GIÁO DỤC TRẺ TỪ 3 ĐẾN 6 TUỔI TRONG GIA ĐÌNH

Trong các môi trường giáo dục, gia đình có một ý nghĩa quyết định đầu tiên đối với việc hình thành con người xã hội, giáo dục con người trở thành công dân có ích cho xã hội. Giáo dục trong gia đình giúp cho mỗi người hiểu rõ vị trí, vai trò, trách nhiệm của các thành viên trong gia đình đối với giáo dục thế hệ trẻ; nâng cao trình độ hiểu biết về vai trò và tầm quan trọng của gia đình trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách trẻ.

GIÁO DỤC TRẺ TỪ 3 ĐẾN 6 TUỔI TRONG GIA

ĐÌNH

1 Về lí luận

Từ lâu người ta đã coi gia đình là tế bào của xã hội, là thiết chế cơ bản của xã hội Tế bào gia đình khỏe mạnh, xã hội sẽ lành mạnh, mọi người đều có cơ hội phát triển và hưởng hạnh phúc Tế bào gia đình lỏng lẻo, không đảm đương tốt các vai trò và chức năng của mình, xã hội có nguy cơ xáo động ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống vật chất và tinh thần của mọi thành viên trong xã hội

Gia đình thực hiện nhiều chức năng, trong đó có các chức năng sinh đẻ, chức năng kinh tế, giáo dục con cái, thỏa mãn nhu cầu cơ bản về tâm sinh lý cho các thành viên trong gia đình, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi Trong đó chức năng sinh đẻ hay còn gọi là tái sản xuất ra con người là quan trọng nhất vì con người chính là vốn quý giá nhất

Gia đình khộng chỉ sinh ra con người, thực hiện các chức năng chăm sóc hoàn thiện thể lực cho trẻ em mà còn là một trường học đầu đời cho mỗi đứa trẻ phát triển, hoàn thiện yếu tố xã hội trong con người: dạy cho trẻ em cách ăn, mặc, giao tiếp, tiếp thu văn hoá công cộng Giúp trẻ hình thành nhân cách gốc cho con người Thông qua gia đình cá nhân có cơ sở để tiếp nhận những giá trị, những chuẩn mực xã hội, vững tin bước sang một môi trường xã hội hoá cao hơn

Giáo dục gia đình là giáo dục khởi đầu sớm nhất, lâu dài nhất của con người nên chính vì vậy khung nhân cách của con người được hình thành từ gia đình

2 Về thực tiễn

Hiện nay đất nước ta đang trong tiến trình công nghiệp hóa , hiện đạt hóa hội nhập quốc tế, trong xu thế toàn cầu hóa, quốc tế hóa và xã hội học tập, yếu tố quyết định trực tiếp đế những thành tựu kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng… chính là những con người được đào tạo để trở thành người lao động chất lượng cao

Đất nước ta đang ở nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và nền kinh tế tri thức Bởi vậy có thể nói, trí tuệ con người là nguồn lực vô tận của sự phát triễn xã hội chính vì vậy cần phải đào tạo con người có trình độ cao để sản xuất ra hàng hóa chất lượng cao, nâng cao chất lượng cuộc sống và giúp cho xã hội phát triển

Hiện nay tốc độ phát triển kinh tế ngày càng cao dẫn đến đặt ra nhiều vấn đề như: bình đẳng vợ chồng, xung đột trong gia đình, cách nuôi dưỡng và giáo dục con cái trong gia đình…

Như vậy xuất phát từ những vấn đề lí luận và thực tiễn trên đề tài nghiên cứu

Giáo dục trẻ từ 3 đến 6 tuổi trong gia đình được nghiên cứu.

1 Mục đích nghiên cứu

Trong các môi trường giáo dục, gia đình có một ý nghĩa quyết định đầu tiên

đối với việc hình thành con người xã hội, giáo dục con người trở thành công dân

có ích cho xã hội Giáo dục trong gia đình giúp cho mỗi người hiểu rõ vị trí, vai trò, trách nhiệm của các thành viên trong gia đình đối với giáo dục thế hệ trẻ; nâng cao trình độ hiểu biết về vai trò và tầm quan trọng của gia đình trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách trẻ

Các bậc cha mẹ có thể vận dụng những phương pháp giáo dục gia đình vào việc chăm sóc, nuôi dạy con cái để hình thành và phát triển toàn diện nhân cách của thế hệ trẻ

Giáo dục gia đình còn giúp các gia đình biết giữ gìn những giá trị văn hóa của dòng họ, của dân tộc để xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bẳn sắc dân tộc

2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp điều tra viết

- Phương pháp phỏng vấn

- Phương pháp nghiên cứu trường hợp

3 Một số vấn đề lí luận về giáo dục trẻ từ 3-6 tuổi trong gia đình 3.1 Giáo dục là gì?

Giáo dục (tiếng Anh: education) theo nghĩa chung là hình thức học tập theo

đó kiến thức, kỹ năng, và thói quen của một nhóm người được trao truyền từ thế

hệ này sang thế hệ khác thông qua giảng dạy, đào tạo, hay nghiên cứu Giáo dục thường diễn ra dưới sự hướng dẫn của người khác, nhưng cũng có thể thông qua

tự học.Bất cứ trải nghiệm nào có ảnh hưởng đáng kể lên cách mà người ta suy nghĩ, cảm nhận, hay hành động đều có thể được xem là có tính giáo dục Giáo dục thường được chia thành các giai đoạn nhưgiáo dục tuổi ấu thơ, giáo dục tiểu học, giáo dục trung học, và giáo dục đại học

Trong tiếng Việt, "giáo" có nghĩa là dạy, "dục" có nghĩa là nuôi(không dùng

một mình); "giáo dục" là "dạy dỗ gây nuôi đủ cả trí-dục, đức-dục, thể-dục

3 2 Giáo dục trong gia đình

Giáo dục là một trong những chức năng cơ bản của gia đình, chuẩn bị cho trẻ những hiểu biết, những kỹ năng và thái độ cần thiết đối với các sự vật, hiện tượng của thế giới xung quanh để đứa trẻ gia nhập vào đời sống xã hội Xã hội càng phát triển thì càng làm tăng tầm quan trọng của giáo dục gia đình đối với

sự hình thành và phát triển nhân cách thế hệ trẻ Mục đích sâu xa của giáo dục gia đình là hướng tới xây dựng nhân cách con người, đạo lý làm người Giáo dục gia đình sẽ hướng dẫn cho trẻ nhận thức đúng đắn về những giá trị đích thực, những chuẩn mực và khuôn mẫu xã hội, những bổn phận, nghĩa vụ và quyền lợi, cũng như những trật tự không chỉ trong gia đình mà ở cả ngoài xã hội

Giáo dục trong gia đình Việt Nam không chỉ tác động mạnh mẽ ở giai đoạn ấu thơ của cuộc đời mỗi con người, vì con người Việt Nam gắn bó vô cùng chặt chẽ với đời sống gia đình nên có thể ảnh hưởng của giáo dục gia đình là hết sức to lớn, lâu dài suốt cả cuộc đời Nó đặt cơ sở quyết định cho sự hình thành nền tảng nhân cách ở tuổi niên thiếu, thúc đẩy sự phát triển, hoàn thiện nhân cách ở tuổi thanh niên, củng cố, giữ gìn nhân cách ở tuổi trưởng thành và khi về già Vì thế, giáo dục gia đình mang tính chất thường xuyên, lâu dài và có hệ thống chặt chẽ Giáo dục gia đình là một quá trình liên tục và lâu dài từ khi đứa trẻ hình thành

ý thức đến tận tuổi già Nó có đặc trưng riêng xuất phát từ tình cảm và thông qua tình cảm, thái độ, việc làm, hành vi ứng xử của người lớn mà trẻ học tập cách

sống, cách nghĩ Giáo dục gia đình có phương pháp đặc biệt là thuyết phục, giảng giải, cùng trao đổi thân tình và làm gương trên cơ sở tình thương yêu của những người ruột thịt Những thông tin mà người lớn truyền thụ cho trẻ em trong gia đình được thực hiện một cách tự nhiên, thân tình, giản đơn và thường được nhắc lại bằng nhiều cách khác nhau Một thông tin có khi được thể hiện qua lời nói, có khi được thể hiện qua những hành vi ứng sử, cũng có khi bằng

thái độ và trẻ em học tập, trưởng thành theo kiểu thấm nhuần dần Hơn nữa, giáo

dục gia đình còn có nội dung phong phú và đa dạng, bởi vì môi trường gia đình

là một môi trường không thuần nhất (các thành viên của gia đình thường khác nhau về địa vị xã hội, vai trò, kinh nghiệm sống, tuổi tác, giới tính, học vấn, nghề nghiệp và tính tình ), nhưng về cơ bản giáo dục gia đình sẽ giúp cho thế

hệ trẻ tiếp nhận những kinh nghiệm, những chuẩn mực, những giá trị và những vai trò xã hội, mà những tri thức cốt yếu này được truyền thụ bằng con đường tình cảm sau khi đã qua “bộ lọc” của các thành viên trong gia đình

3.3 Đặc điểm tâm- sinh lí của trẻ từ 3 đến 6 tuổi trong gia đình

Bộ máy tiêu hóa của trẻ ở độ tuổi này còn rất yếu, dễ bị bệnh khó tiêu do ăn quá nhiều, ăn quá nóng, hay ăn quá lạnh dễ sinh bệnh hoặc tính tình không ổn định Do đó chú ý cho trẻ ăn đủ 3 bữa chính và 1 bữa phụ, không nên ăn đồ nguội hoặc lạnh nhiều, không ăn vặt sẽ có hại cho tiêu hóa

Các trẻ ở trong độ tuổi từ 4 đến 6 tuổi đã có thể chạy, nhảy, leo trèo, chạy nhảy liên tục, trẻ có thể chơi đá cầu, nhảy dây Ngoài ra các ngón tay của trẻ 5 tuổi có thể hoạt động tự do, mà động tác còn nhanh nhẹn và hoàn chỉnh hơn nên

có thể cầm bút vẽ, viết đồng thời còn thực hiện được nhiều động tác tinh khéo, mặc hoặc cởi áo Biết nhảy theo nhạc, đi dứng vững vàng, thoải mái, đúng tư thế

Ngôn ngữ của trẻ ở độ tuổi này tiếp tục phát triển mạnh: Trẻ 3 tuổi đã có thể hiểu biết các từ cơ bản, trẻ 4- 6 tuổi có thể nói đủ câu; trẻ hay đặt câu hỏi: tại sao? Ở đâu? Vì sao? ;nói tên của mình khi giao tiếp với bạn, nhận biết mình là trai hay gái; có thể kể lại câu chuyện ngắn; tính tò mò ham hiểu biết phát triển mạnh Nhờ có sự phát triển ngôn ngữ và hành động với đò vật ở giai đoạn nhà trẻ mà tư duy hình tượng của trẻ hình thành, phát triển mạnh nên trẻ rất thích xem tranh ảnh, phim hoạt hình, múa rối Khả năng khái quát hóa và trìu tượng bắt đầu hình thành khi có kích thích ngôn ngữ tác động

Đời sống xúc cảm tình cảm bắt đầu thể hiện sự ổn định: Trẻ dễ xúc động, dễ dàng bộc lộ cảm xúc của mình trong chốc lát Các laoij hình tình cảm bậc cao như tình cảm đạo đức , những rung cảm của trẻ đối với việc thực hiện các chuẩn mực hành vi xã hội thông qua đánh giá của cha mẹ và cô giáo mầm non; tình cảm thẩm mỹ, những rung cảm của trẻ đối với cái đẹp; tình cảm trí tuệ, những rung cảm của trẻ đối với cái mới trong nhận thức, trong hành động Trẻ dễ bị kích động, dễ bột phát những vui, buồn, sợ hãi nhưng cũng nhanh chóng tiêu tan, trẻ đang khóc chuyển ngay sang cười

Tình yêu quyến luyến của trẻ đối với mẹ, cha phát triển mạnh Đối với trẻ trai,

mẹ là người đẹp nhất, quan trọng nhất, ngược lại đối với trẻ gái thì cha là người

có uy quyền nhất, được trẻ kính yêu, tôn trọng nhất Đây là sự phát triển lành mạnh về tinh thần và tình cảm, là nền tảng tạo nên phương thức giao tiếp đối với người khác giới sau này của trẻ

4 Thực trạng

Để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài: Giáo dục trẻ từ 3 đến 6 tuổi trong gia

đình, nhóm chúng em đã tiến hành nghiên cứu 60 hộ gia đình ở một số địa phương khác nhau thuộc vùng nông thôn và thành thị Trong tổng số 60 gia đình đó, em chủ yếu nghiên cứu 10 gia đình ở vùng nông thôn Các gia đình này chủ yếu làm các nghề như: công nhân, nông dân, buôn bán và giáo viên, có con trong độ tuổi từ 3-6 và những đứa trẻ này là những đứa con đầu lòng hoặc đứa con thứ 2 trong gia đình đó

Thông qua phương pháp điều tra bằng bảng hỏi chúng em đã thu thập được về

tỉ lệ một số các phương pháp giáo dục trẻ từ 3-6 tuổi trong gia đình được các bậc cha mẹ sử dụng như sau:

Bảng 1: Tỉ lệ giáo dục đạo đức trẻ từ 3-6 tuổi ở 1 số gia đình Việt Nam hiện nay (N= Tổng số= 60)

Giáo dục đạo đức Rất

thường xuyên

Thường xuyên

Thỉnh thoảng

Không bao giờ

Thói quen gọi dạ bảo vâng 68.33 31.67 0.00 0.00 Thói quen vâng lời cha mẹ 46.67 45.00 8.33 0.00 Thói quen lễ phép với ông bà, cha

mẹ

Thói quen kính trên nhường dưới 31.67 50.00 18.33 0.00 Thói quen đúng hẹn, đúng giờ 15.00 56.67 23.33 5.00 Thói quen nói và làm nhất quán 6.67 43.33 41.67 8.33 Thói quen đã hứa là phải làm 10.00 46.67 43.33 0.00 Thói quen tôn trọng mọi người 48.33 40.00 11.67 0.00 Thói quen quan tâm tới cha

mẹ,anh,chị,em

Thói quen nhường nhịn em bé 38.33 31.67 30.00 0.00 Thói quen không được cãi lại bề

trên

Thói quen nghĩ tốt về mọi người 18.33 60.00 18.33 3.34 Thói quen giữ gìn vệ sinh nhà cửa 45.00 35.00 20.00 0.00 Thói quen bảo vệ vật nuôi, cây

trồng

Thói quen gọn gàng, ngăn nắp 40.00 43.33 13.34 3.33 Thói quen vệ sinh sạch sẽ 41.67 48.33 10.00 0.00 Thói quen giúp đỡ mọi người khi

có cơ hội

Thói quen tự phục vụ bản thân:

-Giặt quần bẩn

-Thay quần áo bẩn

-Dọn dẹp nhà cửa

-Chuẩn bị ăn,uống

23.33 30.00 18.33 28.34

Thói quen khác

Như vậy thông qua bảng giáo dục về đạo đức trên ta có thể thấy các bậc cha

mẹ rất coi trọng các giá trị đạo đức, các thói quen trên luôn được các phụ huynh giáo dục một cách thường xuyên và rất thường xuyên Các bậc phụ huynh luôn dạy cho con cái của mình những điều tốt để hướng cho đứa trẻ trở thành đứa con ngoan ngoãn, biết yêu thương kính trọng ông bà, cha mẹ, bạn bè để hình thành lòng tốt, sự khoan dung Do ở độ tuổi này trẻ vẫn còn nhỏ nên việc giáo dục trẻ về thói quen tự phục vụ bản thân chưa được giáo dục kĩ Thông qua sự giáo dục của các bậc phụ huynh trong gia đình đã giúp cho trẻ bắt đầu hình thành nên tính kỉ luật

Bảng 2: Tỉ lệ giáo dục phát triển thể chất trẻ từ 3-6 tuổi ở 1 số gia đình Việt Nam hiện nay (N= tổng số= 60)

Giáo dục phát triển thể

chất

Rất thường xuyên

Thường xuyên

Thỉnh thoảng

Không bao giờ

Ăn đúng bữa, ngủ đúng

giờ

Làm việc, nghỉ ngơi, vui

chơi hợp lí

Không ăn thức ăn ôi thiu 53.33 45.00 1.67 0.00

Uống nước đun sôi,

nước lọc

Ăn đủ no (không ăn vặt) 11.67 63.33 25.00 0.00

Ăn đúng nơi, chốn quy

định

Không ép trẻ ăn thực

phẩm mà trẻ không

thích

Khuyến khích trẻ tự

chuẩn bị bữa ăn

Khen ngợi trẻ ăn uống

khoa học, vệ sinh

Vận động trẻ làm việc

vặt

Động chân, tay qua lao

động việc nhà

-Tùy theo lứa tuổi phân

công lao động

-Không để trẻ lao động

28.33

0.00

31.67

0.00

38.33

0.00

1.67

100

việc nhà

Khuyến khích chơi thể

thao (đá bong, nhảy dây,

…)

Khuyến khích trẻ học

nhạc, đàn hát, múa hát,

…hoạt động nghệ thuật

Ý kiến khác

Do trong giai đoạn này trẻ đang phát triển nhanh chính vì vậy các bậc phụ huynh luôn thường xuyên và rất thường xuyên quan tâm đến chế độ ăn uống, ngủ nghỉ của các bé để các bé phát triển một cách tốt nhất

Đặc biệt các bé ở trong độ tuổi này luôn được bố mẹ hướng dẫn làm các việc vặt, nhất là các việc nhà( theo bảng trên thì không có phụ huynh nào không để con làm việc nhà)

Ngoài ra các bậc cha mẹ cũng thường xuyên khuyến khích các con chơi các trò thể thao, nghệ thuật vừa mới sức của trẻ để trẻ có thể phát triển các tố chất thể lực

Bảng 3: Tỉ lệ giáo dục lao động trẻ từ 3-6 tuổi ở 1 số gia đình Việt Nam hiện nay (N= tổng số= 60)

Giáo dục lao động Rất

thường xuyên

Thường xuyên

Thỉnh thoảng

Không bao giờ

Khuyến khích, khen

ngợi khi trẻ có thành

tích tốt

Giao việc vừa sức:

-Quét nhà

-Lau rửa chén, bát đĩa

-Gấp chăn, màn khi ngủ

dậy

5.00 10.00 6.67

31.67 20.00 28.33

28.33 11.67 33.33

35.00 58.33 31.67

-Chuẩn bị ăn uống 8.33 23.33 23.34 45.00 Yêu lao động, thích làm

việc

Cho trẻ xem phim ảnh

hướng tới người yêu lao

động

Khen ngợi trẻ giống bố,

mẹ làm việc

Giặt quần áo, sửa chữa

việc vặt

Sắp xếp đồ đạc trong

nhà gọn gang, ngăn nắp

Ý kiến khác

Lao động là một trong những công việc quan trọng trong cuộc sống của con người chính vì vậy ngay từ nhỏ các em nhỏ luôn được giáo dục về lao động ngay từ chính gia đình Bố mẹ luôn khuyến khích và giao cho các em nhỏ các công việc vừa với sức của mình để các em tập làm quen dần Đặc biệt là bố mẹ các em luôn giáo dục các em phải yêu lao động và thỉnh thoảng lại kết hợp cho các em xem phim về lao động để tạo cho các em có hứng thú với lao động

Bảng 4: : Tỉ lệ giáo dục thẩm mỹ trẻ từ 3-6 tuổi ở 1 số gia đình Việt Nam hiện nay (N= tổng số= 60)

thường xuyên

Thường xuyên

Thỉnh thoảng

Không bao giờ

Sắp xếp phòng ngủ hài hòa, sạch

đẹp

Sắp xếp phòng ăn hài hòa, sạch đẹp 11.67 35.00 36.66 16.67 Sắp xếp nơi học tập hài hòa, sạch

đẹp

Biết trang trí không gian sinh hoạt

đẹp

Học xong biết xếp sách vở vào nơi

quy định

Đồ dùng dụng cụ dùng xong ở đâu

lại để đó

Quần áo mặc gọn gàng, sạch đẹp 25.00 70.00 1.67 3.33 Đầu tóc gọn gàng, kiểu dáng đẹp 25.00 68.33 5.00 1.67 Trước khi ra khỏi nhà có thói quen

soi gương

Ý kiến khác

Quan sát bảng 4 ta thấy các hoạt động giáo dục thẩm mỹ cho trẻ từ 3 đến 6

tuổi trong gia đình được các bậc cha mẹ sử dụng thường xuyên bằng cách dạy con trang trí không gian sinh hoạt đẹp, sắp xếp các đồ dùng gọn gàng, ngăn nắp

và biết làm đẹp cho bản thân Nếu như trẻ được bồi dưỡng những xúc cảm thẩm

mỹ từ gia đình thì khi lớn lên trẻ sẽ biết bảo vệ, giữ gìn cái đẹp và hơn thế nữa trẻ còn biết hành động để tạo ra các sản phẩm đẹp, các đẹp cho mình và cho mọi người

Bảng 5: Tỉ lệ giáo dục trí tuệ trẻ từ 3-6 tuổi ở 1 số gia đình Việt Nam hiện nay (N= tổng số= 60)

thường xuyên

Thường xuyên

Thỉnh thoảng

Không bao giờ

Thường xuyên đặt câu hỏi cho trẻ về:

-Lĩnh vực học tập

-Vui chơi giải trí

-Quan hệ xã hội

46.67 35.00 28.33

40.00 48.33 23.33

11.66 16.67 38.34

1.67 0.00 10.00