Đề án xây dựng mô hình du lịch cộng đồng ở bản pác ngòi

Nằm trọn trong vùng lõi Vườn quốc gia Ba Bể, thôn Pác Ngòi, xã Nam Mẫu ( Ba Bể) có khoảng 100 hộ với 400 nhân khẩu, chủ yếu dân tộc Tày sinh sống. Pác Ngòi là một trong những thôn ít ỏi còn lưu giữ được những phong tục, tập quán mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc Tày. Tài nguyên du lịch của bản Pác Ngòi bao gồm cảnh quan núi rừng,các loài cây,song suối,hang động và văn hóa truyền thống dân tộc Tày

Đề án xây dựng mô hình du lịch cộng đồng ở bản Pác Ngòi –

Ba Bể - Bắc Cạn

1 Tìm hiểu vùng dự án

Nằm trọn trong vùng lõi Vườn quốc gia Ba Bể, thôn Pác Ngòi, xã Nam Mẫu ( Ba Bể)

có khoảng 100 hộ với 400 nhân khẩu, chủ yếu dân tộc Tày sinh sống Pác Ngòi là mộttrong những thôn ít ỏi còn lưu giữ được những phong tục, tập quán mang đậm bản sắc

văn hoá dân tộc Tày Tài nguyên du lịch của bản Pác Ngòi bao gồm cảnh quan núi

rừng,các loài cây,song suối,hang động và văn hóa truyền thống dân tộc Tày.Các điểm thu hút du lịch của bản bao gồm:

• Tài nguyên du lịch tự nhiên:

o Hồ Ba Bể

o Thác Đầu Đẳng oAo Tiên

oĐộng Hua MạoThực vật: hàng trăm loài Phong lan, Địa lan, đặc biệt loài Trúc dây quý hiếm

o Động vật: Vọoc đen má trắng , cầy vằn bắc ,hang trăm loài chim (sếu đầu

đỏ…) , cá (cá chiên,…)oVề các hoạt động thể thao : chèo thuyền Độc Mộc

•Tài nguyên du lịch nhân văn:

oCảnh quan văn hóa: Nhà sàn dân tộc Tày

o Hoạt động sản xuất: trồng lúa , ngô,chài, lưới, mây tre đan, vải tràm, dệt thổ cẩm truyền thống hay đánh bắt cá tôm trên hồ Ba Bể

o Lễ hội: Lễ hội Lồng Tồng, hát Then đàn tính…

o Đặc sản: Thịt lợn gác bếp, Xôi nếp nương, Rượu ngô,Tép chua Ba Bể,cá mương nướng…

• Cộng đồng dân cư ở bản Pác Ngòi:

- Con người nơi đây thân thiện , cởi mở , ôn hòa , hiếu khách

- Người dân có ý thức bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống

- Người dân có ý thức trong việc phát triển du lịch

- Hầu hết các nhà sàn đều có wifi

- Cơ sở lưu trú và ăn uống: có gần 20 nhà sàn cỡ lớn có dịch vụ homestay

- Khu vui chơi : Chỉ có các khu biểu diễn văn nghệ Hát Then – Đàn Tính ởBản

- Y tế : Pác ngòi mới có một vài hiệu thuốc nhỏ Tuy nhiên ngay khu trung tâm Chợ Rã gần thôn Pác Ngòi đã có hệ thống cơ sở y tế sắn sàng phục vụ du khách

- Nước, năng lượng, thoát nước :Cơ sở hạ tầng của thôn được đầu tư xây dựng khang trang, sạch đẹp hơn Nhà nước đã hỗ trợ người dân làm nhà vệ sinh theo tiêu chuẩn đảm bảo vệ sinh môi trường

• Một số điểm hạn chế của cộng đồng dân cư ở thôn Pác Ngòi

- Trình độ dân trí của người dân còn chưa cao

- Các hộ làm du lịch còn manh mún nhỏ lẻ mang tính chất tự phát cần có sự lien kếtchặt chẽ với nhau hơn

- Ý thức của cộng đồng trong vấn đề bảo vệ môi trường còn chưa cao

Việc thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt của người dân nơi đây vẫn còn nhiều điều đáng bàn Có trường hợp ngay trước cửa ngôi nhà đã được bố trí sẵn thùng đựng rác nhưng gia đình vẫn xả thẳng rác xuống phía sau nhà

Địa điểm lò đốt rác thải tập trung được xây dựng ngay bên lề đường và cách khu dân

cư không xa, tình trạng người dân đổ rác thải bừa bãi còn diễn ra với mức độ nghiêmtrọng và đáng báo động hơn Lò đốt thì đã chất đầy rác thải đến miệng lò nhưng không có ai xử lý, còn khu vực xung quanh, rác thải chất thành đống, với đủ loại

2.Các bên tham gia vào xây dựng mô hình du lịch cộng đồng:

 Chính quyền địa phương:

Chính quyền từ cấp tỉnh đến cấp xã đều có trách nhiệm đảm bảo cho mô hình du lịch cộng đồng tại địa phương hiệu quả nhất bằng cách đề ra các chính sách, hỗ trợ hạ tầng, cấp giấy phép cho khách nước ngoài

 Cư dân địa phương:

Mô hình du lịch cộng đồng được xây dựng và phát triển tại bản Pác Ngòi dựa trên tài nguyên tự nhiên và nhân văn mang đậm bản sắc văn hóa địa phương và có ảnh hưởngtrực tiếp đến đời sống văn hóa, kinh tế, xã hội của họ nên họ sẽ là người trực tiếp tham gia vào việc tổ chức, xây dựng mô hình đó nhằm mang lại những lợi ích thiết thực cho mình

 Các doanh nghiệp du lịch vừa và nhỏ:

Tham gia vào việc phát triển các dịch vụ tại địa phương như sản xuất hàng thủ công, hướng dẫn khách du lịch…

 Các tổ chức phi chính phủ: Tham gia vào việc đầu tư vốn để xây dựng cơ sở hạtầng, vật chất kĩ thuật cho việc phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương

 Khách du lịch: Họ đi du lịch với nhiều mục đích khác nhau nhưng điểm chung nhất là cầu tìm hiểu mô hình du lịch cộng đồng , trải nghiệm thực tế khi cùng

ăn, cùng ở, cùng tham gia các hoạt động thường nhật của người dân địa

phương Khách du lịch góp phần đáng kể vào doanh thu của địa phương thông qua các việc sử dụng các dịch vụ Khách du lịch sẽ giúp cho mô hình du lịch

cộng đồng tại địa phương hoàn thiện hơn, được phổ biến hơn thông qua sự góp

ý hoặc giới thiệu với bạn bè củ mình

 Các cơ sở đào tạo: Cung cấp các dịch vụ đào tạo kĩ năng vận hành du lịch, đào tạo kĩ năng bán hàng, kĩ năng giao tiếp ứng xử với khách du lịch để mô hình dulịch cộng đồng tại địa phương có thể đạt hiệu quả tốt nhất

 Các công ty vận tải: Là đơn vị đưa khách du lịch đến với mô hình du lịch cộng đồng tại địa phương

 Các công ty lữ hành: Có nhiệm vụ đưa khách đến với điểm du lịch cộng đồng tại địa phương thông qua các chương trình du lịch

3.Thành lập Ban quản lý Du lịch cộng đồng và các nhóm chức năng:

a Ban quản lý xúc tiến du lịch cấp tỉnh:

- Hỗ trợ chuyên môn và nâng cao năng lực cho ban quản lý du lịch bản và các nhóm dịch vụ

- Quảng bá du lịch cộng đồng, Liên kết với các doanh nghiệp để quảng bá và khai thác

- Huy động nguồn hỗ trợ, đầu tư của nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức cho cộngđồng trong phát triển cơ sở vật chất và sản phẩm

Ban quản lí

du lịch cộng đồng

Nhóm sản xuất hang thủ công và nông sản

b Ban quản lý du lịch bản Pác Ngòi:

- Quản lý tài chính chung, thu và chi từ hoạt động du lịch Lập và quản lý sổ theo dõi tiền mặt thu, chi, tài khoản ngân hàng của cộng đồng, các hóa đơn, chứng từ

- Xây dựng và thực hiện cơ chế luân phiên, chia sẻ lợi ích du lịch công bằng trong cộng đồng

- Quản lý các hộ/nhóm cung cấp dịch vụ du lịch trong bản

- Hợp đồng và tiếp nhận việc đặt tour, dịch vụ tham quan từ doanh nghiệp

Các thành viên tham gia ban quản lý du lịch bản khoảng 5 người có thể bao gồm:

- Đại diện lãnh đạo UBND xã

- Trưởng thôn

- Người có uy tín trong bản

- Đại diện hội phụ nữ bản

- Đại diện 1 người trong các nhóm tổ dịch vụ

Nhiệm vụ của các thành viên trong BQL:

Trưởng ban:

- Quản lý việc chuẩn bị và thực hiện các kế hoạch phát triển du lịch (bao gồm kế hoạch đầu tư, khai thác kinh doanh, dịch vụ du lịch, quảng bá…) và đưa ra quyết địnhtrên cơ sở tham khảo ý kiến của các bên liên quan

- Chịu trách nhiệm quản lý các cá nhân và hộ gia đình tham gia vào du lịch trên địa bàn thôn

- Đón tiếp khách cùng với tổ hướng dẫn và làm thủ tục đăng ký với công an xã nếu khách ở lại qua đêm

- Chịu trách nhiệm quản lý tài chính

Phó ban:

- Hỗ trợ trưởng ban trong công tác quản lý và đảm nhận vai trò của trưởng ban khi trưởng ban đi vắng

- Quản lý việc khảo sát các họat động du lịch

- Chịu trách nhiệm giám sát các công việc liên quan đến bảo dưỡng cơ sở vật chất, bảo vệ môi trường, chăm sóc y tế, an ninh

- Lập kế hoạch và tổ chức các họat động đào tạo, nâng cao năng lực cộng đồng về du lịch

- Quản lý quỹ du lịch của cộng đồng

Kế toán:

- Chịu trách nhiệm ghi chép và quản lý sổ theo dõi thu chi liên quan đến họat động dulịch của thôn

Các thành viên khác:

- Tổ trưởng tổ hướng dẫn: quản lý các hướng dẫn viên của thôn và hướng dẫn khách

đi tham quan trên địa bàn

- Tổ trưởng tổ văn nghệ: quản lý các thành viên trong tổ và tổ chức các họat động biễu diễn phục vụ khách

- Tổ nấu ăn: quản lý các thành viên trong tổ, dụng cụ nhà bếp và nấu nướng phục vụ khách

- Tổ trưởng dệt và đan lát: quản lý các thành viên trong tổ, tổ chức sản xuất các mặt hàng thủ công mỹ nghệ để bán cho khách

c Tổ thuyết minh, hướng dẫn: nên gồm 3-5 người ưu tiên thanh niên nghèo nhưng có hiểu biết về địa hình làng bản và có kỹ năng nói chuyện Có trách nhiệm đưa khách đitham quan làng bản và cảnh quan ve suối, rừng

hộ gia đình trong nhóm này có trách nhiệm giữ gìn vệ sinh nhà cửa, chăn màn, ga nệm sạch sẽ Giới thiệu cho khách về văn hóa dân tộc Thái, phối hợp với các nhóm dịch vụ khác để phục vụ khách Nhận khách theo sự phân công của ban quản lý du lịch thôn

e Tổ nấu ăn: Tổ có trách nhiệm phục vụ ăn uống cho khách, bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm

f Tổ biểu diễn văn nghệ: hiện tại có 4 đội văn nghệ, mỗi đội có từ 10 đến 20 người Nên luân phiên mỗi đội phục vụ văn nghệ là 10 người Có trách nhiệm biểu diễn văn nghệ cho khách xem và tổ chức các hoạt động giao lưu

g Tổ dệt thổ cẩm: gồm 5-10 hộ có khả năng dệt tốt, hướng dẫn cho khách xem các công đoạn Đồng thời nghiên cứu phát triển thêm các mặt hàng để có thể bán cho khách.

4.Những qui định về phân phối lợi ích kinh tế từ du lịch

để lợi ích kinh tế từ du lịch được phân phối rộng rãi trong cộng đồng, đồn thời nâng cao sự ủng hộ của cộng đồng đối với việc phát triển du lịch, BQL DLCĐ nên nghiên cứu thực hiện các phương thức sau:

+ Ngày công lao động của các thành viên:

Sau đây là hướng dẫn định mức ngày công làm việc của các tổ dịch vụ Định mức này

có thể điều chỉnh cao hơn hoặc thấp hơn một chút tùy theo thu nhập từ mỗi đoàn khách và phải được sự thống nhất của tất cả các tổ dịch vụ và ban quản lý Lưu ý ban quản lý du lịch thôn chỉ chi trả ngày công làm việc cho các thành viên có tham gia phục vụ

- Các thành viên tham gia biểu diễn văn nghệ được hưởng 40.000 đồng cho mỗi xuất diễn

- Các thành viên phục vụ nấu ăn được hưởng 50.000 đồng một người nếu nấu cho 1 bữa ăn chính; và 15.000 đ nếu nấu cho bữa ăn sáng

- Các thành viên tổ phục vụ đón tiếp và nghỉ qua đêm tại nhà sàn được hưởng

Cần ưu tiên cho những người nghèo, phụ nữ vào tham gia cung cấp các hoạt động dịch vụ cho khách du lịch để được hưởng lợi từ du lịch Cụ thể người nghèo có thể tham gia vào các hoạt động sau:

- Tham gia tổ biểu diễn văn nghệ, tổ nấu ăn phục vụ khách và thuyết minh dẫn đường

- Bán các sản phẩm nông sản của gia đinh cho tổ nấu ăn để phục vụ khách như cá, thịt

gà, rượu, chuối, rau quả…

- Tham gia tổ dệt vải và bán các sản phẩm dệt hoặc đặc sản địa phương

+ Xây dựng cơ chế luân phiên:

Ban quản lý du lịch bản họp với dân để xây dựng cơ chế luân phiên tham gia và phục

vụ khách để lợi ích kinh tế được phân phối rộng rãi trong cộng đồng

Thu từ dịch vụ hướng dẫn khách tham quan: 15% / tổng doanh thu của khách

Thu từ dịch vụ nhà nghỉ của các hộ: 15% / tổng doanh thu trong tháng của các hộ Thu từ dịch vụ bán hàng tương ăn cho khách : 10% / tổng doanh thu

Thu từ dịch vụ ăn uống: 5% / tổng doanh thu phục vụ khách ăn uống

Thu từ dịch vụ trông giữ xe: 5% / tổng doanh thu

Thu từ hảo tâm tự nguyện ủng hộ của khách du lịch, các công ty du lịch lữ hành (cóthể bằng tiền hoặc bằng hiện vật)

Kế toán căn cứ vào doanh thu của từng chuyến khách đến tham quan để thu phần đóng góp cho quỹ theo qui định trong qui chế này

5 Bảo tồn VQG 10

Dịch vụ ngủ qua đêm tại các hộ chỉ được thu của khách là: 60.000đ / khách / đêm Dịch vụ nghỉ trưa thu 30.000đ/ khách/ lượt

Dịch vụ hướng dẫn khách tham quan thu 5.000đ / khách / lượt

Dịch vụ gửi xe, thu của loại xe con 4 chỗ ngồi thu: 10.000đ /xe /lượt gửi

Dịch vụ gửi xe, thu của loại xe 7 chỗ ngồi thu: 7.000đ /xe/lượt gửi

Dịch vụ gửi xe, thu của loại xe 15 chỗ ngồi thu: 15.000đ /xe/lượt gửi

Dịch vụ gửi xe, thu của loại xe 24 chỗ ngòi thu: 20.000đ /xe/lượt gửi

Dịch vụ gửi xe, thu của loại xe 30 chỗ ngồi trở lên thu 25.000đ /xe/lượt gửi

Dịch vụ ăn uống thu của khách 60.000đ / xuất ăn /khách bữa ăn chính ( không kèm

đồ uống, tính ngoài)

Dịch vụ ăn sáng thu 25.000đ / xuất ăn

Ngoài những dịch vụ có giá trên đây, các dịch vụ khác, khách có yêu cầu, ban quản lý

Du lịch cộng đồng xã sẵn sàng làm theo yêu cầu của khách, giá cả do hai bên thoả thuận, trên tinh thần giúp đỡ hai bên cùng có lợi

5.Xây dựng nội quy về Du lịch cộng đồng tại địa phương

- Bảo đảm an ninh và an toàn cho khách du lịch trong thời gian khách đến viếng thăm

- Giá cả dịch vụ và hàng hóa hợp lý và thống nhất Bán hàng đúng giá quy định, tuyệtđối không lừa khách du lịch và các công ty lữ hành

- Không xin bất cứ thứ gì của khách ví dụ như tiên, bánh kẹo, vật dụng

- Quan hệ nam nữ lành mạnh với khách đến thăm thôn bản

- Gĩư vệ sinh môi trường trong thôn và bảo quản tốt cơ sở vật chất phục vụ du lịch

- Không gây tổn hại đến cây cối và động vật ở trong khu vực

- Khuyến khích và giám sát các công ty lữ hành và khách du lịch thực hiện đúng nội quy du lịch cộng đồng

- Thông báo ngay cho Ban Quản Lý Du Lịch Cộng Đồng của bản nếu công ty lữ hànhhoặc du khách vi phạm nội quy du lịch cộng đồng

- Tôn trọng và thực hiện đúng các nội quy do Ban Quản Lý đưa ra

- Ăn mặc lịch sự đúng theo phong tục truyền thống khi có khách du lịch đến thăm thôn

- Tôn trọng sự riêng tư của khách khi nghỉ qua đêm

- Tôn trọng văn hóa truyền thống và tập quán của người Thái Trắng

- Không mang giày dép khi bước vào nhà sàn của bản

- Ăn mặc lịch sự-áo quần nên phủ gối và vai

- Bảo vệ môi trường bằng cách không chặt cây, bẻ cành, không săn bắt động vật hoang dã

- Không nên cho trẻ em kẹo và tiền bởi hành động này khuyến khích sự xin cho và ỷ lại

- Nếu bạn muốn ủng hộ quà hoặc tiền cho địa phương hãy trao cho Ban Quản Lý hoặc bỏ vào thùng quỹ ủng hộ phát triển cộng đồng

- Giúp cộng đồng giữa gìn thôn xóm sạch đẹp bằng cách không xả rác, vứt rác đúng nơi quy định

- Khách nam và khách nữ không ngủ chung khi qua đêm ở nhà dân bản

• Nội quy dành cho các công ty lữ hành và hướng dẫn viên :

-Tôn trọng các nội quy cộng đồng về việc đón tếp khách,ví dụ như số đoàn khách,số lượng khách,khoảng thời gian lưu trú…

-Tôn trọng biểu giá dịch vụ do cộng đồng xây dựng

-Thông tin cho khách du lịch biết trước về nội dung chương trình tham quan và cách ứng sử với cộng đồng

-Làm gương cho khách du lịch và cộng đồng bằng cách bảo vệ môi trường cảnh quan thiên nhiên của bản

-Quan hệ lành mạnh với người dân trong bản

6 Xây dựng kế hoạch hoạt động Du lịch cộng đồng của địa phương

Để phát triển du lịch bền vững thì cần có các biện pháp bổ sung đó là công tác bảotồn.Việc phát triển du lịch tại bản Pác Ngòi phải gắn với sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và công tác bảo tồn, phải luôn coi trọng tính bền vững:

- Giáo dục đào tạo và tuyên truyền sinh thái ở bản Pác Ngòi:

+Tuyên truyền, giáo dục các nhà hoạt động chính sách và các nhà quản lý vườn quốc gia quan tâm hơn đến quy hoạch cho du lịch sinh thái và chú trọng đến sự tham gia của cộng đồng địa phương

+Chú trọng đào tạo hướng dẫn vien du lịch có kinh nghiệm và có kỹ năng làm nghề, trình độ ngoại ngữ.Hướng dẫn viên địa phương : Đặc biệt chú ý tuyển hướng dẫn viênlàng địa phương - người có kinh nghiệm về tuyến đường du lịch Hoạt động này nên được thực hiện với sự cố vấn chặt chẽ của Trưởng Ban Du lịch Vườn quốc gia hướng dẫn viên chính

+Giáo dục thiên nhien về môi trường cho khách tham quan để họ có ý thức bảo vệ môi trường

+Đối với cộng đồng địa phương cần phải sử dụng hình tức dễ hiểu như tranh ảnh, băng hình, chương trình biểu diễn văn nghệ

-Sự tham gia của cộng đồng địa phương

+Tiếp tục phát triển nghề,giữ gìn phong tục tập quán, lễ hội truyền thống, giáo dục nâng cao nhận thức bảo tồn thiên nhiên, bảo vệ môi trường.Mở lớp tập huấn về du lịch sinh thái, nghiệp vụ du lịch, ngoại ngữ, xây dựng quy hoạch du lịch với sự tham gia của cộng đồng ngay từ đầu

-Quy hoạch cho khu du lịch sinh thái tại vườn quốc gia Ba Bể:các hoạt động về du lịch tại đây, cần phải đứng trên quan điểm tài nguyên và môi trường như:

+ Tổ chức các cuộc vận động tuyên truyền, giáo dục người dân trong khu vực nângcao nhận thức về ý thức, trách nhiệm bảo vệ và quản lý nguồn tài nguyên rừng vàcác loài động thực vật quí hiếm hiện đang sinh sống tại VQG.

+ Quy hoạch tổng thể theo các phân khu chức năng: khu hành chính, dịch vụ (ăn,nghỉ, vui chơi, cắm trại ); khu tham quan; khu phục hồi sinh thái (tổ chức cácchương trình trồng rừng các loại cây quí hiếm, cây có nguy cơ tiệt chủng cho các đoàn học sinh, sinh viên, tổ chức nghiên cứu về thực vật); khu bảo vệnghiêm ngặt

+ Xây dựng các nhà nghỉ với kiến trúc đơn giản, tiện nghi phù hợp với cảnh quanthiên nhiên, rừng, cây cỏ Gắn với các nhà ăn, khu dịch vụ ăn uống tiện nghi, sạch sẽ,

vệ sinh

-Thực hiện trùng tu, tôn tạo các di tích lịch sử văn hóa, địa điểm du lịch, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng dịch vụ phục vụ du khách, đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá, giới thiệu hình ảnh bản Pác Ngòi đến với đôngđảo du khách; đầu tư nâng cấp các tuyến đường giao thông, tạo điều kiện thuận lợi cho du khách đến thăm quan.Trang bị các phương tiện thuyền máy, xuồng độc mộc Đầu tư xây dựng các gian hàng thủ công , gian hàng đồ lưu niệm, giới thiệu mặt hàng truyền thống

-Song song với việc đầu tư phát triển hạ tầng du lịch, huy động nhân dân khôi phụclàng nghề truyền thống như: Dệt thổ cẩm, phát triển nuôi cá đặc sản, nuôi lợn đen, gàđồi, khôi phục các loại hình sinh hoạt văn hóa phi vật thể (nghệ thuật hát then, đàntính)… và tổ chức các hoạt động văn hóa nghệ thuật

Đó là những kế hoạch và biện pháp thiết thực nhất để phát triển du lịch cộng đồng tạiPác Ngòi, huyện Ba Bể nói riêng và Tỉnh Bác Cạn nói chung

• Chương trình du lịch tham quan Pác Ngòi

Tour du lịch tham quan Hà Nội – Pác Ngòi ( 3 ngày – 2 đêm)