Mục đích nghiên cứu
Chuyên đề nhằm hướng đến công việc cụ thể là :
Văn nghị luận xã hội là một thể loại văn học đặc trưng với những đặc điểm và phân loại riêng, thường được chia thành nhiều dạng khác nhau như nghị luận về một vấn đề xã hội, nghị luận về một tư tưởng, hay nghị luận về một hiện tượng đời sống Đối với học sinh giỏi (HSG), yêu cầu của bài nghị luận xã hội không chỉ đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về vấn đề mà còn cần khả năng phân tích, lập luận chặt chẽ và trình bày rõ ràng, mạch lạc để thuyết phục người đọc.
Phân tích các lỗi thường gặp trong bài Nghị luận xã hội thông qua bài làm thực tế của học sinh trong đội tuyển thi chọn học sinh giỏi, từ các bài kiểm tra khảo sát chất lượng và thi thử, giúp xác định rõ những điểm yếu trong kỹ năng viết của học sinh Việc này không chỉ hỗ trợ giáo viên trong việc cải thiện phương pháp giảng dạy mà còn giúp học sinh nhận diện và khắc phục những sai lầm phổ biến, từ đó nâng cao chất lượng bài viết.
- Trình bày các biện pháp rèn luyện kĩ năng khắc phục lỗi khi làm bài văn NLXH cho HSG
- Đánh giá hiệu quả của các phương pháp rèn luyện khắc phục lỗi khi làm bài văn NLXH cho HSG.
Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp phân tích và tổng hợp lí thuyết
- Phương pháp điều tra thực tế
- Phương pháp thực nghiệm (dựa trên hệ thống bài tập kĩ năng) và đánh giá kết quả
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN
Khái niệm
1 Văn nghị luận xã hội
Văn nghị luận là thể loại văn bản nhằm truyền đạt tư tưởng và quan điểm rõ ràng đến người đọc hoặc người nghe Để đạt được điều này, văn nghị luận cần có luận điểm sắc nét, lí lẽ chặt chẽ và dẫn chứng thuyết phục Những tư tưởng và quan điểm trong bài viết phải hướng đến việc giải quyết các vấn đề thực tiễn trong đời sống để mang lại giá trị ý nghĩa.
Văn nghị luận xã hội là thể loại bài viết mà người viết thảo luận và trình bày quan điểm về các vấn đề xã hội, bao gồm tư tưởng đạo đức và các hiện tượng diễn ra trong cuộc sống Khác với nghị luận văn học, văn nghị luận xã hội tập trung vào việc phân tích và đưa ra ý kiến về những vấn đề thiết thực trong đời sống cộng đồng.
Mỗi bài văn nghị luận đều phải có luận điểm, luận cứ và lập luận
Luận điểm là ý kiến thể hiện tư tưởng và quan điểm của bài văn, được trình bày dưới dạng câu khẳng định hoặc phủ định, rõ ràng và dễ hiểu Nó đóng vai trò là linh hồn của bài viết, giúp thống nhất các đoạn văn thành một khối liền mạch Để có sức thuyết phục, luận điểm cần phải đúng đắn, chân thật và đáp ứng nhu cầu thực tế.
Luận cứ là những lí lẽ và dẫn chứng được đưa ra để làm nền tảng cho luận điểm Để luận điểm có sức thuyết phục, luận cứ cần phải chân thật, đúng đắn và tiêu biểu.
II CÁC DẠNG ĐỀ VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
Văn nghị luận xã hội được phân chia thành ba loại chính dựa trên cách đặt câu hỏi và phạm vi vấn đề: nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lý, nghị luận về một hiện tượng xã hội, và nghị luận về một vấn đề trong tác phẩm văn học.
1 Nghị luận về một vấn đề tư tưởng - đạo lí
Dạng đề nghị luận về vấn đề tư tưởng đạo lí thường yêu cầu học sinh thảo luận và bày tỏ quan điểm về các vấn đề đạo đức, lối sống và tình cảm trong cuộc sống hàng ngày Các câu hỏi thường xoay quanh các chủ đề như quan điểm về đời sống, sự nghiệp, ước mơ, khát vọng, cũng như các phẩm chất tốt đẹp như dũng cảm, vị tha, yêu thương, và nghị lực Ngoài ra, đề tài cũng có thể đề cập đến các thói xấu và tình cảm trong đời sống tâm hồn con người, bao gồm tình bạn, tình yêu, tình cảm gia đình, và tình yêu quê hương đất nước.
1 SGK Ngữ văn 7, tập 2, NXB Giáo dục, 2018, trang 9
Trong SGK Ngữ văn 7, tập 2, NXB Giáo dục, 2018, trang 19, thường trích dẫn những câu danh ngôn nổi tiếng như tục ngữ, ca dao, và những lời nói của các lãnh tụ, nhà văn hóa, nhà hiền triết, nhằm thảo luận về tư tưởng, đạo lý và lối sống.
Có thể nêu ra một số đề văn nghị luận về tư tưởng đạo lý như sau: Đề 1: “Đám đông và sự ồn ào không phải lúc nào cũng là đại diện của sự sống” (Trịnh Công Sơn) Hãy bày tỏ quan điểm cá nhân về ý kiến này Đề 2: Trong ca khúc Ngẫu hứng phố, nhạc sĩ Trần Tiến viết “Hà Nội cái gì cũng rẻ, chỉ có đắt nhất bạn bè thôi” Bạn có đồng ý với nhạc sĩ không? Hãy chia sẻ suy nghĩ của mình Đề 3: Đây là câu chuyện của nhạc sĩ S Gu-nô người Pháp.
Năm hai mươi tuổi tôi nói: “Tôi và Mô-da”
Năm ba mươi tuổi, tôi nói: “Mô-da và tôi”
Năm bốn mươi tuổi, tôi nói: “Chỉ có Mô-da”
Để làm giàu trí tuệ của bản thân, mỗi người cần khám phá nhiều con đường khác nhau Việc đọc sách, tham gia các khóa học trực tuyến và giao lưu với những người có tri thức phong phú là những phương pháp hiệu quả Bên cạnh đó, việc thực hành tư duy phản biện và sáng tạo cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiểu biết Hơn nữa, việc tiếp xúc với nghệ thuật và thiên nhiên có thể giúp mở rộng tầm nhìn và cảm nhận sâu sắc hơn về cuộc sống Từ những bức ảnh gợi ý, chúng ta cũng có thể rút ra những bài học quý giá về sự đa dạng và vẻ đẹp của thế giới xung quanh, từ đó làm phong phú thêm hành trình học hỏi của mình.
“giàu có” của bản thân
2 Nghị luận về một hiện tượng đời sống
Dạng đề yêu cầu người viết bình luận về một hiện tượng xã hội có thật, có thể là tích cực, tiêu cực hoặc cả hai mặt Việc viết về hiện tượng này đòi hỏi học sinh phải có kiến thức xã hội vững vàng và cập nhật thông tin thường xuyên Ví dụ, hình ảnh bé Adi Hudea, 4 tuổi, người Syria, thể hiện sự sợ hãi khi nhầm lẫn máy ảnh với súng tại trại tị nạn, là một minh chứng cho những tác động tiêu cực của xung đột.
Atmen ở biên giới Syria - Thổ
Tại bản Huồi Mới – Quế Phong, Nghệ An, một bạn nhỏ lớp 2 phải địu em theo để có thể đến trường học Trong khi đó, tại Somalia, những em nhỏ đang phải đối mặt với nạn đói, họ chìa tay xin thức ăn cứu trợ Những hình ảnh này phản ánh thực trạng đau lòng và khắc nghiệt của cuộc sống, đồng thời cũng yêu cầu học sinh thể hiện quan điểm cá nhân về những hiện tượng này.
Dạng đề này có nhiều cách hỏi phong phú, có thể đề cập trực tiếp đến hiện tượng, sử dụng số liệu, trích dẫn tin tức, hoặc gợi ý thông qua hình ảnh.
Trong xã hội hiện đại, câu hỏi "Học đại học hay học nghề?" đang trở thành mối quan tâm lớn của nhiều bạn trẻ khi bước vào ngưỡng cửa cuộc đời Nhiều bạn trẻ hiện nay cũng có xu hướng lầm tưởng về sức mạnh của sự nổi tiếng, dẫn đến việc họ sẵn sàng chấp nhận mọi thứ, kể cả tai tiếng, để đạt được điều đó Bên cạnh đó, sự hấp dẫn của vùng đô thị so với các làng quê bị lãng quên cũng là một chủ đề đáng để suy ngẫm Cuối cùng, con người và mạng xã hội trong thời đại ngày nay đang tạo ra những ảnh hưởng sâu sắc đến cách chúng ta kết nối và giao tiếp với nhau.
3 Nghị luận về một vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học
Đề nghị luận về vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học thường xuất phát từ những vấn đề có ý nghĩa sâu sắc, nhằm khám phá và yêu cầu sự chú ý đến các khía cạnh xã hội quan trọng Những tác phẩm này không chỉ phản ánh thực trạng xã hội mà còn khuyến khích người đọc suy ngẫm và hành động.
Học sinh cần thảo luận và trình bày quan điểm cá nhân, yêu cầu họ phải hiểu rõ và sâu sắc thông điệp mà tác giả muốn truyền tải trong tác phẩm Đồng thời, học sinh cũng cần có kiến thức xã hội liên quan đến vấn đề được đề cập.