánngân sách được thực hiện đến hết ngày 31 tháng 01 năm sau và được hạch toán, quyếttoán vào ngân sách năm trước Thời hạn đơn vị sử dụng ngân sách (gồm cả chủ đầutư) gửi hồ sơ, chứng từ chi ngân sách (kể cả thanh toán các khoản tạm ứng) theo chế

độ quy định đến Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch chậm nhất đến hết ngày 25 tháng 01năm sau.

Ý nghĩa của nguyên tắc

Thứ nhất, Tạo điều kiện giám sát của Quốc hội Việc biểu quyết và thông quangân sách mỗi năm của Quốc hội vừa thể hiện tính công khai minh bạch trong thựchiện NSNN vừa tạo cơ hội để nhìn lại một năm thực hiện và đánh giá tính hiệu quảcủa ngân sách

Thứ hai, nguyên tắc này cho thấy sự giới hạn về thời gian thực hiện ngân sách

do đó đòi hỏi các cơ quan nhà nước sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước chỉ vớingân sách đó phải phân bổ, điều tiết cho cả nươc như thế nào cho hợp lý, tránh trườnghợp ngân sách các cấp lợi dụng, trông chờ vào ngân sách trung ương

• Nguyên tắc đơn nhất

Nội dung cơ bản

Nguyên tắc ngân sách đơn nhất theo cách hiểu thông thường đó là mọi khoản thu vàchi tiền tệ của một quốc gia trong một năm chỉ được phép trình bày trong một vănkiện duy nhất, đó là bản dự toán NSNN sẽ được chính phủ trình Quốc hội quyết định

để thực hiện

Ngoại lệ:

LNSNN năm 2015 cho phép trong những trường hợp đặc biệt, thật sự cần thiết, Quốchội, Hội đồng nhân dân được phép quyết định điều chỉnh dự toán ngân sách nhà nước,địa phương trong trường hợp cần thiết (Điều 19, Điều 30 LNSNN năm 2015) Điềunày giúp nhà nước có thể ứng phó kịp thời và hiệu quả các vấn đề cần phải được giảiquyết trong những trường hợp đặc biệt Những quy định này có thể được xem là mộttrong những ví dụ điển hình của sự áp dụng linh hoạt nguyên tắc đơn nhất ở Việt Nam

Ý nghĩa

Thứ nhất, khi mọi khoản thu và chi được trình bày trong một văn kiện duy nhất

- bản dự toán NSNN không những tạo những thuận lợi cho việc thiết lập một ngânsách thăng bằng và hiệu quả mà còn khiến cho Quốc hội - cơ quan quyền lực nhànước cao nhất dễ dàng kiểm soát, lựa chọn được những khoản thu, chi nào là cần thiết

hay quan trọng để phê chuẩn cho phù hợp với nhu cầu và đòi hỏi của nền kinh tế - xãhội.

Thứ hai, mọi khoản thu, chi của một quốc gia tập trung trong một tài liệu duynhất, chứ không tản mạn các kết quả ấy ở nhiều tài liệu thì người ta sẽ dễ dàng theodõi kết quả thực sự của các nghiệp vụ tài chính

• Nguyên tắc ngân sách toàn diện

Nội dung cơ bản

Nguyên tắc ngân sách toàn diện được diễn tả bằng hai nội dung cơ bản sau đây:

Thứ nhất, mọi khoản thu và mọi khoản chi đều phải ghi và thể hiện rõ ràngtrong văn bản dự toán NSNN hàng năm đã được Quốc hội quyết định;

Thứ hai, các khoản thu và các khoản chi không được phép bù trừ cho nhau màphải thể hiện rõ ràng từng khoản thu và mỗi khoản chi trong mục lục NSNN đượcduyệt; không được phép dùng riêng một khoản thu cho một khoản chi cụ thể nào màmọi khoản thu đều được dùng để tài trợ cho mọi khoản chi Tất nhiên, khi áp dụngnguyên tắc này cần tính đến việc phải tuân thủ nguyên tắc: “Các khoản đi vay để bùđắp bội chi NSNN không được sử dụng để chi tiêu dùng mà chỉ được sử dụng để chicho đầu tư phát triển”

Ngoại lệ

Đôn vị sự nghiệp công lập có thu thì khoản thu đó được giữa lại để bù trừ với các chiphí cần thiết nếu thiếu có thể được cấp bổ sung nếu thừa thì nộp lại cho ngân sách nhànước, nhưng mọi hoạt động đó phải được hoạch toán, quyết toán và báo cáo lên cơquan quản lý ngân sách

Ý nghĩa của nguyên tắc ngân sách toàn diện

Tăng tính cụ thể, minh bạch, đầy đủ và dễ kiểm soát, tránh gian lận hay biểnthủ công quỹ trong quá trình thực hiện dự toán ngân sách nhà nước hàng năm

Nguyên tắc ngân sách thăng bằng

Nội dung cơ bản của nguyên tắc

Tổng số thu từ thuế, phí, lệ phí phải lớn hơn tổng số chi thường xuyên và góp phầntích lũy ngày càng cao vào chi đầu tư phát triển, trường hợp còn bội chi, thì số bội chiphải nhỏ hơn chi đầu tư phát triển, tiến tới cân bằng thu, chi ngân sách

Nguyên tắc này có ngoại lệ là trường hợp cho phép vay để bù đắp bội chi ngân sáchnhà nước.

Thứ ba: Phân cấp cho chính quyền địa phương

7 Phân cấp quản lí ngân sách nhà nước là gì? tại sao phải phân cấp quản lý ngân sách NN? tại sao pháp luật lại quy định hệ thống quản lý ngân sách nhà nước phải được thiết kế theo mô hình tổ chức chính quyền?

Phân cấp quản lý ngân sách là việc xác định phạm vi, trách nhiệm và quyền hạn củachính quyền các cấp, các đơn vị dự toán ngân sách trong việc quản lý ngân sách nhànước phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội

Lý do phải phân cấp quản lý NSNN:

Mỗi cấp chính quyền đều có nhiệm vụ cần bảo đảm bằng những nguồn tàichính nhất định mà các nhiệm vụ đó mỗi cấp đề xuất và tự bố trí chi tiêu hiệu quả hơn

là có sự áp đặt từ trên xuống qua đó nhằm khuyến khích các địa phương phát huy tính

độc lập, tự chủ, chủ động sáng tạo trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của địaphương mình Mặt khác giảm tải được gánh nặng cho NS cấp trên.

Giảm tải được gánh nặng cho NS cấp trên

Thuận lợi hơn trong quá trình kiểm tra giám sát hoạt động ngân sách nhà nước

Pháp luật quy định hệ thống quản lý NSNN phải được thiết kế theo mô hình hệ thống

tổ chức chính quyền bởi:

Việc mỗi cấp chính quyền là một cấp ngân sách sẽ bảo đảm cho cấp chínhquyền đó có thể tự bảo đảm được cho sự tồn tại của mình Việc mỗi cấp có thể tự chủtrong thu, chi giúp cơ quan ở địa phương chủ động trong việc sử dụng nguồn lực tàichính để có thể nhanh chóng kịp thời đáp ứng được nhu cầu riêng của địa phươngmình

Việc phân cấp sẽ bảo đảm tận thu các khoản thu, hợp lí tối đa các khoản chi,tránh thất thoát ngân sách nhà nước Trong một quốc gia, các khoản thu chi ngân sách

là rất lớn, đa dạng và phong phú, vì thế nhà nước trung ương không thể bao quát hết,

vì vậy, cần phải có sư phân cấp về địa phương để bảo đảm tận thu các khoản thu, cũngnhư hợp lí tối đa các khoản chi, bảo đảm việc tránh thất thoát ngân sách nhà nước mộtcách tối đa, vì hơn ai hết, chính chính quyền địa phương sẽ là người hiểu rõ nhất vềđịa phương mình, về thế mạnh cũng như nhu cầu của mình, cũng sẽ là người có điềukiện nhất để thực hiện thu các khoản thu và chi các khoản chi của địa phương mình

Việc phân cấp ngân sách nhà nước theo cấp chính quyền sẽ góp phần khuyếnkhích các cấp chính quyền địa phương phát huy tinh thần chủ động sáng tạo trong việchuy động và khai thác nguồn tài chính trên địa bàn để phục vụ nhu cầu địa phươngmình, hạn chế tư tưởng ỷ lại, trông chờ của các đơn vị hành chính địa phương vào sựtrợ giúp của ngân sách trung ương; góp phần nâng cao hiệu quả của công tác quản lí

và sử dụng ngân sách

8 Phân biệt cấp ngân sách nhà nước và các đơn vị dự toán

do Nhà nước đài thọ kinh phí hoạtđộng

Là bộ phận cấu thành của cấpngân sách

2 Thẩm

quyền

Quyền quyết định, phân bổ,quản lý, giám sát kiểm trangân sách thuộc cấp mình trên

cơ sở phân cấp nguồn thunhiệm vụ chi cho ngân sáchcấp mình

Quyền sử dụng ngân sách đượcgiao

Giam sát quản lý đơn vị dự toáncấp dưới trực thuộc

3 Phạm vi

thu chi

Rộng hơnThu có nhiều nguồn thu trong

đó có các nguồn thu quantrọng về thuế

Chi chi để thực hiện nhiệm vutrong nhiều lĩnh vực, nhiều đốitượng, mức độ chi lớn

Hẹp hơnNguồn thu chủ yếu là do ngân sáchcấp phát

Chi cho nhiệm vụ được giao

dự toán ngân sách cấp mìnhcho phù hợp với tình hình thực

tế hoạt động thu của ngân sáchcấp mình

Mức độ tự chủ không cao, mọihoạt động thu chi phải theo dự toánđược phân bổ, chỉ được thay đổi dựtoán NS khi có sự cho phép của cơquan có thẩm quyền Được NS bảođảm đúng số kinh phí theo dự toán

Có các đơn vị dự toán cấp 1, 2,3

9 Xác định cơ cấu nguồn thu 1 cấp ngân sách địa phương Nguồn thu chia theo tỉ lệ phần trăm có gì khác so với nguồn thu bổ sung của một cấp ngân sách địa phương Cho ví dụ minh họa?

Nguồn thu của ngân sách địa phương gồm 4 nguồn:

● Các khoản thu ngân sách địa phương hưởng 100%:

● Thuế tài nguyên, không kể thuế tài nguyên thu từ hoạt động thăm dò, khai thácdầu, khí;

● Thu từ hoạt động xổ số kiến thiết, kể cả hoạt động xổ số điện toán;

● Các khoản thu hồi vốn của ngân sách địa phương đầu tư tại các tổ chức kinh tế

● Thu từ bán tài sản nhà nước, kể cả thu từ chuyển nhượng quyền sử dụng đấtgắn liền với tài sản trên đất, chuyển mục đích sử dụng đất

● Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác, các cá nhân

ở nước ngoài trực tiếp cho địa phương;

● Phí thu từ các hoạt động dịch vụ do các cơ quan nhà nước địa phương thựchiện,

● Tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính, phạt, tịch thu khác theo quy định củapháp luật do các cơ quan nhà nước địa phương quyết định thực hiện xử phạt,tịch thu;

● Thu từ tài sản được xác lập quyền sở hữu của nhà nước do các cơ quan, đơn vị,

tổ chức thuộc địa phương xử lý, sau khi trừ đi các chi phí theo quy định củapháp luật;

● Thu từ tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, cấp quyền khai thác tài nguyênnước phân ngân sách địa phương được hưởng theo quy định của pháp luật; Tiền sử dụng khu vực biển đối với khu vực biển thuộc thẩm quyền giao của địaphương;

● Thu từ quỹ đất công ích và thu hoa lợi công sản khác;

● Huy động đóng góp từ các tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật;

● Thu từ quỹ dự trữ tài chính địa phương;

● Thu kết dư ngân sách địa phương;

● Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật

2 Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa ngân sách trung ương vàngân sách địa phương:

● Thuế giá trị gia tăng, trừ Thuế giá trị gia tăng thu từ hàng hóa nhập khẩu

● Thuế thu nhập doanh nghiệp, trừ thuế thu nhập doanh nghiệp được chia chonước chủ nhà và các khoản thu khác từ hoạt động thăm dò, khai thác dầu, khí;

● Thuế thu nhập cá nhân;

● Thuế tiêu thụ đặc biệt, trừ Thuế tiêu thụ đặc biệt thu từ hàng hóa nhập khẩu

● Thuế bảo vệ môi trường, trừThuế bảo vệ môi trường thu từ hàng hóa nhậpkhẩu;

3 Thu bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu từ ngân sách trung ương

4 Thu chuyển nguồn của ngân sách địa phương từ năm trước chuyển sang

Phân biệt khoản thu hưởng theo tỉ lệ phân trăm và khoản thu bổ sung

Tiêu chí Khoản thu hưởng theo tỉ lệ phần trăm Khoản thu bổ sung

Bản chất Là khoản thu phát sinh trên địa

bàn địa phương đó nhưng địaphương đó chỉ được hưởng theo 1

tỷ lệ phần trăm nhất định phầncòn lại phải nộp cho ngân sáchtrung ương

Là khoản thu xuất phát từ ngânsách cấp trên hỗ trợ bổ, sungcho ngân sách cấp dưới

Chủ thể Nhà nước và người nộp thuế Giữa cơ quan nhà nước với nhau

vụ kinh tế - xã hội, quốc phòng,

an ninh được giao

Ví dụ Khi NSĐP thu thuế thu nhập cá

nhân, khoản thu này NSĐP khôngđược hưởng toàn bộ mà chỉ đượchưởng % khoản thu đó

Khi tỉnh A thực hiện dự án làmlại đường quốc lộ đi qua địaphận tỉnh mà kinh phí không đủthì sẽ được NSTW bổ sung kinhphí để thực hiện dự án này

10 Phân tích và chỉ ra ý nghĩa của các nguyên tắc cơ bản trong tổ chức ngân sách nhà nước?

• Khái niệm: Tổ chức NSNN là xác định, sắp xếp, bố trí các bộ phận cấu thành

hệ thống ngân sách nhằm thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ thu, chi của từng cấp ngânsách cũng như của toàn bộ hệ thống NSNN

Nguyên tắc thống nhất trong việc tổ chức ngân sách nhà nước

- Được chia thành nhiều cấp song các cấp là bộ phận cấu thành 1 hệ thống ngân sách duy nhất và thống nhất

- Các cấp có hoạt động thu, chi độc lập nhưng phải nhất quán, cùng dựa trên

những chuẩn mực, những định mức nhất định và phải tuân thủ cùng 1 chính sách, chế

độ về thu chi ngân sách

Ý nghĩa pháp lý: Giảm thiểu tối đa sự khác biệt giữa các cấp ngân sách trong cùngmột hệ thống ngân sách, đảm bảo sự nhất quán trong khâu thi hành, giúp các cơ quan

ở TW dễ dàng trong việc quản lý hoạt động của ngân sách các cấp

Nguyên tắc độc lập, tự chủ của các cấp ngân sách

Mỗi cấp chính quyền nhà nước đều phải thực hiện chức năng quản lý nhà nước trênđịa bàn của mình Để đảm bảo cho các cấp chính quyền có thể chủ động trong việcthực hiện chức năng của mình thì mỗi cấp chính quyền đều cần phải có một nguồnvốn tiền tệ nhất định Nói các khác các cấp ngân sách cần có sự độc lập, tự chủ trongchừng mực nhất định quá trình thực hiện chức năng của mình

Cho các cấp ngân sách có quyền quyết định trong việc sử dụng Tuy địaphương có quyền quyết định ngân sách cấp mình nhưng quyết định đó phải tuân thủchế độ, chính sách, tiêu chuẩn về định mức về thu, chi ngân sách của nhà nước

Ý nghĩa pháp lý : Tạo sự độc lập của các khâu ngân sách trong hệ thống ngân sách,

các cấp ngân sách có thể chủ động điều hành ngân sách của mình một cách hợp lý, phù hợp với từng địa phương

Nguyên tắc tập trung quyền lực trên cơ sơ phân định thẩm quyền giữa các cấp chính quyền trong hoạt động ngân sách

Tập trung quyền lực thể hiện ở chỗ : quyền quyết định của quốc hội, sự điều hành của chính phủ đối với NSNN; thể hiện vai trò chủ đạo của NSTW

Phân định thẩm quyền giữa các cấp chính quyền trong hoạt động ngân sách có nghĩa

là xác định rõ quyền hạn và trách nhiệm của từng cấp chính quyền nhà nước trongviệc thực hiện các hoạt động thu, chi ngân sách Thúc đẩy địa phương phấn đấu chủđộng cân đối ngân sách

ý nghĩa pháp lý: tổng hòa nội dung của hai nguyên tắc trên đảm bảo cho sự độc lập tựchủ để phát huy tính sáng tạo trong việc thực hiện các khoản thu và chi của các cấpngân sách nhưng vẫn đảm bảo sự thống nhất giữa các khoản thu và chi của ngân sáchcác cấp phải phù hợp với bản dự toán ngân sách đã được quôc hội thông qua, đảm bảoquyền quyết định và giám sát cao nhất của cơ quan nhà nước ở TW

Câu 11: trình bày hệ thống ngân sách NN theo pháp luật hiện hành Phân tích mối quan hệ giữa các cấp ngân sách trong hệ thống NSNN?

Hệ thống ngân sách nhà nước là tổng thể các bộ phận của NSNN có mối quan hệ chặtchẽ với nhau nhằm đảm bảo hiệu quả ngân sách

Theo pháp luật hiện hành hệ thống NSNN bao gồm

Ngân sách trung ương

Ngân sách địa phương

Mối quan hệ giữa các cấp ngân sách trong hệ thống ngân sách nhà nước là

Tính phụ thuộc giữa ngân sách cấp dưới và ngân sách cấp trên:

Dư toán tổng mức thu, chi của ngân sách địa phương là do Quốc hội cơ

quan nằm trong hệ thống ngân sách TW quyết định (Tương tự như thế Dự toán

Tổng mức thu chi của các cấp ngân sách địa phương do Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh quyết định và Hội đồng Nhần dân cấp tỉnh cũng sẽ quyết định việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi cho từng cấp ngân sách ở địa phương (xã, huyện)

Quốc hội quyết định các khoản chi bổ sung cân đối ngân sách, chi bổ

sung có mục tiêu cho ngân sách địa phương ( Tương tự Hội đồng nhân dân có

quyền quyết định mức bổ sung cho ngân sách từng địa phương cấp dưới trực tiếp, gồm bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu.)

Tính độc lập tương đối giữa ngân sách các cấp

Quốc hội là chủ thể có thẩm quyền quyết định dự toán tổng mức thu, chi của cấp ngân sách địa phương Tuy nhiên chính Hội đồng nhân dân cấp Tỉnh mới là chủ thể có quyền quyết định phân bổ dự toán ngân sách cấp mình dựa

trên dự toán tổng mức thu, chi được Quốc hội quyết định (Tương tự Hội đồng

nhân dân các cấp ở địa phương có quyền phân bổ dự toán ngân sách cấp mình dựa trên dự toán tổng mức thu, chi được Hội đồng nhân dân cấp Tỉnh quyết định )

Câu 12: phân tích vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương trong hệ thống NSNN theo quy định của pháp luật?

NSTW được sử dụng nhằm điều tiết kinh tế vĩ mô

Điều này thể hiện ở việc ngân sách trung ương tập trung phần lớn các nguồn thu quantrọng của quốc gia bao gồm: các khỏan thu tập trung 100% vào NSTW (các loại thuếgián thu liên quan tới xuất nhập khẩu, thuế thu nhập… vở ghi) để thỏa mãn nhu cầuchi tiêu để thực hiện những nhiệm vụ quan trọng thiết yếu về kinh tế, chính trị, vănhóa xã hội quốc phòng, an ninh , ngoại giao và hoạt động của bộ máy nhà nước trongphạm vi cả nc Các khỏan thu của ngân sách trung ương và các khỏan thu điều tiếtphân chia theo tỉ lệ phần trăm giữa NSTW và NSDP: (vở ghi) Bên cạnh đó, NSTWcũng góp phần điều tiết điều tiết 1 phần thu nhập của 1 nhóm người để san sẻ cho 1nhóm người khác, góp phần đem lại sự công bằng tương đối về thu nhập giữa các giaitầng xã hội đồng thời tạo ra những công trình công cộng như đường xá, cầu cống, phục vụ đời sống nhân dân

Vai trò chủ đạo của ngấn sách trung ương còn thể hiện ở việc điều hòa vốn cho các địaphương bằng cách chi bổ sung cho ngân sách địa phương

Các khỏan chi cho ngân sách địa phương gồm các khỏan thu bổ sung để cân đối thu,chi ngân sách địa phương và các khỏan thu bổ sung có mục tiêu giúp cho địa phươngthực hiện những nhiệm vụ mà pháp luật quy định Việc chi ngân sách này nhằm giảiquyết tình trạng thiếu hụt ngân sách, thu không đủ chi của ngân sách địa phương qua

đó giúp cho ngân sách địa phương hòan thành các mục tiêu kinh tế - xã hội của mìnhđồng thời hỗ trợ vốn cho các địa phương có khó khăn , nhất là các địa phương miềnnúi, vùng dân tộc và thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, xóa đói, giảmnghèo,thực hiện chế độ đối với gia đình chính sách, người có công ,cán bộ hưu trí

Câu 13: Các khoản thu mà Ngân sách Trung ương được hưởng 100% theo

pl hiện hành có đặc điểm gì? Lấy ví dụ để minh hoạ?

- Các khoản thu NSTW được hưởng 100% thường có đặc điểm: + Là khoản thu lớn, phát sinh không đều, không ổn định ở các địa phương với đặcđiểm này bảo đảm cho NSTW có nguồn thu lớn để giữ vai trò chủ đạo và làm trungtâm điều hoà cho NS các địa phương, đồng thời bảo đảm sự bình đẳng, công bằng chocác địa phương tránh tình phân hoá giữa các địa phương

Ví dụ các khoản thuế thu liên quan đến hàng hoá xuất nhập khẩu hay các khoản thuliên quan đến dầu khí đây là khoản thu lớn có địa phương có, có địa phương không,

có địa phương thu được nhiều, có địa phương thu được ít Những khoản thu này luậtquy định được tập trung hết về NSTW

+ Các khoản thu TW hưởng 100% là khoản thu gắn với việc thực hiện chức ngănnhiệm vụ của bộ máy nhà nước

Ví dụ: Tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính, phạt, tịch thu khác theo quy định củapháp luật do các cơ quan nhà nước trung ương thực hiện; Thu từ bán tài sản nhà nước,

kể cả thu tiền sử dụng đất gắn với tài sản trên đất do các cơ quan, tổ chức, đơn vịthuộc trung ương quản lý; Thu từ tài sản được xác lập quyền sở hữu của Nhà nước docác cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc trung ương xử lý;

Câu 14: Các khoản thu mà Ngân sách địa phương được hưởng 100% theo

pl hiện hành có đặc điểm gì? Lấy ví dụ để minh hoạ?

Đặc trưng của các khoản thu này:

- Là những khoản thu NSNN phân cấp cho cấp địa phương hưởng: Là những khoảnthu phát sinh trên địa phận của mỗi địa phương và đa phần đều là các khoản thu phổbiến ở mọi địa phương và mức thu tương đối đồng đều ở các địa phương nhờ đó vừađảm bảo sự tự chủ của địa phương lại không gây ra tình trạng phân hoá giữa các địaphương

Ví dụ thu từ hoạt động xổ số kiến thiết thì ở địa phương nào cũng phát sinh, nguồn thukhông lớn, cho địa phương tự thu và hưởng 100%

- Những khoản thu mà việc thu gắn liền với hoạt động của cấp chính quyền địaphương như công tác quản lý, dịch vụ cơ quan nhà nước của địa phương cung cấp,nguồn lợi tài chính hình thành từ ngân sách địa phương hoặc tài sản có được do cánhân tổ chức hỗ trợ đóng góp cho địa phương Với vai trò là cơ quan trực tiếp quản lý,biết rõ tình hình ở địa phương mình nhất nhất, do vậy, cho địa phương thu vừa dễdàng, thuận tiện, đảm bảo nguồn thu cần phải do địa phương thu để đảm bảo thu đủ,tránh thất thoát nguồn thu

Ví dụ như thuế sử dụng đất nông nghiệp, thuế sử dụng đất phi nông nghiệp,Lệ phítrước bạ; Phí thu từ các hoạt động dịch vụ do các cơ quan nhà nước địa phương thựchiện

Câu 15: phân tích mối quan hệ giữa các khoản thu và các khoản chi của ngân sách nhà nước theo quy định của pl tại sao cần phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách?

Mối quan hệ giữa các khoản thu và các khoản chi của NSNN:

Các khoản thu làm hình thành nên quỹ ngân sách nhà nước tạo nên kinh phí giúp chonhà nước thực hiện nhiệm vụ hoạt động của mình Cùng với đó các khoản chi từNSNN là khoản chi vì lợi ích chung của toàn xã hội do đó mà những người dân phải

có NV đóng góp cho ngân sách NN coi như là để trả cho những lợi ích mà NN đã đemlại cho mọi người dân Do đó mà có thể nói mối quan hệ giữa các khoản thu và cáckhoản chi của NSNN có mối quan hệ phái sinh

Vì sao cần phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa các cấp ngân sách NN?

Phân giao nguồn thu nhiệm vụ chi cụ thể cho phép định lượng được các khoảnthu của từng địa phương trên địa bàn chính quyền địa phương quản lý, từ đó có thể dựđoán được khả năng tự đáp ứng nhu cầu chi tiêu của cấp ngân sách và phần còn thiếu

mà ngân sách cấp trên phải chi điều tiết bổ sung nhằm đảm bảo khả năng cấp phát, chitrả, thanh toán của cấp ngân sách đó hoặc phần thừa có thể điều hòa cho các địaphương khác hoặc cho ngân sách cấp trên để bảo đảm khả năng thanh toán, chi trảcủa từng cấp ngân sách cũng như của toàn bộ hệ thống ngân sách

Giảm thiểu được gánh nặng cho ngân sách cấp trên

Tạo sự độc lập cho hoạt động của cấp ngân sách Giúp các cơ quan nhà nước ởđịa phương chủ động thực hiện các chức năng nhiệm vụ của mình

Câu 16: phân tích các bước cơ bản trong việc lập dự toán NSNN theo quy định hiện hành?

Là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong quá trình quyết địnhcác chỉ tiêu thu, chi ngân sách nhà nước cho năm ngân sách tiếp theo

Theo quy định của pháp luật hiện hành, quy trình lập dự toán bao gồm 3 khâu cơ bản

Hướng dẫn lập dự toán ngân sách và thông báo số kiểm tra dự toán ngân sách hàng năm

Trước khi xây dựng dự toán là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền phân

bố sổ kiểm tra cho cơ quan, đơn vị cấp dưới làm căn cứ xây dựng dự toán ngân sách

Số kiểm tra là các chỉ tiêu thu, chi ngân sách do cơ quan cấp trên thông báo đểlàm căn cứ xây dựng dự toán ngân sách cấp dưới Các chỉ tiêu này bao gồm tổng mứcthu, chi và một số lĩnh vực thu, chi quan trọng Mục đích ban hàng số kiểm tra là đểhướng dẫn các cơ quan có thẩm quyền xây dựng dự toán ngân sách phù hợp với kếhoạch tài chính tổng thể và định hướng vĩ mô của Nhà nước

Theo quy định của pháp luật hiện hành, việc thông báo số kiểm tra được thựchiện như sau

Trước ngày 01 tháng 6 hằng năm Bộ tài chính thông báo số kiểm tra về dựtoán ngân sách nhà nước cho các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính Phủ, cơquan khác ở Trung ước và Ủy Ban nhân dân các tỉnh, thánh phố trực thuộc trungương

Trước ngày 15 tháng 6 hằng năm Các bộ, cơ quan ngang bộ và các cơ quankhác ở TW, căn cứ vào sổ kiểm tra về dự toán ngân sách Bộ Tài chính và căn cứ yêucầu nhiệm vụ cụ thể của bộ, cơ quan, thông báo số kiểm tra vè dự toán ngân sách chocác đơn vị trực thuộc

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ vào số kiểm tra về dự toán ngân sách của BộTài chính, căn cứ vào định hướng phát triển kinh tế - xã hội, yêu cầu và nhiệm vụ cụthể của địa phương, căn cứ khả năng cân đối ngân sách địa phương, hướng dẫn vàthông báo số kiểm tra về dự toán ngân sách cho các đơn vị trực thuộc và Ủy ban nhândân cấp dưới việc thông báo số kiểm tra ở cấp huyện cũng thực hiện tương tự

Các số kiểm tra do các cơ quan trung ương và Ủy ban nhân dân tỉnh thông báophải bảo đảm số thu không thấp hơn số kiểm tra về thu, số chi phù hợp với số kiểm tra

về tổng mức chi và cơ cấu chi ngân sách

Xây dựng dự toán